REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
283
XORIJ TAJRIBALARI ASOSIDA OILADA ILK YOSHDAGI
BOLALAR BILAN ISHLASHNING NAZARIY ASOSLARI
Maloxa Esono a Akilo na1, Mamajono a Saoda xon Bah omjon qizi2
1Qoʻqon da la uni e si e i do sen i, 2Qoʻqon da la uni e si e i, Mak abgacha a’lim yoʻnalishi,
302-gu uh alabasi
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17544614
Soʻnggi yilla da mak abgacha a’lim izimiga qa a ilgan e’ ibo a sohani uzoq mudda li
i ojlan i ish s a egiyasi izimda bolala qam o i imkoniya la ini kengay i ish, moddiy- exnik
bazasini mus ahkamlash, a biyachilaming kasbiy kompe en ligini i ojlan i ish mexanizmla ini
akomillash i ish boʻyicha olib bo ilayo gan adqiqo la sama ado ligini oshi ishda oʻziga xos
yondashu ni alab e adi. Jismonan ba kamol, axloqan pok, es e ik didli, e’ iqodli, sadoqa li,
exnika ilmining zamona iy asosla ini pux a egallagan, ha a a lama ma’na iy ye uk, jismonan
ga monik i ojlangan kishini a biyalash hozi gi kungacha da imizning asosiy azi ala idan bi i
deb hisoblanib kelindi.
Oʻzbekis on Respublikasi mak abgacha a’lim izimini 2030-yilgacha i ojlan i ish
konsepsiyasining "Mak abgacha yoshdagi bolala ni in ellek ual, axloqiy, es e ik a jismoniy
jiha dan ha omonlama i ojlan i ish uchun sha oi la ya a ish" deb nomlangan us u o
yoʻnalishida bolala ni sogʻlom u mush a zini yu i ishga oʻ ga ish, gimnas ika a aol oʻyinla
boʻyicha mashgʻulo la oʻ kazish o qali a biyalanu chila da jismoniy a biya mashgʻulo la i a
spo ga qiziqish uygʻo ishni shakllan i ish, jismonan sogʻlom oʻsib kelayo gan yosh a lodni
a biyalash masalasining us u o azi a si a ida belgilab qoʻyilganligi ham ik imizning yo qin
namunasidi .
Pedagogika a psixologiyada ilk yosh
Pedagogika a psixologiyada ilk yosh oʻgʻilgandan boshlab 3 yoshgacha boʻlgan da ni
qam ab oladi. Ba’zi manbala da 0–2 yosh yoki 0–3 yosh deb olinadi, ammo umumiy qabul
qilingan chega asi 0–3 yoshdi . Bu da bolaning jismoniy, nu qiy, emo sional a ij imoiy
i ojlanishi eng ez kechadigan bosqich hisoblanadi. Shu sababli ilk yoshdagi a’lim- a biya
me odikasi alohida an si a ida shakllangan.
Ilk yosh da ining ahamiya i.
- Psixologik i ojlanish: bola bu da da hissiyo la ni i odalashni, ij imoiy aloqala ni
oʻ ganadi. Onaga bogʻliqlikdan as a-sekin mus aqillikka oʻ ish ja ayoni boshlanadi.
- Nu q i oji: 1 yoshdan keyin bola a o dagi o ushla ni ak o lashga, soʻzla ni
shakllan i ishga oʻ adi.
- Jismoniy i ojlanish: yu ish, yugu ish, oddiy ha aka la ni baja ish o qali muskulla
mus ahkamlanadi.
- Bilish ja ayonla i: sezgi o ganla i o qali oʻ ganish, na sala ni ushlab koʻ ish, aqqoslash,
eslab qolish ja ayoni ezlashadi.
- Ilk yoshdagi bolala ning psixo iziologik i ojlanishini oʻ ganish.
Faning asosiy azi ala i
- Ta biya a a’lim me odla ini ishlab chiqish.
- Ta biyachila a o a-onala ni me odik bilimla bilan a’minlash.
- Inno a sion pedagogik exnologiyala ni jo iy e ish.
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
284
- Che el aj ibala ini oʻ ganib, milliy sha oi ga moslash i ish.
Da la s anda ining maqsadi
Da la s anda ining maqsadi — mak abgacha a’lim izimini zamona iy alabla ga
asoslangan holda ashkil e ish, bolala ni sogʻlom a ha omonlama ye uk qilib oyaga ye kazish,
a’lim- a biya ja ayoniga sama ali a’lim a a biya shaklla i hamda usulla ini jo iy e ish hamda
ma’na iy ba kamol a lodni a biyalash, shuningdek, a’lim- a biya ja ayonining hajmiga,
mazmuniga a si a iga, mak abgacha a’lim ashkilo ini qu ish a jihozlashga, mak abgacha
yoshdagi bolala ning sogʻlom o qa lanishini a xa sizligini ashkil e ishga doi majbu iy
minimum alabla ni jo iy e ish a nazo a ini ashkil e ishdan ibo a .
Da la s anda ining asosiy azi ala i:
- Mak abgacha a’limning mazmuni a si a iga qoʻyiladigan alabla ni belgilash;
- Milliy, umuminsoniy a ma’na iy qad iya la asosida a biyalashning sama ali shaklla i
a usulla ini jo iy e ish;
- Oʻqu - a biya ja ayoniga inno a sion pedagogik a zamona iy axbo o -kommunika siya
exnologiyala ini jo iy e ish;
- Ta’lim- a biya aoliya i si a ini nazo a qilishning huquqiy asosla ini akomillash i ish;
- Mak abgacha a’lim ashkilo la ida oʻlaqonli a xa siz o qa lan i ishni ashkil e ishga
boʻlgan sani a iya-gigienik alabla ni belgilash;
- Mak abgacha a’lim ashkilo la ini qu ish me’yo la ini a ibga solish;
- Mak abgacha a’lim ashkilo la ini oʻyinla , oʻyinchoqla , mebel, jihozla a boshqa
exnik, eabili a sion osi ala bilan jihozlash;
- Mak abgacha a’lim ashkilo la ining yongʻin xa sizligini a’minlashga qoʻyiladigan
alabla ga mu o iqligini a’minlash.
Da la s anda ining a kibiy qismla i:
- Ilk a mak abgacha yoshdagi bolala i ojlanishiga qoʻyiladigan da la alabla i (1-ilo a);
- Mak abgacha a’lim ashkilo ining da la oʻqu das u i (2-ilo a);
- Mak abgacha a’lim ashkilo la ini oʻyinla oʻplami, oʻyinchoqla , mebel, jihozla a
boshqa exnik, eabili a siya osi ala i bilan jihozlash me’yo la i (3-ilo a).
Oʻzbekis on Respublikasi mak abgacha a’lim ashkilo la ida oʻlaqonli a xa siz
o qa lan i ishni ashkil e ishdagi gigienik alabla , mak abgacha a’lim ashkilo la ida qu ilish-
loyihalash ishla i hamda mak abgacha a’lim ashkilo la ida yongʻin xa sizligini a’minlashga
qoʻyiladigan alabla egishli qonun hujja la i asosida amalga oshi iladi.
Namuna iy oʻqu ejasi.
Mak abgacha a’limning namuna iy oʻqu ejasi mak abgacha a’lim ashkilo la ida
oʻ kaziladigan mashgʻulo la ning nomi, eng kam (minimal) hajmi a ula ning yoshi boʻyicha
aqsimo i belgilangan hujja hisoblanadi.Namuna iy oʻqu eja mak abgacha a’lim
ashkilo la ida mashgʻulo la ni oʻ kazish uchun asos hisoblanadi.
Ilk yoshdagi bolala i ojlanishiga qoʻyilayo gan alabla .
Jismoniy i ojlanish a sogʻlom u mush a zining shakllanishi.
Kichik soha: Yi ik mo o ika.
Talab: Bola oʻz anasi a uning a’zola ini boshqa adi, maqsadli oʻgʻ i ha aka lanadi.
Ku ilayo gan na ijala .
0-1 yosh:
- Boshi a koʻk agini koʻ a adi; o qasidan qo niga a qay a oʻgi iladi;
- yo damsiz oʻ i adi;
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
285
- oyoqla ini izlaydi a opib, ogʻziga o adi;
- u li yoʻnalishla da emaklaydi; oʻ oyoqlab ha aka lanadi;
- i gakka suyangan holda oyoqda u adi;
- ka ala yo damida a yo damisiz oyoqda u adi;
- yu a boshlaydi;
- kichik oʻsiqla us idan xa lab oʻ adi.
1-2 yosh:
- Ka ala yo damisiz u li yoʻnalishla da yu adi;
- izzasiga oʻ i adi;
- yugu adi; engashib oʻyinchoqla ni oladi;
- zinapoyadan yuqo iga qadam ba-qadam koʻ a iladi.
2-3 yosh:
- Bi oyoqda u ib mu ozana ni saqlaydi;
- mus aqil zinapoyadan koʻ a iladi a ushadi;
- epalikdan si gʻanib ushadi;
- ikki oyoqlab bi joyda sak aydi, oldinga siljib sak aydi;
- kichik oʻsiqla us idan sak ab oʻ adi;
- yopiq eshikni ochadi, eshikdan ki adi a chiqadi;
- uch oyoqli elosipedda uchadi.
Bolani i ojlan i ish boʻyicha aoliya .
0-1 yosh:
- Bolani se imli oʻyinchoʻgʻi yaqiniga emaklab kelishini agʻba lan i ish;
- Bola oʻ i gan hola dan yo gan hola ga ushishi a koʻ a ila olishi uchun yumshoq joyni
a’minlash;
- Bolani qo indan o qasiga aylanishini a qo niga oʻgi ilishini agʻba lan i ish;
- “Men omon emakla”, “oʻ i ” koʻ sa mala i o qali bola bilan hamko likda oʻyinla ashkil
qilish;
- Bola xa lab oʻ a olishi uchun uni “pas p edme la ” bilan a’minlash;
- Vazi ani mu akkablash i ish maqsadida p edme la sonini (masalan, kubikla ni) as a-
sekin koʻpay i ib bo ish;
- Bola qiziqayo gan p edme iga emaklab yoki xa lab ye ishishi uchun imkoniya ya a ish.
1-2 yosh:
- Bolaga o ish, choʻzish, koʻ a ish imkonini be u chi p edme la ni akli qilish;
- Bola bilan qoʻl a oyoqla ni ha aka lan i ib a xi goyi qilib oʻynash;
- Bola e kin ha aka lanishi uchun xa siz a mus ahkam muhi ya a ish;
- Bolaga a a acha, o chala , kubikla , yi ik oʻyinchoq mashinala bilan oʻynashni
oʻ ga ish;
- Bola bilan oʻgʻ i yoʻnalishda yu ish, yugu ish, emaklash, p edme la ni o ish/ilib olish
imkoniya ini be adigan oʻyinla oʻynash;
- E alabki badan a biyani ochiq ha oda ashkil qilish.
2-3 yosh:
- Bolaning ha aka aj ibasini u li xil jismoniy mashqla bilan boyi ish;
- Bola bilan yoʻnalishini opishi a boʻsh joyda ha aka lanishi uchun ha aka li oʻyinla
oʻ kazish;
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
286
- Bolaga kichik epalikka chiqish a ushishida koʻmaklashish;
- Bolala ni ha aka aolligini ashkil e ishda jamoa iy shaklla ga jalb e ish;
- Tanish ha aka la ni bi galikda oson a e kin, bi ma omda a kelishgan holda baja ish;
- Polda u li ka akla , yoʻlakchala , doi achala chizish hamda bolaga qu onch a
xu sandchilik bagʻishlaydigan mashqla baja ish.
Kundalik hayo da, jamiya da, abia da xa siz yu ish- u ish asosla ining shakllanishi
oʻgʻilgandan 3 yoshgacha bola hali juda kam aj ibaga ega boʻlganligi sababli:
- Bolani qa o siz qoldi maslik a ja oha lanishning oldini olish;
- Oʻyin a mus aqil ha aka mobaynida doimiy a ishda bolaning kay iya ini kuza ish;
- Sokin a doʻs ona ohangda gapi ish;
- Bolaga oʻyinchoq anlashda ishlab chiqa u chining a siyala iga ioya qilish lozim.
Ij imoiy-hissiy i ojlanish.
Kichik soha: “Men” kon sep siyasi.
Talab: Bola oʻzini oʻz xususiya la iga ega, ijobiy shaxs si a ida qabul qiladi. Bola
mus aqil a oʻziga ja ob be adi.
Ku ilayo gan na ijala :
0-1 yosh:
- Oʻz ismini mu ozana bildi adi, isho a a o ushla bilan ja ob be adi;
- ay im ana a’zola ini koʻ sa adi (boshi, qoʻli, oyoq, bu ni);
- koʻzguda oʻz aksiga kuladi;
- ka ala e’ ibo ini u liicha oʻziga o adi;
- is agan na ijaga e ishganda xu sandchilikni i odalaydi yoki no ozilik bildi adi, injqlanadi.
1-2 yosh:
- Koʻzguda, asmda oʻzini aniydi, oʻz ismini biladi;
- ka ala alabi bilan uning is agi oʻgʻ i kelmasa e’ i oz bildi adi;
- ka ala omonidan oʻzining ha aka la iga bildi ilgan agʻba a anbehni a qlaydi.
2-3 yosh:
- Oʻzi a buyumla i haqida soʻzlaydi (bu meniki);
- hamma ishni oʻzi baja ishga in iladi;
- oʻzi baja gan ishga se inadi;
- oʻz na sala ini aniydi;
- oʻzini aniq bi jinsga mansubligini biladi;
- bi o -bi ishni mus aqil baja adi.
Bolani i ojlan i ish boʻyicha aoliya .
0-1 yosh:
- Bolani ismi bilan chaqi ish;
- Bolaning ana a’zola ini koʻ sa ish a nomini ay ish;
- Bolaga koʻp oq abassum bilan qa ash, u bilan bi galikda koʻzguga qa ash;
- Tu li aziya la da bolaning hissiyo la ini a’ i lab oʻ ish (“Za ina ayiqcha kelganiga
xu sand boʻlyap i”, “Shahzoda cha chadi, uyqusi kelyap i”);
- Bolaning ha aka la iga koʻ a munosaba ni bildi ish.
1-2 yosh:
- Bolaga oʻzini ijobiy baholashida koʻmaklashish: “men — yaxshi”, “men i ishqoq”;
- Bolani boshqala bilan boʻlishishga oʻ ga ishni boshlash;
- “Oʻgʻil bolala — kuchli”, “qiz bolala — muloyim” kabi s e eo ipla dan qochish;
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
287
- “Man qilinadi” a “...mumkin emas” ibo ala idan oz kechish; bolaga no oʻgʻ i
ha aka la oqiba ini ushun i gan holda uni yoʻnal i ish (“Qum koʻzingga ushsa, koʻzing
ogʻ iydi”).
2-3 yosh:
- Bolani boshqala bilan muloqo da oʻzini anish i ishga oda lan i ish;
- Bolani yu uqla i uchun alba a maq ash, yu uqla kichik oq boʻlsa ham;
- Bola bosh boʻladigan hola la ni ashkil e ish;
- Tanbeh be ishdan oʻzini iyish.
Singapu aj ibasi.
Ta’lim yondashu i: Singapu da ilk yoshdagi bolala uchun Ea ly Childhood De elopmen
Agency (ECDA) omonidan maxsus das u la ishlab chiqilgan. 2–3 yoshdan boshlab
bolala “playg oup” gu uhla iga qa naydi.
Me odika:
- Oʻyin o qali a’lim be ish, koʻp oq sezgi a qiziqishga asoslangan mashgʻulo la .
- Bolaning nu qiy i ojlanishi a ij imoiy koʻnikmala iga ka a e’ ibo qa a iladi.
O a-onala bilan hamko lik:
- O a-onala ning bola a biyasidagi ish i oki majbu iy da ajada agʻba lan i iladi.
Che el aj ibasi
1. Singapu
Das u iy asos: ECDA (Ea ly Childhood De elopmen Agency) omonidan 0–3 yosh
uchun maxsus i ojlan i u chi das u la ma jud.
Me odika:
- “Lea ning h ough play” (oʻyin o qali a’lim).
- E a nu q i ojlan i ish das u la i (she’ a qoʻshiq o qali).
- Mon esso i elemen la i qoʻllaniladi.
A zallikla i:
- Koʻp illilikka ayyo lash (ingliz a manda in).
- O a-onala ni ish i okini majbu iylash i ish.
- Ij imoiy englik – ba cha qa lam uchun imkoniya .
Yaponiya aj ibasi
Ta’lim yondashu i: Yaponiyada ilk yoshdan boshlab bolala ning mus aqilligi a
ij imoiy koʻnikmala ini shakllan i ishga ka a e’ ibo be iladi.
Me odika:
- “Hoikuen” (bolala bogʻchasi) a “Yochien” (mak abgacha a’lim muassasala i) o qali
bola 0 yoshdan boshlab a biyaga olinishi mumkin.
Xususiya i:
- Koʻp oq in izom, a ib, gu uhda ishlash a ka ala ga hu ma qad iya la i oʻ ga iladi.
- Oʻyin aoliya i bilan bi qa o da oddiy uy yumushla iga jalb e ish ham muhim.
Inno a sion yondashu :
- Senso ika, musiqiy a biya a ijodko likni i ojlan i ishga keng imkoniya la ya a iladi.
Yaponiya aj ibasi
1. Tashkiliy uzilma
Yaponiyada ilk yoshdagi bolala uchun ikki xil muassasa ma jud:
- Hoikuen – pa a ish a a biya maskanla i (0–6 yosh). Asosan ishlo chi o a-onala
bolala ini olib kelishadi.
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
288
- Yochien – 3 yoshdan boshlab mak abgacha a’lim muassasasi.
- 0 yoshdan boshlab bolala da la nazo a idagi mak abgacha izimga qabul qilinishi
mumkin.
2. Me odika a amoyilla
- Mus aqillikni i ojlan i ish – bola e a yoshdan oʻzini oʻzi kiyinish, o qa lanish,
oddiy azi ala ni baja ishga oʻ ga iladi.
- In izom a a ib – bolala na ba ku ish, gu uhda ishlash, ka ala ga hu ma ni mashq
qilishadi.
- Li e skills – bola oddiy mehna ja ayonla iga (oʻyinchoqla ni yigʻish, gulla ga su
quyish) jalb e iladi.
- Es e ik a biya – musiqiy mashgʻulo la , o igami, asm a qoʻl mehna i keng
qoʻllaniladi.
Xulosa
Singapu aj ibasidan – oʻyin asosida il oʻ ga ish a o a-onala ni aol jalb qilish.
Yaponiya aj ibasidan – mus aqillik, in izom a oddiy mehna koʻnikmala ini e a shakllan i ish.
Singapu aj ibasi – zamona iy, koʻp illilik a global dunyoga ayyo lashga yoʻnal i ilgan.
Yaponiya aj ibasi – milliy qad iya la a in izomni a biyalashga asoslangan. Oʻzbekis on
uchun ikkalasidan ham eng yaxshi jiha la ni olish maqsadga mu o iq: o a-onala ni aol jalb
qilish (Singapu ) a bolala ni mus aqillik hamda in izomga oʻ ga ish (Yaponiya).
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. “Ilk qadam” da la oʻqu das u i Toshken -2022.
2. Oʻzbekis on Respublikasi P eziden ining 2019-yil 8-maydagi PQ-4312-son qa o i
"Oʻzbekis on Respublikasi mak abgacha a’lim izimini 2030-yilgacha i ojlan i ish
Konsepsiyasi".
3. Esono a Maloxa xon Akilo na Mak abgacha pedagogika. Oqu qollanma. Toshken -2022.
4. Maliko na, Nazi o a Guzal, and Mamadjano a Muyassa Nu ma o na. "Basic p inciples o
echnology o eaching me hodological subjec s in p eschool educa ion." ASIA PACIFIC
JOURNAL OF MARKETING & MANAGEMENT REVIEW ISSN: 2319-2836 Impac
Fac o : 071 11.12 (2022): 415-417.
5. Achilo a S. Pedagogical oppo uni ies o he upb inging o physical quali ies by pu pose ul
de elopmen o ac ion po en ial in p eschool child en // In e na ional Jou nal o Social
Sciences & In e disciplina y Resea c. Vol.11. Da e o publica ion: 04.04.2022, – P.134
143.(IF 7.429).
6. Esano a Maloha MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA BOLALARNI
RIVOJLANTIRUVCHI MARKAZLARGA YOʻNALTIRISH USULLARI Ac ual P oblems
in Highe Educa ion in he E a o Globaliza ion …
7. Esono a Maloxa MAKTABGACHA 6-7 YOSHLI BOLALARNI OʻQITISHDA
MATEMATIK BILIMLAR BERISH Ac ual P oblems in Highe Educa ion in he E a o
Globaliza ion …
8. Esono a Maloha MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING MATEMATIK
RIVOJLANISHINING MILLIY VA XORIJIY KONSEPSIYALARI
9. Inno a i e Socie y: P oblems, Analysis and De elopmen P ospec s (Spain) 2 …
10. Эсонова М. Акиловна.ОСОБЕННОСТИ РАЗВИТИЯ РЕЧИ ДЕТЕЙ МЛАДШЕГО
ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА Экономика и социум, 1086-1089
