FRAGMENTA NATURAE VOL. 58: 27–32 (2025)
10.5281/zenodo.17536313
Opole Scien i ic Socie y ISSN 2544-3941
KOLEJNE STWIERDZENIE TREMEX MAGUS (FABRICIUS, 1787)
(HYMENOPTERA, SYMPHYTA: SIRICIDAE)
W POŁUDNIOWO-ZACHODNIEJ POLSCE
NEW RECORD OF TREMEX MAGUS (FABRICIUS, 1787)
(HYMENOPTERA, SYMPHYTA: SIRICIDAE)
IN SOUTHWESTERN POLAND
GRZEGORZ LEWEK1,4 , JAROSŁAW REGNER2, ANDRZEJ SKIBA3, MARCIN KADEJ 1,5
1 Zakład Biologii, Ewolucji i Och ony Bezk ęgowców, Wydział Nauk Biologicznych,
Uniwe sy e W ocławski, ul. P zybyszewskiego 65, 51-148 W ocław;
2 Koście zyce 162, 49-314 Pisa zowice, e-mail: ja ek. eg[email p o ec ed];
3 ul. Legionów 7/32, 41-200 Sosnowiec, e-mail: [email p o ec ed];
4 e-mail: [email p o ec ed]du.pl;
5 e-mail: ma c[email p o ec ed]
ABSTRACT: The au ho s epo he hi d ecen eco d o T emex magus in Poland, including
he second one wi hin he zoogeog aphical egion o Lowe Silesia.
KEY WORDS: new eco d, saw lies, ho n ails, Poland
~ 28 ~
Lewek G. i in. T emex magus w południowo-zachodniej Polsce ISSN 2544-3941
F agmen a Na u ae, ol. 58: 27–32 (2025) 10.5281/zenodo.17536313
W Polsce wys ępują dwa ga unki należące do
odzaju T emex: T. magus (Fab icius, 1787.)
i T. uscico nis (Fab icius, 1787).
Cha ak e ys yczną cechą pozwalającą na
od óżnienie T. magus są p zyciemnione od
zewnę znej s ony sk zydła. Pozos ałe óżnice
pomiędzy T. magus i T. uscico nis p zeds awił
w swojej p acy Há a (2022).
T emex magus jes jednym z naj zadszych
zpienników w Eu opie Ś odkowej (Bo owski
i Kazaniecka 2020). Ga unek en znany jes
z A menii, Biało usi, Cza nogó y, Czech,
F ancji, Kazachs anu, Niemiec, Węgie ,
Mołdawii, Polski, Aus ii, Rumunii, Rosji,
Se bii, Szwajca ii i Uk ainy (Há a 2022).
Na „Cze wonej liście zwie zą ginących
i zag ożonych w Polsce” T. magus jes
klasy ikowany do ka ego ii DD (Da a
De icien ) (Hu lej 2002).
Pie wsze pewne dane na ema
wys ępowania T. magus w Polsce podaje Ka g
(1970) z miejscowości Tu ew [UTM: XT26],
gdzie ga unek obse wowany był w la ach
1965−1967. Dominik i S a zyk (1983)
wymieniali go doda kowo z Sude ów (nies e y
bez dokładnej lokalizacji), na omias
Pio owski i Szoł ys (2007) z Puszczy
Niepołomickiej [DA43]. Najnowsze
obse wacje pochodzą z eze wa u „Msza
Bogdaniec” [XT62] (Bo owski i Kazaniecka
2020) o az z okolicy miejscowości Wilczyce
pod W ocławiem [XS56] (Lewek i in. 2025)
(Ryc. 1).
W niniejszej p acy p ezen ujemy kolejne
współczesne s anowisko T. magus w Polsce z
B zegu w k ainie Śląsk Dolny, wg podziału
Ka alogu Fauny Polski (Bu akowski i in.
1973).
Nowe dane:
Śląsk Dolny
B zeg [XS73], GPS: 50.864N, 17.460E (Ryc.
2A), kilkadziesią do osłych osobników
obse wowanych na dwóch ma wych klonach
zwyczajnych Ace pla anoides (Ryc. 2B) p zy
sklepowym pa kingu, w dniach 31.05.2025,
3.06.2025, 5.06.2025, 8.06.2025, obs. & leg.
J. Regne & S. Regne , de . G. Lewek &
M. Kadej. W dniu 1 w ześnia 2025 . obydwa
klony zwyczajne zos ały wycię e.
Pie wsza obse wacja T. magus w B zegu
miała miejsce 31 maja 2025 . Osobniki licznie
p zesiadywały na ko ze klonu zwyczajnego,
z k ó ego się wyg yzły (Ryc. 2B−C). Tego
dnia zaobse wowano 13 samców i dwie
samice. T zeciego cze wca 2025 .
zaobse wowano kolejne dwa samce i dwie
samice (Ryc. 3A). W uchyłku ko y obecne
były ównież szczą ki samic upolowanych
p zez pająki (Ryc. 3B). Zaobse wowano akże
samicę składającą jaja w szczelinie ko y (Ryc.
3C). Podczas kolejnej obse wacji 5 cze wca
2025 . obse wowano kilka kopulujących pa
(Ryc. 3D) o az pojedyncze samce. Os a nia
obse wacja T. magus miała miejsce 8 cze wca
2025 ., zaobse wowano w edy ylko jednego
samca. Podczas kolejnych wizy na ym
s anowisku nie zaobse wowano już żadnych
osobników.
Liczne obse wacje pod koniec maja i na
począ ku cze wca mogą suge ować, że był o
ok es szczy u ójki T. magus. Dokumen acja
o og a iczna po wie dza znakomi y kamu laż
ego ga unku (Ryc. 3). W połączeniu z małą
ak ywnością do osłych osobników, k ó e
pozos ają w sąsiedz wie miejsc wyg yzienia,
może o łumaczyć, dlaczego T. magus jes ak
zadko obse wowany.
~ 29 ~
Lewek G. i in. T emex magus w południowo-zachodniej Polsce ISSN 2544-3941
F agmen a Na u ae, ol. 58: 27–32 (2025) 10.5281/zenodo.17536313
Rycina 1. T emex magus (F.) w Polsce (białe punk y – dane his o yczne do 1967 ., cza ne punk y −
s anowiska współczesne, cze wony punk − nowe s anowisko; mapa wygene owana niekome cyjnym
p og amem Mapa UTM, Gie lasiński 2025).
Figu e 1. T emex magus (F.) in Poland (whi e poin s − his o ical eco ds un il 1967, black poin s −
con empo a y eco ds, ed − new eco d; map gene a ed by he non-comme cial Mapa UTM p og am,
Gie lasiński 2025).
~ 30 ~
Lewek G. i in. T emex magus w południowo-zachodniej Polsce ISSN 2544-3941
F agmen a Na u ae, ol. 58: 27–32 (2025) 10.5281/zenodo.17536313
Rycina 2. A − miejsce obse wacji T emex magus, B − ma wy klon zwyczajny Ace pla anoides, na
k ó ym była obse wowana większość osobników, C − o wo y wylo owe T. magus
( o . J. Regne ).
Figu e 2. A − he place o obse a ion o T emex magus, B − he dead maple Ace pla anoides on
which mos o he specimens we e obse ed, C − he exi holes o T. magus (pho o
by J. Regne ).
~ 31 ~
Lewek G. i in. T emex magus w południowo-zachodniej Polsce ISSN 2544-3941
F agmen a Na u ae, ol. 58: 27–32 (2025) 10.5281/zenodo.17536313
Rycina 3. T emex magus: A − dwie samice, B − szczą ki samic złowionych p zez pająka, C − samica
składająca jaja, D - samiec i samica podczas kopulacji ( o . J. Regne ).
Figu e 3. T emex magus: A − wo emales, B − emains o emales caugh by a spide , C − emale
laying eggs, D − male and emale du ing copula ion (pho o by J. Regne ).
Piśmiennic wo
Bo owski J., Kazaniecka A. 2020. New
locali ies o T emex magus (Fab icius, 1787)
(Hymenop e a, Symphy a: Si icidae) and Xe is
pallicoxae Goule , 2015 in Poland. Wo ld
News o Na u al Sciences, 29: 179−84.
Bu akowski B., M oczkowski M.,
S e ańska J. 1973. Ch ząszcze Coleop e a –
Biegaczowa e Ca abidae. Część 1. Ka alog
Fauny Polski, Wa szawa, 23(2): 1−233.
Dominik J., S a zyk R. J. 1983. Owady
niszczące d ewno. PWRiL, Wa szawa, 440 ss.
Gie lasiński G. 2025. MapaUTM .6.
h ps://www.he e op e a.us.edu.pl/mapau m.h
ml, (dos ęp: 10.06.2025).
Há a J. 2022. Rozšíření piloři ky d uhu
T emex magus (Hymenop e a: Si icidae)
České Republice. Regiom, 31: 4−7.
Hu lej T. 2002. Symphy a Roślinia ki,
W: Głowaciński Z. [ ed.], Red lis o
h ea ened animals in Poland, ss. 48−50. Polish
Academy o Sciences, Ins i u e o Na u e
Conse a ion, C acow.
Ka g J. 1970. New eco ds o some a e
species o Xiphyd iidae and Si icidae
(Hymenop e a) in Poland. Bulle in
En omologique de Pologne, 40(1): 3−6.
Lewek G., Kania J., Kadej M. 2025.
Po wie dzenie wys ępowania T emex magus
(Fab icius, 1787) (Hymenop e a, Symphy a:
~ 32 ~
Lewek G. i in. T emex magus w południowo-zachodniej Polsce ISSN 2544-3941
F agmen a Na u ae, ol. 58: 27–32 (2025) 10.5281/zenodo.17536313
Si icidae) w Polsce. Ac a en omologica
silesiana, 33: (online 014): 1−6.
Pio owski W., Szoł ys H. 2007. Saw lies
(Hymenop e a: Symphy a) in collec ion o he
Uppe Silesian Museum in By om. Pa 1:
amilies Xyelidae, Pamphiliidae,
Megalodon esidae, Xiphyd iidae, Si icidae,
Cephidae, O ussidae. Ac a en omologica
silesiana, 14-15: 45−54.
O zymano ( ecei ed): 25.08.2025
Zaakcep owano (accep ed): 21.10.2025
