ZAMONAVIY TARAQQIYOT SHAROITIDA CHET TILLARINI O'QITISHGA BO'LGAN E'TIBOR

ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261, 2022-2.889, 2023-
5.384, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
165
ZAMONAVIY TARAQQIYOT SHAROITIDA CHET TILLARINI O‘QITISHGA
BO‘LGAN E’TIBOR
Boboye a Vazi abonu Alishe o na
Nizomiy nomidagi O’zbekis on Milliy Pedagogika Uni e si e i
Xo ijiy il a adabiyo i akul e i
Ingliz ili yo’nalishi 1-ku s magis an i
Dilnoza Naza o a E aaliye na
Nizomiy nomidagi O’zbekis on Milliy Pedagogika Uni e si e i
Ta ix ka ed asi do sen , a ix anla i alsa a dok o i(Phd)
Abs ac : This a icle analyzes he social, cul u al and economic signi icance o eaching
o eign languages in he con ex o mode n de elopmen . The e o ms being ca ied ou in he sys em
o eaching o eign languages in he Republic o Uzbekis an, he impac o mode n pedagogical
echnologies and s a e policy a e scien i ically co e ed. Also, he ini ia i es o ou P esiden Sh. M.
Mi ziyoye in he ield o lea ning o eign languages, he e o ms implemen ed wi hin he amewo k
o he concep “New Uzbekis an - on he pa h o de elopmen and enligh enmen ” a e analyzed.
Keywo ds: o eign language, inno a ion, globaliza ion, me hodology, compe ence, mode n
educa ion, Mi ziyoye , language policy.
Anno a siya: Ushbu maqolada zamona iy a aqqiyo sha oi ida che illa ini o‘qi ishning
ij imoiy, madaniy a iq isodiy ahamiya i ahlil qilinadi. O‘zbekis on Respublikasida xo ijiy illa ni
o‘qi ish izimida olib bo ilayo gan isloho la , zamona iy pedagogik exnologiyala a da la
siyosa ining a’si i ilmiy asosda yo i ilgan. Shuningdek, P eziden imiz Sh. M. Mi ziyoye ning che
illa ini o‘ ganish sohasidagi ashabbusla i, “Yangi O‘zbekis on — a aqqiyo a ma’ i a yo‘lida”
konsepsiyasi doi asida amalga oshi ilgan isloho la ahlil qilinadi.
Kali so‘zla : che ili, inno a siya, globaliza siya, me odika, kompe ensiya, zamona iy a’lim,
Mi ziyoye , il siyosa i.
Ki ish
Bugungi kunda che illa ini o‘ ganish — zamona iy jamiya a aqqiyo ining aj almas a kibiy
qismidi . Globallashu , axbo o almashinu i a xalqa o in eg a siya ja ayonla i che illa iga bo‘lgan
eh iyojni keskin oshi di. O‘zbekis on Respublikasida ham mus aqillikdan so‘ng bu soha da la
siyosa ining us u o yo‘nalishla idan bi iga aylandi.
P eziden Sha ka Mi ziyoye bu bo ada shunday degan edi:
 “Bugungi kunda che illa ini bilish — bu shunchaki qo‘shimcha bilim emas, balki
hayo za u a i, zamona iy insonning hayo iy eh iyoji” [1].
O‘zbekis on a’lim izimida olib bo ilayo gan isloho la yoshla ning xalqa o maydonda
aqoba ba dosh bo‘lishini a’minlashga qa a ilgan. 2021-yilda “Che illa ini o‘qi ish izimini yanada
akomillash i ish o‘g‘ isida”gi P eziden qa o i (PQ–5117) qabul qilinib, unda mak abgacha
a’limdan boshlab oliy a’limgacha bo‘lgan ba cha bosqichla da xo ijiy illa ni o‘qi ish majbu iy
a zda yo‘lga qo‘yildi.
Tadqiqo me odla i
Tadqiqo ja ayonida quyidagi me odla dan oydalanildi:
1. Naza iy ahlil — che illa ini o‘qi ish me odikasiga oid zamona iy ilmiy manbala
o‘ ganildi (B own, 2019; Richa ds, 2020).
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261, 2022-2.889, 2023-
5.384, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
166
2. Taqqoslash me odi — an’ana iy g amma ika- a jima me odla i bilan kommunika i ,
in e aol me odla solish i ildi.
3. Empi ik kuza u — Toshken da la sha qshunoslik uni e si e i, Jahon illa i
uni e si e i a iloya ilologiya akul e la ida olib bo ilayo gan da s ja ayonla i ahlil qilindi.
4. So‘ o noma — 150 na a alaba a 30 na a o‘qi u chi o‘ asida che illa ini o‘ ganish
mo i a siyasi bo‘yicha so‘ o o‘ kazildi.
5. S a is ik ahlil — so‘ o na ijala iga asoslanib o‘qu chila ning o‘zlash i ish da ajala i
oizla da aniqlangan.
Na ijala
Tadqiqo da omida o‘plangan naza iy a amaliy ma’lumo la asosida quyidagi muhim
na ijala aniqlandi:
1. Da la siyosa i a s a egik yondashu
O‘zbekis on Respublikasida che illa ini o‘qi ish sohasida olib bo ilayo gan isloho la izchil
a zda da la siyosa i da ajasiga ko‘ a ilgan. Xususan, 2021-yil 19-maydagi PQ–5117-son qa o bilan
xo ijiy illa ni o‘qi ish izimi ubdan isloh qilindi. Ushbu qa o asosida mak abgacha a’lim
muassasala idan boshlab oliy a’limgacha bo‘lgan ba cha bosqichla da che illa ini o‘ ganish
majbu iy an si a ida belgilandi [2].
Shuningdek, 2022-yilda asdiqlangan “Ta’limni i ojlan i ish s a egiyasi – 2030”
konsepsiyasida che illa ini bilish da ajasi yoshla ning aqoba ba doshligini belgilo chi mezonla dan
bi i si a ida qayd e ilgan [4].
P eziden Sh. M. Mi ziyoye bu bo ada shunday degan edi:
 “Biz yoshla ga xo ijiy illa ni o‘ ganish uchun ba cha imkoniya la ni ya a amiz.
Chunki il – bu dunyoga ochilgan eshik, bu bilim a a aqqiyo kali idi ” [3].
2. O‘qi u chila malakasining oshishi
2017–2024 yilla o alig‘ida espublika bo‘ylab 25 mingdan o iq che ili o‘qi u chila i IELTS,
TOEFL, yoki CEFR kabi xalqa o se i ika la asosida malakasini oshi gan. Xalq a’limi azi ligining
2024-yilgi hisobo iga ko‘ a, bu ko‘ sa kich 2016-yilga nisba an 4 ba oba ga oshgan [7].
Ayni pay da “O‘qi u chi – men o ” das u i o qali aj ibali pedagogla yosh o‘qi u chila ga
zamona iy me odika asosida eningla o‘ kazmoqda.
3. Raqamli a’lim exnologiyala ining jo iy e ilishi
So‘nggi yilla da xo ijiy illa ni o‘qi ish ja ayonida aqamli a’lim osi ala i aol jo iy
qilinmoqda. Mak ab a uni e si e la da Duolingo, Kahoo , Quizizz, B i ish Council Lea ning Hub,
BBC Lea ning English kabi onlayn pla o mala dan oydalanish 60% dan oshgan.
O‘zbekis onlik IT mu axassisla omonidan ishlab chiqilgan “Lingua P og ess” a “Online
English Academy” pla o mala i esa milliy a’lim das u la iga moslash i ilgan bo‘lib, o‘qu chila ga
indi idual ezlikda o‘ ganish imkonini be moqda.
Shuningdek, sun’iy in ellek ga asoslangan o‘qu das u la i o qali ala uz, inglab ushunish a
yozma nu q ko‘nikmala ini a oma ik baholash imkoniya i ya a ilgan. Bunday exnologiyala
o‘qu chila ni mus aqil o‘ ganishga ag‘ba lan i adi.
4. O‘qu das u la i a me odik yondashu la dagi yangilikla
Bugungi kunda a’lim izimida kompe ensiyaga asoslangan o‘qu das u la i jo iy e ilgan.
Endilikda da sla aqa g amma ik bilimni emas, balki amaliy muloqo ko‘nikmala ini i ojlan i ishga
yo‘nal i ilmoqda.
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261, 2022-2.889, 2023-
5.384, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
167
Masalan, 2023-yilda ingliz ili da sla ida CLIL (Con en and Language In eg a ed Lea ning)
me odikasi asosida o‘qu chila boshqa anla ni ham ingliz ilida o‘ ganishga ki ishgan. Bu esa ilni
aqa da s ja ayonida emas, balki eal kon eks da qo‘llashga o‘ ga adi.
5. O‘qu chila mo i a siyasi a na ijala i
O‘ kazilgan so siologik so‘ o da 150 na a alaba a 30 na a o‘qi u chi ish i ok e di.
Na ijala ga ko‘ a:
78% alabala che ilini o‘ ganish sababini xo ijda o‘qish a ish opish bilan bog‘lagan;
15% esponden la o‘zining ilmiy aoliya ini xalqa o miqyosda da om e i ishni maqsad qilgan;
7% esa che illa ini o‘zining madaniy dunyoqa ashini kengay i u chi osi a si a ida ko‘ gan.
Bu aqamla yoshla o asida il o‘ ganishga bo‘lgan ijobiy mo i a siya a ij imoiy alab
yuqo iligini ko‘ sa adi.
P eziden Mi ziyoye a’kidlaganidek:
 “Biz yoshla imizni zamona iy bilim a che illa ini pux a egallagan, mus aqil
ik laydigan insonla qilib a biyalashimiz za u . Chunki kelajagimiz ula ning qo‘lida” [1].
6. Xalqa o hamko lik
Bugungi kunda O‘zbekis onning 20 dan o iq mamlaka i bilan che illa ini o‘qi ish sohasida
hamko lik memo andumi imzolangan. B i aniya Kengashi, Ame ika elchixonasi, F ansiya ins i u i,
Ge maniya Goe he ins i u i kabi ashkilo la bilan hamko likda o‘qi u chila uchun eningla a
g an das u la i yo‘lga qo‘yilgan.
Na ijada, ha yili minglab o‘qu chi a alabala xalqa o das u la o qali xo ijda malaka oshi ish
imkoniga ega bo‘lmoqda.
7. Tahlil yakunla i
Umumiy na ijala shuni ko‘ sa adiki:
Che illa ini bilu chi yoshla soni ha yili o‘ acha 12–15% ga o moqda;
2024-yilda 11-sin bi i u chila ining 40% dan o ig‘i ingliz ili bo‘yicha CEFR B1 da ajasini
egallagan;
Oliy a’lim muassasala ida ingliz ilida olib bo iladigan da sla soni 2018-yilga nisba an 3
ba oba ga oshgan;
Til o‘ ganishga qa a ilgan da la g an la i a xususiy ku sla soni ham 2020-yildan 2024-
yilgacha 2,5 ba oba ko‘paygan.
Muhokama
Olingan na ijala shuni ko‘ sa adiki, O‘zbekis on a’lim izimi bosqichma-bosqich xalqa o
s anda la ga yaqinlashmoqda. Che illa ini o‘qi ish ja ayonida kompe ensiyaga asoslangan
yondashu , CLIL (Con en and Language In eg a ed Lea ning) a kommunika i me od keng
qo‘llanmoqda.
Pedagogik inno a siyala — bu ja ayonning ma kaziy elemen i. Da sla da in e aol usulla ( ol
o‘ynash, deba , loyiha asosida o‘qi ish) a AKT (axbo o -kommunika siya exnologiyala i)
osi ala idan oydalanish o‘qu chila ni aollikka, mus aqil ik lashga undaydi.
O‘zbekis onning 2030-yilgacha mo‘ljallangan “Ta’limni i ojlan i ish s a egiyasi”da xo ijiy
illa ni o‘ ganish da la ahamiya iga molik masala si a ida ko‘ sa ilgan. Bu esa na aqa il o‘ ganishni,
balki milliy iq isodiyo , u izm, diploma iya a ilm- an sohala ining ham i ojiga xizma qiladi [4].
O‘zbekis on Respublikasida che illa ini o‘qi ish izimida amalga oshi ilayo gan isloho la
mamlaka ning global maydondagi aqoba ba doshligini a’minlashga qa a ilgan s a egik cho a-
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261, 2022-2.889, 2023-
5.384, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
168
adbi la majmuasidi . Che illa ni o‘ ganish ja ayonida qo‘llanilayo gan zamona iy pedagogik
yondashu la (kompe ensiyaga asoslangan a’lim, kommunika i me od, CLIL exnologiyasi,
in e aol me odla ) o‘qu chila da na aqa ling is ik bilim, balki madaniy a ij imoiy
kompe ensiyala ni ham i ojlan i ishga xizma qilmoqda.
So‘nggi yilla da aqamli a’lim exnologiyala ining keng jo iy e ilishi a’lim si a i a
sama ado ligiga sezila li a’si ko‘ sa moqda. Masalan, sun’iy in ellek asosidagi das u la
o‘qu chila ning ala uz, yozma a inglab ushunish ko‘nikmala ini a oma ik ahlil qilish o qali
indi idual yondashu ni a’minlamoqda. Bu esa o‘qi u chining yuklamasini kamay i ish bilan bi ga,
o‘qu chila ning mus aqil a’lim olish imkoniya la ini kengay i moqda.
Bundan ashqa i, o‘qu chila ning mo i a siyasi a ij imoiy eh iyoji ham il o‘ ganish
ja ayonida muhim omil si a ida namoyon bo‘lmoqda. O‘ kazilgan so‘ o na ijala iga ko‘ a,
esponden la ning aksa iya i che ilini o‘ ganishni xo ijda o‘qish, xalqa o ish imkoniya la iga ega
bo‘lish yoki madaniy dunyoqa ashini kengay i ish is agi bilan bog‘lagan. Bu hola O‘zbekis on
yoshla ining global uqa olik kompe ensiyala iga ega bo‘lish sa i in ilayo ganini ko‘ sa adi.
Shuningdek, o‘qi u chila ning kasbiy malakasini oshi ish masalasi ham a’lim izimining
asosiy yo‘nalishla idan bi iga aylandi. IELTS, TOEFL, CEFR kabi xalqa o se i ika izimla ining
jo iy e ilishi, “O‘qi u chi – men o ” das u i o qali aj ibali pedagogla ning yosh mu axassisla ga
ko‘mak be ishi a’lim si a ini oshi ishda muhim omil bo‘lib xizma qilmoqda.
Bundan ashqa i, xalqa o hamko likning kengayishi — che illa ini o‘qi ish izimida si a li
o‘zga ishla ni ag‘ba lan i u chi muhim omildi . B i aniya Kengashi, Goe he Ins i u i, Ame ika
elchixonasi, F ansiya ins i u i kabi xalqa o ashkilo la bilan hamko likda o‘ kazilayo gan ening a
g an das u la i O‘zbekis on a’lim izimini xalqa o s anda la ga yaqinlash i moqda. Bu esa
mamlaka da ko‘p illilik muhi ini shakllan i ishga asos ya a moqda.
Muhokama ja ayonida aniqlanganidek, che illa ini o‘qi ishda me odik inno a siyala muhim
o‘ in u adi. An’ana iy g amma ika- a jima me odla ining o‘ nini bosayo gan kommunika i ,
loyiha iy, in eg a i yondashu la o‘qu chila ning amaliy nu q aoliya ini i ojlan i ishga xizma
qilmoqda. Bu esa yoshla ning ilni na aqa o‘ ganish, balki uni eal hayo iy aziya la da qo‘llay olish
ko‘nikmasini mus ahkamlaydi.
Yana bi muhim jiha — che illa ini o‘qi ishning iq isodiy a madaniy a’si i. Che ilini pux a
bilu chi kad la xalqa o biznes, diploma iya, u izm a an sohala ida aol ish i ok e ib,
mamlaka ning iq isodiy a madaniy nu uzini oshi moqda. Shu ma’noda, che illa ini o‘ ganish
shaxsiy a aqqiyo dan ashqa i, milliy man aa la ga ham xizma qilu chi ja ayon si a ida qa aladi.
Xulosa qilib ay ganda, muhokama na ijala i shuni ko‘ sa adiki, O‘zbekis on che illa ini
o‘qi ish bo‘yicha bosib o‘ ayo gan yo‘l izimli, bosqichma-bosqich a s a egik yondashu asosida
amalga oshi ilmoqda. Bu ja ayon Yangi O‘zbekis on a’lim siyosa ining us u o yo‘nalishi si a ida
da la a jamiya e’ ibo ida qolmoqda.
Xulosa
Yuqo idagi ahlilla shuni ko‘ sa adiki, zamona iy a aqqiyo sha oi ida che illa ini o‘qi ish
— mamlaka ning in ellek ual a iq isodiy i ojlanishining muhim omili hisoblanadi. O‘zbekis on
Respublikasida ushbu yo‘nalishda olib bo ilayo gan isloho la a’lim si a ini oshi ish, o‘qu chila a
o‘qi u chila ni xalqa o s anda la ga moslash i ish, aqamli exnologiyala ni jo iy e ish a me odik
yangilikla ni amaliyo ga a biq e ishga qa a ilgan.
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261, 2022-2.889, 2023-
5.384, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
169
P eziden Sh. M. Mi ziyoye ning ashabbusla i bilan che illa ini o‘ ganish da la siyosa i
da ajasiga ko‘ a ilib, ha bi uqa oga xo ijiy ilni egallash uchun eng imkoniya la ya a ilmoqda.
Shu o qali yoshla global bilim makoniga in eg a siyalashmoqda, ula ning dunyoqa ashi, a akku i
a ijodiy salohiya i kengaymoqda.
Che illa ini o‘ ganish:
 shaxsning aqoba ba doshligini oshi adi;
 xalqa o aloqala ni i ojlan i adi;
 milliy iq isodiyo ning inno a sion o‘sishiga xizma qiladi;
 madaniya la a o muloqo ni mus ahkamlaydi.
Kelajakda bu yo‘nalishda quyidagi azi ala ning amalga oshi ilishi maqsadga mu o iqdi :
 O‘qi u chila ni xalqa o malaka s anda la iga mu o iq mun azam qay a ayyo lash a
se i ika lash izimini yanada kuchay i ish;
 Sun’iy in ellek asosidagi in e aol a’lim pla o mala ini yanada i ojlan i ish;
 Mahalliy o‘qu das u la ini xalqa o a’lim s anda la iga uyg‘unlash i ish;
O‘qu chila da ko‘p illilik kompe ensiyasini shakllan i ish o qali ula ning global mehna
bozo ida aqoba ba doshligini oshi ish.
Shunday qilib, che illa ini o‘qi ish O‘zbekis onda na aqa a’lim sohasining, balki bu un
jamiya ning a aqqiy e gan, ochiq a inno a sion i ojlanishga yo‘nal i ilgan qiyo asini
shakllan i u chi s a egik yo‘nalish si a ida namoyon bo‘lmoqda. Bu ja ayon mamlaka ning “Yangi
O‘zbekis on — a aqqiyo a ma’ i a yo‘lida” konsepsiyasida belgilangan maqsadla bilan uz iy
uyg‘unlikda da om e moqda.
Foydalanilgan adabiyo la .
1. Mi ziyoye , Sh. M. (2020). Yangi O‘zbekis on — a aqqiyo a ma’ i a yo‘lida.
Toshken : O‘zbekis on nash iyo i.
2. O‘zbekis on Respublikasi P eziden i. (2021, May 19). Che illa ini o‘qi ish izimini
yanada akomillash i ish o‘g‘ isida (PQ–5117-son qa o ). Toshken .
3. Mi ziyoye , Sh. M. (2022). Til – bu bilim a a aqqiyo kali i [Speech]. Re ie ed om
h ps://p esiden .uz
4. O‘zbekis on Respublikasi Vazi la Mahkamasi. (2022). Ta’limni i ojlan i ish
s a egiyasi – 2030 konsepsiyasi. Toshken .
5. B own, H. D. (2019). P inciples o language lea ning and eaching (8 h ed.). New
Yo k, NY: Pea son Educa ion.
6. Richa ds, J. C. (2020). App oaches and me hods in language eaching (3 d ed.).
Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess.
7. O‘zbekis on Respublikasi Xalq a’limi azi ligi. (2024). Che illa i o‘qi u chila ining
malaka oshi ish na ijala i o‘g‘ isida hisobo . Toshken : XTV Axbo o xizma i.
8. B i ish Council Uzbekis an. (2023). Annual epo : English educa ion and coope a ion
in Uzbekis an. London–Tashken : B i ish Council.
9. Goe he-Ins i u Tashken . (2023). Deu sch als F emdsp ache Fö de ung in Usbekis an.
Tashken : Goe he-Ins i u P ess.
10. Jahon illa i uni e si e i ilmiy ma kazi. (2023). O‘zbekis on a’lim izimida CLIL
me odining jo iy e ilishi bo‘yicha ahliliy hisobo . Toshken : JTU Nash iyo i.