116
O‘RIKGUL VA QAMAR RANGBARANGLIGI BOʻYICHA
DIFFERENSIYALANGAN JUFTLASHDAN OLINGAN
AVLODLARNING GUL KO‘RSATKICHLARI
Z.A.Sey musaye a,
q.x. . .d. (PhD), assis en ,
Sama qand da la e e ina iya medi sinasi, cho achilik a bio exnologiyala uni e si e i
Nukus iliali
A.Gaziye ,
q.x. .d., p o esso , boʻlim mudi i,
Qo akoʻlchilik a choʻl ekologiyasi ilmiy- adqiqo ins i u i
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17536798
Anno a siya. Maqolada qo aqalpoq su qoʻyla ini angba angligi boʻyicha
di e ensiyalangan ju lashda a lodla da gul ipla ining namoyon boʻlish da ajala i boʻyicha
adqiqo na ijala i yo i ilgan. Tadqiqo la da o a-onala ni angba angligi bo‘yicha
di e ensiyalangan ju lash na ijasida angba anglikla kesimida a qlanish hola la i
kuza ilganligi aniqlangan.
Kali soʻzla : qo akoʻl qoʻyi, qo aqalpoq su i, a lod, seleksiya, ju lash, angba anglik,
gul ipi.
Аннотация. В статье представлены результаты исследования степени проявления
типов завитка у потомства овец породы каракалпакский сур при дифференцированном
скрещивании по окраске. Исследования показали, что различия в окраске наблюдаются в
результате дифференцированного скрещивания родителей по окраске.
Ключевые слова: каракульские овец, каракалпакский сур, потомство, отбор,
скрещивание, окраска, тип завитка.
Summa y. The a icle p esen s he esul s o a s udy examining he deg ee o cu l pa e n
exp ession in he o sp ing o Ka akalpak Su sheep a e di e en ial c ossb eeding o colo .
The s udy demons a ed ha di e ences in colo pa e n a e obse ed as a esul o di e en ial
c ossb eeding o pa en s based on colo .
Key wo ds: Ka akul sheep, Ka akalpak Su , o sp ing, selec ion, c ossb eeding, colo , cu l
pa e n.
Ki ish. Qo ako‘l gulla i qo‘zi e isi sa hidagi jingalaklanish da ajasiga qa ab
qimma li, kam qimma li a qimma siz gu uhla iga bo‘linadi. Qimma li gulla ga
ya im doi a, qo u g‘asimon, yassi a o‘ a kenglikdagi yol gulla ; kam qimma li
gulla ga dona gul, keng yol gulla , qimma siz gulla ga pa magul, halqa gul, yoloq
gul a boshqala ki adi. Qayd e ilganla bilan bi qa o da gulla eni, uzunligi,
mus ahkamligi, e i sa hida joylashish asmi kabi gu uhla ga aj a iladi.
Qayd e ilgan ko‘ sa kichla ning a lodla da yuqo i da ajada namoyon bo‘lishi
ula ning nasl qimma liligini oshi adi. Ushbu belgila ning namoyon bo‘lishiga
117
ko‘pgina omilla a’si e adi. Bula qa o iga seleksiya–naslchilik ishla ini yu i ish,
anlash, ju lash, ozuqa a ekologik omilla ni ki i ish mumkin.
Ma’lumki, su qo ako‘l qo‘yla ini seleksiyalash a u chi ishda ula ning
angba anglik ko‘ sa kichla i bilan bi qa o da ula ning gul ipini ham inoba ga
olish muhim hisoblanadi. Gul ipla i bilan gulla ning uzunligi, kengligi,
mus ahkamligi, joylashish asmi hamda ipga xos gulla ning namoyon bo‘lishi
o asida sezila li bog‘liklik ma jud, ula ni yaxshilashga seleksiyani gul ipiga
yo‘nal i ish o qali e ishish mumkin a bu hola ni seleksiya ja oyonida inoba ga
olish lozim [2].
Gul ipla iga seleksiyalash o‘ ganilgan ko‘ sa kichning ma sadga mu o iq
a ishda alab da ajasida namoyon bo‘lishini aminlay oladi, ula ni yaxshilash
uchun anlash a ju lash ishla ini gul ipiga yo‘nal i ib, ko‘zlangan na ijaga
e ishish mumkin [1]. Qo aqalpog‘is on sha oi ida u li ju lash a ian la ida
qo aqalpoq su qo ako‘l qo‘yla ida o a-ona belgila ining a lodla da ang a jun-ola
si a i ko‘ sa kichla ining namoyon bo‘lish da ajala i o‘ ganilgan [4, 5].
Qayd e ilganla nuq ai naza idan adqiqo la da omida qo‘yla ni
angba anglikla i bo‘yicha u li a ian la da ju lash sha oi ida olingan a lodla da
muhim gul ko‘ sa kichla ining namoyon bo‘lish da ajala i o‘ ganildi.
Tadqiqo uslubla i. Tadqiqo ishla i Qo aqalpog‘is on Respublikasi,
Tax ako‘pi umani “Qo ako‘lchilik ilmiy-naslchilik aj iba s ansiyasi” da
u chi ilu chi u li angba anglikdagi a gul ipla idagi qo aqalpoq su qo akoʻl
qoʻyla ida olib bo ilgan.
Tadqiqo la uchun shamchi oqgul (180 bosh), po‘la i (120 bosh), o‘ ikgul
(100 bosh) a qama (65 bosh) angba anglikla idagi qo‘yla shamchi oqgul,
po‘la i a o‘ ikgul angba anglikla idagi qo‘chqo la hamda ya im doi a qalamgul
(85 bosh), qo u g‘asimon (87 bosh), yassi (83 bosh) a o‘sikgul (86 bosh)
ipla idagi jami 341 bosh qo‘yla gu uhla i shakllan i ilib, ula ni angba angligi
boʻyicha di e ensiyalangan a gul ipi boʻyicha gomogen a ge e ogen ju lash
ishla i amalga oshi ildi, olingan a lodla ni muhim seleksion belgila bo‘yicha
baholash “Qo ako‘lchilikda naslchilik ishla ini yu i ish a qo‘zila ni baholash
(boni i o ka qilish) bo‘yicha qo‘llanma (2015-yil) alabla i asosida amalga
oshi ildi [6]. Olingan ma’lumo la ga a ia sion s a is ika usulla ida [3] o‘ acha
ko‘ sa kich (X), o‘ acha ko‘ sa kich xa osi (Sx), o‘zga u chanlik koe i siyen ini
(C ) aniqlash yo‘li bilan ma ema ik ishlo be ildi.
Tadqiqo na ijala i. Tadqiqo la da omida shamchi oqgul, po‘la i, o‘ ikgul
angba anglikla idagi qo‘chqo la bilan o‘ ikgul angba anlikdagi qo‘yla ni
118
ju lashda a lodla ning gul ipla iga aqsimlanishi bo‘yicha kuza ilgan ma’lumo la
ahlil qilindi (1-jad al).
A lodla ni gul ipla iga aqsimlanishi
Ju lash
Olin
gan
a lod
Shundan, % (X±Sx)
♂
♀
ya im doi a
qalamgul
qo u g‘a
simon
yassi
oʻsikgul
Shamchi oqgul
Oʻ ikgul
29
51,7±9,27x)
13,8±6,40
20,7±7,52
13,8±4,60
Po‘la i
Oʻ ikgul
30
50,0±9,12 x)
23,3±7,71
3,4±3,3 x)
3,3±7,71
Oʻ ikgul
Oʻ ikgul
41
85,4±5,51
2,4±2,38
9,8±4,64 x
2,4±2,38
X)-P<0,05; X)-P<0,001
Jad aldagi ju lash a ian la i bo‘yicha ma’lumo la ahlilidan ya im doi a
qalamgul ipidagi a lodla salmog‘ining sezila li a qlanishla ni kuza ish mumkin.
Bunda “o‘ ikgul x o‘ ikgul” a ian ida ushbu ko‘ sa kichning deya li maksimal
(85,4±5,51%) da ajaga ye ish a 1 hamda 2 a ian ko‘ sa kichla idan s a is ik
ishonchli (P<0,001) us unlik qilishi, qo u g‘asimon ipli a lodla ning eng yuqo i
da ajasi (23,3±7,71%) “po‘la i x o‘ ikgul” yassi ipli a lodla chiqimining eng
yuqo i da ajasi “shamchi oqgul x o‘ ikgul” a ian la ida kuza ishi aniqlandi.
Tanlangan qo‘chqo la bilan qama angba anglikdagi qo‘yla ni ju lash
na ijala i 2-jad alda kel i ilgan.
A lodla ni gul ipla iga aqsimlanishi
Ju lash
Olin
gan
a lod
Shundan, % (X±Sx)
♂
♀
ya im doi a
qalamgul
qo u g‘a
simon
yassi
oʻsikgul
Shamchi oqgul
Qama
25
44,0±9,92
36,0±9,6
12,0±6,49
8,0±5,42
Po‘la i
Qama
20
50,0±11,1
15,0±7,98
20,0±8,94
15,0±7,98
Oʻ ikgul
Qama
20
40,0±10,9
15,0±7,98
25,0±9,68
20,0±8,94
Jad al ma’lumo la i ahlilidan qama angba angligidagi qo‘yla ish i ok
e gan ju lash ishla ida ya im doi a qalamgul ipli a lodla salmog‘i 40,0-50,0 oiz
da ajasida qayd e ilib, ba’zi a ian la da qo u g‘asimon (36,0-9,6%) yassi (20,0-
25,0%) a o‘sikgul (20,0±8,94%) ipli a lodla salmog‘ining sezila li ko‘payishi
aniqlandi.
Xulosa qilib ay ganda, o‘ ikgul a qama angba anglikdagi qo aqalpoq su
qoʻyla ini angba angligi boʻyicha gomogen a ge e ogen ju lash na ijasida 40,0-
85,4% ya im doi a qalamgulli, 2,4-36,0% qo u gʻasimon qalamgulli, 12,0-25,0%
yassi qalam gulli a lodla olish mumkin. Bu esa qo aqalpoq su qoʻyla ini
119
angba angligi boʻyicha ju lashda olinadigan a lodla da gul ipi chiqimini
basho a lash imkonini be adi.
Foydalanilgan adabiyo la o‘yxa i:
1. Mama o B.S. Su qo ako‘l qo‘zila ida ang a angba anglikning gul ipla i bilan
bog‘likligi // Qo ako‘lchilik a cho‘l ekologiyasi ilmiy- adqiqo insi u i Cho‘l yaylo
cho achiligini i ojlan i ish a cho‘llanishning oldini olishning ilmiy-amaliy asosla i:
Xalqa o ilmiy-amaliy kon e ensiya ma e ialla i. – Sama kand, 2019. - B. 49-50.
2. Mama o B.S., Gazie A. Su qo ako‘l qo‘yla i gul ipla ining a lodla gul ipi a gul
ko‘ sa kichla iga a'si i // Cho‘l yaylo cho achiligini i ojlan i ish a cho‘llanishning
oldini olishning ilmiy-amaliy asosla i: Xalqa o ilmiy-amaliy kon e ensiya ma e ialla i. -
Sama kand, 2019. - B. 45-47.
3. Ploxinskiy N.A. Ruko ods o po biome ii dlya zoo exniko // - Mosk a,1969. - C. 256.
4. Sey musae a, Z., & Gazie , A. (2023). U a nennos ' ass e ki yagnya ka akalpakskogo
su a, poluchennix o aznix ipo podbo a. Ak ual'nie p oblemi pus innogo ji o no ods a,
ekologii i sozdaniya pas bishnix ag o i osenozo , 1(1), 58–60. iz lecheno o
h ps://inlib a y.uz/index.php/p oblems-dese -husband y/a icle/ iew/24943Sey musaye a
Zux a Aba baye na, Gaziye Adxam. (2024). QORAQALPOQ SUR QO'ZILARIDA JUN
TOLALARI SIFATINING OTA-ONALAR GUL TIPIGA
BOG'LIQLIGI. h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.13860129
5. Sey musaye a Zux a Aba baye na, Gaziye Adxam. (2024). QORAQALPOQ SUR
QO'ZILARIDA JUN TOLALARI SIFATINING OTA-ONALAR GUL TIPIGA
BOG'LIQLIGI. h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.13860129
6. Yusupo S.Yu. a boshqala . Qo ako‘lchilikda naslchilik ishla ini yu i ish a qo‘zila ni
baholash (boni i o ka qilish) bo‘yicha qo‘llanma // - Toshken , 2015. - B. 31.
