24
And as Hamo i. ed. by Ma ga e La kin and Jocelyn Sha le . Wiesbaden:
Ha assowi z, pp. 207−220.
ELM VƏ TƏHSİLİN YENİLƏŞMƏSİ PROSESİNDƏ MİLLİ-MƏNƏVİ
DƏYƏRLƏRİN ƏHƏMİYYƏTİ
Faiq Qəzən ə oğlu Ələkbə li,
əlsə ə üz ə əlsə ə dok o u, dosen
AMEA Fəlsə ə ə Sosiologiya İns i u u, Tü k xalqla ının
əlsə i iki a ixi ə müasi əlsə əsi şöbəsinin müdi i,
Azə baycan, Bakı
aikelekbe @gmail.com
h ps://o cid.o g/0000-0002-8865-568x
Xülasə
Azə baycan Respublikası müs əqillik dönəmində elm ə əhsil sahəsində bi sı a
e o mala -islaha la həya a keçi sə də, hələ də bəzi p oblemlə lə üz-üzədi .
Özəlliklə, müəllim- ələbə, alim-magis , alim-dok an a asında ziddiyyə lə özünü
daha çox bü uzə e i . Bu o anlama gəli ki, yalnız yeni qanunla la, e o mala la elm
ə əhsildə ciddi dönüşün baş e məsini gözləmək doğ u deyildi . Məqalədə də elm
ə əhsillə bağlı p oblemlə , onun həll yolla ı gös ə ilməyə çalışılmışdı .
Aça sözlə : So e əhsili, Qə b əhsili, milli əhsil, yeniləşmə, ole an lıq, milli
dəyə lə , milli şüu
Резюме
Не смотря на то, что во время своей независимости Азербайджанская
Республика провел некоторые реформы и преобразование в области науки и
образования, но значительные проблемы и по сей день остаются еще не
решаемыми. В особенности, между учителями и учениками, учеными и
магистрами, учеными и докторантами проявляется больше противоречий. Это
означает, что опираясь только на новые законы и реформы ожидать в области
образования серьезные изменения не правильно. В статье анализируется
проблемы в области науки и образования.
Ключевые слова: Советское образование, западное образование,
национальное образование, обновление, толерантность, национальные
ценности, национальное сознание
Gi iş. Bu gün əhsildə diqqə çəkici əsas məsələ əhsiln yeniləşməsi p osesində o a
ə ali mək əblə də milli-mənə i dəyə lə in əhəmiyyə inin də kidi . Çünki əhsil
sahəsində çalışanla la, yəni əhsil e ənlə lə əhsil alanla a asında yeniləşmə p osesi
çə çi əsində müəyyən p oblemlə in o aya çıxması müşahidə olunmaqdadı . İlk baxışda
bu ə qlə ə ziddiyyə lə qloballaşma kon eks ində ole an lıq, çoxmədəniyyə lilik,
ino asiyalaşma, libe allaşma ilə əsaslandı ıla bilə . Amma bu gün müəllimlə lə
ələbələ a asındakı ünsiyyə ə anlaşmada nəzə ə ça pacaq də əcədə p oblem a sa,
deməli bu ada əsas məsələ ole an dö lə , müasi insan, çoxmədəniyyə li, libe al ölkə
25
olmaq deyil, hə iki ə ə in dünyagö üşündəki sosial-psixoloji ə əlsə i ziddiyyə lə in
mahiyyə idi . Ümumiyyə lə, öncəlliklə ole an lıq, çoxmədəniyyə lilik, libe allıq,
kosmopoli izm ə bu kimi anlayışla ın, ideyala ın gənc nəsilə - şagi dlə ə ə ələbələ ə
aşılanmasında həddən a ıq həssas olmalıyıq.
Qeyd edək ki, bu kimi p oblemlə lə ilk də ə qa şılaşmı ıq, bunun ən ba iz
nümunəsi 1920-1930-cu illə də So e lə Bi liyində, o cümlədən Azə baycanda da
mö cud olmuş So e kosmopoli zmidi . O zaman Azə baycanda So e
kosmopoli zminin ko -ko anə əbliğa çıla ı, indiki adikal ole an lıq, qə bləşmə,
yeniləşmə, müasi ləşmə ə ə da la ı kimi milli-mənə i i simizə aid olan maddi-mənə i
dəyə lə ə qa şı çıxı dıla [5, s.28-31]. Bu gün də bəzən milli-mənə i dəyə lə ə aid hə
hansı dəyə ləndi mə adikal ole an lıq, müasi ləşmək, libe allıq ə ə da la ınca
müha izəka lıq, ge ilikçilik kimi qa şılanı . Bi sözlə, i a Qə b-A opa hey anlığı bi
çoxla ının gözlə ini inanılmaz də əcədə qamaşdı ıb. Bu gün Azə baycanda əsas məsələ
ole an , kosmopoli , libe al, müasi insan olmaq deyil, əhsil ə elmdə milliliyi
psixoloji- əlsə i anlamda müha izə e mək olmalıdı . Biz, ilk nö bədə dünya üçün deyil
Azə baycan ə Tü k dünyası, Tü k ailəsi üçün ə əndaşla ye işdi məliyik. Hə halda
ə əninə, millə inə, dö lə inə sahib çıxa bilməyən ole an , kosmopoli , libe al, müasi
insanın dünya, bəşə iyyə üçün bi şeylə e məsi çox da inandı ıcı deyil.
Məlum olduğu kimi, bü ün dö lə də müəllim ə şagi d ya da müəllm ə ələbə
a asında iki ay ılıqla ı olmuşdu . Amma bunun üzə inə iki ə qli sosial-siyasi ə
ideoloji qu uluşda yaşamaq məsələsi də əla ə olunu sa, dog udan da yeni dö
müəllimlə inin milli-mənə i dəyə lə i çə çi əsində psixoloji- əlsə i dünyagö üş
baxımından hansı zo luqla yaşadıqla ı məlumdu . Müəllimlə , alimlə bi siyasi-ic imai
qu uluş da yaşayıb, bundan da i əli gələ ək ə qli əhsil sis emi gö übsə, ancaq a ıq yeni
bi siyasi-ic imai qu uluşla ə həmin qu uluşun şagi dlə i- ələbələ i ilə başbaşa qalıbsa,
bunu sı adan bi əziyyə saymaq qə iyyən doğ u deyildi . Əgə kimlə sə, özəlliklə əhsil
ə elm siyasə inin apa ıcıla ı bu məsələni ciddiyə almı la sa, bu o deməkdi ki, bü ö bi
nəslin gələcəyi zə bə al ında qalı [6, s.47-48]. Çünki bi millə in gələcəyi onun gənc
nəslinin hansı dəyə lə əsasında o malaşmasıyla çox bağlıdı . Ən azı ona gö ə ki, bi
oplumu bü ün anlamla da (is ə iki döyüşündə, is ə sə də hə b meydanla ında) daha
çox ayaq üs ə u an, müda iə edən mul ikul u al, kosmopoli , libe al düşüncəli gənclə
deyil, milli-mənə i dəyə lə ə sahib gənclə olu la . Bu anlamda müəllimin özündə, yəni
şüu unda mill-mənə i dəyə lə öncüllüyündə psixoloji- əlsə i dünyagö üş olmalıdı ki,
gənc nəslə də bu yöndə əlim- ə biyə e ə bilsin.
Hesab edi ik ki, Azə baycanda müəllim ə alim hazı lama siyasə ində
müs əqilliyimizin bə pasından (1991) bu günə qədə ciddi işlə gö ülməklə yanaşı,
boşluqla a da yol e ilmiş, bunun da nə icəsində yeni nəslin milli-mənə i dəyə lə
p insiplə i əsasında o malaşaması bəzi halla da qu u söz ola aq qalmışdı [1, s.76-79].
Məsələnin bu cü sə iyyəyə gəlib çıxmasının isə müx əli səbəblə i a dı . Azə baycanın
əhsil sahəsindəki ən ciddi p oblem bi ə ə dən bu sahədəki ida əedicilə in
əksə iyyə inin ―So e mək əbi‖, ―So e elmi‖ düşüncəsindən qu ulmaması, digə
ə ə dən əhsil ə elm ida əçiliyinə gənc kad kimi cəlb edilənlə in əksə iyyə inin
bu unla ından uzagı gö ə bilməmələ idi . Bəzən belə bi iki ya ana bilə ki, kimlə sə
bilə əkdən Azə baycan elm ə əhsilində in ellek ual, milli kad la ın olmasının qa şısını
alı la . Belələ i sadəcə, dünyaya əhsil ə elm sahəsində ideal qanunla mızın olmasını
26
gös ə məklə ki ayə ləni lə . Gənclə imizə də daha çox çoxdillilik ə kompyü e
bilgilə inin olmasını əlqin edi lə . Halbuki bunla dan önəmlisi milli-mənə i dəyə lə
öncüllüyündə milli əlsə i dünyagö üşünün o malaşmasıdı .
Məsələn, əhsil sis emindəki boşluqla ın nə icəsidi ki, ―Təhsil haqqında‖ qanun
qəbul olunduqdan son a da dediyimiz müddəala ın ge çəkləməsi yolunda p oblemlə
a dı . Üs əlik, o a ə ali mək əblə də islaha la adı al ında So e lə Bi liyi dönəmindən
qalan pis-yaxşı əhsil sis emi də çökmüşdü . Bizcə, Bolonya ə K edi , Ki ikulum əhsil
sis emi kimi A opadan-Qə bdən Azə baycana gə i ilə ək ə biq edilənlə Azə baycanın
gənc nəslinin in ellek ual ə milli kad kimi o malaşmasında çox da uğu lu olmamışdı .
Çünki həmin əhsil sis emlə i A opa ali mək əblə ində ay ı-ay ı dönəmlə də
sınaqla dan keçi ilə ək ə biq olundugu halda, Azə baycanda isə bəzən ko -ko anə
həya a keçi ilmişdi . Fəlsə ə elmlə i dok o u Müslüm Nəzə o yazı : ―Mode nləşən,
Qə b dünyası ilə ə ə daşlıq münasibə lə ini inkia e di ən Azə baycan kəskin dilemma
qa şısında du u . Bi ə ə dən mak osə iyyədə sosiomədəni qloballaşma ə
s anda laşma, uni ikasiya p oseslə i, digə ə ə dən də a ixi geno ondu, ənənə i
mədəniyyə i qo uyub saxlamaqzə u ə i bü ün kəskinliyi ilə göz önünə gəli . Ölkə hansı
yolla gedəcəkdi ? Ən yaxşı A opa nümunələ ini gö ü məklə ənənələ i, mədəniyyə i,
əhsil sə iyyəsini qo uyub saxlaya biləcəkmi, yoxsa milli sə ə imiz olan ən gözəl əhsil
ənənələ ini inka edə ək A opa əhsil ənənələ ini gö ü əcəkdi ? Yəni, söhbə bizim
A opadan nəyi gö ü məyimizdən gedi : əhsil exnologiyala ını, əhsil əaliyyə i
p ak ikası, yoxsa əhsilin ―ideyasını‖, yəni sosiumun apa ıcı p inisiplə i haqqında ümumi
baxış ə əsə ü lə sis emini?‖ [4, s.238].
Öncəlliklə, bu günə qədə Azə baycanda ib idai sini müəllimlə inin hazı lanması
p osesi ye ə li sə iyyədə deyildi . Belə ki, əhsil sahəsində hələ də am qu ula
bilmədiyimiz üş ə ə başqa qey i-qanini hə əkə lə ib idai sini müəllimlə inin
hazı lanması p osesinə də mən i əsi ini gös ə mişdi . Gənc ib idai sini müəllimlə inin
bi qisminin ye ə incə həm ix isas biliklə inə, həm də milli-mənə i dəyə lə ə, əlsə i
dünyagö üşə malik ola bilməməsi, onla a münasibə də e imad hissini
o malaşdı mamışdı . Bunun da nə icəsidi ki, bu gün Azə baycan alideynlə inin xeyli
bi qismi uşaqla ını 1-ci sin ə yollaya kən, gənc ib idai sini müəllimlə inə deyil, daha
çox So e dö ünün əc übəli, yaşlı nəslinə üz u u la . Bizcə, ib idai sini müəllimlə inin
gəncləşdi ilməsi çox önəmlidi . Amma onla ın milli-mənə i dəyə lə çə çi əsində
hazı lanması ondan da acibdi .
Digə ə ə dən əhsil sahəsində ən ciddi p oblemi əhsili ida ə edənlə lə, yəni
əhbə lik məsələsiylə baglıdı . Başqa sözlə, yeni nəsilin əhsillə əlaqəli həm ―So e
mək əbi‖ndən qalma psixoloji- əlsə i p oblemli müəllimi, həm də ―So e zehniyyə li‖
ida əedicisi p oblemi a . Bu anlamda ―So e mək əbi‖ əhsili sis emi ideolojisindən
qu ula bilməyən müəllimlə in ə əhsil ida əedicilə inin müs əqil gənc nəsli milli
şuu da, milli-mənə i dəy ələ əsasında o malaşdı ması inandı ıcı deyildi . Ma aqlıdı
ki, So e əhsili sis eminin yüksək key iyyə indən danışan bu müəllimlə in ə əhsil
ida əedicilə inin əksə iyyə i əhsil sis emindəki boşluqla ı başqa ye də ax a ı la .
Halbuki indi ib idai, o a, exnikum ə ali mək əblə də, uni e si e lə də çalışan
müəllimlə in, milli əhsil sis emindəki ida əedicilə inin xeyli qismi is əsək də, is əməsək
də So e lə Bi liyi dönəminin ye i mələ idi . Belə olduğu əqdi də, həmin müəllimlə ,
əhsil ida əedicilə i nədən SSRİ dönəmindəki əhsil key iyyə ini şagi dlə ə, ələbələ ə
27
e ə bilmi lə ? Yəni buna əngəl olan nədi ? So e əhsil sis emini müda iə edən bu cü
müəllimlə ə əhsil ida əedicilə inə gö ə p oblem onla la deyil, milli əhsil
sis emindəki boşluqla la bağlıdı . Onla bu məqamda bi qədə haqlıdı la . Doğ udan da
əhsil sis emimiz də milli s a egiya baxımından bəzi boşluqla a dı . Yəni am ola aq
Azə baycam əhsil sis emi nə A opa əhsilinə, nə də Şə q əhsilinə uygun deyildi .
Təhsil sis emindəki na amamlıqda isə əsas ol ―So e mək əb‖ini bi i miş müəllimlə in
ə əhsil ida əedicilə inin üzə inə düşü .
Hə halda bu bi ge çəklikdi ki, bu gün milli şüu un ( ə ənpə ə lik,
millə pə ə lik, islampə ə lik ə s.) is ənilən key iyyə də o malaşmamasının əsas
səbəbka la ı ―So e mək əb‖ini bi i miş müəllimlə ə əhsil ida əedicilə idi . Onla
dünyagö üşcə ―So e millə i‖nə əsaslandıqla ı üçün gənc nəsildə müs əqill əlsə i
dünyagö üş ə millilik uhunu aşılamaqda çə inlik çəki lə . Üs əlik, ―So e mək əb‖ini
bi i miş müəllimlə qu ula bilmədiklə i so e ideolgiyasının əsi i al ında yazdıqla ı
də sliklə , də s əsai lə i ə digə ki abla la şagi dlə in, ələbələ in milli şüu da
o malaşmasına əngəl olu la .
Hazı da milli-mənə i dəyə lə in qo unmasına ə inkişa ına nail olmaq üçün iki
məsələyə:1) əhsil bazası; 2) müəllim-ziyalı kon ingen inə xüsusi diqqə ye i mək
lazımdı . Milli-mənə i dəyə lə baxımından ilk addımla məhz bu sahələ də a ılmalıdı .
Özü də bu əxi əsalınmaz şəkildə həya a keçi ilməlidi .
Biz is əsək də, is əməsək də bu bi eallıqdı ki, bugünkü Azə baycan insanla ının
xeyli qismi SSRİ dö ündə yaşayıb ə ―so e beynəlmiləlçiliyi‖ uhunda əhsili alıbla .
Şübhəsiz, onla ın əksə iyyə inin milli ideya, milli mə ku ə anlayışla ına özünəməxsus
münasibə lə i a dı . Bu münasibə dən dolayı onla ı i iham e mək, əsasən doğ u
deyildi . Yeni nəslin isə pis-yaxşı, milli mə ku ə p obleminə onla dan ə qli baxışı a .
Bu o demək deyil ki, hökmən yeni nəsil ə so e nəsli hansısa məsələlə də hökmən ya
azılaşmalı, ya da inka yolu u malıdı . Fik imizcə, bu ada əsas olan ilk nö bədə, o aq
nöq ələ in apılması ə uzlaşdı mala ın olmasıdı [2, s. 296].
Qloballaşma p osesi anlamında aldadıcı ə zahi ən müsbə gö ünən (məsələn,
ə din azadlığı millə in ə dö lə in azadlığında üs ündü ) ideyala ın içində şüu la ımıza
ye idilən, ancaq milli ə dini mənə iyya ımıza uyğun olmayan məsələlə də son də əcə
diqqə li olmalıyıq. Bu mənada, qloballaşma p osessi ilə bağlı Səlahəddin Xəlilo un
iki lə i çox anlamlıdı : ―İndi qloballaşma adı al ında baş e ən p oseslə əslində bi
qü blü dünyanın mü ləqləşdi ilməsi ə milli dö lə lə in ahid bay aq al ında sı aya
düzülməsi, bi dilin başqa dillə i, bi siyasi i adənin başqa siyasi i adələ i, bi iq isadi
ma ağın başqa ma aqla ı sıxışdı ıb çıxa ması ilə müşaiyə olunu ‖ [7, s.22].
Hə bi gənc ilk nö bədə, yaşadığı dö ün, mühi in, əhsilin ə mədəniyyə in
ye işdi məsidi . Bu anlamda milli şüu un o malaşması p osesində əhsil bazisinə
xüsusilə diqqə ye i ilməlidi . Milli-məənə i dəyə lə üçün acib olan milli şüu un
o malaşması baxımından isə əhsil bazisində: 1) a ixi şüu ; 2) mədəniyyə şüu u nəzə ə
alınmalıdı .
Bu mənada, hazı da milli şüu un o malaşmasında çox acib olan milli mədəniyyə
ə milli a ix şüu unun öy ənilməsinə böyük eh iyac a . Hə bi millə in a lığı ə
gələcəyi onun a ixi (dö lə çilik ənənələ i, qəh əmanla ın ob azı, hökmda la ın
şəxsiyyə i ə s. ) ə mədəniyyə (adə -ənənələ , ö ələ , alimlə in-şai lə in elmi ə ədəbi
28
əsə lə i ə s.) şüu unun sə iyyəsi ilə bağlıdı . Ancaq bu gün a ixi ə mədəni şüu umuz
ya ımçıqdı .
Özəlliklə, a ixi ə mədəniyyə şüu u baxımından milli yaddaşı dolaşdı ılmış bi
cəmiyyə də insanla ın xeyli qismi özünə özünün deyil, başqala ının, yad millə lə in gözü
ilə baxı la . Bü ün bunla oplumda na amamlıq, ya ımçıqlıq kompleksi ya adı . Hə a,
bəzən özgələşmə p osesi o də əcəyə gəlib ça ı ki, başqa millə lə in aydınla ının onun
a ixi, mədəniyyə i, adə -ənənələ i ilə bağlı e diyi bilgilə ə möh ac qalı . Şübhəsiz,
başqa millə lə in aydınla ının bilgilə i də çox ax əh i olunmuş şəkildə ça dı ılı . Bu
əh i olunmuş bilgilə lə milli özünüdə k daha da mü əkkəbləşi .
SSRİ dö ündə so e ideologiyasına uyğun So e Azə baycanı xalqının əlsə əsini,
a ixini, mədəniyyə ini, ədəbiyya ını yazanla impe iyanın süqu u ə ic imai qu uluşun
dəyişməsindən son a isə sözdə milli a ix, milli əlsə ə, milli ədəbiyya , milli
mədəniyyə lə bağlı monoq a iya ə ki abla yazmağa başladıla . Halbuki So e
ideologiyasının hökm anlığı dö ündə o malaşmış, so e beynəlmiləlçiliyinin
əbliğa çıla ı ə ideoloqla ı olmuş bu insanla ın əksə iyyə inin nə də əcədə məslək ə
əqidə dəyişdi mələ i özü çox mübahisəli məsələdi .
Müs əqilliyin ilk illə indən başlaya aq bu cü alimlə in əksə iyyə i bi dən-bi ə 180
də əcə dəyişib, SSRİ dö ündə yazdıqla ını ə dediklə inin əksini iddia e məyə
başladıla . Əlbə ə, bü ün bunla daha çox ey o iya al ında baş e diyi üçün, çox
geçmədi ki, so e dö ünün ye işdi məsi olan alimlə in əksə iyyə i daha eh iya lı
da anmağa çalışdıla . Bu eh iya lılıq da ondan iba ə di ki, bi ə ə dən SSRİ dö ünü
ə so e ideologiyasını kəskin şəkildə ənqid e məkən qaçmağa başladıla . Çünki başa
düşdülə ki, so e dö ünün ideyala ının amamilə əksinə çıxmaq dolayısıyla özlə ini
inka e məkdi . Bu baxımdan onla SSRİ dö ünün ideyala ını elə bi o mada ənqid
e məyə çalışdıla ki, müəyyən mənada özlə ini sığo alaya bilsinlə [3, s. 205]. Beləliklə,
deyə bilə ik ki, Azə baycanda milli əhsil ə elmi inkişa p osesinin müəyyən qədə ləng
ge məsində SSRİ dö ünün əhsil- ə biyəsi ilə A opaya in eq asiya a asındakı
ziddiyyə lə özünü çox bü uzə e i .
Nə icə. Ümumiyyə lə, əhsil milli şüu un o malaşmasında, milli-mənə i dəyə lə in
yaşadılmasında ən acib asi ələ dən bi i, bəlkə də bi inicisdi . Çünki əhsil milli şüu un,
milli-mənə i dəyə lə in o malaşmasında bazis olunda çıxış edi . Əgə bi millə in
əhsil bazisi ye ə li deyilsə, yaxud da əhsil bazisində ki ayə qədə bi -bi inə zidd
bilgilə a sa, o zaman üs qu um olan milli şüu un o malaşması p osesində p oblemlə
olacaqdı . Başqa sözlə, əhsili p oblemli olan bi cəmiyyə in milli şüu sə iyyəsinin
no mal sə iyyədə olması mümkün deyildi .
ƏDƏBİYYAT:
1. Cə ə o a M. Müs əqillik dö ündə Azə baycanda əhsil ə elmin inkişa
dinamikası. Elmi əsə lə №2 (25), Beynəlxalq elmi-nəzə i ju nal. Bakı, ―AMEA FH-nin
nəş iyya ı‖, 2015 dekab .
2. Ələkbə o F. Milli ideologiya p obleminə a ixi- əlsə i baxış. Bakı: Elm ə
əhsil, 2014.
3. Əsədo A. Azə baycanlı ideyası ə azə baycançılıq ideologiyası....(Kon ans
ma e ialla ı). Bakı, ―ADPU-nun mə bəəsi‖, Bakı: Elm, 2013.
29
4. Nəzə o Müslüm. Müasi dö də əhsilin sosiomədəni p oblemlə i. Bakı,
Mü ə cim, 2018.
5. Nazim Ə. Seçilmiş əsə lə i. Bakı: Yazıçı, 1979.
6. İsazadə E. Tələbələ in əlim şə ai inə adap asiyasının psixoloji çə inliklə i.
―Sosial ə humani a elmlə in müasi p oblemlə i‖ ju nalı. Bakı: SBS, 2015 noyab .
7. Xəlilo S.S. Si ilzasiyala ası dialoq. Bakı, ―Adiloğlu‖ nəş ., 2009.
СИНЕРГИЯ ТЕОРИЙ ЛИДЕРСТВА И ЭМОЦИОНАЛЬНОГО
ИНТЕЛЛЕКТА: СОВРЕМЕННЫЕ ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ
Комилжон Муротмусаев,
Университет Ориентал,
кафедра «Педагогика непрерывного образования»,
кандидат медицинских наук, доцент
Ташкент, Узбекистан.
ORCID: 0000-0003-3154-4900,
kmu o musae @gmail.com
Аннотация
В статье освещается взаимосвязь между теориями лидерства и
эмоциональным интеллектом, а также их значение в современном социально-
психологическом анализе. Эволюция теорий лидерства — харизматического,
транзакционного и трансформационного подходов — рассматривается в связи с
концепцией эмоционального интеллекта. В основу исследования положены
теории эмоционального интеллекта Д. Гоулмана, П. Саловея и Дж. Майера, а
также модель трансформационного лидерства, предложенная Б. Бассом и Дж.
Аволио. Эта интеграция демонстрирует важность сочетания личностных
качеств, социальных способностей и культуры коммуникации в подготовке
молодого поколения лидеров.
Ключевые слова: лидерство, эмоциональный интеллект,
трансформационное лидерство, аутентичное лидерство, социально-
психологические характеристики, эмпатия, управление стрессом,
коммуникативная компетентность, университетская среда, студенты-лидеры,
социальная ответственность, кросс-культурная коммуникация.
Аннотация: Мақолада лидерлик ва эмоционал интеллект назарияларининг
ўзаро уйғунлиги, уларнинг замонавий ижтимоий-психологик таҳлилдаги
аҳамияти ѐритилади. Лидерлик назарияларининг эволюцияси – харизматик,
трансакцион ва трансформацион йўналишлар – эмоционал интеллект
концепцияси билан боғланиб таҳлил этилган. Тадқиқотларда Д. Гоулман, П.
Саловей ва Ж. Майернинг эмоционал интеллект назариялари ҳамда Б. Басс ва
Ж. Аволио каби олимларнинг трансформацион лидерлик модели асос қилиб
олинган. Ушбу уйғунлик ѐш авлод лидерларини тайѐрлашда шахсий хислатлар,
ижтимоий қобилиятлар ва мулоқот маданиятининг интеграцияси муҳим
эканини кўрсатади.
