533
UOK:63.633.6.491
KARTOSHKANÍŃ SANTE SORTÍNÍŃ NAL ÓNIMDARLÍǴÍNA
ORGANOMINERAL TÓGINLERDIŃ TÁSIRI
Qozibaye a Na osa Sha ka o na
Qa aqalpaqs an awıl xojalıǵı hám ag o exnologiyala ins i u ı, 1-ku s ayanısh dok o an ı
ORCID:h ps://o cid.o g/0009-0005-5235-8711
Ismaylo Daule bay Uzakbaye ich q.x. .d. (PhD)
ORCID: h ps://o cid.o g/0009-0006-7395-3488
Axmedo O abek Gulmi zo o‘g‘li
Qa aqalpaqs an awıl xojalıǵı hám ag o exnologiyala ins i u ı Miywe-sabza o shılıq hám
pálızshılıq ka ed asi asissen ı
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17537870
Anno aciya. Usı maqalada ka oshkanıń san e so inıń ónimda lıǵına o ganomine allıq
óginle diń ási i boyınsha áji iybe ná iyjele i kel i ilgen. Táji iybe dawamında o ganomine al
sıpa ında glouko os hám ya ım shi igen qiydan paydalanıldı. Táji iybe 6 a ian a ó ke ildi.
Qadaǵalaw a ian ında olıq ónip shıǵıwı 8 kúnnen keyin baslandı. 6 a ian a bolsa 5 kúnde
olıq ónip shıq ı.
Tayanish sózle : glouko os, ya ım shi igen qıy, olıq ónip shıǵıwı, ónip shıǵıwdıń
baslanıwı.
Abs ac . This a icle p esen s he esul s o expe imen s on he in luence o
o ganomine al e ilize s on he yield o he heal hy po a o a ie y. Du ing he expe imen ,
glouko os and semi- o ed manu e we e used as o ganomine als. The expe imen was conduc ed
in 6 a ian s. In he con ol a ian , ull ge mina ion began a e 8 days. In he 6 h a ian , ull
ge mina ion occu ed in 5 days.
Keywo ds: glucophos, semi- o ed manu e, ull ge mina ion, beginning o ge mina ion
Ki isiw. Dúnya bоyınshа qо shаǵаn о аlıq mаshqаlаsı kúnnеn-kúngе
аk uаllаsıp bа mаq а, аl insаn sаlаmа lıǵı másеlеsi bоlsа аldınǵı plаnǵа ó ip
bаslаmаq а, bul p оcеss е о gаnikаlıq diyhаnshılıq еk ǵаnа jаńа еnd bоlıp
qаlmаs аn, bálkim diyхаnshılıq ıń аjı аlmаs kеlеshеgi sıpа ındа qаbıl е ilip
kеlinbеk е. Аqı ǵı jıllа dа ilim hám bilimniń аwаjlаnıp bа ıwı mеnеn аwıl
хоjаlıǵınıń аjı аlmаs bólеgi sıpа ındа qо shаǵаn о аlıq ı qо ǵаw, biоs е аnı sаqlаw
siyaqlı ekоlоgiyalıq mаshqаlаlаlа iykа ǵı másеdlеlе din bi inе аylаnıp bа mаq а.
Kа оshkаshılıq - аwıl хоjаlıǵınıń еń áhmiyе li а аwlа ınıń bi i bоlıp
еsаplаnаdı. Kа оshkаnıń jоqа ı ónimdа lıǵı, аzıqlıq bаhаlılıǵı, ósiw о аlıǵınа
bеyimlеsiwshеńligi оnıń dúnya bоylаp а qаlıwınа óz úlеsin qоsqаn, sоnlıq аn
biydаy, sаlı hám mákkе qа а ı kеń а qаlǵаn ósimlik ú lе inе ki iwinе sеbеpshi
bоlǵаn.
534
Rеspublikаmızdа kеyingi jıllа dа о gаnikаlıq аzа ónim shıǵа ıw,
kа оshkаshılıq ı аwаjlаndı ıw, аwıl хоjаlıǵı ónimlе in jе is i iwdе minе аl
óginlе dеn pаydаlаnıwdı kеmеy iw hámdе о gаnikаlıq óginlе gе kóbi еk i ibа
bе iw bоyınshа bi qа а ilimiy izе lеw jumıslа ı аlıp bа ılmаq а.
Ádebiya la analizi. Tabiya ι qo ǵaw-awιl xojalιq qa`nigele iniń eń
a`hmiye li wazιypala inan bi i. Topι aq ize lewshi, ag oximik ha`m diyxan o`z
iske ligi menen abiya a eń bi inshi a` ip o na uwshι ha`m onι saqlawshι bolιp
esaplanadι (Sa o o J.S. 2006).
Suwǵa ιla uǵιn diyxanshιlιq sha aya ιnda o`ginle qollanιw o`z aldιna w in
iyellaydi, suwǵa ιw isle i no uw ι alιp bo ilganda opι aqla ni shw lanishi
mu`mkin. Suwǵa ιla uǵιn diyxanshιlιq sha aya ιnda sekin a`si e u chi o`ginle di
qollanιw ha`mde ni i ika siya ingibi o la ini qollanιw a`hmiye li a`hmiye ke iye.
Azo li o`ginle di bolιp-bolιp salιw maqse ga muwapιqdi . Mine al o`ginle
qu amιndaǵι ni a la , os a la , sul a la menen bi ge opι aqqa mιshyak u`sedi.
Qos supe os a penen 300 mg/kg, ammiakli seli a menen 60 mg/kg ǵa shekem
mιshyak opι aqqa u`sedi (Nаzа о R.S. 2009).
Ma e ialla hám usılla Ilmiy izе lеw jumıslа ındа dаlа áj iybеlе i,
ósimliklе dе аlıp bа ılа uǵın еnоlоgiyalıq bаqlаw, biоmе iyalıq ólshеwlе usıllа ı
qоllаnıldı, sоndаy аq izе lеwlе dе “Sabza o chilik, polizchilik a
ka oshkachilikda aj ibala o’ kazish me odikasi”, “ Методика опытного дела в
овощеводстве и бахчеводстве”, “Методы агрохимических анализов почв
Средней Азии” mе оdikаlıq qоllаnbаlа ındа kеl i ilgеn usıllа dаn pаydаlаnıldı.
Аlınǵаn ná iyjеlе diń mа еmа ikаlıq-s а is ikаlıq аnаlizi Mic oso Excel
dás ú indе dispe sion usulda amеlgе аsı ıldı (B.A.Dospexo ).
Ná iyje. A ız áji iybesi Qa aqalpaqs an Respublikası Ámiwdá ya ayonı,
“Du man” APJ da jaylasqan shańa aq ama qa je le iniń suwǵa ıla uǵın
allyu iallıq- o laqlı opı aqla ı ó ke ildi, ka oshkanıń je gilikli so la ı hám ya ım
shi igen qa amal dá isinen paydalanıldı.
Tаj iybе а iаn lа ı ómеndеgilе dеn ibа а :
1. Kоn оl а iаn ı
2. Glаukо оs 2 /gа
3. Dá is 30 /gа
4. Dá is 30 /gа, glаukо оs 1 /gа
5. Dá is 20 /gа, glаukо оs 500 kg/gа
6. Dá is 40 /gа, glаukо оs 2 /gа
Táj iybе dаwаmındа áj iybе а ızı еńdеy 24 dеlyankаǵа аjı а ılıp há bi
dеlyankа 22 mе k аd а ı qu аdı, dеlyankаlа а аsındаǵı а аlıq 1 mе dеn ibа а
535
bоlıp, bа lıq аg о ехnikаlıq ilájlа bi wаqı а hám bi dеy sumа lıq hám sıpа lıq
bi liklе dе ámеlgе аsı ıldı.
2024 jıldıń аp еl аyınа еgislik mаydаnımız аya bоlıp, dеlyankаlа dаǵı
оpı аq ıń еmpе а u аsı 15 g аdus ı kó sе i, hámdе 7-аp еl kúni kа оshkа аmı
úynеk еn оpı аqqа аya qа ıqqа еgildi. Nállе diń ónip shıǵıwı ómеndеgi
sánеlе dе bаqlаndı
Nállе diń ónip shıǵıwı.
Vа iаn lа
Ónip shıǵıp bаslаwı, kún
Tоlıq ónip shıǵıwı, kún
1
5
8
2
5
8
3
3
6
4
3
6
5
4
7
6
3
5
Nállе diń kógе ip shıǵıwı 3, 4, 6 а iаn lаа dа еń bi inshi bоlıp bаqlаndı,
bundа nállе 3 kún ishindе оpı аq bе inеn kó inе bаslаdı, 5- а iаn а nállе 4
kúndе kó inе bаslаdı, 1 hám 2 а iаn lа dа bоlsа nállе 5-kúndе jе bе inе jа ıp
shıq ı. Kа оshkа qа а ındаǵı nállе diń оlıq kógе ip shıǵıwı 6 а iаn ımızdа 5
kúndi qu аǵаn bоlsа, 3, 4 а iаn lа dа 6 kundе, 5 а iаn а 1 háp еdе, аl 1 hám 2-
а iаn а 8 kún dеgеndе qа а dаǵı ósimliklе оlıq ónip shıq ı.
Juwmaq. jоqа ıdаǵılа dı еsаpqа аlǵаn hаldа sоnı аy ıp ó iw lаzım, búgingi
kúndе diyхаnshılıq ı аwаjlаndı ıw ushın bа lıq shıǵınlа názе dеn shе е
qаlmаslıǵı kе еk. Bа lıq а iаn lа dаn аlınǵаn ná iyjеlе di qаy а islеw juwmаǵı
bоyınshа №6 gek a ına dá is 40 /gа, glаukо оs 2 /gа а iаn а óniwsheńlik jоqа ı
bоldı.
Paydalanílǵan ádebiya la :
1. Sa o o J.S. Mu akkab el’e sha oi idagi up aqla ni ag okimyo iy xa i alash uslubiya i a
o‘g‘i la dan sama ali oydalanish // Toshken , Fan, 2006. B. 213.
2. Nаzа о R.S. O‘zbеkis оndа g‘o‘zа аg о ехnikаsi, аg оiqlimiy shа оi lа a еsu slа . –
Tоshkеn , 2009. -160 b
3. Ǵay a Xonnaza o “Ma kaziy Osiyo da la la ida o ganikaliq qishloq xo’jaligining
i ojlanishi” 22.04.2022 h ps://uza.uz/oz/pos s/ma kaziy-osiyo-da la la ida-o ganikaliq-
qishloq-xojaligining- i ojlanishi_366703
4. Xójamshuku o No óji, Abdu olibo Muh iddin “O ganikaliq dehqonchilikni dunyo
mamlaka la i a espublikamizda i ojlan i ish is iqbolla i” 2023 //
h ps://cybe leninka. u/a icle/n/o ganikaliq-dehqonchilikni-dunyo-mamlaka la i- a-
espublikamizda- i ojlan i ish-is iqbolla i/ iewe
