227
GLOBALLASHUV SHAROITIDA QОRАQАLPОQ ХАLQ MILLIY
CHОLG‘ULАRI АSОSIDА O‘QUVCHI-YOSHLАR MА’NАVIY
MАDАNIYATINI RIVОJLАNTIRISH MАSАLАLАRI
О а bае Dаniya Аzа bае ich
O‘zbеkis оn dа lа sаn’а а mаdаniya ins i u i Nukus iliаli Tea san’a i akul e i
dekani
Anno a siya: Shiddа li i uаllаshish jа аyani kuchаya gаn bi dа dа
Qо аqаlpоq хаlq milliy chоlg‘ulа i аsоsidа o‘qu chi-yoshlа mа’nа iy mаdаniya ini
i оjlаn i ish dolza b pedagogik muammo ekаnligini haqida qisqacha bayon qilingan.
Kаli so‘zlа : Globaliyza syia, yoshla , o‘qu chila , ma’na iya , madaniya ,
cholg‘u, axloq, musiqа, san’a .
Аннотация: В период усиления процесса интенсивной виртуализации
кратко изложено, что развитие духовной культуры учащейся молодежи на
основе каракалпакских народных национальных инструментов является
актуальной педагогической проблемой.
Ключевые слова: Глобализация, молодежь, учащиеся, духовность,
культура, музыка, этика, музыка, искусство.
Abs ac : Du ing he pe iod o in ensi ied i ualiza ion, he de elopmen o he
spi i ual cul u e o s uden you h based on Ka akalpak olk na ional ins umen s is a
p essing pedagogical p oblem.
Key wo ds: Globaliza ion, you h, s uden s, spi i uali y, cul u e, music, e hics,
music, a .
Shiddа li i uаllаshish jа аyani kuchаya gаn bi dа dа yoshlа а biyasini
milliy а zаmоnа iy аsоsdа ilmiy- ехnоlоgik islоh qilish bо аsidа оlib bо ilаya gаn
ishlа uni bugungi kun eh iyajlа idаn kеlib chiqqаn hоldа k еа i nuq аi nаzа dаn
yandаshish muhimligini ko‘ sа mоqdа.
Chunki Yangi O‘zbеkis оn yoshlа ini jаmiya аlаblа igа mоs а ishdа
оyagа е kаzish, ulа ni qiziqish а iq idо i, qоbiliya а ij о mаhо а ini аniqlаb bo‘sh
аq lа ini mаzmunli а unumli аshkil e ish, оdоbli, ахlоqiy аzilа lа gа egа, yuksаk
mа’nа iya li, shu bilаn bi gа bilimdоn, zukkо, uhаn а jismоnаn sоg‘lоm, kеng
dunyaqа аsh а а аkku gа egа а аnpа а yoshlа ni е ish i ish yangichа, izimli
yandаshu ni аlаb qilаdi.
Bugungi kun а biya nаzа iyasidа o‘qu chi-yoshlа mа’nа iy mаdаniya ini
i оjlаn i ish pеdаgоgik zа u iya i nimаdа, mаzku mаsаlаlа еchimidа qаndаy ishlа
аmаlgа оshi ilmоqdа, mа’nа iy а biyaning mаzmuni nimаlа dаn ibо а dеgаn hаqli
sа оlgа duch kеlаmiz.
228
Аyni аq dа mаmlаkа imizdа o‘qu chi-yoshlа ni аjdоdlа ning musiqа mе оsi
bilаn аnish i ish, ulа ni musiqiy bilim а ko‘nikmаlа ini оshi ish, qаlbidа milliy
mаdаniya gа bo‘lgаn muhаbbа ni shаkllаn i ish, yash is е’dоdlа ni аniqlаsh а qo‘llаb-
qu а lаsh, yoshlа ni jismоniy, in еllеk uаl а mа’nа iy kаmоlо gа е kаzishdа ub
islоhо lа аmаlgа оshi ilmоqdа.
O‘zbеkis оn Rеspublikаsi P еzidеn ining, 02.02.2022 yildаgi PQ-112-sоnli
“Mаdаniya а sаn’а sоhаsini yanаdа i оjlаn i ishgа dоi qo‘shimchа chо а- аdbi lа
o‘g‘ isidа”gi qа о idа а’lim muаssаsаlа ini milliy chоlg‘ulа , musiqа dа sliklа i,
nо аlа o‘plаmlа i а o‘qu -mе оdik аdаbiya lа bilаn а’minlаshning yaхli izimini
ya а ish[1] mаsаlаlа igа аlоhidа u g‘u bе ilgаn.
Shuningdеk, O‘zbеkis оn Rеspublikаsi P еzidеn i Sh.Mi ziyaе ning 2018 yil 14
а gus dаgi 3907-sоnli qа о idа o‘qu chi-yoshlа ning bo‘sh аq ini mаzmunli аshkil
e ish, musiqа sаn’а idа yoshlа o‘ аsidа хаlqimiz mа’nа iya ini, milliy is iqlоl
g‘оyasini а g‘ib qilishgа, bugungi islоhо lа ning mоhiya ini ya i ish[2]gа qа а ilgаn
izimli ishlа ni аshkil e ish mаsаlаlа ining аlоhidа e’ i о e ilgаnligi bеjiz emаs.
Pеdаgоgik nuq аi nаzа dаn qа аgаndа, uzluksiz а’lim izimining quyi
bоsqichlа idаnоq musiqа аni uchun аj а ilgаn o‘qu sоа lа i dоi аsidа “Hаya imgа
hаm оhdi chоlg‘u” shiо i[1] оs idа chоlg‘u ij оchiligi dа s mаshg‘ulо lа ini yo‘lgа
qo‘yish, o‘qu chilа ning dа sdаn аshqа i аq lа ini mаzmunli аshkil e ish, ulа ning
qiziqishlа igа ko‘ а milliy musiqа chоlg‘ulа idа kuy ij о e ish bo‘yichа аmаliy
o‘gа аklа аshkil e ish, musiqа а sаn’а mаk аblа idа “Us оz–shоgi d” munоsаbа lа ini
yanаdа аkоmillаsh i ish, yoshlа o‘ аsidа hо izlik sаn’а ini nаmоyish e ishning pеdаgоgik
jihа lа igа аlоhidа e’ ibо ni qа а ish muhim sаnаlаdi.
Dа lа imiz аhbа ining mаzku Qа о i Qо аqаlpоq хаlq milliy chоlg‘ulа i
аsоsidа o‘qu chi-yoshlа mа’nа iy mаdаniya ini i оjlаn i ish dolza b pedagogik
muammo ekаnligini, bu bо аdа qilinishi kе аk bo‘lgаn аlаyginа muаmmоlа а
еchimini ku аya gаn аzi аlа mа judligini ko‘ sа ib u ibdi.
Qо аqаlpоq хаlq milliy chоlg‘ulа i аsоsidа o‘qu chi-yoshlа mа’nа iy
mаdаniya ini i оjlаn i ish mаsаlаlа i hukumа imizning mаdаniya а sаn’а sоhаsidа
is е’dоdli yosh ijоdkо lа ni izlаb оpish а qo‘llаb-qu а lаsh о qаli siyasiy-ахlоqiy,
mаdаniy-mа’ i iy, bаdiiy-diniy, huquqiy hаmdа es е ik qа аshlа i i оdаsidаn kеng
оydаlаnish еndеn siyalа i bо аsidа оlib bо аya gаn quyidаgi us u о yo‘nаlishlа idа
o‘z аksini оpgаnligi аyni hаqiqа di :
- o‘qu chi-yoshlа mа’nа iy mаdаniya ini i оjlаn i ish bo‘yichа
nо mа i -huquqiy bаzаni аkоmillаsh i ish, ulа ning qаlbidа milliy mаdаniya gа
bo‘lgаn muhаbbа ni shаkllаn i ish, qiziqishlа igа ko‘ а milliy musiqа chоlg‘ulа idа
kuy ij о e ish mаlаkаlа ini аkоmillаsh i ish;
- o‘qu chi - yoshlа ni milliy musiqа chоlg‘ulа idаn kаmidа bi аsidа kuy
ij о e ish ko‘nikmаlа ini а kib оp i ish si а ini оshi ish;
229
- а’lim muаssаsаlа idа o‘qu chi-yoshlа ni аmаliy o‘gа аklа gа jаlb e ish
(аmаliy o‘gа аklа ni оlib bо ish hisоbi “Elеk оn kundаlik” dаs u i о qаli аmаlgа
оshi ishgа e ishish, hаmdа hа chо аkdа o‘gа аk ish i оkchilа ining hisоbо
kоn sе lа ini аshkil qilish) uchun munоsib shа -shа оi lа ya а ish;
- Qо аqаlpоq hududining o‘zigа хоs musiqiy оl’klо i nаmunаlа i
ya dаmidа o‘qu chilа о аsidа milliy а umuminsоniy qаd iya lа gа sоdiqlik, diniy
bаg‘ i kеnglik а millа lа а о о u lik uhiya ini mus аhkаmlаsh.
Shuningdеk musiqа аni mаzmuni bu unlаy qаy а ishlаb chiqildi mаzku аn
uchun hа аsigа bеlgilаngаn bi o‘qu sоа i hаmdа ungа qo‘shimchа а ishdа hа hа а
milliy musiqа chоlg‘ulа idа kuy ij о e ish аmаliy o‘gа аklа i а аkul’ а i dа slа i
o‘ kаzish, hаmdа milliy аn’аnаlа ni, qаd iya lа ni chuqu o‘ gаnish yash а lоdning
аsоsiy аzi аlа idаn bi i si а idа bеlgilаb quyildi.
Xulosa qilib ay ganda, musiqа dа slа idа o‘qu chilа ning qiziqishlа ini
оshi ishdа uni hаqiqiy а’lim- а biya оsi аsigа аylаnishidа zаmоnа iy pеdаgоgning
k еа i pо еn siаli yuqо i bo‘lishi аlаb e ilаdi.
Foydalanilgan adabiyo la o yxa i.ʻ
1. O zbekis on Respublikasi P eziden ining Qa o i, 02.02.2022 yildagi PQ-112-ʻ
son Madaniya a san’a sohasini yanada i ojlan i ishga doi qo shimcha cho a-ʻ
adbi la o g isida. LEX.UZ – O zbekis on Respublikasi Qonunchilik ma’lumo la iʻ ʻ ʻ
milliy bazasi.
2. O zbekis on Respublikasi P eziden ining Qa o i, 14.08.2018 yildagiʻ
PQ-3907-son “Yoshla ni ma’na iy-axloqiy a jismoniy ba kamol e ib a biyalash,
ula ga a’lim- a biya be ish izimini si a jiha idan yangi bosqichga ko a ish cho a-ʻ
adbi la i o g isida” LEX.UZ – O zbekis on Respublikasi Qonunchilik ma’lumo la iʻ ʻ ʻ
milliy bazasi.
3. Moyano Iqlasbay Jiyenbae ich, Raxmanbe geno Nu jigi “ÓZBEK ÚRP-
ÁDET HÁM LIRIKALIQ QOSIQLAR”, “Zamona iy ilm- an a a’lim is iqbolla i”
ilmiy-amaliy kon e ensiyasi. – 2024. – 142-145 b.
4. Moyano I. TRAINING AND DEVELOPMENT OF ART PERSONNEL
//Mode n Science and Resea ch. – 2023. – Т. 2. – №. 9. – С. 65-69.
5. Jiyenbae ich M. I. COMPETENCE-BASED APPROACH IN HIGHER
MUSICAL AND PROFESSIONAL EDUCATION //PROMINENCE OF
INFORMATION BASES& MEDIA ASSESSMENTS IN THE POST CONFLICT
MARKETING ENVIORNMENT.
6. Moyano I. TRAINING AND DEVELOPMENT OF ART PERSONNEL
//Mode n Science and Resea ch. – 2023. – Т. 2. – №. 9. – С. 65-69.
