406
ESP YORDAMIDA ARXITEKTORLARNING KASBIY RIVOJLANISHI
Nilu a Sabi o a Kud a o na
P o i Uni e si y, o‘qi u chi
[email p o ec ed]
Anno a siya: Ushbu maqolada a xi ek o la ning kasbiy i ojlanishida ESP
(English o Speci ic Pu poses — maxsus maqsadla uchun ingliz ili) anining o‘ ni
a ahamiya i ahlil qilinadi. Globaliza siya sha oi ida a xi ek u a sohasida xalqa o
hamko lik, loyiha almashinu i a inno a sion yechimla ni ya a ishda xo ijiy il,
xususan, mu axassislik yo‘nalishiga moslash i ilgan ingliz ili muhim omil si a ida
namoyon bo‘lmoqda. Tadqiqo da a xi ek u a sohasida ESP das u la ining
sama ado ligi, o‘qu chila ning kommunika i kompe ensiyasini i ojlan i ish
mexanizmla i a o‘qi ishning in eg a sion yondashu la i o‘ ganilgan.
Kali so‘zla : ESP, a xi ek u a, kasbiy i ojlanish, il kompe ensiyasi,
kommunika i yondashu , in eg a siya, inno a sion a’lim.
Ki ish
Hozi gi globallashu a aqamli ans o ma siya da ida ha bi kasb egasidan
na aqa o‘z mu axassisligi bo‘yicha chuqu bilim, balki xo ijiy illa da, ayniqsa ingliz
ilida sama ali muloqo qilish, zamona iy exnologiyala ni o‘zlash i ish a xalqa o
me’yo la asosida ishlash ko‘nikmala i alab e ilmoqda. Ayniqsa, a xi ek u a sohasi
kabi ijodko lik, exnik a akku a xalqa o aj iba almashinu ini o‘zida mujassam
e gan yo‘nalishla da ESP (English o Speci ic Pu poses) — ya’ni maxsus
maqsadla uchun ingliz ili o‘qi ish me odikasi muhim ahamiya kasb e moqda.
ESP — bu umumiy ingliz ili o‘qi ishdan a qli a ishda, ma’lum bi kasbiy
yo‘nalishga egishli il kompe ensiyala ini shakllan i ishga qa a ilgan yondashu di .
A xi ek u a sohasida bu yondashu mu axassisla ning exnik e minologiyani o‘g‘ i
ushunishi, loyiha hujja la ini ingliz ilida o‘qish a ahlil qilish, xalqa o me’mo iy
anlo la da ish i ok e ish hamda xo ijiy hamko la bilan sama ali muloqo o‘ na ish
imkoniya la ini kengay i adi. Shu nuq ai naza dan, ESP yo damida a xi ek o la ning
kasbiy i ojlanishini a’minlash bugungi kunda na aqa a’lim izimining, balki bu un
sohaning aqoba ba doshligini oshi ish omili si a ida qa aladi.
So‘nggi yilla da a xi ek u a a qu ilish sohasida axbo o exnologiyala i, 3D-
modellash i ish, BIM (Building In o ma ion Modeling), ekologik loyihalash a
ba qa o dizayn kabi yo‘nalishla jadal i ojlanmoqda. Ushbu yo‘nalishla da xalqa o
e minologiya a ingliz ilidagi manbala dan o‘g‘ i oydalanish kasbiy
mu a aqiya ning aj almas qismiga aylanmoqda. Shu sababli, a xi ek u a oliy a’lim
muassasala ida ESP asosida o‘qi ish izimini jo iy e ish o‘qu ja ayonining
inno a sion yondashu la idan bi i si a ida e’ i o e iladi.
407
ESP me odikasi na aqa il o‘ ga ishga, balki kasbiy kommunika i
kompe ensiyani i ojlan i ishga, amaliy loyihala asosida o‘ ganishga, eal me’mo iy
aziya la ni modellash i ishga a anqidiy ik lashni shakllan i ishga xizma qiladi.
Shuningdek, bu yondashu o‘qi u chila a alabala o‘ asida hamko likni
kuchay i adi, amaliy loyihala ga yo‘nal i ilgan o‘qi ish o qali alabala ni eal mehna
bozo iga ayyo laydi.
Mazku ma zuning dolza bligi shundaki, bugungi kunda ko‘plab a xi ek u a
mu axassisla i xalqa o loyihala da ish i ok e ish, xo ijiy nash la da maqolala chop
e ish, che elda malaka oshi ish yoki xalqa o kompaniyala da aoliya yu i ish is agida.
Bunday ja ayonda ula ning kasbiy sohada ingliz ilini mukammal bilishi hal qilu chi
ahamiya kasb e adi. Shunday ekan, ESP asosida a xi ek o la uchun maxsus o‘qu
das u la i, me odik qo‘llanmala a in e ak i o‘qi ish osi ala ini ishlab chiqish
za u a i o ib bo moqda.
Shunday qilib, “ESP yo damida a xi ek o la ning kasbiy i ojlanishi”
ma zusini adqiq e ish, a xi ek u a a’limida zamona iy yondashu la ni shakllan i ish,
o‘qu ja ayonini xalqa o s anda la ga moslash i ish hamda a xi ek u a sohasida
aqoba ba dosh, ijodko a ling is ik kompe ensiyaga ega mu axassisla ni
ayyo lashga xizma qiladi.
Usulla
Tadqiqo da quyidagi ilmiy usulla qo‘llanildi:
- Adabiyo ahlili – ESP bo‘yicha naza iy manbala , CEFR (Common Eu opean
F amewo k o Re e ence o Languages) s anda la i, a xi ek u a yo‘nalishidagi da slik
a qo‘llanmala o‘ ganildi.
- So‘ o noma a kuza u – a xi ek u a akul e ida ahsil olayo gan 60 na a
alaba ish i okida o‘ kazilib, ula ning ESP ku sla iga bo‘lgan munosaba i a
o‘zlash i ish da ajasi ahlil qilindi.
- Taj iba-sino – ESP das u ining kommunika i a loyiha asosidagi o‘qi ish
usulla i jo iy e ilib, ula ning na ijala i an’ana iy me odika bilan solish i ildi.
Na ijala
Tadqiqo na ijala iga ko‘ a:
- ESP ku sla ida izual ma e ialla , loyiha asosidagi opshi iqla a eal kasbiy
aziya la ni modellash i ish o qali o‘qi ish alabala ning kasbiy lug‘a boyligini
35–40% ga oshi gan.
- Talabala kasbiy muloqo da o‘zini e kin i oda e ish, loyiha hujja la ini ingliz
ilida ushunish a uzish, xo ijiy manbala ni ahlil qilish ko‘nikmala ini egallagan.
- In eg a sion o‘qi ish (ESP + A xi ek u a dizayni) alabala da ijodiy
yondashu ni kuchay i ib, mul idisiplina ik lashni i ojlan i gani aniqlandi.
408
Muhokama
Olingan na ijala shuni ko‘ sa adiki, ESP o‘qu ja ayoniga ki i ilganda
a xi ek o la ning na aqa il, balki kasbiy kompe ensiyasi ham sezila li da ajada
i ojlanadi. Maxsus yo‘nalishdagi ingliz ili o‘qu chila da kasbiy iden i ika siyani
shakllan i ib, ula ni xalqa o loyihala , g an la a anlo la da mu a aqiya li ish i ok
e ishga ayyo laydi. Shuningdek, ESP o‘qi u chila i a xi ek u a sohasining o‘ziga xos
e minla i, loyiha u la i a exnik ushunchala ini yaxshi bilishi za u . Shu bois ESP
da sla ida CLIL (Con en and Language In eg a ed Lea ning), ask-based lea ning kabi
me odik yondashu la ni qo‘llash a siya e iladi.
Xulosa
ESP yo damida a xi ek o la ning kasbiy i ojlanishini a’minlash — zamona iy
a’limning s a egik yo‘nalishla idan bi idi . Maxsus yo‘nalishli il o‘qi ish na aqa il
ko‘nikmala ini, balki kasbiy inno a siyala ni o‘zlash i ish, ijodiy ik lash a xalqa o
mehna bozo ida aqoba ba doshlikni ham a’minlaydi. Kelgusida ESP das u la ini
a xi ek u a akul e la ida modullash i ilgan shaklda, loyiha a amaliy mashg‘ulo la
bilan uyg‘unlash i ish za u .
Foydalanilgan adabiyo la
1. Hu chinson, T., & Wa e s, A. (1987). English o Speci ic Pu poses: A
Lea ning-Cen e ed App oach. Camb idge Uni e si y P ess.
2. Dudley-E ans, T., & S John, M. J. (1998). De elopmen s in English o
Speci ic Pu poses: A Mul i-disciplina y App oach. Camb idge Uni e si y P ess.
3. Richa ds, J. C., & Rodge s, T. S. (2014). App oaches and Me hods in
Language Teaching. Camb idge Uni e si y P ess.
4. K ashen, S. (1982). P inciples and P ac ice in Second Language Acquisi ion.
Pe gamon P ess.
5. O‘zbekis on Respublikasi Oliy a’lim, an a inno a siyala azi ligi. (2023).
ESP o‘qi ish me odik qo‘llanmasi. Toshken : TDPU nash iyo i.
6. Hyland, K. (2019). English o Academic Pu poses and P o essional
De elopmen . Rou ledge.
