122
KASBIY REFLEKSIYANI RIVOJLANTIRISHDA MENTORLIK VA
KUZATISH FAOLIYATINING O‘RNI
Xodjaye a Nilu a Salimo na
O’zDJTU, pedagogika a psixologiya ka ed asida o‘qi u chi
nilu a .19x5@mail. u
Anno a siya. Mazku maqolada bo‘lajak o‘qi u chila ning kasbiy e leksiyasini
shakllan i ishda men o lik a kuza ish aoliya ining ahamiya i ahlil e iladi.
Shuningdek, men o likning shaxsiy a kasbiy o‘sishga a’si i hamda kuza ish ja ayoni
o qali e lek i ik lashni i ojlan i ish yo‘lla i yo i ilgan.
Kali so‘zla : kasbiy e leksiya, pedagogik e leksiya, e leksi yondashu ,
e leksi ahlil, men o lik, kuza ish, bo‘lajak o‘qi u chi
Аннотация: В данной статье анализируется значение наставничества и
наблюдения в формировании профессиональной рефлексии у будущих
учителей. Также раскрывается влияние наставничества на личностное и
профессиональное развитие, а также пути развития рефлексивного мышления
через процесс наблюдения.
Ключевые слова: рофессиональная рефлексия, педагогическая
рефлексия, рефлексивный подход, рефлексивный анализ, наставничество,
наблюдение, будущий учитель.
Abs ac . This a icle analyzes he impo ance o men o ing and obse a ion
ac i i ies in de eloping p o essional e lec ion among u u e eache s. I also highligh s
he impac o men o ing on pe sonal and p o essional g ow h, as well as he ways o
os e ing e lec i e hinking h ough he p ocess o obse a ion.
Keywo ds:P o essional e lec ion, pedagogical e lec ion, e lec i e app oach,
e lec i e analysis, men o ship, obse a ion, p ospec i e eache
Ta’lim ja ayonida o‘qi u chining mu a aqiya i na aqa bilim a me odik
ko‘nikmala ga, balki o‘z aoliya ini ahlil qilish, xa ola dan saboq olish a o‘z us ida
ishlash qobiliya iga ham bog‘liq. Bunday qobiliya kasbiy e leksiya deb a aladi. Uni
i ojlan i ishning sama ali osi ala idan bi i — men o lik a kuza ish (obse a ion)
aoliya idi .Kasbiy e leksiya — bu o‘qi u chining o‘z pedagogik aoliya ini ahlil
qilish, o‘zini baholash a uni akomillash i ishga qa a ilgan ongli ja ayonidi .
Re leksi o‘qi u chi da sni be a q o‘ kazmaydi, balki uning ha bi bosqichini
o‘ ganadi, na ijala ni ahlil qiladi a kelgusi aoliya ini ejalash i adi.
Kasbiy e leksiya — o‘qi u chiga o‘z aoliya ini qay a ko‘ ib chiqish, kuchli a
zai jiha la ini aniqlash hamda doimiy a ishda akomillashish imkonini be adigan
ja ayondi . Bu ja ayon aqa muammola ni “ uza ish” osi asi emas, balki pedagogik
sama ado likni oshi ishning uzluksiz usuli hisoblanadi[1]
123
Kasbiy e leksiyaning yana bi muhim qismi — ik -mulohaza olish bo‘lib, u
o‘qi u chining pedagogik aoliya i haqida yaxli qa ash shakllan i adi. Aga ik -
mulohaza ishonchli hamkasb omonidan be ilsa, u qimma li yo‘nalish bo‘lib xizma
qiladi. Aga alabala omonidan be ilib, unga amal qilinsa, bu ula ning ik a
aj ibala ining jiddiy qabul qilinishini ko‘ sa adi a ishonchli muhi ya a adi[2]
Men o lik — aj ibali o‘qi u chining yangi boshlo chi pedagog yoki alabaga
maslaha , ko‘ sa ma a uhiy ko‘mak be ish izimidi . Men o bo‘lajak o‘qi u chining
da sla ini kuza adi, kuchli a zai omonla ini ahlil qiladi, e leksi sa olla o qali uni
o‘ylashga undaydi, o‘z aj ibasidan oydali maslaha la be adi. Na ijada, bo‘lajak
o‘qi u chi o‘z aoliya iga anqidiy qa ay boshlaydi, e lek i a akku shakllanadi.
Kuza ish — alabaning aj ibali o‘qi u chi da sini ahliliy kuza ishi yoki o‘z
da sini qay a ko‘ ib chiqish ja ayonidi . Bu ja ayon ayyo lo , amaliy a ahlil
bosqichla idan ibo a . Kuza ish na ijasida bo‘lajak o‘qi u chi o‘z aoliya ini ob’ek i
baholaydi, sama ali jiha la ni aniqlaydi a aj ibali pedagogla dan o‘ ganadi.
Men o lik a kuza ish bi -bi i bilan uz iy bog‘liq. Men o kuza u na ijala ini
alaba bilan ahlil qiladi, e leksi sa olla be adi (masalan: “Siz bu bosqichda nimani
boshqacha qilgan bo‘la dingiz?”, “Talabala ning eaksiyasini qanday baholaysiz?”).
Shu yo‘l bilan e leksi madaniya shakllanadi. Men o lik na aqa aj iba almashish
ja ayoni, balki psixologik qo‘llab-qu a lash izimidi . Men o alaba yoki yangi
pedagogda:
• o‘ziga ishonch hissini kuchay i adi;
• xa ola dan qo‘ qmaslik a ula ni i ojlanish manbai si a ida qabul qilishni
o‘ ga adi;
• ijobiy mo i a siyani shakllan i adi;
• o‘z-o‘zini ahlil qilishga undaydi.
Men o e leksi sa olla o qali alabaning ik lash ja ayonini aollash i adi,
masalan: “Siz bu aziya da boshqacha yondashgan bo‘la midingiz?”, “Da sdagi eng
mu a aqiya li bosqich siz uchun qaysi edi?”, “Sizni qoniq i magan jiha la nimada
edi?”. Bu sa olla o qali o‘qi u chi nomzodi me akogni i ik lashni o‘ ganadi, ya’ni
“men qanday o‘ylayman” degan sa ol us ida mulohaza yu i ishni boshlaydi.[3]
Kasbiy e leksiya — zamona iy pedagogning aj almas si a i. Uni
i ojlan i ishda men o lik a kuza ish aoliya i muhim o‘ in u adi. Ushbu ja ayonla
bo‘lajak o‘qi u chiga o‘zini ahlil qilish, o‘ ganish a akomillash i ish imkonini
be adi. Na ijada, e lek i ik lo chi, inno a sion yondashu ga ega, p o essional
o‘qi u chi shakllanadi.
Kuza ish amaliyo i o‘qi u chilik aj ibasining eng muhim komponen la idan
bi idi . U ahliliy ik lash, kuza u chanlik a baholash ko‘nikmala ini i ojlan i adi.
Bo‘lajak o‘qi u chila kuza u da omida:
• o‘qi u chining pedagogik usulla ini ahlil qiladi;
124
• o‘qu chila ning ja obla i, e’ ibo a mo i a siyasini kuza adi;
• o‘z da sla ini baholash uchun mezonla ishlab chiqadi.
Masalan, da sni ideoga yozib olish a uni men o bilan bi galikda ahlil qilish
— e leksi ahlilning sama ali shakli hisoblanadi. Shu o qali alaba o‘zining nu qi,
mimikasi, aq ni boshqa ish usulla i a o‘qu chila bilan muloqo si a ini baholay
oladi. Zamona iy a’lim izimida men o lik a kuza ish aoliya ini bi lash i gan model
sama ali na ijala be adi. Bu modelda:
• Men o kuza u ja ayonini ejalash i adi (nimala e’ ibo ga olinadi, qanday
ahlil qilinadi);
• Kuza u na ijala ini men o a alaba bi galikda muhokama qiladi;
• Re leksi yozu ( e leksiya da a i yoki ju nali) yu i iladi;
• Talaba o‘z o‘qu amaliyo i da omida kasbiy o‘sish xa i asini uzadi.
Bunday yondashu “ e lek i po el” ushunchasini jo iy e ishga imkon be adi
— unda alabaning o‘sishi, ik almashu i a xulosala i yozib bo iladi. Kasbiy
e leksiyani sama ali i ojlan i ish uchun quyidagi yondashu la a siya e iladi:
1. Re lek i yozu la — ha da sdan so‘ng alaba “Nima mu a aqiya li bo‘ldi?
Nimala ni o‘zga i ish ke ak?” degan sa olla ga yozma ja ob be adi.
2. Bi galikda ahlil — men o bilan ha alik uch ashu la da da s kuza u i
na ijala i ahlil qilinadi.
3. Pee -obse a ion — alabala bi -bi ining da sla ini kuza ib, ik bildi adila .
4. Re lek i in e yu — o‘qu amaliyo i oxi ida men o alaba bilan yakuniy
suhba o‘ kazadi.
Kasbiy e leksiya bo’lajak o‘qi u chining kasbiy kompe ensiyasini
i ojlan i ishda hal qilu chi omil hisoblanadi. Re leksiya ja ayonida o‘qi u chi
o‘zining da s ja ayonidagi aoliya ini chuqu ahlil qiladi, na ijala ni baholaydi a
keyingi ishla ida yanada sama ali usulla ni qo‘llash imkoniya iga ega bo‘ladi.
Men o lik a kuza ish aoliya i o‘qi u chi shaxsida anqidiy ik lash, o‘z-o‘zini
i ojlan i ish, ahliliy yondashu kabi muhim e leksi azila la ni shakllan i adi.
Na ijada, a’lim si a i oshadi, o‘qi u chila o‘z kasbiy aoliya iga ongli, ilmiy asosda
yondasha boshlaydila .
Foydalanilgan adabiyo la
1. Dewey, J. (1933). How We Think.
2. Kolb, D. (1984). Expe ien ial Lea ning: Expe ience as he Sou ce o Lea ning
and De elopmen .
3. Schön, D. A. (1983). The Re lec i e P ac i ione : How P o essionals Think
in Ac ion.
4. O‘zbekis on Respublikasi Ta’lim o‘g‘ isidagi Qonuni (so‘nggi ah i ).
5. Men o lik amaliyo iga oid me odik qo‘llanmala .
