37
UDK: 633.18.631.526
QORAQALPOQSTON SHAROITIDA KUZGI BUG‘DOY
MAYDONLARIDA AMALGA OSHIRILADIGAN KUZGI VA QISHKI
ISHLAR BO‘YICHA NATIJALAR
U. Abillaye , q.x. .n,.
U ambe o Duysenbay Usna dino ich, q.x. . .d.,
B.U. Abdullaye
abdullaye . bakhadi @mail. u.
“Don a sholi ilmiy ishlab chiqa ish bi lashmasi”
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17536514
Anno a siya: Maqolada Qo aqalpog‘is on Respublikasining iqlim a up oq sha oi ida
kuzgi bug‘doy ye ish i ishda kuzgi a qishki da la da baja iladigan ag o exnik adbi la ahlil
qilindi. Kuzgi bug‘doyning so uqqa chidamliligini oshi ish, op imal ekish mudda i, o‘g‘i lash
izimi, qishki himoya cho ala i hamda baho gi oziqlan i ish ishla i ilmiy asosda yo i ilgan.
Na ijala shuni ko‘ sa diki, o‘g‘ i ag o exnik adbi la kuzgi bug‘doyning qishdan chiqish
ko‘ sa kichini 70–80% gacha oshi ib, hosildo likni 15–20% ga ko‘ a adi.
Kali so‘zla : kuzgi bug‘doy, so uqqa chidamlilik, ag o exnika, o‘g‘i lash, up oq
namligi, moni o ing, hosildo lik.
Аннотация:В статье приведён анализ агротехнических мероприятий,
проводимых в осенне-зимний период при выращивании озимой пшеницы в условиях
Каракалпакстана. Рассмотрены вопросы повышения холодостойкости озимой пшеницы,
оптимальные сроки сева, система удобрений, защита от зимних неблагоприятных
факторов и весенняя подкормка. Результаты показали, что соблюдение данных
мероприятий обеспечивает сохранность посевов до 80% и повышает урожайность на
15–20%.
Ключевые слова: озимая пшеница, холодостойкость, агротехника, удобрение,
влажность почвы, мониторинг, урожайность.
Anno a ion.The a icle p o ides a comp ehensi e analysis o au umn and win e
ag o echnological p ac ices in cul i a ing win e whea unde he soil and clima ic condi ions o
he Republic o Ka akalpaks an. I p esen s in o ma ion on imp o ing he cold esis ance o
win e whea , de e mining op imal sowing pe iods, i iga ion sys ems, win e p o ec ion
measu es, and pos -au umn e iliza ion p ac ices. Acco ding o he esul s, he imely
implemen a ion o ag o echnological measu es inc eases he win e su i al a e o win e whea
up o 70–80% and enhances p oduc i i y by 15–20%.
Keywo ds: win e whea , cold esis ance, ag o echnology, i iga ion, soil mois u e,
moni o ing, p oduc i i y.
Ki ish. Mamlaka imizda aholini si a li a ye a li miqdo dagi oziq-o qa
mahsulo la i bilan a’minlash masalasi bugungi kunda eng muhim iq isodiy a
ij imoiy azi ala dan bi i hisoblanadi. Oziq-o qa xa sizligi ha bi da la ning
ba qa o i ojlanishini a’minlo chi asosiy omilla dan bi i bo‘lib, bu bo ada don
ekinla ini, ayniqsa bug‘doy ye ish i ishning o‘ ni beqiyosdi . Chunki bug‘doy —
38
na aqa non mahsulo la i, balki ko‘plab boshqa oziq-o qa u la i ishlab
chiqa ishning asosiy xomashyosi sanaladi.
O‘zbekis on sha oi ida, jumladan, Qo aqalpog‘is on Respublikasida ham don
ye ish i ishga alohida e’ ibo qa a ilmoqda. So‘nggi yilla da Qo aqalpog‘is onda
kuzgi bug‘doy maydonla i 53–60 ming gek a ni ashkil e ib, bu hudud aholisi
uchun muhim oziq manbai bo‘lib xizma qilmoqda. Bi oq, ma jud ye -su
esu sla idan sama ali oydalanish, hosildo na la ni anlash, ag o exnik adbi la ni
o‘g‘ i olib bo ish a zamona iy exnologiyala ni jo iy e ish o qali hosildo likni
yanada oshi ish dolza b azi a bo‘lib qolmoqda.
Bug‘doy ye ish i ishda hosil miqdo i bilan bi qa o da don si a iga ham
e’ ibo qa a ish za u . Chunki yuqo i si a li don mamlaka ichki is e’molini
qondi ish bilan bi ga, ekspo salohiya ini ham oshi adi. Shu sababli e me
xo‘jalikla ida inno a sion yondashu la , su ni ejo chi exnologiyala , ag o exnik
cho a- adbi la ni ilmiy asosda qo‘llash, ekin almashinu i izimini yo‘lga qo‘yish
kabi ishla ni kuchay i ish muhim ahamiya kasb e adi.
Umuman olganda, don ekinla i, xususan bug‘doy ye ish i ish hajmini oshi ish
a don si a ini yaxshilash mamlaka oziq-o qa xa sizligini a’minlash, qishloq
xo‘jaligi sama ado ligini oshi ish hamda aholining a o on hayo kechi ishida hal
qilu chi omil bo‘lib xizma qiladi.
Ma e ialla a usulla Tadqiqo la Qo aqalpog‘is on Respublikasi cho‘l-
shamol iqlim sha oi ida olib bo ildi. Mahalliy kuzgi bug‘doy na la i ekilib,
quyidagi adbi la baja ildi: Op imal mudda da (ok ab o‘ ala ida) 4–5 sm
chuqu likka ekish.
Ha gek a ga 10 onnagacha chi igan go‘ng solish, kuzda os o li a kaliyli
o‘g‘i la bilan oziqlan i ish, qish ma sumida qo qoplamasini siqish (mala yoki
ka ok yo damida). Baho da 150–200 kg/ga ammoniy sul a bilan oziqlan i ish.
Moni o ing asosida qishdan keyingi i ik o‘simlikla soni baholandi.
Tadqiqo na ijala i a ahlil. Op imal mudda da ekilgan kuzgi bug‘doy
o‘simlikla i yaxshi up chiqib, qishki so uqla ga ba dosh be di. Kech ekilgan
maydonla da esa ko‘cha la ning 30–40% nobud bo‘lgan. Qand moddala i
o‘planishi na ijasida o‘simlikla –15–16°C so uqqa chiday oldi. Kuzda be ilgan
os o -kaliy o‘g‘i la i ildiz izimini mus ahkamlab, baho da azo li oziqlan i ish
hosil elemen la ini 25–30% oshi di. Qo saqlanishi bilan up oqning issiqlik ejimi
yaxshilandi a chiqish 70–80% gacha saqlanib qoldi.
Xulosa. Hudud iqlimiga mos na la ni anlash za u . Op imal mudda da 4–5
sm chuqu likka ekish eng sama ali. Ha gek a ga 10 onnagacha go‘ng solish,
os o a kaliy bilan kuzda, azo bilan baho da oziqlan i ish lozim. Qishki himoya
39
(qo saqlash, dala moni o ingi) za u . Bu cho a- adbi la hosildo likni 15–20%
gacha oshi adi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Ka imo A., Jo‘ aye B. “G‘alla ye ish i ishda zamona iy ag o exnologiyala ”, Toshken ,
2021.
2. Abillaye U. a boshq. “Qo aqalpog‘is on sha oi ida kuzgi bug‘doy ag o exnikasi”,
Nukus, 2023.
3. Rasulo N., “O‘simlik iziologiyasi”, Toshken , 2020.
4. O‘zbekis on Respublikasi Qishloq xo‘jaligi azi ligi ma’lumo la i, 2024-yil.
