75
UO‘K: 633.1-3.
SUV TANQISLIGIGA VA SHO‘RLANISHGA BARDOSHLI TURLI
OZUQABOP EKINLAR NAV, NAMUNALARINI SINASH
Sei musaye Bay ambay Aba baye ich
Qishloq xo‘jaligida bilim a inno a siyala milliy ma kazi huzu idagi Qo aqalpog‘is on
Respublikasi ag oxizma la ma kazi
Kochka o Fa xаd Xo‘jamu a o ich., Allasho Bax am Da le baye ich.,
Pa mano a Dilnoza Ma lano na
Cho achilik a pa andachilik ilmiy- adqiqo ins i u i
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17536631
Anno a siya. Keyingi yilla da uch ayo gan sho‘ langan up oqli maydonla oshib
bo ishi, su anqisligi qishloq xo‘jaligi ekinla i, jumladan ozuqabop ekinla hosildo ligiga salbiy
a’si ko‘ sa ib kelmoqda. Bu o‘z na ba ida cho a molla i mahsuldo ligi kamayib ke ishiga
sabab bo‘lmoqda. Buning uchun ozuqabop ekinla ning su anqisligiga a sho‘ lanishga
ba doshli bo‘lgan yangi boshlang‘ich ashyola anlash, yangi na la ni ye ish i ish ag o exnikasi
ishlab chiqish lozim bo‘ladi. Ushbu maqolada ozuqabop ekinla ning u li xil na , namunala ini
sinash, ay im qimma li xo‘jalik belgila i bo‘yicha o‘ ganish bo‘yicha olib bo ilgan adqiqo la
na ijala i kel i ilgan.
Kali so‘zla . Iqlim o‘zga ishi, su anqisligi, sho‘ lanish, ozuqabop ekinla , hosildo lik,
na , du agay, sinash.
Аннотация. В последние годы увеличение площадей засоленных почв и дефицит
воды негативно сказываются на урожайности сельскохозяйственных культур, в том
числе кормовых. Это, в свою очередь, приводит к снижению продуктивности
животноводства. Это требует подбора нового исходного материала для кормовых
культур, устойчивого к засолению и дефициту воды, а также разработки
агротехнических приемов выращивания новых сортов. В статье представлены
результаты исследований, проведенных по испытанию различных сортов и образцов
кормовых культур, а также изучению некоторых хозяйственноценных признаков.
Ключевые слова. Изменение климата, дефицит воды, засоление, кормовые
культуры, урожайность, сорт, гибрид, испытание.
Abs ac .In ecen yea s, he inc ease in saline soils and wa e sho ages ha e nega i ely
impac ed he yield o ag icul u al c ops, including o age c ops. This, in u n, leads o a
dec ease in li es ock p oduc i i y. This equi es he selec ion o new eeds ock o o age c ops
ha a e ole an o salini y and wa e s ess, as well as he de elopmen o cul i a ion echniques
o new a ie ies. This a icle p esen s he esul s o esea ch conduc ed on es ing a ious
a ie ies and samples o o age c ops, as well as he s udy o ce ain economically aluable
ai s. Keywo ds. Clima e change, wa e s ess, salini y, o age c ops, yield, a ie y, hyb id,
es ing.
Ki ish. Ozuqa bazasini mus ahkamlashda ozuqabop ekinla ye ish i ish
uchun aj a ilgan ye maydonla idan sama ali oydalanish uchun a alambo
up oq-iqlim sha oi la idan kelib chiqib shu ye ga mos ekin u i a na ini o‘g‘ i
76
anlab ekishga e’ ibo qa a ish ke ak bo‘ladi. Tup og‘i unumdo ye la da
makkajo‘xo i yoki beda kabi ozuqabop ekinla dan yuqo i hosil olish mumkin,
ammo ushbu ekinla su anqis, sho‘ langan up oqla da hosildo lik
imkoniya la ini 1 ba a a dan 4 ba a a gacha yo‘qo ishi mumkin. Bunday
sha oi la da ozuqa iyligi bo‘yicha makkajo‘xo iga yaqin bo‘lgan oqjo‘xo i, A ika
qo‘nog‘i kabi ekinla ni, beda o‘ niga qashqa beda, espa se kabi ekinla ni ekib
ye ish i ish o qali ha bi gek a ye dan ye ish i ib olinadigan ozuqa bi ligini
oshi ish mumkin. Shunindek ozuqabop ekinla dan yuqo i hosildo likka e ishishda
ha qanday na ni ekishning maqbul me’yo a mudda la i kabi ag o exnikala ini
qo‘llash ham muhim ahamiya kasb e adi. Su anqisligiga, sho‘ lanishga ba doshli
ozuqabop ekinla ni ekib sinash, ula ni qimma li xo‘jalik belgila i bo‘yicha
o‘ ganish bugungi kunda dolza b ahamiya ga ega bo‘lgan azi ala dan hisoblanadi.
Ma e ialla a uslubla . Tadqiqo ma e ialla i si a ida ozuqabop
ekinla ning mahalliy a xo ijiy na , namunala i qo‘llanildi. Ilmiy adqiqo la da
dala, labo a o iya aj ibala i, enologik kuza u la umumqabul qilingan uslubiy
qo‘llanma a u ug‘likning si a ko‘ sa kichla i O‘zDS 2823:2014 dan oydalanildi.
Na ijala a munoza a. Cho achilik a pa andachilik ilmiy- adqiqo
ins i u i aj iba dalasida ozuqabop ekinla ning 20 a mahalliy a xo ijiy na ,
namunala ini sinash uchun 4 a ak o lanishda ekib o‘ ganildi. Ag o exnik adbi la
bi xil qo‘llanildi. Ba cha namunala bo‘yicha enologik kuza u la olib bo ildi.
Bi qa o qimma li xo‘jalik belgila i bo‘yicha o‘ ganildi.
Ushbu namunala bi o‘simlikdagi ba gla soni, ba g uzunligi a eni kabi
ko‘ sa kichla bo‘yicha o‘ ganildi a ula ning o‘ acha ko‘ sa kichla i hisoblab
chiqildi. Ozuqabop ekinla ning ushbu belgila bo‘yicha o‘ acha ko‘ sa kichla i
na ijala i quyidagi 1-jad alda kel i ilgan. Ozuqabop ekinla ning mahalliy a xo ijiy
na , namunala ini ay im qimma li xo‘jalik belgila i bo‘yicha baholash na ijala i
T/
Ekin u i, na i
O‘ acha ko‘ sa kichla
Bi
o‘ simlikdag
i ba gla
soni, dona
Ba
guzunligi,
sm
Ba g eni, sm
1
Oqjo‘xo i –Susu du agayi
17,8
73,9
7,0
2
Oqjo‘xo i – yangi namuna
13,6
73,8
8,0
3
A ika qo‘nog‘i Nis-1103
17,7
73,5
4,5
4
Oqjo‘xo i -Nu iTopS a
18,6
107,3
4,5
5
Oqjo‘xo i -Hunnig een du agayi
17,8
139,2
10,1
6
Oqjo‘xo i -Nudan du agayi
18,6
93,0
3,8
7
Oqjo‘xo i – yangi izma
17,5
62,7
6,7
8
Oqjo‘xo i -Re olu ion du agayi
18,1
73,7
5,2
77
9
Oqjo‘xo i + sudan o‘ i-NsDjin
14,8
72,9
5,6
10
Oqjo‘xo i -АҒ-7102 du agayi
6,9
76,7
7,0
11
Oqjo‘xo i -Nis-1501 du agayi
14,3
86,3
12,3
12
Oqjo‘xo i -Nis-1502 du agayi
13,9
85,5
12,6
13
Oqjo‘xo i о-Jambos a du agayi
20,7
81,0
6,6
14
Oqjo‘xo i –Macia du agayi
10,7
72,1
10,4
15
Oqjo‘xo i –Ki giziya na i
15,8
51,9
7,2
16
Oqjo‘xo i – yangi izma
17,7
66,5
13,0
17
Oqjo‘xo i –Zumb a du agayi
10,0
66,3
11,0
18
Oqjo‘xo i –San inel du agayi
10,9
88,2
11,4
19
Oqjo‘xo i о-Biyanka du agayi
5,7
52,8
4,7
20
Oqjo‘xo i -AF-8301 du agayi
8,9
56,1
6,3
O‘lcho a kuza u la ga ko‘ a bi o‘simlikdagi ba gla soni 5,7 donadan
20,7 donagacha, bi a ba g uzunligi 46,9 sm dan 139,2 sm gacha, bi a ba g eni 3,8
sm dan 13,0 sm gacha o aliqda bo‘lganligi kuza ildi. Jad alda kel i ilgan
ma’lumo la dan ko‘ ishimiz mumkinki, bi o‘simlikdagi ba gla soni bo‘yicha
yaxshi ko‘ sa kichla oqjo‘xo ining Jambos a , Hunnig een, Nudan du agayla ida,
ba g uzunligi bo‘yicha yaxshi ko‘ sa kichla Nu iTopS a , Hunnig een
du agayla ida a ba g eni bo‘yicha yaxshi ko‘ sa kichla oqjo‘xo ining mahalliy
yangi izmasida, Nis-1501, Nis-1502 du agayla ida bo‘ldi.
Xulosa a a siyala . Olib bo ilgan adqiqo la na ijasida olingan
na ijala ga asoslanib shunday xulosa qilish mumkinki, sinalgan na , namunala
ichida bi o‘simlikdagi o‘ acha ba gla soni oqjo‘xo ining Jambos a , Hunnig een,
Nudan du agayla ida ko‘p oq bo‘ldi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. B.D.Allasho , M.X.Zul ika o , M.N.Sa a o . P ima y seed p oduc ion o odde c ops. IOP
Con e ence Se ies: Ea h and En i onmen al Science 614 (1), 012160
h ps://iopscience.iop.o g/a icle/10.1088/1755-1315/614/1/012160
2. B.D.Allasho Milliy genbankdan olingan oqjo‘xo i namunala ini ay im qimma li xo‘jalik
belgila i bo‘yicha o‘ ganish. 2024Ж. Science and inno a ion. Том 3. №Special Issue 47. 574-
579 b.
3. Dala aj ibala ini o‘ kazish uslubla i. O‘zPITI, Toshken . 2007, 147 b.
