339
OLMA O’SIMLIGI KO’CHATLARINI VEGETATIV
KO’PAYTIRISHNING MORFO-BIOLOGIK VA XO’JALIK
XUSUSIYATLARINING TASNIFI
An a o a Madina Ak om qizi
Akademik M.Mi zae nomidagi bog‘do chilik, uzumchilik a inochilik ilmiy- adqiqo ins i u i
Cha xin ilmiy- aj iba s ansiyasi Sama qand
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17537435
Anno a siya: Olma ko’cha i ye ish i ishda madaniy olma na la i. MM-106 pay and agli
da ax la ning o’sish kuchi. Olma da ax la i ap el oyining oxi i, may oyining boshla ida gullab,
me asi a gus oyida pisha boshlaydi.
Kali so’zla : Olma, pay and agla , MM106, pa xesh, pay and, ege a i .
Аннотация: Культурные сорта яблони в сеянцевом производстве. Сила роста деревьев на
подвое ММ-106. Яблони цветут в конце апреля – начале мая, а плоды начинают созревать
в августе.
Ключевые слова: яблоня, подвои, ММ-106, прививка, привой, вегетативный способ.
Abs ac : Cul i a ed apple a ie ies in apple seedling p oduc ion. G ow h igo o ees wi h
MM-106 oo s ock. Apple ees bloom in la e Ap il, ea ly May, and hei ui s begin o ipen in
Augus .
Keywo ds: Apple, oo s ocks, MM106, g a ing, g a , ege a i e.
KIRISH
Olma ko’cha i ye ish i ishda madaniy olma na la idan Rene Simi enko, Oq
Rozma in, Kandil snap, Qishki ol in olma (Pa men zimniy zolo oy) da ax la ining
me asidan olingan u ug’la kuchli o’su chi pay and agla ye ish i ish uchun
oydalaniladi. Kuchsiz a o’ acha pay and agla pa xesh yo’li bilan ko’pay i iladi.
U ug’idan a ege a i usulda ye ish i ilgan pay and agla ga asosiy s anda a
yangi is iqbolli olma na la idan qalamchala ayyo lanib ku ak pay and qilinadi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
BUVITI ning Cha xin iliali omonidan olib bo ilgan ko’p yillik aj iba a
kuza ishla na ijasida olmaning u ug’idan ye ish i ilgan bi yasha niholla
up oqda xlo miqdo i 0,0135- 0,0273% bo’lganligida ham yaxshi o’sib Xi oy a
Si e s olmala iga nisba an kuzda pay and agla soni 1,2-1,6 ma a ko’p oq
saqlanib qolgan, ya’ni Ka kaz olmasiga nisba an uch ma a ko’p oq pay and ag
ye ish i ilgan. Cha xin hududidagi deya li ba cha olma na la ining ildizini pa xish
qilish a ildizidan chiqadigan bachki no dala o qali ko’payishi oson. Bi yasha
olma ko’cha i ekilganidan keyin uchinchi- o’ inchi yili hosilga ki adi. Olmaning
bu na ini sizo su i ye yuziga yaqin, sho’ xok up oqla da o’s i sa bo’ladi.
Quyidagi MM106, MM111 pay and agla ga pay andlangan ku akla ning 8-12%
nobud bo’lgan. Qolgan pay and agla da bu ko’ sa kich 2-4% dan oshmagan. Yoz
340
mobaynida MM105 a MM111 ipla idagi ku akla ning nisba an ko’p oq nobud
bo’lishiga sabab ula ning ildiz a no dala ining mo’ ligidandi ( up oqqa ishlo
be ish aq ida mexanik sinish), MM111 ipida esa uning ay im madaniy na la
(mazku hola da S a k imson a Golden Delishes na la i) bilan yaxshi mos
kelmasligi na ijasida pay andus ning pay and agga bi ikkan joyidan sinib ke ishi
kuza iladi.
Muhokama a na ijala - Ha xil kuchsiz o’su chi pay and agla ning ula ga
pay and qilingan madaniy na la ko’cha la ining o’sishi a i ojlanishiga a’si ini
i odalo chi ma’lumo la alohida qiziqish uyg’o adi. Ha xil pay and agdagi u yoki
bu na , shuningdek, bi a pay and agdagi ha xil na la ko’cha la ining o’sish
kuchidagi a q ha xil pay and ag ipla i a na la ning biologik xususiya la i
hamda ula ning pay and komponen la i si a idagi bi -bi iga bo’lgan a’si i bilan
bog’liqdi . Sezila li a qla ni o’sish kuchi ha xil pay and agla a pay andus
ku akla ning shoxlanishga moyillikni kel i ib chiqa adi. Olma da ax la ining ez
hosilga ki ishi a hosildo ligi aqa gina ha xil pay and agla da emas, balki bi a
pay and agdagi ha xil na la chega asida ham o’za o a qlandi. Binoba in,
o’ ganilgan ba cha pay and agla da hosil be ishning das labki yilla ida eng yuqo i
hosildo lik Rene Simi enko a Golden Delishesda, bi muncha pas oq
mahsuldo lik esa S a k imson a Jona an na la ida qayd e ildi.1936-yili 70 xil
ege a i usulda ko’payadigan pay and agla o’sish xususiya iga qa ab bi necha
gu uhla ga bo’lib chiqilgan. Eng kuchsiz pay and agla 8-9 ipla i, ya im pakana
bo’ylila gu uhiga 2,3,4,5 a 8 ipla i, kuchli o’su chila ga 1,6,11,14,15 ipdagi a
eng kuchli o’su chi pakana pay and agla gu uhiga 12,13 a 16 ipla i ki i ilgan.
Hozi ege a i usulda ko’payadigan 27 a eng yaxshi pay and ag aj a ildi. 1921-
yilla da (Angliya) ege a i usulda ko’payadigan 101-115 ipdagi pay and ag
aj a ilib, shula dan 102,104,106 a 111 ipidagila i yaxshi deb opilgan. Vege a i
usulda ko’payadigan pakana pay and agla bilan bi inchi ma a I.V.Michu in
shug’ullana boshlagan. 1901-yili I.V.Michu in pa adizkani Xi oy olmasi bilan
cha ish i ish na ijasida so uqqa chidamli ya im pakana Michu in pa adizkasini
ye ish i gan. Dusen uncha ka a bo’lmagan, bo’yi 4-6 m keladigan da ax di , ildiz
bachkila i chiqa maydi, lekin ildiz bo’g’zidan no dachala o’sib chiqadi. No da a
shoxchala qo am i imqo a bo’lib, oq dog’la bilan qoplangan. Ekilganidan keyin
uchinchi o’ inchi yili hosilga ki adi, so uqqa pa adizkaga nisba an ancha
chidamli. O’sishdan ancha e a o’x ab, kuzgi so uqla boshlangunicha da ax
so uqqa ba dosh be a oladigan bo’lib qoladi. Pa adizka sus o’sadi, um i ham
qisqa bo’ladi. Ildiz a o idan ildiz bachkila i o’sib chiqadi. No da a shoxchala i
ingichka och-yashil a ochqizg’ish qo’ng’i angda Dusenga nisba an ba aq
341
hosilga ki adi, se hosil, me asi yi ik, shi in bo’ladi. Dusen 2 qu g’oqchilikka,
so uqqa chidamli, se nam, up oq namiga ancha a’si chan, nami ko’p zichlashib
qolgan up oqla da sus o’sadi, pa xish qilinganida kam ildiz pay and agla paydo
qiladi. Janubiy zonada joylashgan ko’cha zo la da pay and agla bilan yaxshi
u ashadi, shuning uchun ko’cha la yaxshi o’sib mo’l hosil be adi. Bachki
no dala ni kam chiqa adi. Pay and agla ning 8-9 ipla i pa adizka, 4 a 5 ipla i
dusen gu uppasiga mansubdi .
MM-106 o’ a bo’yli pay and ag, qon bi iga chidamli, Se e niy az edchik
na li olmani M-1 pay and agi bilan cha ish i ilishi na ijasida Angilyaning Moling
Me on aj iba s ansiyasida ya a ilgan. O’zbekis onga yaqinda ki ib kelgan. 2011-
yili BUVITI xo’jalikla i shu pay and agda 450 ming donadan o iq ko’cha
ye kazishdi. 2012-yili bu aqam bi milliondan o gan. 2011-yili Uk ainadan 200
ming dona pay and ag olib kelib, xo’jalikla da ma jud pay and ag ona bog’la ni
yangilash a na ozaligini a’minlash maqsadida shu pay and agdan ona bog’la i
ya a ildi. Ye opa mamlaka la i bilan bi qa o da Qozog’is on, Tojikis on,
Tu kmanis on, Oza bayjon, Qi g’izis onda ham bu pay and agdan keng
oydalanishmoqda. Bu pay and ag pas bo’yli bog’la da ba cha mamlaka la da
ye akchi o’ inga ega. Ona bog’la ning o’pla i ya im yoyiq o’sadi a ba’zi haddan
ziyod o’sgan no dala mayda shoxchala bilan qoplangan bo’ladi. Bu pay and ag
no dala i kuchli ildiz hosil qilish xususiya iga ega. Shuning uchun ildiz o gan
no dala ko’cha xonada o’zla ini yaxshi namoyon e adi, yaxshi o’sadi a
i ojlanadi, ula dan si a li s anda ko’cha hosil bo’ladi. Bi ona upidan 15-20
dan, yaxshi ag o exnika olib bo ilsa, undan ham ko’p oq, si a li pay and ag olish
mumkin. MM-106 pay and agli da ax la ning o’sish kuchi M-7 pay and agli
da ax la ga qa aganda kuchli oq. Ildizla i go izon al joylashgan a ancha chuqu
ushadi, elas ic (sinu chan emas). Bu da ax la ni up oqda yaxshi joylashishiga
sabab bo’ladi. Shu bilan bi aq da bu pay and agli da ax la og’i a up oq
qa lamli qalin bo’lgan ye la da ham yaxshi o’sadi. MM-106 pay and agda
o’su chi na la boshqa pas bo’yli pay and agda o’su chi na la ga nisba an
e a oq hosilga ki adi. Bi inchi mahsuldo hosilni uchinchi- o’ inchi yiliyoq be a
boshlaydi a mahsuldo ligini, o’g’ i ag o exnik adbi la i qo’llanilsa, ez oshi ib
bo adi. Bu pay and agning ona bog’ida, ko’cha xonada a bog’da se mahsulligi
uni O’zbekis on sha oi ida sug’o iladigan ye la da keng qo’llash za u ligidan
isho a be adi.
Xulosa. Xulosa qilib ay ganda yuqo ida sanab o' ilgan me a na la ini
ko'pay i ish yu imizning iq isodiyo iga a qola ye sa ag a sohasiga juda ka a
oyda kel i adi.
342
Foydalanilgan adabiyo la o’yxa i:
1. Sh.Rajame o , I.No mu a o ,”Me a, eza o me a a ok ko’cha zo la ini ashkil e ish”
“Toshken ”- 2018. 72-75 be
2. E.Xolmu odo ,M.A.Zupa o ,R.K.Sa a o “Qishloq xo’jalik i opa alogiyasi” Toshken -
2014. 448-449,461-462 be la .
3. O’zbekis on Respublikasi P eziden i Sh.Mi ziyoye .”Ha aka la s a egiyasi” 2017-yil.
