ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI
h p://zam adqiqo .uz/index.php/ZTFITJ/index
3-son 11– o’plam 2025 y.
122
ONKOLOGIK GINEKOLOGIYA: TUXUMDON VA BACHADON
SARATONI HAQIDA UMUMIY MA'LUMOT
Ilmiy axba : Abdusamiye a Na giza Qud a o na
Ilmiy axba : Raxmona a In izo Na zullaye na
Ib agimo a Sab ina sobi jon qizi
Te miz iq isodiyo a se is uni e si e i
Tibbiyo akul e i Tibbiy klinik anla ka ed asi
sab inaib agimo [email protected]
na gizabdusamiye [email protected]
Ana omiyasi: Ushbu maqolada hozi gi kunda global muammola dan bi i
hisoblanayo gan Onkologik ginekologiya: uxumdon a bachadon sa a oni haqida
o’ ganamiz. Maqolamizda Tuxumdon a bachadon sa a oni onkologik ginekologiya
sohasining muhim qismla idan bi i bo‘lib, ula ning ana omiyasini bilish, ushbu
sa a on u la i ashxisini a da olashini o‘g‘ i baja ish haqida malumo ka be iladi
. Maqoladan ibbiyo yo’nalishida o’qiydigan alabala a ibbiyo sohasiga
qiziqadigan ba cha insonla oydalanishla i mumkin.
Kali so’zla ; Tuxumdon sa a oni , bachadon sa a oni , onkologik
ginekologiya, da olash usulla i, sa a onni oldini olish.
Onkologik ginekologiya
Onkologik ginekologiya — bu ginekologiya a onkologiya sohala ini
bi lash i u chi ibbiyo bo‘limi bo‘lib, u ayolla da ep oduk i izimga a’si
qilu chi sa a on kasallikla i ( uxumdon, bachadon, bachadon bo‘yni, ajina a
boshqa ep oduk i o ganla )ni aniqlash, da olash a oldini olish bilan
shug‘ullanadi.
Onkologik ginekologiyaning asosiy yo‘nalishla i:
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI
h p://zam adqiqo .uz/index.php/ZTFITJ/index
3-son 11– o’plam 2025 y.
123
Ginekologik sa a onla : Onkologik ginekologiya, ayolla da uch aydigan
sa a onla ning diagnos ikasi a da olanishi bilan shug‘ullanadi. Bu sa a onla
quyidagi o ganla da i ojlanishi mumkin:
Bachadon sa a oni (endome ial sa a on): Bachadonning ichki qa a idan
i ojlanadi a ayolla o asida eng keng a qalgan ginekologik sa a ondi .
Tuxumdon sa a oni: Tuxumdonla (o a)da i ojlanadigan sa a on. Uning
belgila i ko‘pincha e a bosqichda noaniq bo‘ladi, shuning uchun e a aniqlash qiyin.
Bachadon bo‘yni sa a oni: Papilloma i us (HPV) in ek siyasi bilan bog‘liq
bo‘lib, bu sa a onni e a bosqichda ekshi u la o qali aniqlash mumkin.
Vajina a ul a sa a oni: Ayolla ning jinsiy a'zola ida uch aydigan kam oq
uch aydigan sa a on u la i.
Tuxumdon sa a oni — ayolla da uxumdonla da i ojlanadigan sa a on u i
bo'lib, ko'pincha "jim qo il" deb a aladi, chunki das labki bosqichla da belgila i
nozik a osonlikcha e' ibo dan che da qolishi mumkin.
Belgila i
Tuxumdon sa a onining asosiy aloma la i quyidagila :
Tos bo'shlig'ida og' iqla : Doimiy yoki kelib-ke u chi og' iq yoki noqulaylik.
Qo in shishishi: O qa hazm qilish muammola i yoki kilog amm o ishi bilan
xa o qilinishi mumkin.
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI
h p://zam adqiqo .uz/index.php/ZTFITJ/index
3-son 11– o’plam 2025 y.
124
Tez o'liq his qilish: Ko'p miqdo da o qa is e'mol qilmasangiz ham o'liq his
qilish.
Tez- ez siydik chiqa ish: Siydik chiqa ishga bo'lgan eh iyojning o ishi.
Ichak oda la idagi o'zga ishla : Ich qo ishi, dia eya yoki ichak ha aka i pay ida
noqulaylik.
Tushun i ilmagan azn yo'qo ish: Ri ojlangan bosqichla da kuza ilishi
mumkin.
� Tashxis
Tuxumdon sa a onini aniqlash uchun quyidagi usulla qo'llaniladi:
Klinik ekshi u : Shi oko la o'liq klinik ekshi u dan so'ng os a'zola ini
ekshi adila .
Ul a o ush (USG): Tuxumdonla dagi o'sim ala ni aniqlash uchun ishla iladi.
Kompyu e omog a iyasi (KT) yoki magni - ezonans omog a iyasi (MRT):
O'sim aning ka aligi a a qalishini aniqlashda yo dam be adi.
Qon ahlilla i: O'sim a belgila i a ma ke la ini aniqlash uchun.
💊 Da olash
Tuxumdon sa a onini da olashda quyidagi usulla qo'llaniladi:
Ja ohlik: O'sim a a za a langan uxumdonla ni olib ashlash.
Kimyo e apiya: O'sim a hujay ala ini yo'q qilish uchun do i-da monla
qo'llaniladi. Ba'zan ope a siyadan oldin yoki keyin qo'llaniladi.
Gipe e mik in ape i oneal kimyo e apiya (HIPEC): Kimyo e apiya
p epa a la i o'g' idan- o'g' i qo in bo'shlig'iga yubo iladi.
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI
h p://zam adqiqo .uz/index.php/ZTFITJ/index
3-son 11– o’plam 2025 y.
125
Bachadon sa a oni (endome ial cance ) — bachadon ichki qa a i
(endome ium) hujay ala idan i ojlanadigan sa a on u idi . Bu sa a on u i asosan
menopauzadan keyingi ayolla da uch aydi, ammo boshqa yoshdagi ayolla da ham
i ojlanishi mumkin.
� Belgila i
Bachadon sa a onining asosiy belgila i quyidagila :
Vaginal qon ke ish: Menopauza boshlangan ayolla da o'ziga xos belgi bo'lib,
bachadon sa a oni i ojlanishining asosiy aloma i hisoblanadi.
O‘ ki og‘ iqla : Qo in yoki os bo'shlig'ida doimiy yoki o'zga u chan og' iqla
paydo bo'lishi mumkin.
Og‘i lik hissi: Qo in bo'shlig'ida og'i lik yoki o'planish hissi.
Dismeno eya (og' iqli hayzla ): Yoshlik da ida ham, ba'zida, ginekologik
kasallikla bilan bog'liq bo'lib, sa a on boshlanishining ko' sa kichi bo'lishi mumkin.
Vaginal oqin ila : No mal oqin ila bilan solish i ganda, miqdo i a angi
o'zga gan oqin ila .
� Tashxis
Bachadon sa a onini aniqlash uchun quyidagi usulla qo'llaniladi:
Pel ik ekshi u : Shi oko bachadon a boshqa ep oduk i a'zola ni
ekshi adi.
Ul a o ush (USG): Bachadonning ichki uzilishini a o'sim ala ni aniqlashda
yo dam be adi.
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI
h p://zam adqiqo .uz/index.php/ZTFITJ/index
3-son 11– o’plam 2025 y.
126
Biopsiya: Endome iumdan namunala olinib, mik oskopik ekshi ish o qali
sa a on hujay ala i aniqlanadi.
His e oskopiya: Bachadon ichiga kame a yo damida qa ash a za u bo'lsa
biopsiya olish.
💊 Da olash
Bachadon sa a onining da olash usulla i oda da o'sim ani olib ashlashga
a/yoki sa a on hujay ala ini yo'q qilishga qa a ilgan. Quyidagi usulla ishla iladi:
Ja ohlik: Bachadon, uxumdonla a boshqa za a langan a'zola ni olib
ashlash.
Kimyo e apiya: O'sim a hujay ala ini yo'q qilish uchun do i-da monla .
Radio e apiya: O'sim a joylashgan hududni nu lan i ish o qali hujay ala ni yo'q
qilish.
Go monal e apiya: Endome ial sa a on uchun ba'zi holla da go monal do i-
da monla ishla iladi.
Sa a onni E a Aniqlash
Sa a onni e a aniqlash — kasallikni i ojlanishining das labki bosqichla ida,
aloma la sezila li bo‘lmagan a o ganla ga a qalmagan hola da aniqlashni
angla adi. Bu, o‘z na ba ida, da olashning sama ado ligini oshi adi, bemo la ning
hayo ini saqlab qolish imkoniya la ini yaxshilaydi a da olash xa aja la ini
kamay i adi. Sa a onni e a aniqlashda ba cha kasallikla uchun umumiy bo‘lgan
yondoshu la ma jud, ammo ha bi sa a on u ining o‘ziga xos diagnos ika usulla i
a ekshi u la i ham bo .
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI
h p://zam adqiqo .uz/index.php/ZTFITJ/index
3-son 11– o’plam 2025 y.
127
Sa a onni E a Aniqlashning Ahamiya i
Yuqo i sama ado lik: Sa a onni e a bosqichda aniqlash, da olashning
sama ado ligini oshi adi. E a bosqichda aniqlangan sa a onni ope a siya yoki
kimyo e apiya yo damida sama ali da olash mumkin.
Hayo si a ining yaxshilanishi: E a aniqlangan sa a on kasalligi, bemo la
uchun yaxshi p ognozga ega. Da olashning ez a sama ali o‘ kazilishi, bemo ning
hayo si a ini saqlab qolishga yo dam be adi.
Teb anishning oldini olish: Sa a onning kech bosqichla ida, o‘smala boshqa
o ganla ga a qalgan bo‘lishi mumkin. E a aniqlash esa o‘smala a qalishining
oldini olishga yo dam be adi.
Tibbiy xa aja la ning kamayishi: Sa a onni kech aniqlash, ilga i su ilgan
da olashni qiyinlash i adi a ko‘p oq mablag‘ alab qiladi. E a aniqlash esa
da olash ja ayonini soddalash i adi a xa aja la ni kamay i adi.
Sa a onni E a Aniqlashning Usulla i
. Sk ining (O‘ kazib ko‘ ish ekshi u la i)
Sk ining — sog‘lom a kasalligi aniq bo‘lmagan odamla uchun o‘ kaziladigan
ibbiy ekshi u la bo‘lib, maqsad sa a onni e a bosqichda aniqlashdi . Ba'zi sa a on
u la i uchun sk ining es la i asmiy a siyala asosida amalga oshi iladi:
Ko‘k ak sa a oni: 40 yoshdan oshgan ayolla uchun yillik mamog a iya
(ko‘k akni en gen ekshi u i) a siya e iladi. Ko‘k ak sa a onining e a
aniqlanishida mamog a iya asosiy ol o‘ynaydi.
Kolo ek al sa a on: 50 yoshdan boshlab, odamla kolonoskopiya,
sigmoidoskopiya yoki boshqa sk ining es la dan o‘ kazilishi ke ak.
Bachadon bo‘yni sa a oni: Ayolla ga yillik pap-smea (ce ikal smea ) a HPV
es i a siya e iladi.
P os a i sa a on: 50 yoshdan boshlab, e kakla ga p os a a ani siyala i a PSA
(p os a a-spesi ik an igenda) es i a siya qilinadi.
. Gene ik Tes la a Bioma ke la
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI
h p://zam adqiqo .uz/index.php/ZTFITJ/index
3-son 11– o’plam 2025 y.
128
Gene ik es la a bioma ke la sa a onni e a aniqlashda muhim osi ala di .
Ay im holla da, sa a onni aniqlash uchun o ganizmdagi ma'lum bioma ke la ga
qa ab es la o‘ kazilishi mumkin. Misol uchun:
Xulosa
Tuxumdon a bachadon sa a onla i ayolla o asida eng keng a qalgan
onkologik kasallikla si asiga ki adi. Jahon sog‘liqni saqlash ashkilo i (JSST)
ma’lumo la iga ko‘ a, ha yili dunyo bo‘yicha 300 mingdan o iq ayolla bachadon
bo‘yni sa a oniga chalinadi, uxumdon sa a oni esa ha yili 200 mingdan o iq
ayolla da aniqlanadi. Bu ko‘ sa kichla kasallikla ning e a ashxislanmasligi,
ayolla ning mun azam ginekologik ko‘ ikdan o‘ masligi a kasallik
simp omla ining yashi in kechishi bilan be osi a bog‘liq.
Tuxumdon sa a oni, ayniqsa, kech aniqlanishi bilan xa li hisoblanadi —
bemo la ning 70% dan o ig‘ida kasallik 3 yoki 4-bosqichda aniqlanadi. Bachadon
sa a oni esa, aksincha, oda da e a bosqichla da simp omla (masalan, hayzdan
ashqa i qon ke ishi) o qali seziladi, bu esa da olash imkoniya la ini oshi adi.
Bachadon sa a onining eng keng a qalgan u i — endome iyal sa a on bo‘lib, u
oda da menopauzadan keyingi ayolla da uch aydi. Tuxumdon sa a onida esa se oz,
musinöz a endome ioid u la i us unlik qiladi.
Bachadon sa a oni
Global hola : 2020-yilda dunyo bo‘yicha 604,127 yangi hola a 341,831 o‘lim
hola i qayd e ilgan. Ushbu kasallikning eng yuqo i yoshga moslash i ilgan (ASR)
uch ashu da ajala i Sha qiy A ikada (40 hola /100,000 ayol-yil) a Janubiy
A ikada (36.4) kuza ilgan.
O‘zbekis on: 2010-2019-yilla da mamlaka da 14,499 yangi bachadon sa a oni
hola i aniqlangan bo‘lib, bu umumiy onkologik kasallikla ning 6.9% ni ashkil e adi.
2019-yilda kasallikning uchinchi a o‘ inchi bosqichla ida aniqlangan hola la
28% ni ashkil e gan.
Tuxumdon sa a oni
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI
h p://zam adqiqo .uz/index.php/ZTFITJ/index
3-son 11– o’plam 2025 y.
129
Global hola : 2019-yilda dunyo bo‘yicha 294,422 yangi hola a 198,412 o‘lim
hola i qayd e ilgan. Ushbu kasallikning eng yuqo i yoshga moslash i ilgan
uch ashu da ajasi Ma kaziy Ye opada kuza ilgan.
O‘zbekis on: 2013-yilda mamlaka da 573 yangi uxumdon sa a oni hola i
aniqlangan bo‘lib, bu 100,000 aholiga 1.9 hola ni ashkil e adi. 2017-yilda bu
ko‘ sa kich 3.9 ga ye gan.
P o ilak ika a da olash imkoniya la i
HPV ak sinasi: Bachadon bo‘yni sa a oni i ojlanishining asosiy sababi
bo‘lgan HPV (Human Papilloma i us) in eksiyasiga qa shi ak sina ishlab
chiqilgan. Hindis onda ishlab chiqa ilgan Ce a ac ak sinasi ayolla ni HPV
in eksiyasidan himoya qilishga qa a ilgan.
O‘zbekis on: Mamlaka da HPV es la i asosida sk ining das u la i amalga
oshi ilmoqda. 2021-yilda Ka akalpakis onda a Chi chikda 49,140 ayol
ekshi u dan o‘ kazilib, 6.7% HPV musba na ija ko‘ sa gan.
Kelajakdagi cho a- adbi la
Sog‘liqni saqlash izimini mus ahkamlash: Ayolla ni mun azam ginekologik
ko‘ ikla dan o‘ kazish, HPV es la i a ak sina siya das u la ini kengay i ish o qali
kasallikla ning e a aniqlanishi a da olanish imkoniya la ini oshi ish za u .
Aholi xaba do ligini oshi ish: Onkologik ginekologiya bo‘yicha omma iy
axbo o osi ala i o qali a g‘ibo ishla ini kuchay i ish, ayniqsa, qishloq
hududla ida aholining xaba do ligini oshi ish muhim ahamiya ga ega.
Shunday qilib, uxumdon a bachadon sa a oni ayolla saloma ligi uchun jiddiy
xa bo‘lib qolmoqda. Ula ni e a aniqlash, o‘g‘ i da olash s a egiyasini anlash a
p o ilak ik adbi la ni kuchay i ish o qali o‘lim ko‘ sa kichla ini sezila li da ajada
kamay i ish mumkin. Aholi o‘ asida onkologik ginekologiya bo‘yicha
xaba do likni oshi ish esa umumiy sog‘liqni saqlash izimining muhim azi ala idan
bi i hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyo la :
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR JURNALI
h p://zam adqiqo .uz/index.php/ZTFITJ/index
3-son 11– o’plam 2025 y.
130
1. WHO (1) – Bachadon bo‘yni sa a oni haqida asosiy ak la , oldini olish a
global yondashu la . P o ilak ika, HPV, sk ining haqida.
GLOBOCAN (2) – Global a min aqa iy s a is ikala (ba cha sa a on u la i,
jumladan uxumdon a bachadon). Sizga aqamli ma’lumo la ke ak bo‘lsa, ayni shu
ye da bo .
Sung e al. (3) – 2020-yil s a is ikasi bilan global da ajadagi hola ahlili.
Tuxumdon a bachadon sa a onla i alohida ko‘ ib chiqilgan.
IJGC maqolasi (4) – Tuxumdon sa a oni bo‘yicha Ma kaziy Osiyo s a is ikasi.
Aynan sizning min aqangiz uchun mos.
Pimple & Mish a (5) – Bachadon sa a oni uchun sk ining s a egiyala i.
P o ilak ika, emlash, e a aniqlash haqida.
✅ O‘zbekis on a min aqa iy manbala :
UNFPA Uzbekis an (6) – HPV es la i, sk ining, ayolla sog‘lig‘i bo‘yicha
O‘zbekis onda amalga oshi ilayo gan ishla .
O‘zbekis on SSV hisobo la i (8) – Mahalliy s a is ik ma’lumo la : necha hola
aniqlangan, bosqichla , omon qolish da ajasi a h.k.
✅ Qo‘shimcha dolza b a global yondashu la :
The Lance (7) – Bachadon sa a onini global da ajada yo‘q qilish s a egiyasi.
Bu kelajak ejala i haqida.
Fe lay e al. (9) – Global me odologiya a baholash usulla i. Aga ilmiy maqola
yoki diplom ishi yozayo gan bo‘lsangiz, juda oydali.
