ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI
h p://zam adqiqo .uz/index.php/ZTFITJ/index
3-son 11– o’plam 2025 y.
108
MASSAJ MUOLAJASINI ORGANIZMGA TA’SIRI
Sa inoz Abdu aimo a Tojimahammad qizi
Bu ayda Abu Ali ibn Sino nomidagi
Jamoa Saloma ligi exnikumi
Fizio e apiya a massaj ani o‘qi u chisi
АNNОTАTSIYА
Massajning asosiy qo‘llaniladigan u la i: gigiyenik massaj, kosme ik massaj,
da olash massaji a spo massaji. Gigiyenik massaj o ganizmning umumiy
aolligini oshi ish, saloma likni mus ahkamlash maqsadida qo‘llaniladi. Da olash
massaji u li xil shikas la a kasallikla da keng qo‘llaniladi. Kosme ik massaj
sog‘lom e ini pa a ishlash uchun qo‘llaniladi. Spo massaji o ganizmning
unksional imkoniya la ini oshi ish a spo chida cha chash aloma la ini ba a a
e ish uchun qo‘llaniladi. Massaj usulla i. Massajning asosiy qo‘llaniladigan u la i
quyidagila :
Silash usuli – massajning eng ko‘p qo‘llaniladigan a eng ommabop usuli
hisoblanadi. Bu usul juda yengil a mayin baja iladi. Bunda qo‘l panjasini badanga
ekkizib u ib, ba moq uchla i yoki bu un ka bilan e i us i silanadi. Ka ha aka la i
u li xil bo‘lishi mumkin:
– o‘g‘ i chiziq yo‘nalishida;
– aylana shakli yo‘nalishida;
– spi alsimon yo‘nalishida;
– zigzag yoki ilonsimon yo‘nalishida;
– silash usulini ikki qo‘l yo damida.
Silash usulining – a oqsimon u i ham keng qo‘llaniladi, bunda ba moqla
yozilib, ba moqla yos iqchala i bilan a aganga o‘xshab silash ke ak bo‘ladi.
Ishqalash usuli – massajning bu usuli bo‘g‘imla , payla , boylamla ,
ne la ning chiqish joyla i a boshqa sohala ida qo‘llaniladi. Ishqalashning yuza a
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI
h p://zam adqiqo .uz/index.php/ZTFITJ/index
3-son 11– o’plam 2025 y.
109
qa iq u la i ma jud. Yuza ishqalashda ka o‘liq e i yuzasi a chuqu joylashgan
mushakla ni massaj qilishda qo‘llaniladi.
Oddiy uqalash – ka ichki yuzasi bilan o‘ ba moq yuzasiga egib u ishi
ke ak. Ka yengil, oldinga qa ab yo‘nal i ib baja iladi yoki ba moqla yo damida
bosib aylan i ib ishqalash ham mumkin. Qa iq ishqalash usuli – bosh ba moq
ayanch hola ida massaj qilinadigan joyda u adi, ba moqla obo a bo i ilib,
a o dagi maydon o‘g‘ i chiziq yoki aylanasimon yo‘nalishda ishqalanadi. Uqalash
usuli – massajning asosiy usuli bo‘lib, ikkala qo‘l bilan ko‘ndalangiga uqalash.
Bunda qo‘lla massaj qilinadigan sohaga bi bi iga qiyshiq bu chak os ida qo‘yiladi,
bosh ba moqla muskulning bi omonida, boshqa ba moqla esa muskulning boshqa
omonida u adi. Massaj qilinayo gan o‘qimala ohis a i a iladi, bosiladi a
uqalanadi. Qoqish a eb an i ish usuli – massaj qilinayo gan joyga ko‘p qon kelishi
a o‘qimala ning oziqlanishini yaxshilaydi. Bunda shapa ilash, ka qi asi bilan
u ib qo‘yish, i sak bilan qoqish qo‘llaniladi. Teb an i ish usuli – bu usul silki ib-
silki ib qo‘yish, eb a ish. Ti a ish a ka la o asida mushakla ni as a ezib,
dumala ish ha aka la idan ibo a . Silki ib qo‘yish – ka ning jimjilog‘i a ka a
ba moqni galmagaldan ezlik bilan ekkizib, silki ib qo‘yish a eb an i ish bilan
baja iladi. Ti a ish – bemo ni qo‘l bilan ushlab, o‘z omoniga sal o ib o‘ng a chap
omonga, yuqo i a pas ga yo‘nal i ib i a ish ha aka ini baja ish ke ak bo‘ladi.
Ka la o asiga mushakla ni olib dumala ish – bu usul ez baja ilsa, silki ib qo‘yish
usuliga o‘xshab ke adi ( iziologik a’si i bilan ham). Aga as a-sekinlik bilan
baja ilsa, mayin uqalashga o‘xshab ke adi. Bu usul aqa yelka a son sohala ida
ishla iladi.
Kali so‘zla : silash, uqalash, ishqalash, qoqib qoʻyish, lim a, qon, oʻqima.
Massajga ko‘ sa mala :
– assaj muolajala ini deya li ba cha kasallikla da, kasallikdan so‘nggi
hola la da;
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI
h p://zam adqiqo .uz/index.php/ZTFITJ/index
3-son 11– o’plam 2025 y.
110
– na as olish su unkali kasallikla i a o‘ ki hola dan keyingi hola la da;
– asab kasallikla ida;
– asab izimi unksional buzilishla ida;
– ja oha la dan keyingi hola la da;
– kuyish na ijasida qolgan aso a la da (kon ak u a);
– qon omi la onusi pasayib ke ganida a qon mik osi kulya siyasi buzilishi
hola ida;
– bo‘g‘in kasallikla ida (o‘ ki yallig‘lanish hola la idan ashqa i);
– ne olala i yallig‘langan hola la da (ne i a poline i la da);
– mushakla onusi pasayib ke ishi hola la ida;
– semizlik(o iqcha azn) hola la ida;
– ikki oydan bi yoshgacha bo‘lgan bolala da oyoq mushakla i onusi sus a
oyog‘ini bosmayo gan bolala da
– bo‘ynini yaxshi u olmayo gan a yaxshi o‘smayo gan bolala da;
– me’da-ichak su unkali kasallikla ida (o‘ ki in eksion a o‘sma
kasallikla idan ashqa i);
– kichik os sohasi a’zola i kasallikla ida (qo uq yallig‘lanishi, siydik chiqa u
yo‘lla i su unkali yallig‘lanishi).
Massajga monelikla :
– e i qoplamla ining o‘ ki yallig‘lanishla i a e i oshmali, yuqumli
kasallikla i;
– e i ya ala i a yi ingli kasallikla i;
– e i kapillya la i nozikligi a qon i ishi buzilgan hola la i;
– o‘ ki yu ak-qon omi ye ishmo chiligi a su unkali qon omi
ye ishmo chiligi;
– ope a siyala dan so‘nggi hola la da;
– ba’zi endok in kasallikla da;
– ana ha o a i ko‘ a ilgan hola la da;
– alle gik hola la a oshmala da.
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI
h p://zam adqiqo .uz/index.php/ZTFITJ/index
3-son 11– o’plam 2025 y.
111
Amaliy jiha dan Odam e isi juda ka a e leksogen maydon hisoblanadi.
Massaj aq ida bi inchi na ba da e ida joylashgan ma kaziy a ege a i asab
izimi bilan bog‘liq ko‘p sonli asab e sep o la i (qabul qilu chi) mexanik a’si lanib,
qon a lim a aylanishida u li xil e lek o eaksiyala ni kel i ib chiqa adi.
O ganizmda qa o umumiy a mahalliy eaksiyala hosil bo‘ladi. Bunda hamma
o‘qimala a a’zola ish i ok e adi. Massajning u li xil usulla i o ganizmga u licha
a’si ko‘ sa adi. Asab izimiga inchlan i u chi a’si ko‘ sa adi. Massaj a’si ida
e idagi qon omi la kengayadi, qon aylanishi yaxshilanadi, mushakla
mus ahkamlashadi, ula ning onusi a elas ikligi oshadi. Na ijada ichki a’zola ning
qon bilan a’minlanishi a kislo od bilan o‘yinishi kuchayadi, moddala
almashinu i, o ganizmning ba cha a’zola aoliya i yaxshilanadi (bosh miya, na as
olish izimi, me’da-ichak ak i, yu ak-qon omi izimining a siydik aj alib
chiqa u chi izimi).
Naza iy Bizni ayni pay da qiziq i adigan da o massaji – u li xil shikas la a
kasallikla da keng qo‘llaniladi. Kasallangan o ganizmning unksional hola iga
qa ab, da o massaji usulla ini qo‘llash uchun ko‘ sa ma a monelikla ma jud.
Ki ish qismida a’kidlanganidek, Ba cha massaj muolajala ini silash usuli bilan
boshlab, a’si kuchini as a-sekinlik bilan ko‘pay i ish lozim. Ha bi ana qismiga
massaj qilish aq i ham u licha:
O qani massaj qilish uchun – 10 – 15 daqiqa.
Ko‘k akni massaj qilish uchun – 7 – 12 daqiqa.
Qo‘lla ni massaj qilish uchun – 10 – 12 daqiqadan ha bi iga.
Oyoqla ni massaj qilish uchun – 10 – 13 daqiqadan ha bi iga.
Qo inni massaj qilish uchun – 7 – 12 daqiqa aj a iladi. Lekin ay im hola la da
muolaja aq i kamay i iladi yoki uzay i iladi.
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI
h p://zam adqiqo .uz/index.php/ZTFITJ/index
3-son 11– o’plam 2025 y.
112
1.
Tananing
u li
sohala iga
massaj
Amaliy a’si i
Naza iy asosi
O qani
massaj qilish
muolajasi
Ha bi massaj muolajala i
silash usuli bilan boshlanishi
ke ak. O qa sohasi ancha ka a
maydon bo‘lgani uchun ha bi
qo‘l o‘z omonini silaydi,
a aliga o‘g‘ i chiziq
yo‘nalishida, keyin aylana chiziq
yo‘nalishida baja iladi. A al
uzun mushakla uqalanadi, keyin
se ba muskulla uqalanadi.
Uqalashdan keyin ishqalash usuli
qo‘llaniladi. Uqalash bel
sohasidan boshlanadi
Bu muolajani
bukilgan ba moqla
yo damida yoki ka
bilan o‘g‘ i chiziq
a aylana yo‘li bilan
uqalanadi. Oxi ida
esa silki ib-silki ib
a qoqib qo‘yilishi
mumkin.
Ko‘k akni
massaj qilish
muolajasi
Ko‘k akdagi ka a ko‘k ak
muskulla i, qo u g‘ala a o
mushakla a oldingi ishsimon
muskulla uqalanadi. Ko‘k ak
sohasi massaji ikki qo‘l
yo damida baja iladi, su bezini
aylanib o‘ ish a siya e iladi.
Ko‘k ak massaji silash, uqalash,
yana silash a bi qo‘l bilan
shapa ilashdan ibo a bo‘ladi.
Qo u g‘ala a o
mushakla ni massaj
qilishda, bemo
qo‘lla ini epaga
ko‘ a ib yo ishi
ke ak bo‘ladi,
qo‘lla o‘shdan
qo u g‘ala omon
ha aka lanishi
ke ak. Qo in sohasi,
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI
h p://zam adqiqo .uz/index.php/ZTFITJ/index
3-son 11– o’plam 2025 y.
113
kindik a o i sohasi
aylana chiziq
yo‘nalishida a soa
milla i yo‘nalishiga
qa ab ha aka lanib
uqalanadi.
Qo‘lni
massaj qilish
muolajasi
Qo‘l massaji quyidagi
a ibda baja iladi: das lab
ba moqla alohida-alohida massaj
qilinadi, keyin panja, bilak-ka ,
bilak- i sak bo‘g‘ini, yelka a
yelka bo‘g‘ini massaj qilinadi.
A al silash usuli, so‘ng a
ishqalash, yelka a yelka
bo‘g‘inla ida silash, uqalash,
ishqalash a qoqishla
qo‘llaniladi. Uqalash a ishqalash
aq ida o‘g‘ i chiziq, doi a a
ilonsimon yo‘nalishdan
oydalaniladi. Muolaja oxi ida
bo‘g‘inla ishla iladi, ya’ni
bukilib-yozilib (bi necha ma a
ak o lanishi ke ak) yana uqalab
silash bilan ugallanadi.
Qo‘lla ni
massaj qilish,
massaj qilinadigan
yelka anadan yon
omonlama 15–20
°ga a oldinga 60–
70 °ga bukib
qo‘yiladi. Bu qo‘l a
yelkani iziologik
(o‘ kazilgan a
yo qizilgan hola da
ham) bo‘shashgan
hola i.
Oyoqni
massaj qilish
Oyoqla massajida silash,
ishqalash, bo‘g‘inla ni sekin-
sekin ishla ish bilan boshlanadi.
Panja, boldi la ka bilan
Bunda bemo ,
alba a, yo qizib
qo‘yiladi. A al
oyoqni old
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI
h p://zam adqiqo .uz/index.php/ZTFITJ/index
3-son 11– o’plam 2025 y.
114
Yuqo idagi jad al massajni ananing u li sohala iga qo’llashni quyidagi
jad alla dan oydalangan holda saloma ligini mus ahkamlashda ham qanday o’l
o‘ynashini ko‘ sa adi. Ha bi usulning o‘ziga xosligi amaliyo da a ilmiy
adqiqo la da o‘z isbo ini opgan. Shu bilan bi ga, ushbu muolaja anadagi qon
aylanishni yaxshilab ,immuni e ni ko’ a ib be adi.
ХULОSА
Massaj muolajasi inson o ganizmini yosha i ib,qon aylanishni iklab
be adi,qa iyala da xo i ani mus ahkamlaydi,yosh bolala da o’sish ja ayonini
yaxshilaydi, amaliy a naza iy jiha dan o‘zining yuqo i sama ado ligini namoyon
e adi. Ushbu omilla qa iyala o ganizmiga nozik a abiiy a zda a’si qilib,
ishqalanadi, us a o qa omonla
galma-galdan uqalanadi. Panja,
boldi la ning o qa omonini ka ni
mush lagan holda uqalash
mumkin. Bunda ham o‘g‘ i
chiziq a spi alsimon
yo‘nalishida ha aka la qilish
mumkin. Son a dumba sohasi
ikkala qo‘l yo damida massaj
qilinadi. Silash, uqalash,
ishqalash a yana silash
usulla idan oydalaniladi. Yana
sonla ni bi -bi iga yaqinlash i ish,
oyoqla ni qo inga yaqinlash i ib,
yana o‘g‘ ilab yo qizishdan
ibo a . Bo‘g‘in a asab a moqla i
ancha chuqu uqalanadi. Massaj
ohis a silash bilan yakunlanadi.
omonini, keyin
bemo ni yuz uban
yo qizib, oyoq o qa
omoni massaj
qilinadi. Oyoq
massajini panja a
ba moqla dan
boshlab, so‘ng
boldi la , bo‘g‘inla ,
izza bo‘g‘ini, son,
dumba sohasi, os-
son bo‘g‘inla i a
asab a moqla i
massaj qilinadi.
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI
h p://zam adqiqo .uz/index.php/ZTFITJ/index
3-son 11– o’plam 2025 y.
115
iklanish ja ayonini ezlash i adi a qo‘shimcha imkoniya la ya a adi. Amaliy
ahlilla shuni ko‘ sa adiki, anani u li sohala idagi yog’la ni e i adi, anadagi
uzla ni e i ib be adi. Naza iy asosla esa ushbu omilla ilmiy poyde o ini yanada
mus ahkamlaydi.
Odam e isi juda ka a e leksogen maydon hisoblanadi. Massaj aq ida
bi inchi na ba da e ida joylashgan ma kaziy a ege a i asab izimi bilan bog‘liq
ko‘p sonli asab e sep o la i (qabul qilu chi) mexanik a’si lanib, qon a lim a
aylanishida u li xil e lek o eaksiyala ni kel i ib chiqa adi.
Xulosa qilib ay ganda , O ganizmda qa o umumiy a mahalliy eaksiyala
hosil bo‘ladi. Bunda hamma o‘qimala a a’zola ish i ok e adi. Massajning u li xil
usulla i o ganizmga u licha a’si ko‘ sa adi. Asab izimiga inchlan i u chi a’si
ko‘ sa adi. Massaj a’si ida e idagi qon omi la kengayadi, qon aylanishi
yaxshilanadi, mushakla mus ahkamlashadi, ula ning onusi a elas ikligi oshadi.
FОYDАLАNILGАN АDАBIYОTLАR
1. 1.Ilxo‘jaye a K.E., Xudoybe gano a B.T. Fizio e apiya a ibbiy
eabili a siya. T., 2004.
2. 2. F.SH. Bahadi o a,Reabili a siya,massj a mehna bilan da olash.
