INTERNATIONAL SCIENTIFIC
INNOVATION RESEARCH CONFERENCE
Volume 02, Issue 07 2025
45 INTERNATIONAL SCIENTIFIC INNOVATION RESEARCH CONFERENCE uni e salcon e ence.us
O‘ZBEKISTON DAVLAT SIYOSATIDA BIOSIYOSIY BOSHQARUVNING
NAZARIY VA AMALIY ASOSLARI
Jabbo o a Se a a Shux a o na
Siyosa shunos, siyosiy ahlilchi, magis
E-mail: se a ajabbo o [email protected]
Tele on: (99) 266-77-33
Anno a siya: Ushbu ezisda O‘zbekis on da la siyosa ida inson hayo i a sog‘lig‘i
us idan nazo a mexanizmla i biosiyosa konsepsiyasi asosida ahlil qilinadi.
Tadqiqo da pandemiya, demog a ik siyosa , sog‘liqni saqlash a ekologik xa sizlik
sohala ida da la boshqa u i mexanizmla ining biosiyosiy jiha la i yo i ilgan. Ishning
ilmiy yangiligi shundaki, O‘zbekis on misolida da la siyosa i a boshqa u ining
biosiyosiy amoyilla i ilk bo boshqa u naza iyasi nuq ayi naza idan ko‘ ib
chiqiladi. Tadqiqo na ijala i da la siyosa ini inson saloma ligi, demog a ik
ba qa o lik a ekologik xa sizlikni a’minlash o qali boshqa u sama ado ligini
oshi ishga amaliy yo dam be adi.
Kali so‘zla : O‘zbekis on, biosiyosa , da la siyosa i, boshqa u , inson hayo i,
pandemiya, demog a iya, ekologiya, ij imoiy ba qa o lik.
Dolza bligi: Zamona iy da la siyosa i jamiya hayo ining ba cha sohala iga chuqu
ki ib bo ayo gan sha oi da inson hayo i a sog‘lig‘i us idan nazo a mexanizmla i
alohida ahamiya kasb e moqda. Da la ning ij imoiy siyosa i, sog‘liqni saqlash,
demog a ik ba qa o likni a’minlash a ekologik xa sizlik sohala idagi aoliya i
aslida biosiyosiy boshqa u amoyilla ining amaliy i odasidi . F ansuz aylasu i M.
Fuko ilga i su gan “biosiyosa ” naza iyasiga ko‘ a, da la hokimiya i jamiya hayo i
us idan boshqa u ni kuchay i ish o qali ba qa o likni a’minlaydi. O‘zbekis on
misolida ham so‘nggi yilla da inson hayo i a sog‘lig‘iga oid qa o la pandemiya
da idagi siyosiy cho a- adbi la , ekologik xa sizlik s a egiyala i a demog a ik
das u la o qali biosiyosiy boshqa u ning shakllanishi kuza ilmoqda. Shu bois
O‘zbekis on da la siyosa ini biosiyosiy naza iyala nuq ayi naza idan ahlil e ish,
uning jamiya hayo iga a’si ini aniqlash a so siologik xususiya la ini ochib be ish
ilmiy hamda amaliy ahamiya ga ega.
Maqsad: O‘zbekis on da la siyosa ida biosiyosiy boshqa u ning naza iy a amaliy
asosla ini aniqlash, uning boshqa u izimi sama ado ligiga, ij imoiy ba qa o lik a
uqa ola a o onligiga a’si ini o‘ ganish.
INTERNATIONAL SCIENTIFIC
INNOVATION RESEARCH CONFERENCE
Volume 02, Issue 07 2025
46 INTERNATIONAL SCIENTIFIC INNOVATION RESEARCH CONFERENCE uni e salcon e ence.us
Ilmiy yangiligi: O‘zbekis on misolida da la siyosa i a boshqa u ining biosiyosiy
jiha la i ilk bo so siologik ahlil asosida yo i iladi. Tadqiqo da la ning inson hayo i
us idan nazo a mexanizmla ini ilmiy asosda ushun i ish imkonini be adi.
Global ja ayonla a O‘zbekis on kon eks ida
Bugungi globallashu da ida da la boshqa u i izimla i inson hayo i, sog‘lig‘i a
xa sizligini a’minlash masalala ida yangi yondashu la ni shakllan i moqda.
Biosiyosiy boshqa u konsepsiyasi bu ja ayonla ning ma kazida bo‘lib, da la
siyosa ining uqa ola hayo i us idan nazo a , a ibga solish a himoya mexanizmla ini
angla adi. So‘nggi yilla da pandemiyala , ekologik inqi ozla , demog a ik o‘zga ishla
a exnologik i ojlanish global miqyosda da la la ning boshqa u uslubla iga
sezila li a’si ko‘ sa moqda. COVID-19 pandemiyasi, masalan, da la la ning
sog‘liqni saqlash, ij imoiy himoya a xa sizlik izimla ini qay a ko‘ ib chiqishga
majbu e di. Shu bilan bi ga, aholining sog‘lom u mush a zini a g‘ib e ish, aksinala
siyosa i, ij imoiy maso a, aqamli nazo a izimla i kabi cho a- adbi la da la
boshqa u ining biosiyosiy shakllanishini yanada kuchay i di.
O‘zbekis on ham ushbu global endensiyala dan che da qolmagan. Mamlaka da
pandemiya da ida aholini himoya qilish, sog‘liqni saqlash izimini aqamlash i ish,
ekologik xa sizlikni a’minlash a demog a ik mu ozana ni saqlashga qa a ilgan
s a egiyala biosiyosiy boshqa u ning amaliy ko‘ inishla ini namoyon e di. Da la
siyosa ida inson hayo i a a o onligini us u o yo‘nalish si a ida belgilash, “Yangi
O‘zbekis on – inson qad i uchun” amoyili asosida olib bo ilayo gan isloho la
biosiyosa ning boshqa u konsepsiyasi si a ida shakllanayo ganini ko‘ sa adi. Bundan
ashqa i, O‘zbekis onda ekologik xa sizlik, ep oduk i saloma lik, sog‘lom u mush
a zini i ojlan i ish a aholi saloma ligini muho aza qilish bo‘yicha da la das u la i
ham biosiyosiy boshqa u ning amaliy jiha la ini ashkil e adi. Masalan, “2030 yilgacha
sog‘lom a lod” konsepsiyasi, “Yashil makon” ashabbusi a sog‘liqni saqlash sohasida
olib bo ilayo gan aqamli ans o ma siya loyihala i uqa ola hayo i us idan ij imoiy
boshqa u ni akomillash i ishga xizma qilmoqda.
Boshqa u nuq ayi naza dan, bu ja ayonla da la siyosa ining yangi pa adigmasini
i odalaydi: u na aqa inson hayo ini himoya qilishga, balki uni s a egik esu s si a ida
boshqa ishga qa a ilgan. Shunday qilib, O‘zbekis on kon eks ida biosiyosiy boshqa u
da la ning ij imoiy ba qa o likni a’minlash, uqa ola ning hayo si a ini oshi ish a
boshqa u sama ado ligini kuchay i ishga qa a ilgan zamona iy mexanizmla izimini
shakllan i moqda.
Xulosa
O‘zbekis on da la siyosa ida biosiyosiy boshqa u konsepsiyasi inson hayo i,
sog‘lig‘i a ij imoiy a o onlikni a’minlashga yo‘nal i ilgan yangi boshqa u modeli
INTERNATIONAL SCIENTIFIC
INNOVATION RESEARCH CONFERENCE
Volume 02, Issue 07 2025
47 INTERNATIONAL SCIENTIFIC INNOVATION RESEARCH CONFERENCE uni e salcon e ence.us
si a ida shakllanib bo moqda. Ushbu yondashu da la ning boshqa u izimini inson
esu sini s a egik kapi al si a ida ko‘ ishga, aholining hayo si a ini oshi ish o qali
siyosiy ba qa o likni mus ahkamlashga xizma qiladi.
Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa adiki, biosiyosiy boshqa u O‘zbekis onda sog‘liqni
saqlash, ekologik xa sizlik, demog a ik siyosa a ij imoiy himoya izimla ida aniq
i odasini opgan. Da la ning uqa ola hayo i a sog‘lig‘i us idan olib bo ayo gan
nazo a mexanizmla i, ayni pay da, inson huquqla i a e kinlikla ini himoya qilishga
yo‘nal i ilgan boshqa u amoyilla i bilan uyg‘unlashmoqda. Bu esa “inson qad i
uchun” amoyiliga asoslangan boshqa u alsa asining amalda o‘yobga chiqishidi .
Umuman olganda, O‘zbekis on aj ibasi shuni ko‘ sa adiki, biosiyosiy boshqa u
konsepsiyasi da la siyosa ida inson omilini ma kazga qo‘ygan, jamiya ba qa o ligini
a’minlash a a o onlikni oshi ishga qa a ilgan s a egik yondashu si a ida muhim
ahamiya kasb e adi. Bu konsepsiya kelgusida boshqa u izimini mode niza siya
qilish, inno a sion siyosa yu i ish a da la hamda jamiya o‘ asidagi o‘za o
ishonchni mus ahkamlash uchun naza iy a amaliy asos bo‘lib xizma qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. M Foucaul The Will o Knowledge: The His o y o Sexuali y Volume 1 (1976)
( ans. R Hu ley, 1998).
2. Human Righ s Wa ch. (2022). Uzbekis an: Su eillance o online ac i i y and
in e nal mo emen . h ps://www.h w.o g/news/2022/05/03/uzbekis an-su eillance-
measu es-expand
3. Foucaul , M. (2003). Socie y Mus Be De ended: Lec u es a he Collège de
F ance, 1975– 1976. (D. Macey, T ans.). Picado .
4. Lyon, D. (2014). Su eillance, Snowden, and Big Da a: Capaci ies,
consequences, c i ique. Big Da a & Socie y, 1(2), 1–13.
h ps://doi.o g/10.1177/2053951714541861
