ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
ZTFIT — h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 9– o’plam 2025 y. Sahi a: 96
TILAK JO‘RA SHE’RIYATIDA USTOZLAR AN’ANASI
Yallaye Behzod Tosh emi o ich
Shah sabz da la pedagogika uns i u i
mus aqil adqiqo chisi
begzod.yallaye @gmail.com
Anno a siya. Mazku maqolada Tilak Jo‘ a she’ iya ining poe ik
xususiya la i, uyg‘ula idagi haqqoniylik, chinakam is e’dodning olam a odam
haqidagi eng jozib qa ashla i i odalangan. Ayniqsa, me a o ik alqinla da so‘z a
uh ziddiya i, qalb kechmishla i poe ik ma’no qa lamla i abuladan syuje ga
asoslangan alqinla a zida yuzaga chiqadi.
Aннотация. В этой статье поэтические особенности поэзии Тилак Жўраа,
искренность в его чувствах, его очарователные точки зрения о человеке и мира
выражаются. Особенно, противоположность между духа и слова, душевные
ощущения описываются в метафорических интерпретации и слой
поэтического значения появляется как интерпретации обосновано на сюжете.
Anno a ion. In his a icle i is exp essed poe ic ea u es o he poe y by Tilak
Jo‘ a, since i y in he poe ’s senses, his ancies iewpoin s abou he wo ld and man.
Especially, con adic ion be ween a wo d and spi i , eelings o soul in me apho ical
in e p e a ion is exp essed and poe ic meaning laye s eme ge as in e p e a ions
based on he plo .
Kali so‘zla : Ob az, syuje , uyg‘u, kon lik , badiiy as i , peyzaj, kechinma,
uslub, me a o a, pos mode n, mode nizm, ealizm, s u u alizm.
Ключевые слова: Ключевые слова: образ, сюжет, чувство, конфликт,
художественное описание, пейзаж, ощущение, метод, метафора, постмодерн,
модернизм, реализм, структурализм
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
ZTFIT — h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 9– o’plam 2025 y. Sahi a: 97
Кеу wo ds: Key wo ds: image, plo , sense, con lic , a is ic desc ip ion,
landscape, eelings, me hod, me apho , pos mode n, ealism, s uc u alism
Tilak Jo‘ a she’ iya ning chuqu oq o‘ gansak xalqona opilmala i o‘ziga
xosligi Mi emi uslubining Tilak jo‘ a she’ iya iga a’si ini sezasiz.Mi emi ni ham
isla ib yubo adi. Balki, o‘zi ham Mi emi she’ iya iga alohida muhabba quygan
bo‘lsa ne ajab.Tu kis on so‘zi Bolshe ikla omonidan a’qib os iga olingan
bo‘lishiga qa amay shoi Tu kis on so‘zini ilga oladi. Bu so‘z ancha unu ib
bo‘lingan edi.Shoi Mi emi ning ug‘ilgan yu i Tu kis on, a ixiy iz i obi, a an
sog‘inchi shu bilan bi ga u so‘z ma kazi o‘ inda u adi. Shoi so uq qishning
kechala ida e ak ay adi.Bu e ak oda da bolala ga emas ka ala ning qalbini
ja oha lagan unu ilgan qad iya unu ilgan oqiba dan so‘zlaydi.Xayol ko‘chala ida
daydish o qali Tu kis onni yana ona yu imsoliga aylanadi.Milliy uh, bi lik,
ma’na iy ildizla ga qay ish amz si a ida i odalanadi. “Qo‘lla imda bi u am
maysa” maysa yashillik bilgisi abia ga bo‘lgan munosaba .Tabia in’omi maysa
bo‘lsa, un hidlab za qqa o‘lish insonga umid uchqunla ini uyg‘o adi.Yassa iyni
quldan quymaslik amz o qali pi i komil shoi Ahmad Yassa iyga mu ojaa i o qali
diniy qad iya la imiz ha qancha ayoq os i qilinsa-da shoi ba ibi uning
hikma la idan o‘qishdan hech qachon chekinmasligi ay adi. “Jimi lasa jimgina
sa ob” deganida sa ob a sah oni bi nuq aga bi lash i adi.Sa ob umidsizlik, ko‘ ib
bo‘lmagan omad, aldo . Sah o cho‘l manza asi su sizlikdan chanqoqdan chaqnagan
mungli qalbning achchiq alangasini yo qin ko‘ inishi. “Tu kis onni u sin u kiyla ”
jumlasi u kiy xalqla ning pi i Ahmad Yassa iyni uhi poki oldida u kiyla
bi lashu ini is ashi, ozodlik a milliy bi likka chaqi iq a da’ a qilishi as i langan.
SHe’ milliy uyg‘onish uhi bilan sug‘o ilgan. Bunday she’ la ni yozish uchun
shoi dan na aqa maho a jasu lik ham alab qilinadi.Aks xolda bunday ozodlikka
da’ a qiladigan she’ la ni yozish o‘yoqda u sin o‘ylab ham xayol so‘ ib ham
bo‘lmaydi. Bu ham Tilak Jo‘ aning jaso a ining bi ko‘ inishidi . Bu haqida
p o esso la Muslihiddin Muhiddino hamda Sha ka Hasano la ni qo‘ydagi
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
ZTFIT — h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 9– o’plam 2025 y. Sahi a: 98
mulohazala i bilan o‘ oqlashamiz: “Chaqmoq abia shoi a a jimashunos Tilak
Jo‘ a adabiyo ga o‘ gan as ning 70-yilla ida ki ib keldi. Bu da o‘zbek adabiyo i
qa ’iy qolipga ushgan ma ku abozlikdan qu ula bo ib, as i obyek i si a ida inson
kechinmala i, qalbi, uhiya i, basha iya ni qiynayo gan hayo omilla ini
ga dalan i di. Tilak Jo‘ aning she’ la i, d ama ik dos onla i uyg‘uga, xayolo ga,
ik ga boy bo‘lib, as i ma kazida shaxs enomeni, ozod uh shukuhi yo adi. Bunda
ijodko insonni abia ning aj almas bi bo‘lagi a hodiso la zanji idagi muhim halqa
si a ida as i laydi. Shoi ning asa la ida inson a abia munosaba i uyg‘u a ik
dinamikasiga u ki bo‘ladi. Tilak Jo‘ aning “Rayhon” (1977), “Olam os onasi”
(1980), “Yulduzla abassumi” (1981), “Cho ahadagi uy” (1983), “Sandu och”
(1988), “Ruhiya ” (1990), “Xushxaba ” ( a jimala – 1981) kabi asa la i ma jud
bo‘lib, ula ning aksa iya ida shoi shaxsiya i bilan li ik qah amon “men”i o‘ziga xos
yaxli lik kasb e gan. Shoi ijodida xalqonalik, sodda poe ik igu ala osi asida
yo qin ik iy ka inala ya a ish, uyg‘ula ning dinamik i odasini aks e i gan
ob azla izimi ma jud bo‘lib, ula da muayyan da yoki as i me odiga amoman
e gashish kuza ilmaydi. Shuning uchun shoi asa la ida o‘ziga xoslik a o a i
ye akchilik qilib, bi o ik “maydoni”ga mansublik – da iy ma ku abozlik
elemen la i uch amaydi”1. Us ozla imiz a i la iga quloq u sak, muhi ga
yaqinlashamiz. Shoi ning ki obla ining nomlanishining o‘zi ham insonni uyga
o‘ldi adi. Shoi ning i oda usulidan bilib olsa bo‘ladiki, bu sa la ning mualli i aqa -
aqa Tilak Jo‘ aning o‘zidi deyishga haqlimiz.
“Ay ib-ay olmayman
Nimala bo‘layo ganini,
saqo bo‘lmasam ham.
Anglab-anglolmayman
1 М.Муҳидинов, Ш.Ҳасанов, Туйғуларнинг тимсолий ифодаси мақоласи.Тилак Жўра телграм каналидан
олинди.
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
ZTFIT — h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 9– o’plam 2025 y. Sahi a: 99
nimala deganing,
ka bo‘lmasam ham.
SHe’ da ichki uhiy kechinmala i odalangan. Qah amon a o ida
bo‘layo ganini o‘y os ay olmaganini kuyinchaklik bilan i odalamoqda.Bu ashqi
a’si omilini his qiladi-yu lekin eshi maslikka oladi.Gapi moqchi bo‘ladi-yu,
jamiya ning u imi uning saqo qilib quygani yodiga ushadi.Bu bi qa asangiz
shaxsiy da dga o‘xshaydi. Li ik qah amonning ushuna siz mu akkab bi ah olini
i odalaydi.SHe’ ning ma kazida insonning ojiz zabun hola i, da ning, ma ku aning
inson iyna iga a’si i sha qa siz as i langan.
Ko‘ ib-ko‘ olmayman,
cho‘kayo gan um imni,
ko‘ bo‘lmasam ham.
Kechib-kecholmayman,
sen o‘ylaganday ko‘p ham
anqo emasman.
Tilim bo ,
Qulog‘im bo ,
oyog‘im bo ,
qo‘lla im mush -
aqa , cho‘n akda...
Nima qilish ke ak,
qani, xo‘sh?..”2
Inson um ini sama asiz o‘ ishi i ikchilik za qida, hayo ga ne maqsad sa i kelib endi
i ikchiligi e adan kechgacha bo‘lishiga qa amay bi cho‘n agini o‘ldi a
2 Тилак Жўра. Сайланма. Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон миллий кутибхонаси нашриёти.-2011-.178 б
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
ZTFIT — h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 9– o’plam 2025 y. Sahi a: 100
olmayo gani ij imoiy og‘ iqni kel i ib chiqa adi. Insonda aql, qo‘l, oyoq, il, qulog‘i
hamma-hammasi bo , lekin xo i jamlikni ko‘zini ko‘ qilib quyilganligi jamiya ning
yakdil o oziga aylanayo gani as i lanadi.Tilak Jo‘ aning is e’dodining balandligi
odam bolasining asliga oyna ko‘ sa adi. Insonni inson bo‘lib kelib, inson bo‘lib
ke ishga cho laydi.Ti ikchilikni bahona qilib uning us iga yo ib olmaslikka da’ a
e adi a o‘zi ham shunga amal qilib yashadi.
Tilak Jo‘ a she’ iya ining ma zu-munda ijasini kuza a ekanmiz, bi -bi idan
ham uslub, ham mazmunan, ham shaklan, ham i oda a zi alohidaligi bilan jiddiy
a o u lanadigan be ak o is e’dod egaligi bilan bo‘y ko‘ sa ayo ganining shohidi
bo‘lasiz. Chunki globallashu sha oi ida dunyoni his qilib, uni id ok qilish a zi
yangilanib bo ayo gan ijodko sa i kengayib bo moqda. Shoi li ikasi ma zu-
munda ijasi o‘ylashga undo chi, zamona iy insonni ik lashga cho lo chi, insoni
kelib chiqishi, nasl-nasabi kim bo‘lishidan qa ’iy naza odamzodni o‘ mish a
kelajak haqidagi asa u la dan oqi qilmoqchidek aassu o uyg‘o adi,
ki obxonda.
Adabiyo la
1.Haqqulo I.Talan jaso a ja ha i.-Muha i nash iyo i -Toshken .-2018.-201 b.
2.Раҳимжонов Н. Мустақиллик даври ўзбек шеърияти. –Т., Фан. 2007. –Б.37.
3.Тилак Жўра. Сайланма.Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон миллий
кутибхонаси нашриёти.-2011-.177 б
4.Жамол Камол. Шеър санъати. –Т., Янги аср авлоди. 2018. –Б. 137-138.
