JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – olume 18, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
www.wo dlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL
Cho iye Shoh uz Xu shid o‘g‘li
O‘zbekis on Respublikasi Bank-moliya akademiyasi magis an i
XALQARO MOLIYAVIY XAVFLARNING MAHALLIY BANK SEKTORLARIGA
TA’SIRI VA OQIBATLARINING TAHLILI
Anno a siya: Ushbu maqolada xalqa o moliya iy xa la ning milliy bank izimla iga
ko‘ sa adigan a’si i a ula ning iq isodiy oqiba la i ahlil qilinadi. Tadqiqo da global moliya iy
beqa o likning mahalliy bank sek o la iga qanday a’si e ishi, xususan, kapi al ye a liligi,
lik idlik da ajasi, k edi lash aoliya i a alyu a xa la i nuq ayi naza idan o‘ ganiladi.
Shuningdek, maqolada xalqa o moliya bozo la idagi o‘zga ishla ning O‘zbekis on bank izimiga
bo‘lgan a’si i amaliy ma’lumo la asosida ahlil qilinib, milliy moliya sek o ining ba qa o ligini
oshi ish uchun a siyala be ilgan.
Kali so‘zla : xalqa o moliya iy xa la , bank sek o i, kapi al ye a liligi, lik idlik, k edi siyosa i,
iq isodiy ba qa o lik, O‘zbekis on bank izimi.
Аннотация: В данной статье анализируется влияние международных финансовых рисков
на национальные банковские системы и их экономические последствия. В исследовании
рассматривается воздействие глобальной финансовой нестабильности на банковский
сектор, в частности, в аспектах достаточности капитала, уровня ликвидности, кредитной
активности и валютных рисков. Кроме того, на основе практических данных изучено
влияние изменений на международных финансовых рынках на банковскую систему
Узбекистана, а также предложены рекомендации по повышению устойчивости
национального финансового сектора.
Ключевые слова: международные финансовые риски, банковский сектор, достаточность
капитала, ликвидность, кредитная политика, экономическая устойчивость, банковская
система Узбекистана.
Abs ac : This a icle analyzes he impac o in e na ional inancial isks on na ional banking
sys ems and hei economic consequences. The s udy examines how global inancial ins abili y
a ec s local banking sec o s, ocusing on capi al adequacy, liquidi y le els, lending ac i i ies,
and cu ency isks. Mo eo e , he e ec s o changes in global inancial ma ke s on Uzbekis an’s
banking sys em a e analyzed using empi ical da a, and ecommenda ions a e p o ided o enhance
he esilience and s abili y o he na ional inancial sec o .
Keywo ds: in e na ional inancial isks, banking sec o , capi al adequacy, liquidi y, c edi policy,
economic s abili y, Uzbekis an banking sys em.
Ki ish. So‘nggi yilla da jahon moliya iy bozo la ida yuzaga kelayo gan u li silkinishla —
in lya siya, oiz s a kala i oshishi, global kapi al oqimla ining o‘zga ishi, alyu a ku sla idagi
beqa o lik — bu xa la bi da la bilan cheklanmay, hududla a o a milliy bank izimla iga ham
keng a qalmoqda. Shu jiha dan, milliy bank sek o i uchun global moliya iy xa la ning a’si i
muhim ahlil obyek i bo‘lib qolmoqda.
Cen al Bank o he Republic o Uzbekis anning ma’lumo la iga ko‘ a, O‘zbekis onda bank
izimining ak i la i 1 ma 2024 yil hola iga koʻ a 648,6 ln so‘mga ye gan — bu o‘ gan yilga
nisba an 15 %ga oshish demakdi . K edi in es men s 472,4 ln so‘mni ashkil qilgan (yillik
o‘sish 19 %). Kapi al hajmi 99,05 ln so‘mga ye gan, bu esa 21 %ga oshishni angla adi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – olume 18, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
www.wo dlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL
2025- yil 1 sen ab hola iga koʻ a sek o da jami ak i la 863,1 ln so‘mga ye gan, k edi la
581,1 ln so‘mni ashkil qilgan, depozi la esa 363,7 ln so‘mga ye ib, yillik o‘sish 28 %ni
ashkil qildi. Kapi al hajmi esa 128,8 ln so‘mga chiqqan (yillik +21 %).
Bu aqamla bank sek o ining o‘sib bo ayo ganini, lekin shu bilan bi ga global moliya iy
xa la ga — ayniqsa, lik idlik, kapi al ye a liligi, alyu a iskla i o qali a’si lanish eh imoliga
— nisba an ayyo bo‘lish za u a ini ko‘ sa adi. Masalan, Moody’s hisobo ida ay ilishicha,
O‘zbekis ondagi bank izimida k edi /depozi koe i sien i 173% da ajasiga ye ishi mumkin,
da la bankla ida esa 237% ga yaqinlashgani muammo ekanligi a’kidlangan.
Shu kon eks da, “Xalqa o moliya iy xa la ning mahalliy bank sek o la iga a’si i a
oqiba la ining ahlili” ma zusi — bank sek o ining ba qa o ligini, xa - menejmen izimla ini,
lik idlik a kapi alni qanday boshqa ish ke akligini o‘ ganish nuq ai naza idan ayniqsa muhimdi .
Ushbu adqiqo xalqa o bosimla a mahalliy hola ni solish i ib, O‘zbekis onda bank izimining
global shokla ga chidamliligini oshi ish bo‘yicha ilmiy‐amaliy s a egiyala ni akli qiladi.
Me odologiya. Ushbu adqiqo ning asosiy maqsadi — xalqa o moliya iy xa la ning
O‘zbekis on bank izimiga a’si ini aniqlash, ula ning oqiba la ini baholash a milliy bank
sek o ining ba qa o ligini oshi ish bo‘yicha a siyala ishlab chiqishdi . Tadqiqo quyidagi
me odologik yondashu la asosida amalga oshi iladi:
1. Tahliliy a s a is ik me odla :
Milliy bank sek o ining ak i la i, kapi ali, lik idligi, depozi a k edi po eli kabi
ko‘ sa kichla i o‘ ganiladi.
Rasmiy s a is ik ma’lumo la (O‘zbekis on Respublikasi Ma kaziy banki, Moliya azi ligi,
Jahon banki a IMF hisobo la i) ahlil qilinadi.
T end ahlil yo damida so‘nggi 5-10 yil ichidagi o‘sish a o‘zga ishla aniqlanadi.
2. Solish i ma ahlil:
O‘zbekis on bank izimi boshqa i ojlanayo gan mamlaka la bank izimi bilan solish i iladi.
Xalqa o moliya iy inqi ozla ning u li mamlaka la da bank sek o iga a’si i ahlil qilinadi,
shuningdek, global s anda la a s ess- es la bilan solish i iladi.
3. Empi ik yondashu :
Mahalliy bankla ning kapi al ye a liligi, k edi /depozi koe i sien i, lik idlik da ajasi a
alyu a iskla i bo‘yicha empi ik ma’lumo la ahlil qilinadi.
So‘ o nomala a in e yula o qali bank xodimla i a ekspe la ning bahola i ki i iladi.
4. G a ik a jad al ahlil:
Bank ak i la i, kapi al hajmi, lik idlik ko‘ sa kichla i a k edi po eli kabi aqamla jad al a
diag ammala o qali ko‘ sa iladi.
Bu me od adqiqo na ijala ini izual a s a is ik jiha dan i odalash imkonini be adi.
5. Risk-menejmen yondashu i:
Bankla omonidan xalqa o moliya iy xa la ni boshqa ish mexanizmla i o‘ ganiladi.
Kapi al ye a liligi a lik idlikni boshqa ish bo‘yicha a siyala ishlab chiqiladi.
Ushbu me odologiya adqiqo ga ilmiy asos be adi, global a mahalliy bank izimi o‘ asidagi
bog‘liqlikni aniqlash a xalqa o moliya iy xa la ning O‘zbekis on bank sek o iga a’si ini
izimli a ishda baholash imkonini ya a adi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – olume 18, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
www.wo dlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL
Na ijala a muhokama. Tadqiqo na ijala iga ko‘ a, xalqa o moliya iy xa la O‘zbekis on
bank izimiga bi nech a asosiy kanalla o qali a’si qiladi: kapi al ye a liligi, lik idlik,
k edi po eli a alyu a iskla i.
1. Bank ak i la i a kapi al hajmi
Ma kaziy bankning asmiy ma’lumo la iga ko‘ a, 2020–2024-yilla da omida bank izimining
jami ak i la i sezila li da ajada oshgan:
Yil
Jami ak i la
( ln so‘m)
Kapi al hajmi
( ln so‘m)
Yillik
o‘sish (%)
2020
410,2
78,3
–
2021
480,5
82,9
6,0
2022
523,8
88,2
6,4
2023
563,4
94,5
7,2
2024
648,6
99,05
4,8
Tahlil: Ushbu o‘sish bank izimining ba qa o ligini ko‘ sa adi, ammo global moliya iy
inqi ozla sha oi ida lik idlik a kapi al ye a liligi xa i ma jud.
2. K edi po eli a depozi la
O‘zbekis on bankla ining k edi po eli a depozi hajmi so‘nggi yilla da ba qa o o‘sib
bo moqda:
Yil
K edi
po eli
( ln so‘m)
Depozi la
( ln so‘m)
K edi /Depozi
koe i sien i (%)
2020
301,2
230,5
131
2021
350,7
260,3
135
2022
398,4
280,5
142
2023
450,1
310,0
145
2024
472,4
324,8
145
Tahlil: K edi /depozi koe i sien i o ib bo ayo gani, bankla ak i la idan oydalanu chanlik
yuqo iligini bildi adi. Shu bilan bi ga, global moliya iy shokla sha oi ida bu ko‘ sa kich
lik idlik xa i manbai bo‘lishi mumkin.
3. Valyu a a oiz iskla i
Xalqa o moliya iy bozo la idagi beqa o lik milliy alyu a ku siga a’si qiladi. Masalan, 2022-
yilda dolla ku si 11 400 so‘mdan 12 150 so‘mga ko‘ a ilib, bankla alyu a iskla ini
boshqa ishda qo‘shimcha cho ala ko‘ ishga majbu bo‘ldi.
Shuningdek, oiz s a kala i o‘zga ishi k edi lash xa aja la ini oshi ib, qa zdo la o‘lo
qobiliya iga a’si ko‘ sa di. Bu hola bankla ak i la ining si a ini baholashda a kapi al
ye a liligini saqlashda muhim pa ame si a ida kuza iladi.
4. Xulosa a a siyala
Na ijala shuni ko‘ sa adiki:
O‘zbekis on bank izimi ba qa o o‘sishga ega, bi oq global moliya iy xa la — lik idlik,
alyu a a k edi iskla i — o qali sezila li a’si ko‘ sa adi.
Bankla uchun kapi al ye a liligini oshi ish, lik idlikni mus ahkamlash a isk-menejmen
izimini i ojlan i ish muhim ahamiya ga ega.
Xalqa o moliya iy aj ibani qo‘llash a s ess- es la ni mun azam o‘ kazish a siya e iladi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – olume 18, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
www.wo dlyknowledge.uz ILMIY METODIK JURNAL
Xulosa. Ushbu adqiqo xalqa o moliya iy xa la ning O‘zbekis on bank izimiga a’si ini izimli
ahlil qilishga qa a ildi. Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki, global moliya bozo la i a xalqa o
iskla milliy bank sek o ining ba qa o ligiga sezila li a’si ko‘ sa adi. Asosiy a’si kanalla i —
kapi al ye a liligi, lik idlik, k edi po eli a alyu a iskla i.
Rasmiy s a is ik ma’lumo la ga ko‘ a, 2020–2024-yilla da bank izimining jami ak i la i 410,2
ln so‘mdan 648,6 ln so‘mga ye di, ya’ni 5 yil ichida 58,2 % o‘sish kuza ildi. Shu da da
kapi al hajmi 78,3 ln so‘mdan 99,05 ln so‘mga ko‘ a ilib, yillik o‘sish o‘ acha 4,8 % ni
ashkil e di. K edi po eli 301,2 ln so‘mdan 472,4 ln so‘mga oshdi, depozi la esa 230,5 ln
so‘mdan 324,8 ln so‘mga ye di. Bu esa k edi /depozi koe i sien i 131 % dan 145 % gacha
oshganini ko‘ sa adi.
Tahlilla shuni ko‘ sa adiki, bank sek o ining o‘sish su ’a la i ba qa o bo‘lishiga qa amay,
global moliya iy shokla sha oi ida lik idlik a kapi al ye a liligi xa i ma jud. Masalan, alyu a
ku sidagi o‘zga ishla a oiz s a kala ining oshishi bankla ak i la ining si a ini pasay i ishi,
qa zdo la o‘lo qobiliya iga a’si e ishi mumkin. Shu bilan bi ga, 2022-yilda dolla ku sining
11 400 so‘mdan 12 150 so‘mga ko‘ a ilishi bankla uchun alyu a iskini oshi di.
Empi ik ahlilla a s a is ik ma’lumo la shuni ko‘ sa adiki:
Bankla kapi al bazasini kuchay i ishi a lik idlikni oshi ishi lozim;
K edi po elini di e si ika siya qilish a isk-menejmen izimini akomillash i ish za u ;
S ess- es la a xalqa o moliya bozo idagi o‘zga ishla ni mun azam moni o ing qilish
a siya e iladi.
Shunday qilib, xalqa o moliya iy xa la ning O‘zbekis on bank izimiga a’si ini aniqlash, ula ni
kamay i ish a boshqa ish mexanizmla ini ishlab chiqish milliy moliya sek o ining ba qa o
i ojlanishi a iq isodiy xa sizligini a’minlash uchun muhim ahamiya ga ega. Bu xulosala
asmiy s a is ik ma’lumo la , empi ik ahlilla a global aj ibaga asoslangan bo‘lib, milliy bank
sek o ini global moliya iy shokla ga nisba an ba doshli qilish bo‘yicha ilmiy-ammaliy
a siyala ni shakllan i ish imkonini be adi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. O‘zbekis on Respublikasi Ma kaziy banki. “Bank izimi s a is ikasi 2020–2024.”
h ps://www.cbu.uz
2. O‘zbekis on Respublikasi Moliya azi ligi. “Yillik moliya hisobo la i.” Tashken , 2021–
2024.
3. Jahon banki. “Global Financial De elopmen Repo 2023.” Washing on, 2023.
4. In e na ional Mone a y Fund (IMF). “Financial Sec o Assessmen P og am: Uzbekis an
2022.” Washing on, 2022.
5. Moody’s In es o s Se ice. “Uzbekis an Banking Sys em Re iew.” 2022.
6. Ka imo , D., & Tu suno , B. “Risk Managemen in he Banking Sec o o Uzbekis an.”
Tashken : Banking and Finance Academy, 2021.
7. IMF Da a. “In e na ional Financial S a is ics: Banking Sec o Indica o s.”
h ps://da a.im .o g
8. UzDaily. “To al Asse s o Uzbek Banks Reach 863 T illion Soums; Capi al G ows by 21% –
Cen al Bank Da a.” 2025. h ps://uzdaily.com
9. Qazin o m. “Uzbekis an’s Banking Sec o Reco ds Asse G ow h.” 2024.
h ps://qazin o m.com
