REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
268
OILADA FARZAND TARBIYASIDA ZAMONAVIY
PEDAGOGIK VA PSIXOLOGIK YONDASHUVLAR
Achilo a Soxiba Xamido na1, Axmadjono a Aziza Raxma jon qizi2
1Qo‘qon Da la uni e si e i, Mak abgacha a’lim ka ed asi o‘qi u chi
2 alaba
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17544517
Anno a siya. Ushbu maqolada oilada a zand a biyasi xususiya la i, inson kamolo i a
jamiya a aqqiyo idagi o‘ ni, a biya g‘oyala ining zamona iy a’lim bilan
uyg‘unligi.Texnologiyala ning a biyadagi ahamiya i, in e ak i a’lim osi ala i, izual a
eshi ish o qali o‘ ganish, o‘yinla ning a biya iy oli, ijodko lik a an aziyani i ojlan i ish,
ij imoiy ko‘nikmala , oila iy an’anala a madaniya , oila iy qad iya la a an’anala kabi
masala yo i ilgan.
Kali so‘zla : oila, o a-ona, in e ak i a’lim, ijodko lik, an aziya, madaniya , oila iy
qad iya la , an’anala , mehna a zand a biyasi, a’lim- a biya, oila iy a biya, axloqiy
a biya, ma’na iy, ij imoiy bilim a ko‘nikmala pedagogik yondashu la , uhiy i ojlanish,
meh -oqiba .
Ki ish
Oilada a zand a biyasi ha bi jamiya uchun eng dolza b masalala dan bi idi . Bugungi
kunda bolala a biyasida na aqa an’ana iy qad iya la , balki zamona iy pedagogik a
psixologik yondashu la ham muhim ahamiya kasb e moqda. Oilaning ij imoiy-iq isodiy
azi ala i a mehna sha oi la i o‘zga ib bo ayo gan sha oi da o a-onala a a biyachila
a zandla ning psixologik a pedagogik eh iyojla ini o‘liq ushunishla i za u . Ushbu maqolada
oilada a zand a biyasida zamona iy pedagogik a psixologik yondashu la ahlil qilinadi.
Oilaning a zand a biyasidagi oli inson hayo ining bi inchi a eng muhim ij imoiy
muhi idi . Bola o‘zining ilk ij imoiy aj ibasini oilada oladi. O a-ona bilan munosaba la bolaga
a biya iy a’si ko‘ sa adi, uning shaxsiya i shakllanadi. Shu boisdan, oilada a biya ja ayoni
bolaga ma’na iy qad iya la , axloqiy no mala a ij imoiy qoidala ni singdi ishdan
boshlanadi.Oilada ya a ilgan sog‘lom psixologik muhi bolaning o‘zini ishonchli his qilishi a
ij imoiy ko‘nikmala ini i ojlan i ishida muhim omildi . Zamona iy pedagogik yondashu la da
bola aolligi a uning shaxsiy xususiya la iga moslash i ilgan a biya asosiy o‘ in oladi. Ha bi
bola noyob shaxsdi , shuning uchun a biya iy ja ayon indi idual eh iyojla a qobiliya la
asosida ashkil e ilishi ke ak.O a-ona a bola o‘ asidagi muloqo ochiq a samimiy bo‘lishi
ke ak. Zamona iy pedagogik exnologiyala o a-onala ga a zandla i bilan muloqo ni sama ali
ashkil qilish imkonini be adi. Bu bola o‘z ik ini e kin i oda e ishiga a o a-onaning uni
ushunishiga yo dam be adi.
O‘ mishda a biyada ko‘pincha qa ’iy in izom osi ala i qo‘llangan bo‘lsa, zamona iy
yondashu da bola bilan psixologik qo‘llab-qu a lash, mo i a siya a ag‘ba lan i ishga e’ ibo
qa a iladi. In izom me’yo i saqlanadi, ammo u bola e kinligini cheklash emas, balki uni o‘g‘ i
yo‘nal i ish azi asini baja adi. Ri ojlanish psixologiyasi a zandning ha bi yosh bosqichidagi
psixologik o‘ziga xoslikla ini o‘ ganadi. Bu bilimla o a-onala ga bola eh iyojla ini yaxshi oq
ushunishga a ula ni i ojlan i ishga yo dam be adi. Bugungi kunda bola a biyasida emo sional
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
269
in ellek (EI) ning ahamiya i o moqda. EI – bu o‘z a boshqala his- uyg‘ula ini anglash,
boshqa ish a ula ga moslashish qobiliya idi . O a-onala bolala ining his- uyg‘ula ini o‘g‘ i
qabul qilib, ula ni boshqa ishni o‘ ga ishla i za u . Zamona iy hayo sha oi ida bolala ko‘pincha
s ess a psixologik muammola ga duch keladi. O a-onala a a biyachila bu muammola ni
aniqlash, ula ga yo dam be ish a psixologik qo‘llab-qu a lash ko‘ sa ish imkoniya la iga ega
bo‘lishla i ke ak.Pedagogik a psixologik yondashu la ni amaliy qo‘llash, o a-onala uchun
eningla a maslaha la be ish lozim.O a-onala ni pedagogik a psixologik bilimla bilan
a’minlash ula ning a zand a biyasidagi sama ado ligini oshi adi. T eningla , semina la ,
psixologik maslaha la oila iy a biyaning si a ini yaxshilashda muhim osi ala di .
Zamona iy exnologiyala bolala i ojiga ka a imkoniya la ya a adi. Ta’limiy o‘yinla ,
in e ak i das u la o qali bola na aqa bilim oladi, balki ij imoiy a emo sional ko‘nikmala ni
ham i ojlan i adi. Mak abgacha yoshdagi bolala ni a biyalashda o‘yin a exnologiyala ning
oli obo a o ib bo moqda. Bu da bolala i ojining eng muhim bosqichla idan bi i bo‘lib,
ula ning jismoniy, aqliy, ij imoiy a emo sional jiha dan i ojlanishi uchun sha oi ya a ish
za u . Zamona iy exnologiyala a a’limiy o‘yinla bu ja ayonni yanada sama ali qilishga
yo dam be adi.In e ak i a’lim osi ala i: Planshe la , sma ax ala , a’limiy ilo ala
mak abgacha yoshdagi bolala e’ ibo ini jalb qiladi a bilim olishni qiziqa li qiladi.Vizual a
eshi ish o qali o‘ ganish: Rang-ba ang as i la , anima siyala a o ushla bolala da yaxshi oq
ushunish a esda saqlash imkonini ya a adi. Moslashu chanlik: Texnologiyala bolaning
indi idual xususiya la iga moslashgan a zda o‘qi ishni a’minlaydi, qiyinchilik da ajasini
bolaning qobiliya iga qa ab o‘zga i ish mumkin.Ijodko lik a an aziyani i ojlan i ish: O‘yinla
o qali bola asa u ini kengay i adi, yangi olla ni sinab ko‘ adi.Ij imoiy ko‘nikmala : Gu uh
o‘yinla i bolala da muloqo , hamko lik a mu osaga kelish ko‘nikmala ini
shakllan i adi.Muammoni hal qilish: S a egik a kons uk i o‘yinla bola ik lashini,
muammola ni hal qilish qobiliya ini i ojlan i adi.
Emo siyala ni boshqa ish: O‘yin ja ayonida bola o‘z his- uyg‘ula ini anglashni
o‘ ganadi.Texnologiyala a o‘yinla ni uyg‘unlash i ish,Zamona iy pedagogik yondashu la da
exnologiyala a o‘yinla ni bi lash i ish muhim ahamiya ga ega. Masalan, a’limiy ideo
o‘yinla bolaga bilimla ni o‘ ga ish bilan bi ga uni o‘yinga jalb qiladi a o‘zlash i ishni
yaxshilaydi.
Texnologiyala a o‘yinla bolaning yoshiga mos a xa siz bo‘lishi lozim.Vaq ni
cheklash: Ek an oldida o‘ kaziladigan aq chega alangan bo‘lishi ke ak, o iqcha oydalanish
sog‘liq a ij imoiy i ojlanishga salbiy a’si qilishi mumkin.O a-ona a a biyachila ish i oki:
Bolaning exnologiyala dan oydalangan pay da o a-ona yoki a biyachi nazo a a yo dam
be ishi za u .Texnologiyala a o‘yinla mak abgacha yoshdagi bolala ni a biyalashda sama ali
osi ala di . Ula bolaning qobiliya la ini i ojlan i ish, bilim olish ja ayonini qiziqa li qilish a
ij imoiy ko‘nikmala ini shakllan i ishga yo dam be adi. Bi oq, bu osi ala ni o‘g‘ i a mo‘ adil
qo‘llash muhimdi . Oila iy qad iya la a an’anala zamona iy yondashu la bilan
uyg‘unlashganda, a biya ja ayoni yanada sama ali bo‘ladi. Oila a’zola i o asidagi hu ma ,
sadoqa a meh -oqiba hissi bolani uhiy jiha dan sog‘lom i ojlan i adi. Oila iy qad iya la
nima?
Oila iy qad iya la — bu oila a’zola i o‘ asidagi munosaba la ni boshqa u chi axloqiy,
madaniy a ij imoiy no mala majmui. Ula oilaning ba qa o ligi, a zandla ning o‘g‘ i a biyasi
a jamiya da o‘z o‘ nini opishiga xizma qiladi. Qad iya la oilaning uhiy a madaniy asosla ini
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
270
shakllan i adi, o a-ona a bola o‘ asida meh -oqiba , hu ma , sadoqa kabi his- uyg‘ula ni
mus ahkamlaydi.
Oila iy an’anala nima? An’anala — bu oilada a loddan-a lodga o‘ adigan, oila iy
hayo a zini belgilo chi oda la , ma osimla , qoidala a u -oda la . Masalan, bay amla ni
nishonlash, oila iy yig‘ilishla , bi galikda o qa lanish kabi an’anala bolala ga o‘z ildizla ini
anglashga a oila qad -qimma ini his qilishga yo dam be adi.
Zamona iy yondashu la da oila iy qad iya la a an’anala . Zamona iy jamiya da
ij imoiy- exnologik o‘zga ishla oila iy qad iya la a an’anala ga ham o‘zga ishla ki i moqda.
Lekin ula bu unlay yo‘qolmaydi, balki yangi shaklla ga ki adi. Bugungi kun yondashu la i
quyidagila ni o‘z ichiga oladi. Oila iy qad iya la zamona iy sha oi da uyg‘unlash i iladi.
Masalan, oilada hu ma a meh -oqiba qad iya la i saqlanib qoladi, ammo o a-onala a
a zandla o‘ asidagi muloqo ochiq a eng huquqli bo‘ladi. An’anala zamon alabiga mos
a ishda yangilanadi. Masalan, eski qa ’iy qoidala dan ko‘ a, oilada e kin muloqo a o‘za o
ushunishga asoslangan qoidala a zal ko‘ iladi. Zamona iy oilala da an’ana iy yig‘ilishla a
bay amla ni in e ne o qali ham o‘ kazish mumkin. Bu oila iy qad iya la ning yangi shaklda
da om e ishiga xizma qiladi. Globaliza siya sha oi ida oilala ko‘plab madaniya a an’anala ni
o‘za o uyg‘unlash i ishga ha aka qilmoqda. Bu bola dunyoqa ashini kengay i adi. Zamona iy
psixologiya oila iy qad iya la a an’anala ni bolaning i ojlanishiga moslash i ishga yo dam
be adi. Masalan, bolani ag‘ba lan i ish, uning ik ini hu ma qilish, uning hissiyo la ini hisobga
olish kabi yondashu la an’ana iy qa ’iylik o‘ nini bosmoqda. Oila iy qad iya la a an’anala
a zand a biyasida ba qa o lik a ma’na iy asos azi asini baja adi.
Zamona iy yondashu la esa ula ni jamiya ning o‘zga u chan alabla iga moslash i ish,
oiladagi o‘za o munosaba la ni yanada samimiy, e kin a sog‘lom qilish imkonini be adi. Shu
bilan bi ga, qad iya la ning yo‘qolishiga yo‘l qo‘ymaslik a ula ni yangi a lodga ye kazish
muhimdi . Oilada a zand a biyasida zamona iy pedagogik a psixologik yondashu la ni
qo‘llash bolaning shaxs si a ida o‘liq i ojlanishiga, uning jamiya ga moslashishiga a
mu a aqiya li bo‘lishiga yo dam be adi. O a-onala , a biyachila a jamiya bi galikda
zamona iy bilimla ni amaliyo ga a biq e ib, sog‘lom a lodni shakllan i ishga xizma qilishi
ke ak.
ADABIYOTLAR RO‘YHATI
1. Z. Nishano a, G. Alimo a. Bolala psixologiyasi a uni o‘qi ish me odikasi. o‘qu
qo‘llanma. -T.: O ‘zbekis on Yozu chila uyushmasi Adabiyo jamg‘a masi nash iyo i,
2006. 160 b.
2. Gozie E.G “On ogenez psixologiyasi”. Т.: Нash . 2010
3. Юнона Н.И. “Психологическая готовность ребенка к обучению в школе” М.:2003
4. Nаzi o а G. Mak abgacha yoshdagi bolala ni mak ab a’limiga ayyo lashda hamko lik
exnologiyala i. In e na ional scien i ic and p ac ical con e ence s a egies o imp o ing and
de eloping he quali y o p eschool educa ion: p oblems, solu ions and in e na ional
expe ience, ap il 16-17, 2025
5. Achilo a. S. Bolala jismoniy a biya naza iyasi a exnologiyala i. O‘qu -uslubiy
qo‘llanma. O‘zbekis on Respublikasi Adliya azi ligi huzu idagi In ellek ual mulk agen ligi,
gu ohnoma № 003652. 06.07.2021
6. Mo‘mino a G. Bolaning mak abda o‘qishiga umumiy a psixologik ayyo ga lik.
In e na ional scien i ic and p ac ical con e ence s a egies o imp o ing and de eloping he
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
271
quali y o p eschool educa ion: p oblems, solu ions and in e na ional expe ience, ap il 16-
17, 2025
7. Majido a F. Mak abgacha yoshdagi bolala ni a biyalashda oilaning oli. In e na ional
scien i ic and p ac ical con e ence s a egies o imp o ing and de eloping he quali y o
p eschool educa ion: p oblems, solu ions and in e na ional expe ience, ap il 16-17, 2025
8. Achilo a S. Mak abgachа a’lim ashkilo lа ida jismoniy si a lа ni i ojlan i ishdа bolalа
aoliya igа in eg а siоn yondashu // Mug‘allim hem uzliksiz Bilimlendu uo‘. Ilmiy-
me odikalыq ju nal. – Nukus, 2024.– №4/1. – B.337-343. (13.00.00; №20)
