2025
№5
2025
№6№11
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
2
Bosh muha i :
Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich
Bosh muha i oʻ inbosa i:
Ka imo No boy G‘aniye ich
Muha i :
Qu bono She zod Isma illaye ich
Elek on nash . 158 sahi a.
2025-yil, noyab
Tah i hay’a i:
Salimo Oqil Um zoqo ich, O‘zbekis on Fanla akademiyasi akademigi
Abdu axmano Kalanda Xodjaye ich, O‘zbekis on Fanla akademiyasi akademigi
Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich, exnika anla i dok o i (DSc), p o esso
Rae K on Chung, Janubiy Ko eya, TDIU ax iy p o esso i, “Nobel” muko o i lau ea i
Osman Mes en, Tu kiya pa lamen i a’zosi, Tu kiya – O‘zbekis on do‘s lik jamiya i ahba i
Axmedo Du bek Kud a illaye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Axmedo Say ullo No ma o ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Abdu axmano a Gulno a Kalanda o na, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Kalono Muxiddin Bax i dino ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Siddiqo a Sadoqa G‘a o o na, pedagogika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Xudoyqulo Sadi din Ka imo ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Maxmudo Nosi , iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Yuldashe Mu allib Ib agimo ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Samado Asqa jon Nishono ich, iq isodiyo anla i nomzodi, p o esso
Slizo skiy Dimi iy Yego o ich, exnika anla i dok o i (DSc), p o esso
Mus a akulo She zod Igambe diye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Axmedo Ik om Ak amo ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Esh aye Alishe Abdug‘aniye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Xajiye Bax iyo Dushaboye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Hakimo Naza Hakimo ich, alsa a anla i dok o i (DSc), p o esso
Musaye a Shoi a Azimo na, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), p o esso
Ali Konak (Ali Ko‘nak), iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso (Tu kiya)
Cham Ta Huei, alsa a anla i dok o i (PhD), p o esso (Malayziya)
Foziljono Ib ohimjon So oldixo‘ja o‘g‘li, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do s.
U aye Uk am Cho iye ich, O‘z.Respub. Bosh p oku a u asi boshqa ma boshlig‘i o‘ inbosa i
Ochilo Fa khod, O‘zbekis on Respublikasi Bosh p oku a u asi IJQKD boshlig‘i
Buz ukxono Sa a xon Muna a xono ich, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Axmedo Ja ohi Jamolo ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Toxi o Jaloliddin Ochil o‘g‘li, exnika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), ka a o‘qi u chi
Bobobeko E gash Abdumaliko ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), .b. do s.
Djudi Sme ana, pedagogika anla i nomzodi, do sen (AQSH)
K issi Lyuis, pedagogika anla i nomzodi, do sen (AQSH)
Glazo a Ma ina Vik o o na, Iq isodiyo anla i dok o i (Mosk a)
Nosi o a Na giza Jamoliddin qizi, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Se il Pi iye a Ka aman, alsa a anla i dok o i (PhD) (Tu kiya)
Mi zaliye Sanja Makhama jon o‘g‘li, TDIU ITI depa amen i ahba i
Ochilo Bobu Bax iyo o‘g‘li, TDIU ka a o‘qi u chisi
Golishe a Yelena Vyachesla o na, Iq isodiyo anla i nomzodi, do sen .
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz 3
Edi o ial boa d:Edi o ial boa d:
Salimo Okil Um zoko ich,Salimo Okil Um zoko ich, Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an
Abdu akhmano Kalanda Khodjaye ich,Abdu akhmano Kalanda Khodjaye ich, Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an Academician o he Academy o Sciences o Uzbekis an
Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich,Sha ipo Kongi a bay A ezimbe o ich, Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso
Rae Kwon Chung, Sou h Ko ea,Rae Kwon Chung, Sou h Ko ea, Hono a y P o esso a TSUE, Nobel P ize Lau ea e Hono a y P o esso a TSUE, Nobel P ize Lau ea e
Osman Mes en,Osman Mes en, Membe o he Tu kish Pa liamen , Head o he Tu key–Uzbekis an F iendship Socie y Membe o he Tu kish Pa liamen , Head o he Tu key–Uzbekis an F iendship Socie y
Akhmedo Du bek Kud a illaye ich,Akhmedo Du bek Kud a illaye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Akhmedo Say ullo No ma o ich,Akhmedo Say ullo No ma o ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Abdu akhmano a Gulno a Kalanda o na,Abdu akhmano a Gulno a Kalanda o na, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Kalono Mukhiddin Bakh iddino ich,Kalono Mukhiddin Bakh iddino ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Siddiko a Sadoka Ga o o na,Siddiko a Sadoka Ga o o na, Doc o o Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences Doc o o Philosophy (PhD) in Pedagogical Sciences
Khudoykulo Sadi din Ka imo ich,Khudoykulo Sadi din Ka imo ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Makhmudo Nosi ,Makhmudo Nosi , Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Yuldashe Mu allib Ib agimo ich,Yuldashe Mu allib Ib agimo ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Samado Aska jon Nishono ich,Samado Aska jon Nishono ich, Candida e o Economic Sciences, P o esso Candida e o Economic Sciences, P o esso
Slizo skiy Dmi iy Yego o ich,Slizo skiy Dmi iy Yego o ich, Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso
Mus a akulo She zod Igambe diye ich,Mus a akulo She zod Igambe diye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Akhmedo Ik om Ak amo ich,Akhmedo Ik om Ak amo ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Esh aye Alishe Abduganiye ich,Esh aye Alishe Abduganiye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Khajiye Bakh iyo Dushaboye ich,Khajiye Bakh iyo Dushaboye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Khakimo Naza Khakimo ich,Khakimo Naza Khakimo ich, Doc o o Philosophy (DSc), P o esso Doc o o Philosophy (DSc), P o esso
Musaye a Shoi a Azimo na,Musaye a Shoi a Azimo na, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, P o esso
Ali Konak,Ali Konak, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso (Tu key) Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso (Tu key)
Cham Ta Huei,Cham Ta Huei, Doc o o Philosophy (PhD), P o esso (Malaysia) Doc o o Philosophy (PhD), P o esso (Malaysia)
Foziljono Ib okhimjon So oldikhoja ugli,Foziljono Ib okhimjon So oldikhoja ugli, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso
U aye Uk am Cho iye ich,U aye Uk am Cho iye ich, Depu y Head o Depa men , P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an Depu y Head o Depa men , P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an
Ochilo Fa khod,Ochilo Fa khod, Head o DCEC, P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an Head o DCEC, P osecu o Gene al’s O ice o Uzbekis an
Buz ukkhono Sa a khon Muna a khono ich,Buz ukkhono Sa a khon Muna a khono ich, Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso
Akhmedo Ja okhi Jamolo ich,Akhmedo Ja okhi Jamolo ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences
Tokhi o Jaloliddin Ochil ugli,Tokhi o Jaloliddin Ochil ugli, Doc o o Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senio Lec u e Doc o o Philosophy (PhD) in Technical Sciences, Senio Lec u e
Bobobeko E gash Abdumaliko ich,Bobobeko E gash Abdumaliko ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Ac ing Associa e P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Ac ing Associa e P o esso
Judi Sme ana,Judi Sme ana, Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA) Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA)
Ch issy Lewis,Ch issy Lewis, Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA) Candida e o Pedagogical Sciences, Associa e P o esso (USA)
Glazo a Ma ina Viс o o na,Glazo a Ma ina Viс o o na, Doc o o Sciences in Economics (Moscow)) Doc o o Sciences in Economics (Moscow))
Nosi o a Na giza Jamoliddin kizi,Nosi o a Na giza Jamoliddin kizi, Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso Doc o o Philosophy (PhD) in Economic Sciences, Associa e P o esso
Se il Pi iye a Ka aman,Se il Pi iye a Ka aman, Doc o o Philosophy (PhD) (Tu key) Doc o o Philosophy (PhD) (Tu key)
Mi zaliye Sanja Makhama jon ugli,Mi zaliye Sanja Makhama jon ugli, Head o he Depa men o Scien i ic Resea ch and Inno a ions, TSUE Head o he Depa men o Scien i ic Resea ch and Inno a ions, TSUE
Ochilo Bobu Bakh iyo ugli,Ochilo Bobu Bakh iyo ugli, Senio lec u e a TSUI Senio lec u e a TSUI
Golishe a Yelena Vyachesla o na,Golishe a Yelena Vyachesla o na, Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso . Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso .
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
4
Muassis: “Ma’ i a -p in -media” MChJ
Hamko la imiz: Toshken da la iq isodiyo uni e si e i, OʻzR
Tabia esu sla i azi ligi, OʻzR Bosh p oku a u asi huzu idagi IJQK
depa amen i.
Ju nalning ilmiyligi:
““Yashil” iq isodiyo a
a aqqiyo ” ju nali
Oʻzbekis on Respublikasi
Oliy a’lim, an a inno a siyala
azi ligi huzu idagi Oliy
a es a siya komissiyasi
ayosa ining
2023-yil 1-ap eldagi
336/3-sonli qa o i bilan
oʻyxa dan oʻ kazilgan.
Ekspe la kengashi:
Be kino Baza bay, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Po‘la o Bax iyo Alimo ich, exnika anla i dok o i (DSc), p o esso
Aliye Bekda la Aliye ich, alsa a anla i dok o i (DSc), p o esso
Isako Janabay Yakubbaye ich, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), p o esso
Xaliko Suyun Ra shano ich, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Rus amo Ilhomiddin, iq isodiyo anla i nomzodi, do sen
Hakimo Ziyodulla Ahmado ich, iq isodiyo anla i dok o i, do sen
Kamilo a I oda Xusniddino na, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
G‘a u o Doniyo O i o ich, pedagogika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
Fayziye Oybek Raximo ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Tux abaye Jamshid Sha a e dino ich, iq isodiyo anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Xamido a Fa idaxon Abdulka im qizi, iq isodiyo anla i dok o i, do sen
Yaxshiboye a Laylo Abdisa o o na, ka a o‘qi u chi
Babaye a Zuh a Yuldashe na, mus aqil adqiqo chi
Komilo a Nilu a Ka shiboye na, Geog a iya anla i dok o i, p o esso i
Umi zoqo Ja’su A iqboy o‘g‘li, iq isodiyo anla i dok o i (DSc), do sen
Zebo Kuldashe a, iq isodiyo anla i dok o i (DSc ), do sen
Boa d o Expe s:
Be kino Baza bay, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Pula o Bakh iyo Alimo ich, Doc o o Technical Sciences (DSc), P o esso
Aliye Bekda la Aliye ich, Doc o o Philosophy (DSc), P o esso
Isako Janabay Yakubbaye ich, Doc o o Economic Sciences (DSc), P o esso
Khaliko Suyun Ra shano ich, Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso
Rus amo Ilkhomiddin, Candida e o Economic Sciences, Associa e P o esso
Khakimo Ziyodulla Akhmado ich, Doc o o Economic Sciences, Associa e P o esso
Kamilo a I oda Khusniddino na, Doc o o Philosophy (PhD) in Economics
Ga u o Doniyo O i o ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Pedagogy
Fayziye Oybek Rakhimo ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economics, Associa e P o esso
Tukh abaye Jamshid Sha a e dino ich, Doc o o Philosophy (PhD) in Economics, Associa e P o esso
Khamido a Fa idakhon Abdulka imo na, Doc o o Economic Sciences, Associa e P o esso
Yakhshiboye a Laylo Abdisa o o na, Senio Lec u e
Babaye a Zuh a Yuldashe na, Independen Resea che
Komilo a Nilu a Ka shiboye na, Doc o o Geog aphical Sciences, P o esso
Umi zoko Jasu A iqboy ugli, Doc o o Economic Sciences (DSc), Associa e P o esso
Zebo Kuldashe a, Doc o o Economic Sciences (DSc), Associa e P o esso
08.00.01 Iq isodiyo naza iyasi
08.00.02 Mak oiq isodiyo
08.00.03 Sanoa iq isodiyo i
08.00.04 Qishloq xo‘jaligi iq isodiyo i
08.00.05 Xizma ko‘ sa ish a moqla i iq isodiyo i
08.00.06 Ekonome ika a s a is ika
08.00.07 Moliya, pul muomalasi a k edi
08.00.08 Buxgal e iya hisobi, iq isodiy ahlil a audi
08.00.09 Jahon iq isodiyo i
08.00.10 Demog a iya. Mehna iq isodiyo i
08.00.11 Ma ke ing
08.00.12 Min aqa iy iq isodiyo
08.00.13 Menejmen
08.00.14 Iq isodiyo da axbo o izimla i a exnologiyala i
08.00.15 Tadbi ko lik a kichik biznes iq isodiyo i
08.00.16 Raqamli iq isodiyo a xalqa o aqamli in eg a siya
08.00.17 Tu izm a mehmonxona aoliya i
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
5
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
2025-yil, noyab . № 11-son.
MUNDARIJA
BANK AKTIVLARI VA PASSIVLARINI BOSHQARISHNI TAKOMILLASHTIRISH ....................................................34
Sa a o Sanja Ra shan o‘g‘li
O‘ZBEKISTONNING INVESTITSION JOZIBADORLIGINI OSHIRISH STRATEGIYALARI ......................................38
Mad aximo a I odaxon She zodbek qizi
HUDUDIY XIZMAT KO‘RSATISH KORXONALARIDA MENEJMENT SAMARADORLIGINI
OSHIRISHNING RAQAMLI TRANSFORMATSIYA MODELI .............................................................................................43
Maxmudo a Nozimaxon Bax iddinxono na
DAVLATNING BUDJET SIYOSATINI TAKOMILLASHTIRISHNING DOLZARB MASALALARI ............................50
A.A. Ismailo
DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIGINING MEXANIZMINI SAMARALI TASHKILLASHTIRISHDA
MOLIYAVIY MANBALARNI SHAKLLANTIRISHNI YO‘NALISHLARI ...........................................................................56
Mansu o Mansu Alishe o ich
ANTIKRIZISLI BOSHQARUV TIZIMLARIDA RANGLI SIGNAL MEXANIZMLARINING
FUNKSIYALARI .................................................................................................................................................................................61
Aliqulo Aziz Hayda jono ich
XODIMLARNI MOTIVATSIYALASHNING XALQARO MODELLARINI O‘ZBEKISTON
KORXONALARIDA QO‘LLASH IMKONIYATLARI .................................................................................................................66
Yo mama o Qodi jon Ju aqulo ich
RAQAMLI IQTISODIYOT OMILLARI VA ULARNING QISHLOQ XO‘JALIGI KORXONALARINING
SAMARADORLIGIGA TA’SIRI ......................................................................................................................................................71
Yaxshiye Shahzod She ali o‘g‘li
ОLIY TА’LIM MUASSASALARI VА MEHNАT BОZОRI INTEGRАTSIYАSI BO‘YICHA XОRIJ
TАJRIBАLАRI ....................................................................................................................................................................................78
Haqqulo Fazliddin Fax iddino ich
YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISHDA RIVOJLANGAN VA RIVOJLANAYOTGAN DAVLATLAR
TAJRIBASI ...........................................................................................................................................................................................84
A ipo Abdulaziz Sakijono ich
YASHIL ENERGETIKA RIVOJLANISHINING IQTISODIY SAMARADORLIGINI EKONOMETRIK
BAHOLASH .........................................................................................................................................................................................89
Bobokulo a Muhabba Mahammadiye a
ELEKTRON TO‘LOVLAR VA POS TIZIMLARI — KICHIK BIZNESDA SAMARASI VA XAVFLARI .....................93
To‘lqino Dilshodxo‘ja Olim o‘g‘li
MINTAQADA RAQAMLI IQTISODIYOTNI BARQAROR RIVOJLANTIRISHNING ISTIQBOLLI
YO‘NALISHLARI ...............................................................................................................................................................................98
Yusubo In’omjon Ik am o‘g‘li
SOLIQ SIYOSATINI RAQAMLI BOSHQARISH ORQALI BUDJET DAROMADLARINI
BARQARORLASHTIRISH STRATEGIYASI ............................................................................................................................103
Xodjima o Xamidullo Mami jono ich
OZIQ-OVQAT TOVARLARI B2B BOZORINI RIVOJLANTIRISHDA ZAMONAVIY MARKETING
STRATEGIYALARIDAN FOYDALANISH ...............................................................................................................................108
Hayi boye a Ullijon Bobonaza qizi
FARMASEVTIKA SANOATIDA INVESTITSION FAOLIYAT SAMARADORLIGINI BAHOLASH ........................113
Yaqubo Timu bek G‘anibeko ich
STRUCTURE–PROPERTY RELATIONSHIP OF ORGANOSILICON MATERIALS: EVALUATION
BASED ON THERMOGRAVIMETRIC ANALYSIS ...............................................................................................................116
Toshe a Dil uza Fa xodo na, Siddiko Ik om Iminjono ich, Rakhimo Fi uz Fazlidino ich
SHAXSNI OVOZI ASOSIDA IDENTIFIKATSIYALASH VA AUTENTIFIKATSIYALASH ALGORITMLARI .......123
Ozoda Sabi o a She maxama o na
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
6
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT 2025-yil, noyab . № 11-son.
YASHIL IQTISODIYOT — BARQAROR RIVOJLANISH GENERATORI .......................................................................129
Be dibeko a Dil uza Xoldo beko na
CHET EL MEHMONXONA TARMOQLARINING BRENDING STRATEGIYALARINI O‘RGANISH ....................133
E gashe Oybek Mama asul o‘g‘li
MILLIY IQTISODIYOTDA KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIK SOHASINING MOLIYAVIY
SAMARADORLIGINI BAHOLASHNING USLUBIY JIHATLARINI TAKOMILLASHTIRISH .................................144
A zikulo O abek Ali o‘g‘li
TRANSPORT TIZIMI SOHASI KORXONALARININING INNOVATSION SALOHIYATINI BAHOLASH
YO‘NALISHLARI ............................................................................................................................................................................152
Ismailo Akmal Maxsudo ich, Abilqosimo a Shaxlo Sodiq qizi
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
152
2025-yil, noyab . № 11-son.
TRANSPORT TIZIMI SOHASI
KORXONALARININING INNOVATSION
SALOHIYATINI BAHOLASH YO‘NALISHLARI
Ismailo Akmal Maxsudo ich
Toshken a xi ek u a-qu ilish uni e si e i
“Menejmen ” ka ed asi mudi i
Email: [email p o ec ed]
Abilqosimo a Shaxlo Sodiq qizi
“O‘zbekic on emi yo‘lla i” AJ ye akchi buxgal e
Email: [email p o ec ed]
Anno a siya. Ushbu maqolada anspo izimi ko xonala ining inno a sion salohiya ini baholash yo‘nalishla i o‘ ganiladi.
Tadqiqo da inno a sion aollik da ajasini aniqlash, exnologik yangilikla ni jo iy e ish ko‘ sa kichla ini ahlil qilish hamda
ko xonala aoliya ining inno a sion i ojlanishdagi olini baholashga alohida e’ ibo qa a ilgan. Na ijala anspo sek o ida
inno a sion boshqa u s a egiyasini akomillash i ishga xizma qiladi.
Kali soʻzla : anspo izimi, inno a sion salohiya , baholash yo‘nalishla i, exnologik yangilikla , inno a sion boshqa u .
Abs ac . This a icle examines he di ec ions o assessing he inno a i e po en ial o anspo sys em en e p ises. I
ocuses on e alua ing he le el o inno a ion ac i i y, analyzing echnological implemen a ion indica o s, and assessing
he ole o en e p ises in os e ing inno a ion-d i en g ow h. The esul s con ibu e o imp o ing inno a ion managemen
s a egies in he anspo sec o .
Key wo ds: anspo sys em, inno a i e po en ial, assessmen di ec ions, echnological inno a ions, inno a ion
managemen .
Аннотация. В статье рассматриваются направления оценки инновационного потенциала предприятий транспортной
системы. Особое внимание уделено анализу уровня инновационной активности, внедрению технологических
новшеств и оценке роли предприятий в инновационном развитии отрасли. Результаты исследования могут быть
использованы для совершенствования инновационного управления в транспортном секторе.
Ключевые слова: транспортная система, инновационный потенциал, направления оценки, технологические
новшества, инновационное управление.
KIRISH
Globallashu a in eg a siya ja ayonla i, aqoba qoidala ining keskinlashu i, geosiyosiy o‘zga ishla
hamda jahon iq isodiy makonida ishlab chiqa ish a exnologik kuchla ning qay a aqsimlanishi ba cha
ish i okchila oldiga o‘z pozi siyala ini saqlab qolish a i ojlan i ish za u a ini qo‘ymoqda. Iq isodiyo ni
i ojlan i ish yo‘nalishla i, shu jumladan ko xonala ning inno a sion aoliya ini ushbu a aqqiyo ning asosiy omili
si a ida baholash, ilm- an, ishlab chiqa ish, a’lim a jamiya o‘ asidagi aloqala ni shakllan i ish ko xonala ning
iq isodiy hamda inno a sion i ojlanishida muhim ahamiya kasb e moqda. Shu bois inno a sion salohiya
sama ado ligini oshi ishning undamen al a amaliy jiha la ini o‘ ganish ka a e’ ibo qa a ilayo gan dolza b
masalala dan bi i hisoblanadi.
Shunga qa amay, xo‘jalik yu i u chi ko xonala ning inno a sion aoliya i hamda inno a sion salohiya ni
boshqa ish bilan bog‘liq masalala hali ham munoza ali bo‘lib qolmoqda. Shu o‘ inda a’kidlash joizki, YE.A.
Lap e a [1] a’ i iga ko‘ a, inno a sion ja ayonla iq isodiy izimning asosiy bo‘g‘ini bo‘lgan ko xonaning
mode niza siya a yangilanish qobiliya ini ochib be u chi, exnik ye akchilik a us unligini belgilo chi inno a sion
salohiya di . Inno a siya naza iyasida uning a kibiy qismla i si a ida uch u aj a iladi: umumiy inno a sion
salohiya , esu s, ishlab chiqa ish a ichki salohiya — iq isodiy ka ego iya si a ida namoyon bo‘ladi [2].
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz 153
2025-yil, noyab . № 11-son.
Mamlaka imizda inno a siyala ni i ojlan i ish bo‘yicha amaliy ha aka la O‘zbekis on Respublikasi
P eziden ining 2018-yil 27-ap eldagi PQ-3682-sonli “Inno a sion g‘oyala , exnologiyala a loyihala ni
amaliyo ga a biq e ish izimini yanada akomillash i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”gi qa o idan boshlangan
bo‘lib, unda “ilmiy a amaliy adqiqo la na ijala ini ishlab chiqa ishni mode niza siya qilish, exnik a exnologik
yangilash ja ayonla iga nou-xau elemen la ini keng jo iy e ish, bu bo ada ilmiy ashkilo la hamda eal iq isodiyo
a moqla i ko xonala i o‘ asidagi yaqin hamko lik mamlaka ning jadal inno a sion i ojlanishidagi eng muhim
omil hisoblanadi” deb qayd e ilgan.
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI
Inno a siya naza iyasining asoschisi a s iyalik olim Y. Shumpe e hisoblanadi. 1911-yilda u adikal
exnologik o‘zga ishla ni ag‘ba lan i ish iq isodiy anazzulni yengish uchun yangi imkoniya la ya a ishini ilmiy
asoslab be gan. Keyinchalik, XX as ning 30-yilla ida u “inno a siya” ushunchasini ilmiy muomalaga ki i di.
MDH olimla idan V. A. Baluko a, I. A. Sadchiko a V. Ye. Somo la [3] inno a siyani ix i odan oydalanish
ja ayoni si a ida izohlaydila . I. T. Balabano esa inno a siya ushunchasini na ija si a ida o‘ ganadi. Adabiyo la
ahlili shuni ko‘ sa adiki, inno a siyaning paydo bo‘lish sababla i bo asida olimla u licha yondashu la ga ega
[4].
Mahalliy olim I. Abdu ahmono ning ik icha, “Ilm mablag‘ga aylansa, ana shu inno a siya” degan a’ i
dolza b hisoblanadi.
Mahalliy iq isodchi olimla Sh. N. Zaynu dino , D. Shodiye a, I. S. Xo amo , M. Rasulo , A. E. No o a G.
P. G‘ulomo ala [5] o‘z ilmiy izlanishla ida sanoa ko xonala ida inno a sion boshqa u sama ado ligini oshi ish
yo‘lida inson omili, kad la ayyo ga ligi a inno a sion ishlanmala dan oydalanishga oid yondashu la ni ilga i
su ganla .
Inno a sion i ojlanish naza iyasini ahlil e ish u li ilmiy mak abla ning i ojlanishiga qo‘shgan hissasini
baholash imkonini be adi. Das labki bosqichda inno a siyala naza iyasining undamen al asosla i shakllanib,
ula ning mehna unumdo ligini oshi ishdagi ahamiya i asoslab be ilgan (me kan ilis la — A. Monk e yen, T.
Men, A. L. O din-Nashekin, I. T. Pososhko a boshqala [6]; iziok a la — F. Kene, A. Tyu go, S. Bodo, I.
Tyunen a boshqala [7]). Keyingi bosqichda inno a siyala ni iq isodiy o‘sish omili si a ida alqin e ish, bilimning
ahamiya ini anglash a mahsulo ya a ish ja ayonida da la ning olini belgilash kabi g‘oyala ilga i su ilgan
(klassik mak ab: R. Kan ilyon, A. Smi , D. Rika do a boshqala [8]).
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Tadqiqo me odologiyasi anspo izimi ko xonala ining inno a sion salohiya ini baholashda s a is ik
ma’lumo la , soha hisobo la i a ko xona ko‘ sa kichla i asosida amalga oshi iladi. Ma’lumo la O‘zbekis on
Respublikasi S a is ika agen ligi, T anspo azi ligi a egishli a moq ko xonala i hisobo la idan olingan bo‘lib,
ula ning ahlili ko elya sion- eg ession a kompa a i usulla o qali baja ilgan.
TAHLIL VA NATIJALAR
Inno a sion i ojlanishning zamona iy naza iyasi “iq isodiy i ojlanish, inno a siya a adbi ko lik”
naza iyala ining sin ezi, adqiqo obyek ini ha omonlama ahlil qilish, me odologik a uslubiy yondashu la ni
di e si ika siya qilish o qali akomillashib bo moqda [9]. Inno a siyala ning paydo bo‘lish manbala i a
sababla ini aniqlash, bu ja ayonda da la hamda ins i u la ning olini belgilo chi naza iyala shakllanmoqda.
Mus aqillik yilla ida O‘zbekis onda milliy inno a sion izimni i ojlan i ish uchun mus ahkam zamin ya a ildi.
Kimyo, ene ge ika, biologiya, a’lim, ibbiyo , elek onika, qishloq xo‘jaligi kabi sohala da keng ko‘lamli ilmiy
adqiqo la olib bo ilmoqda.
Shuni a’kidlash lozimki, o‘zbekis onlik olimla iq isodiyo ning inno a sion i ojlanishi yo‘nalishida aol
ilmiy izlanishla olib bo ishmoqda. A. Sh. Bekmu odo , B. B. Be kino , N. Q. Yuldashe , B. K. G‘oyibnaza o
a boshqala shula jumlasidandi . Sh. N. Zaynu dino hamda R. I. Nu imbe o la ning qu ilish ma e ialla i
sanoa ining inno a sion i ojlanishini o‘ gangan adqiqo la i alohida e’ ibo ga molikdi [10], [11], [12].
Shunday qilib, inno a sion salohiya ni aniqlashda esu sli yondashu a a do la i S. N. Yashin, N. A.
Mu asho a a S. D. Ka linala [14] ma jud esu sla salohiya ini, jumladan kad la , exnologik, moliya iy
hamda ilmiy- a kibiy qismla ni umumlash i ish za u deb hisoblaydila . Ushbu yondashu ga ko‘ a, ko xonaning
inno a sion salohiya i inno a siyala ni belgilo chi moddiy a nomoddiy esu sla dan ibo a deb baholanadi.
Bunday yondashu “inno a siya” a amasining ilk paydo bo‘lgan da la ida ancha keng a qalgan edi. Mazku
yondashu asosida ko xonaning inno a sion salohiya i 1- asmda kel i ilgan salohiya u la ini o‘z ichiga oladi.
Ushbu salohiya u la i o‘z na ba ida kad la salohiya i, exnologik salohiya , moliya iy salohiya a ilmiy
salohiya dan ibo a . Bizning ik imizcha, bunday yondashu ko xonadagi inno a sion i ojlanganlik hola ini,
IQTISODIYOT ЭКОНОМИКА ECONOMY
YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT
h ps://yashil-iq isodiyo - a aqqiyo .uz
154
2025-yil, noyab . № 11-son.
ya’ni inno a sion salohiya da ajasini baholash imkonini be adi. Bi oq u ko xonaning inno a sion i ojlanganlik
da ajasini o‘liq aks e i a olmaydi. Shu bois bu yo‘nalishda yanada chuqu oq ilmiy adqiqo la olib bo ish za u
(1- asm).
1- asm. Ko xonadagi ma jud esu sla i bo‘yicha inno a sion salohiya a kibi [13]
Ko xonaning inno a sion salohiya ini aniqlashda na ba dagi yondashu si a ida shuni ay ish
mumkinki, ko‘p miqdo dagi zaxi ala ga ega bo‘lib, ammo inno a sion salohiya i pas bo‘lgan ko xonala
ma jud. Shuningdek, aksincha, inno a sion salohiya i yuqo i, bi oq ma jud zaxi ala i cheklangan ishlab
chiqa ish ko xonala i ham ma jud. Mazku yondashu mualli la i V. L. Go buno a P. G. Ma eye la
ko xonaning inno a sion salohiya ini quyidagicha a si laydila (2- asm). Ula ning ik icha, ko xonaning
inno a sion salohiya i — bu ko xonaning inno a sion aoliya ini belgilo chi ko‘ sa kichla majmuasidi .
Bunda inno a sion aoliya olingan pa en la , nomoddiy ak i la , in ellek ual mulk obyek la i, zamona iy
exnologiyala bilan a’minlanganlik da ajasi hamda in ellek ual salohiya ni o‘z ichiga oladi.
Bi oq bizningcha, bunday yondashu bi qa o kamchilikla ga ega. Eng a alo, u ko xonaning
inno a sion salohiya ini aqa ma jud hola asosida baholaydi, bu esa inno a sion i ojlanishning is iqbolli
yo‘nalishla ini ye a licha aks e i maydi (2- asm).
2- asm. Ko xonaning inno a sion salohiya a kibiga na ija iylik bo‘yicha yondashu [15]
Iq isodchi olim B. Lisinning [16] ik icha, inno a sion salohiya maqsadla ga e ishish uchun ha aka ga
kel i ilishi mumkin bo‘lgan o‘plangan esu sla ning oydalanilmagan, kam oydalanilgan yoki yashi in
imkoniya la ini o‘z ichiga oladi. Bizning nuq ayi naza imizcha, bunday a’ i inno a sion salohiya ning mohiya i
a uzilishini anglashda ma’lum da ajada noaniqlik kel i ib chiqa adi.
Ko xonaning inno a sion salohiya ini na ija iylik bo‘yicha aniqlash yondashu i a a do la i — J. A. Mingale a
a I. I. Pla inyukla [17] — ko xonaning inno a sion aoliya i sama ado ligi ko‘ sa kichla ini inno a sion salohiya
na ijasi si a ida alqin qiladila . Bi oq shuni a’kidlash joizki, ko xonaning inno a sion aoliya i na ijala i ha doim
ham uning inno a sion salohiya da ajasini o‘liq i odalab be a olmaydi.
Na ba dagi yondashu ko xonaning inno a sion salohiya ini ichki imkoniya la ga asoslangan holda
shakllan i ishga ayanadi. Ushbu yondashu a a do la i A. N. Plo niko a S. N. Li oninskiyla [18] bo‘lib, ula
ik icha, ko xonaning inno a sion salohiya i uning mohiya ini, inno a sion aoliya ni kengay i ish imkoniya ini
i odalaydi. Mazku yondashu ga ko‘ a, inno a sion salohiya na aqa ma’lum zaxi ala yoki e ishilgan na ijala
yig‘indisi si a ida, balki ja ayonla a ula o‘ asidagi o‘za o munosaba la ning abia ini ham aks e i adi (3- asm).
