142
UDK: 633.1:44
G‘O‘ZA NAVLARINING BITTA KO‘SAKDAGI PAXTA VAZNI
BELGISINING TAHLILI
Abdimuxammedalie a Indi a Jumanaza o na
QQXAI assis en i, el: +998913832031, indi aabdimuxammedalie [email protected]
Kilishbae Allaya Bahadı ulı., Mi mano a Nazi a Iskende o na
QQXAI, Selekciya a u ug‘chilik mu axassisligi 2-bosqish alabala i
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17536915
Anno a siya: Maqolada bi a ko‘sakdagi pax a azni belgisi bo‘yicha olingan na ijala da
ahlil qilinganda g‘o‘zaning S-4727 na ida, o‘simlikla ning asosan 5,1-5,5 a 5,6-6,0 g amm
o alig‘ida bo‘lgan modal sin la ida 46% a 26% ni, g‘o‘zaning is iqbolli S-4728 g‘o‘za na ida
esa, olingan na ijala i ahlil qilinganda, o‘simlikla ning 6,1-6,5 g amm o alig‘ida bo‘lgan
modal sin ida 52% ashkil e ganligi kuza ildi.
Kali so‘zla : G‘o‘za, bi a ko‘sakdagi pax a, na , o‘simlik a belgi ahlil.
Anno a ion: The a icle analyzes he esul s ob ained by he weigh o co on pe boll,
and i is ound ha in he S-4727 co on a ie y, in he modal classes o plan s mainly in he
ange o 5.1-5.5 and 5.6-6.0 g ams, 46% and 26%, and in he p omising S-4728 co on a ie y,
when analyzing he esul s ob ained, i was obse ed ha i was 52% in he modal class o plan s
in he ange o 6.1-6.5 g ams.
Keywo ds: Co on, co on in one boll, a ie y, plan and cha ac e analysis.
Ki ish. Da la imiz omonidan g‘o‘zaning se hosil, ezpisha , yuqo i ola
chiqimi a si a iga ega, oqpalak kasalligi a u li qishloq xo‘jalik
za a kunandala iga, so uqqa a qu g‘oqchilikka chidamli, abiiy ba g o‘kish
xususiya la iga ega bo‘lgan yangi na la ini ya a ishga juda ka a e’ ibo be ib
kelinmoqda, chunki bu soha Respublikamizning asosiy iq isodiy negizla idan
hisoblanadi. Ma’lumki, hozi gi da da ishlab chiqa ishda ekilayo gan g‘o‘za
na la i, asosan, genomichi du agayla i a na la a o cha ish i ish o qali ya a ilgan
bo‘lgani uchun, ula ga xos qimma li-xo‘jalik belgila ini, selekcion uslubla dan
oydalangan holda, ubdan o‘zga i ish qiyin. G‘o‘za o‘simligida asosiy qimma li
xo‘jalik belgila i bi dona ko‘sakdagi pax a azni, hosildo lik, ola chiqimi a
uzunligi hisoblanadi. Tola esa, g‘o‘zaning asosiy mahsulo i bo‘lganligi sababli, ha
g‘o‘za na ining ola chiqimi ma’lum maydondan olinadigan ola miqdo ini
belgilaydi. Pax adan yuqo i hosil olishda bi dona ko‘sakdagi pax a azni muhim
ahamiya ga ega [1, 2].
Ma e ialla a usulla . Taj ibamizda manba si a ida olasi IV-V ipga xos
g‘o‘za na la i – S-4727 a S-4728 na la i o‘ ganildi. Bu na la 3 a
ak o lanishdan, ha bi ak o lanishda 6 a qa o dan hammasi bo‘lib 36 qa o ,
143
90x20x1 sxemasida ekildi. O‘simlik unib chiqqan kunidan boshlab enologik
kuza u la olib bo ildi: 50% unu chanlik; 50% gullash; 50% ko‘sak ochilishi
hisob-ki ob qilindi. 2023-2024 yilla da hosilidan e ib olingan yakka anlo
o‘simlikla i a oilala ning labo a o iya sha oi ida bi o‘simlikdagi pax a og‘i ligi,
chigi ni oladan aj a ish, ola chiqimi a uzunligi, bi dona ko‘sakdagi pax a azni
a 1000 dona chigi azni andoza na iga aqqoslab o‘ ganildi.
Tadqiqo na ijala i. G‘o‘zaning Da la ees iga ki i ilgan g‘o‘zaning S-
4727 na ida bi a ko‘sakdagi pax a azni belgisi bo‘yicha olingan na ijala da ahlil
qilinganda, o‘simlikla ning quyidagi 5 a sin da aqsimlanganligi kuza ilib, 4,5-5,0;
5,1-5,5; 5,6-6,0; 6,1-6,5; 6,6-7,0 g a sin la bo‘yicha aqsimlanishi mos a ishda
12%; 46%; 26%; 13%; 3% ni ashkil e di. Ushbu g‘o‘za na ida asosan o‘simlikla
5,1-5,5 a 5,6-6,0 g amm o alig‘ida bo‘lgan modal sin la ida joylashganligi
kuza ildi. S-4728 g‘o‘za na ida bi a ko‘sakdagi pax a azni belgisi bo‘yicha esa,
olingan na ijala i ahlil qilinganda, o‘simlikla ning quyidagi 6 a sin da
aqsimlanganligi kuza ilib, 4,5-5,0; 5,1-5,5; 5,6-6,0; 6,1-6,5; 6,6-7,0; 7,1-7,5 g a
sin la bo‘yicha aqsimlanishi mos a ishda 4%; 10%; 22%; 52%; 10%; 2% ni
ashkil e di. Ushbu g‘o‘za na ida asosan o‘simlikla 6,1-6,5 g amm o alig‘ida
bo‘lgan modal sin ida joylashganligi kuza ildi.
Taj ibala imizning ikkinchi yili ya’ni, 2024 yil hosilidan e ib olingan yakka
anlo o‘simlikla ida bi a ko‘sakdagi pax a azni belgisi bo‘yicha g‘o‘zaning S-
4727 na ida bi a ko‘sakdagi pax a azni belgisi bo‘yicha olingan na ijala da ahlil
qilinganda, o‘simlikla ning quyidagi 6 a sin da aqsimlanganligi kuza ilib, 4,6-5,0;
5,1-5,5; 5,6-6,0; 6,1-6,5; 6,6-7,0; 7,1-7,5 g amm a sin la bo‘yicha aqsimlanishi
mos a ishda 10%; 48%; 28%; 10%; 2%; 2% ni ashkil e di. Ushbu g‘o‘za na ida
asosan o‘simlikla 5,1-5,5 a 5,6-6,0 g amm o alig‘ida bo‘lgan modal sin la ida
joylashganligi kuza ildi.
S-4728 g‘o‘za na ida bi a ko‘sakdagi pax a azni belgisi bo‘yicha esa,
olingan na ijala i ahlil qilinganda, o‘simlikla ning quyidagi 5 a sin da
aqsimlanganligi kuza ilib, 5,1-5,5; 5,6-6,0; 6,1-6,5; 6,6-7,0; 7,1-7,5 g amm a
sin la bo‘yicha aqsimlanishi mos a ishda 8%; 26%; 34%; 30%; 2% ni ashkil
e di. Ushbu g‘o‘za na ida asosan o‘simlikla 6,1-6,5; 6,6-7,0 a 7,1-7,5 g amm
o alig‘ida bo‘lgan modal sin la ida joylashganligi kuza ildi.
Xulosa. Olib bo ilgan aj ibala imizning bi a ko‘sakdagi pax a azni belgisi
bo‘yicha olingan na ijala da ahlil qilinganda g‘o‘zaning S-4727 na ida,
o‘simlikla ning asosan 5,1-5,5 a 5,6-6,0 g amm o alig‘ida bo‘lgan modal
sin la ida 46% a 26% ni, g‘o‘zaning is iqbolli S-4728 g‘o‘za na ida esa, olingan
na ijala i ahlil qilinganda, o‘simlikla ning 6,1-6,5 g amm o alig‘ida bo‘lgan modal
144
sin ida 52% ashkil e ganligi kuza ildi. Ushbu belgi bo‘yicha kichik na
sinashla da g‘o‘zaning S-4728 na la i s anda S-4727 na iga nisba an ancha
us unligini namoyon e di.
Bibliog a ik o‘yxa :
1. Автономов В.А., Ахмедов Д.Д., Муҳаммадиев А.М., Арипов Х., Джумаев С. Влияние
факторов физического воздействия на проявление признака «масса хлопка-сырца
одной коробочки», в полевых условиях у сортовхлопчатника С-6524 и Наманган-77. //
Фундаментал фан ва амалиёт интеграцияси: муаммолар ва истиқболлар. Респ. илмий-
амалий конф. мат. – Тошкент. 2018. – С. 86-88.
2. Cho shanbie N.E., Nabie S.M. Yangi ingichka olali g‘o‘za na la ining qimma li xo‘jalik
belgila ini o‘ ganish // G‘o‘za a boshqa qishloq xo‘jalik o‘simlikla ida ez pisha likni
hamda moslanu chanlikni e olyucion a selekcion qi ala i: Xalqa o ilmiy kon e enciya
ma e ialla i. – Toshken , 2015.– B. 86–88.
