newjou nal.o g zenodo.o g
1
AVTOMOBIL TORMOZ TIZIMI BARQARORLIGINI TA’MINLASHDA ABS
TIZIMINING AHAMIYATI
Te miz da la muhandislik a ag o exnalogiyala uni e si e i s ajyo -o‘qi u chisi
Abduqaho o No‘monbek Oybek o‘g‘li
Email. abduqaho o [email protected]
ANNOTATSIYA Ushbu ezisda a omobil o moz izimi ba qa o ligini a’minlashda
ABS izimining o‘ ni a ahamiya i yo i ilgan. Tadqiqo da omida qu uq a ho‘l as al
yo‘lla da o‘ kazilgan aj iba na ijala i asosida o moz sama ado ligi, g‘ildi ak
si panishi, o moz maso asi a sekinlashu ezligi ahlil qilinib, ABS izimining
ha aka xa sizligini oshi ishdagi ijobiy a’si i ilmiy asosda isbo langan.
Kali so‘zla : ABS izimi, o moz sama ado ligi, ba qa o lik, g‘ildi ak si panishi,
boshqa u chanlik, xa sizlik, ekspe imen .
ANNOTATION This a icle highligh s he ole and impo ance o he ABS (An i-lock
B aking Sys em) in ensu ing he s abili y o au omobile b aking sys ems. Based on
expe imen al s udies conduc ed on d y and we asphal oads, he b aking e iciency,
wheel slip, b aking dis ance, and decele a ion a e we e analyzed. The esul s
scien i ically con i m he posi i e impac o he ABS sys em on imp o ing ehicle
s abili y, con ollabili y, and o e all a ic sa e y du ing b aking p ocesses.
Keywo ds: ABS sys em, b aking e iciency, s abili y, wheel slip, con ollabili y,
sa e y, expe imen .
Ki ish Hozi gi da da a omobil sanoa i jadal i ojlanib bo ayo gan bi pay da, yo‘l
ha aka i xa sizligini a’minlash masalasi eng muhim omilla dan bi i hisoblanadi.
A o anspo osi ala ining o moz izimi — bu a omobilning xa siz ishlashini
belgilo chi eng muhim mexanik izimla dan bi i bo‘lib, uning ba qa o ligi,
newjou nal.o g zenodo.o g
2
ishonchliligi a ezko ligi ha aka xa sizligini be osi a belgilaydi. Ayniqsa,
ha aka lanish ja ayonida g‘ildi akla ning bloklanib qolishi na ijasida a omobil
yo‘nalishini yo‘qo ishi, si panib ke ishi yoki boshqa u dan chiqishi kabi xa li hola la
yuzaga keladi. Shu sababli, so‘nggi yilla da a omobil ishlab chiqa u chila i
omonidan ABS (An i-lock B aking Sys em) izimi keng jo iy e ilmoqda. Mazku
izim o mozlash aq ida g‘ildi akla ning o‘liq bloklanishining oldini oladi a
a omobilning yo‘l bilan ishlanish da ajasini op imal da ajada saqlaydi. Na ijada
haydo chi og‘i o mozlash pay ida ham a omobilni o‘liq boshqa u da ushlab u a
oladi. ABS izimi a omobilning o mozlanish ja ayonini elek on boshqa u o qali
ahlil qilib, g‘ildi ak aylanish ezligini nazo a qiladi a za u hola la da o moz
bosimini a oma ik a zda o‘zga i adi. Bu esa a omobilning yo‘l bilan aloqa
koe i sien ini ba qa o ushlab, yo‘lning ho‘l, si panchiq yoki no ekis sha oi la ida ham
xa siz o‘x ash imkonini be adi. Bugungi kunda a omobil o moz izimining
sama ado ligini baholashda ba qa o lik — eng muhim mezonla dan bi i hisoblanadi.
Aynan shu jiha dan ABS izimi yo‘l sha oi idan qa ’i naza , o mozlanish pay ida
a omobilning ha aka yo‘nalishini saqlab qolish a si panish bu chagini
minimallash i ish o qali yo‘l- anspo hodisala ining oldini olishda muhim o‘ in
u adi. Shu bois, mazku adqiqo da a omobil o moz izimi ba qa o ligini
a’minlashda ABS izimining oli a amaliy sama ado ligi ahlil qilindi.
Asosiy qism: Tadqiqo da M1 oi ali a omobilla da ABS izimi bilan jihozlangan a
jihozlanmagan anspo osi ala ining o moz sama ado ligi qiyosiy ahlil qilindi.
Sino la qu uq a ho‘l as al yo‘lla da 40 km/soa , 50 km/soa a 60 km/soa
ezlikla da o‘ kazildi. Ha bi sha oi da o moz maso asi, g‘ildi ak si panish miqdo i,
o moz izimi ja ob aq i, boshqa u dagi kuch a sekinlashu ezligi aniqlanib,
na ijala o‘za o solish i ildi.
Ekspe imen al na ijala ga ko‘ a, qu uq as al yo‘lda ABS bilan jihozlangan
a omobilning o moz maso asi 8,25–22,45 me o aliqda bo‘lsa, shu modeldagi
ABSsiz a omobil o moz maso asi 15,3–32 me ni ashkil e di. Ho‘l as al sha oi ida
esa, ABS izimiga ega a omobilning o moz maso asi 13–28 me , ABSsiz
a omobilda esa 25–34,5 me bo‘ldi. Bu esa izim o moz sama ado ligini o‘ acha
newjou nal.o g zenodo.o g
3
35–40 oizga oshi ishini isbo laydi. Shuningdek, g‘ildi ak si panishining ba qa o
diapazoni 0,05–0,2 o alig‘ida qayd e ildi. Bu ko‘ sa kich ABS izimi o moz kuchini
g‘ildi akla o asida op imal aqsimlayo ganini bildi adi. To moz izimining ja ob aq i
0,4 soniyani ashkil e di, bu esa me’yo iy 0,6 soniyalik qiyma dan pas . Na ijada
a omobilning o‘x ashga bo‘lgan eaksiyasi ezlashdi, haydo chi boshqa u us idan
o‘liq nazo a ni saqlab qoldi.
Ekspe imen al g a la asosida g‘ildi ak ezligi, sekinlashu ezligi a o moz
kuchi o asidagi bog‘liqlik aniqlanib, ABS izimining o mozlanish ja ayonidagi
ba qa o ha aka ni a’minlash mexanizmi isbo landi. G‘ildi ak ezligi aq o‘ ishi bilan
bosqichma-bosqich kamayib bo ishi, sekinlashu g a igining esa 5–10,5 m/s²
diapazonda eb anishi kuza ildi. Bu ja ayon ABS izimining bosimni nazo a qilib,
o moz kuchini da iy a ishda oshi ib yoki kamay i ib, g‘ildi akla ning si panishini
oldini olishini ko‘ sa adi. Bundan ashqa i, o moz izimining boshqa u dagi kuchi 490
N dan oshmagani, izimning exnik eglamen alabla iga o‘liq mos kelishini ko‘ sa di.
Tadqiqo na ijala i o moz izimida ABS moduli o‘ na ilgan a omobilla ba qa o likni
saqlab, xa siz o‘x ash imkonini be ishini isbo ladi. Bu izimning asosiy us unligi —
o mozlash aq ida yo‘l bilan aloqa uzilmasdan, a omobilning yo‘nalishini boshqa ish
imkoniya ining saqlanib qolishidi .
Xulosa: Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki, ABS izimi a omobilning o moz izimi
ba qa o ligini a’minlashda hal qilu chi ahamiya ga ega. U g‘ildi akla ning
bloklanishini oldini olib, yo‘l bilan ishlanish kuchini op imal hola da saqlaydi,
na ijada a omobil ba qa o ligi, boshqa u chanligi a o moz sama ado ligi oshadi.
Shuningdek, izim haydo chining eaksiyasiga bog‘liq xa omilla ini kamay i ib,
o mozlanish maso asini qisqa i adi. ABS izimini ba cha yengil a omobilla da keng
jo iy e ish yo‘l ha aka i xa sizligini oshi ish, a ohaloka la ning oldini olish a
anspo exnologiyala ini akomillash i ishda muhim omil bo‘lib xizma qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
newjou nal.o g zenodo.o g
4
1. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining “Yo‘l ha aka i xa sizligini a’minlash
izimini yanada akomillash i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”gi PQ–4382-son qa o i.
— Toshken , 2019-yil.
2. O‘zbekis on Respublikasi Ichki ishla azi ligi Yo‘l ha aka i xa sizligi bosh
boshqa masi s a is ik ma’lumo la i. — Toshken , 2023–2024-yilla .
3. “Yo‘l ha aka i xa sizligi o‘g‘ isida”gi O‘zbekis on Respublikasi Qonuni. —
Toshken , 2021-yil 6-ap el. 4. Mama o A., Qodi o J. T anspo izimla ida
xa sizlikni a’minlash asosla i. — Toshken : Oliy a’lim nash iyo i, 2022. — 184 be .
5. Ka imo S. Yo‘l ha aka i xa sizligini boshqa ish asosla i. — Toshken : Fan a
exnologiya, 2020. — 210 be . h ps://scien i ic-jl.o g/ob 284 Выпуск журнала №-80
Часть–1_ Октябр–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ
В МИРЕ 2181 3187
6. Fax iddin B., No‘monbek A. ABS SISTEMASI BILAN JIHOZLANGAN M1
TOIFALI AVTOMOBILLARNING TORMOZ SAMARADORLIGINI
MATEMATIK NAZARIY TAHLILI //In e na ional jou nal o scien i ic esea che s
(IJSR) INDEXING. – 2024. – Т. 4. – №. 1. – С. 333-337
7.Qu bonaza o S. e al. ANALYSIS OF THE FUNDAMENTALS OF
MATHEMATICAL MODELING OF WHEEL MOVEMENT ON THE ROAD
SURFACE OF CARS EQUIPPED WITH ABS //Mul idisciplina y Jou nal o Science
and Technology. – 2024. – Т. 4. – №. 8. – С. 45-50.
8.Xuz iddino ich B. F. e al. ABS BILAN JIHOZLANGAN AVTOMOBILNI
TORMOZ PAYTIDA O ‘ZO ‘ZIDAN VA MAJBURIY TEBRANISHLARINI
TORMOZ SAMARADORLIGIGA TA’SIRINI TAHLIL QILISH //ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т. 47. – №. 4. – С. 81
87.
9. Xusino ich T. J., Ro‘zibaye ich M. N. M1 TOIFALI AVTOMOBILLARNI
TURLI MUHITLARDA TORMOZLANISHINI TAHLIL QILISH VA
PARAMETRLARINI O ‘RGANISH.
newjou nal.o g zenodo.o g
5
10. Ka shie F. U., Abduqaho o N. ABS BILAN JIHOZLAНГАН M1 TOIFALI
AVTOMOBILLAR TORMOZ TIZIMLARINING USTIVORLIGI //Academic
esea ch in educa ional sciences. – 2024. – Т. 5. – №. 5. – С. 787-791.
11.Каршиев Фахридин Умарович, Н.Абдуқаҳоров ИЗУЧЕНИЕ
МИКРОСТРУКТУРЫ СТАЛИ В МАТЕРИАЛОВЕДЕНИ//h ps://www.iup . u/6-
121-2024
h ps://www.iup . u/_ iles/ugd/b06 dc_15c4798c874a4ddab326a52bd3a 34ea.pd ?ind
ex= ue
12. Xusino ich T. J., Ro‘zibaye ich M. N. M1 TOIFALI AVTOMOBILLARNI
TURLI MUHITLARDA TORMOZLANISHINI TAHLIL QILISH VA
PARAMETRLARINI O ‘RGANISH.
13. Fa xadjono na, Bekimbe o a Elmi a, and Abduqaho o No‘monbek. "STARTING
ENGINES AT LOW TEMPERATURES." Mul idisciplina y Jou nal o Science and
Technology 5.2 (2025): 83-87. h ps://scien i ic-jl.o g/ob 285 Выпуск журнала №-80
Часть–1_ Октябр–2025 ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ
В МИРЕ 2181 3187
14. Xusino ich, Tu dialiye Jonibek, and Mo‘mino Nu ali Ro‘zibaye ich. "M1
TOIFALI AVTOMOBILLARNI TURLI MUHITLARDA TORMOZLANISHINI
TAHLIL QILISH VA PARAMETRLARINI O ‘RGANISH."
