258
UO‘K: 63.633.2.39
ALMASHLAB EKISHDA TAKRORIY EKIN SIFATIDA EKILGAN
JO‘XORINI OZIQLANTIRISH VA FENOLOGIK KUZATUVLAR OLIB
BORISH
Ismaylo Daule bay Uzakbaye ich,
q.x. .d. (PhD)
ORCID: h ps://o cid.o g/0009-0006-7395-3488
Qozibaye a Na osa Sha ka o na,
Qo aqalpog‘is on qishloq xo‘jaligi a ag o exnologiyala ins i u i, 1-ku s ayanch dok o an i
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17537217
Anno a siya. Maqolada almashlab ekishda ak o iy ekin si a ida ekilgan jo‘xo ini
oziqlan i ish haqida ma’lumo la kel i ilgan a olib bo ilgan enologik kuza u la na ijala i
bayon qilingan. Taj iba 9- a ian da olib bo ildi. Eng yuqo i ko‘ sa kich 9- a ian da kuza ilib,
1m2 dagi ub soni 69 dona, o’simlik bo‘yi 33 sm boldi, 4 a ianda 59,3 ub a 30,5 sm uzunlikda
ekanligi aniqlandi a 9- a ian solish i ilganda 9,7 dona ub soni a o‘simlik uzunligi bo‘yicha
2,5 smga yuqo i bo‘lishi kuza ildi.
Kali so‘zla : ak o iy ekin, jo‘xo i, enologik kuza u la ,ko‘k massa, oziqlan i ish.
Abs ac . The a icle p esen s in o ma ion on he eeding o so ghum, sown as a epea ed
c op in c op o a ion, and desc ibes he esul s o phenological obse a ions. The expe imen
was conduc ed in he 9 h a ian . The highes indica o was obse ed in he 9 h a ian , whe e
he numbe o s ems pe 1m2 was 69 pieces, he plan heigh was 33 cm, in he 4 h a ian i was
59.3 s ems and 30.5 cm in leng h, and when compa ing he 9 h a ian , i was obse ed ha he
numbe o s ems was 9.7 pieces and he plan heigh was 2.5 cm highe .
Keywo ds: epea ed c op, co n, phenological obse a ions, g een mass, e iliza ion.
Ki ish. Ri ojlangan da la la ichida O‘zbekis onda ham up oq unumdo ligi
a kuzgi bug‘doy hosildo ligini oshi ishda asosiy a ak o iy ekin si a ida
dukkakli-don, o aliq a ak o iy ekinla ni ye ish i ishda, yem-hashak ekinla i
maydonini kengay i ishda keng qam o li ishla amalga oshi ilmoqda.
Qo aqalpog‘is on Respublikasida ham yangidan aoliya ko‘ sa ayo gan
kollek o -zo u la amalda o‘z azi asini baja moqda. Hududimiz up oqla i u li
da ajada sho‘ langanligini hisobga olganda, sho‘ yu ish ishla i up oqdagi uzla ni
ke akligicha ke kaza olmaydi. Ba’zi hududla da eski kollek o -zo u la ning ham
aoliya i o‘x ab qolgan. Ammo almashlab ekish izimini jo iy qilish shu kabi
muammola ning oldini oladi. Xususan, almashlab ekish izimiga ak o iy ekin
si a ida ekilgan jo‘xo ini ki i ish, na aqa up oqdagi mine alla almashinu ini
yaxshilaydi, up oq unumdo ligini ham oshi ib, kasallik a za a kunandala ning
aolligini kamay i adi. O‘zidan keyingi ekilgan o‘simlik hosildo ligining sezila li
259
da ajada o shiga yo dam be adi. Tup oq e oziyasining oldini olishga yo dam
be adi.
Adabiyo la ahlili. Qishloq xo‘jaligida jo‘xo i donidan ashqa i oziq-
moddala ga boy o‘yimli oziqa yem hisoblanadi a ye ish i iladi. Qo amolla da su
mahsuldo ligini oshi adi, qo‘y a echkila ning ez o‘sishi a semi ishini
a’minlaydi,yilqichilikda yaxshi hazm bo‘ladi, pa andala da don ko‘ inishida
a alash yem si a ida ishla iladi.
Ko‘pgina aj ibala da ak o iy ekin si a ida don-dukkakli ekinla dan
oydalanish up oqdagi azo ni ko‘pay i ib, hosildo likning sezila li o ishi
isbo langan ak o iy ekin si a ida jo‘xo i ekilganda up oq s uk u asida ijobiy
omonga o‘zga ish kuza ilgan.(F. Namozo , B. Khaliko )
Almashlab ekish izimini o‘g‘ i jo iy qilish o qali up oq unumdo ligi o ishi
a qishloq xo‘jalik ekinla hosildo lik yaxshilanishi ham adabiyo la da kel i ilgan.
(Ismailo U.E., Sadiko E.)
Ma e ialla a uslubla . Tadqiqo o‘ kazishda ba cha kuza u , o‘lcho a
ahlilla “Dala aj ibala ini o‘ kazish uslubla i”, up oq a kibidagi oziqa moddala
miqdo la ini aniqlashda, “Методика агрохимических анализов почв и
растений”, ag o izika iy ahlilla “Методика агрофизических исследований”
uslubiy qo‘llanmala idan oydalanilgan holda amalga oshi ilib, aj ibala dan
olingan ma’lumo la ning ma ema ik ahlili Mic oso Excel das u i a
B.A.Dospexo ning “Методика полевого опыта” uslubiy qo‘llanmasi dan
oydalanildi.
Na ija. Taj iba Qo aqalpog‘is on Respublikasi Amuda yo umani Do man
OFY hududidagi “Kamoliddn-Bekniyoz” e me xo‘jaligida o‘ kazildi. Bu
min aqaning iqlimi keskin kon inen al, yillik yog‘in miqdo i o‘ acha 150-200
mmni ashkil qiladi. Taj iba dalasi up oqla i o loqi-allu ial ipida bo‘lib,
qadimdan sug‘o ib kelinadi. pH da ajasi ney al, kuchsiz sho‘ langan yoki
sho‘ lanishga moyil, Ye os i su la ining chuqu ligi 1,5-1,8 me ni ashkil qiladi
o‘ acha mexanik a kibga ega, o‘ acha sho‘ langan up oqla hisoblanadi.
Dala aj ibasi 9 a ian , 3 qay a iqdan ibo a aj iba izimi asosida olib
bo ildi. 1 a ian 180 m2 (50x3.6). Bi a qay a iq maydoni 180x9=1020 m2, aj iba
maydoni esa 1020x3=3060 m2 aj iba dalasi 1 ga ni ashkil qiladi. Taj iba izimiga
ko‘ a 1,2,3 a ian la nazo a a ian bo‘lib, ak o iy ekin ekilmaydi. Qolgan
a ian la ga ak o iy ekin si a ida yem-hashak uchun oq jo‘xo i ekildi. Talabga
mu o iq mine al o‘g‘i la bilan oziqlan i ildi.
Tak o iy ekin si a ida 15-iyunda ekilgan jo‘xo i ekish bilan bi ga gek a iga
33 kg N be ildi. 70 kg u ug‘ 4-5 sm chuqu likda yoppasiga ekildi. 6 kun o‘ ib
260
jo‘xo ila unib chiqa boshladi a 2-3 ba g hosil qilgach 35 kg azo gek a iga
hisoblab be ildi. Jo‘xo ida quyidagicha enologik kuza u la o‘ kazildi:
Jo‘xo ida ko‘cha qalinligi a o‘simlik bo‘yi
Va .
Ko‘cha qalinligi ming
up/ga
O’simlik bo‘yi, sm
4
59,3
30,5
5
60,8
30
6
65,6
29
7
65.5
29.5
8
68,1
32.1
9
69
33
Jo‘xo ining ko‘cha qalinligi I ak o lanishda gek a da 59.3-69 ming, poya
balandligi 50.4-59.5 sm bo‘lib, 1 up o‘simlik azni o‘ acha 500 g uning ko‘k
massa hosildo ligi I ak o lanishda 194.15 s/ga, II ak o lanishda 184.8 s/ga, II
ak o lanishda esa 192.9 s/ga bo‘ldi. 88.55, -105.1 s/ga bo‘ldi. Bu cho a molla i
uchun yaxshi oziqa hisoblanadi. Tak o iy ekin jo‘xo ining ko‘k massa hosili
bo‘yicha kel i igan ma’lumo la ni jad alda ko‘ ishimiz mumkin.
Tak o iy ekin jo’xo ining ko‘k massa hosil qilishi
Va .
Ko‘cha
qalinligi ming
up/ga
O’simlik
bo‘yi, sm
Tak o lanishla
Ko‘k massa
hosildo ligi
s/ga
I
II
III
4
59,3
50,5
29.65
28.6
30.3
88.55
5
60,8
50
30.4
28.0
30.0.
88.4
6
65,6
59
32.8
29.2
31.5
93.5
7
65.5
59.5
32.75
30.2
33.1
96.05
8
68,1
52.1
34.05
33.2
33.0
100.25
9
69
53
34.5
35.6
35.0
105.1
Jo‘xo ining uplanishi yon shoxla ining paydo bo‘lishi axminiy nihol unib
chiqqandan 30 kundan keyin boshlandi. Jo‘xo i qu g‘oqchilikka chidamli o‘simlik
bo‘lsa ham o‘su da i da omida 2 ma o aba sug‘o ildi.
Iyul oyining 20-sanasida yem-xashak uchun ak o iy ekin si a ida ekilgan
jo‘xo i o‘ ib olindi.
Xulosa. Yuqo idagi ma‘lumo la ga asoslanib shuni xulosa qilish mumkinki,
65 kg /ga azo mine al o‘g‘i i bilan oziqlan i ilgan jo‘xo idan 88.55, -105.1 s/ga
yashil massa olish mumkinligi aniqlandi. Qola e sa up oqning o ganik qismini
ham boyi ishga e ishildi.
261
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Xoliqo B.M., Namozo F.B. Almashlab ekishning ilmiy asosla i. -
2. Toshken . "Noshi lik nu i." 2016 - 222 b.
3. Namozo F.B., Imino A.A. G‘o‘za, kuzgi bug‘doy, ak o iy a o aliq ekinla ni na ba lab
ye ish i ishning up oq unumdo ligiga a’si i. // ju nal “Ag oilm” – Toshken . 2016 - №4
(42) – B. 21-22.
4. Ismailo U.E., Sadiko E. Особенности интенсификации свеообортов. // Севообороты –
основы повышения урожая с-х культур и плодородия земель. // Труды ККНИИЗ– 14 –
Nukus “Bilim” 1992 – B. 13-16.
5. B. Os anaqulo , U. Jabba o ak o iy ekin si a ida ekilgan makkajo‘xo i na la ini u li
o‘g‘i lash a o‘s i u chi s imulya o me’yo la ida o‘sishi, i ojlanishi a o osin e ik
aoliya i hamda hosildo ligini o‘ ganish //Ag oilm. -2025. Maxsus son №7 (116)-B. 44-46
