Yapay Zeka Çağına Açılan Köprüde Proaktif Hukuk

Yapay Zekâ Çağına
Açılan Köp üde P oak i
Hukuk
E han CAN
Lyon 2025
Yapay Zekâ Çağına
Açılan Köp üde P oak i
Hukuk
E han CAN
Lyon 2025
Yapay Zekâ Çağına Açılan Köp üde P oak i Hukuk
Au ho • Ass . P o . D . E han CAN
• O cid: 0000-0002-2434-0187
Co e Design • Mo ion G aphics
Book Layou • Mo ion G aphics
Fi s Published • Sep embe 2025, Lyon
e-ISBN: 978-2-38236-895-4
DOI: 10.5281/zenodo.17178392
copy igh © 2025 by Li e de Lyon
All igh s ese ed. No pa o his publica ion may be ep oduced,
s o ed in a e ie al sys em, o ansmi ed in any o m o by
any means, elec onic, mechanical, pho ocopying, eco ding, o
o he wise, wi hou p io w i en pe mission om he Publishe .
The au ho o au ho s o he ele an sec ion a e esponsible o
any copy igh in ingemen ha may occu due o he images and
g aphics used in he book. The edi o o publishe does no assume
esponsibili y in his ega d.
Publishe • Li e de Lyon
Add ess • 37 ue ma ie on, 69009, Lyon F ance
websi e • h p://www.li edelyon.com
e-mail • [email p o ec ed]

I
KISA ÖZGEÇMİŞ
D . Öğ e im Üyesi E han
CAN, Amasya nü usuna kayı lı
olup 1968 yılında Konya ilinde
doğmuş u . Janda ma Teğmen
ü besiyle 1990 yılında Ka a
Ha p Okulundan, son asında
Piyade Subay, Janda ma Subay
Okulu’ndan mezun olmuş u .
Tü k Silahlı Ku e le i çeşi li kademele inde gö e
yapmış, 30 Ağus os 2019 a ihinde İl Janda ma Tugay
Komu anı gö e inde Tuğgene al ü besinde emekli
olmuş u .
Ha p Akademile i Komu anlığında Komu anlık e
Ka a gâh Subaylığı öğ enimini, Pedagojik Fo masyon
Eği imini, Hukuk Fakül esi, A upa Bi liği Hukuku ile
İşle me-Yöne im e O ganizasyon alanla ında Yüksek
Lisans öğ enimle ini amamlamış ı .
D . Öğ . Üyesi E han CAN
Genel Kamu Hukuku
Anabilim Dalı
II   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
2017 yılında Kı ıkkale Üni e si esi’nden “İn e ne
Suçla ının Kişisel Hak e Özgü lükle e E kisi” ezi ile
Kamu Hukuku alanında Dok o a de ecesini almış ı .
Janda ma Okulla Komu anlığı (Janda ma Sahil
Gü enlik Akademisi), Ka a Ha p Okulu (Milli Sa unma
Üni e si esi) e çeşi li okulla da de sle e miş i .
Hukuk alanında bilimsel çalışmala ı e makalele i
me cu u .
Adale Bakanlığı’na kayı lı Uzman A abulucudu .
A uka ı . No e lik Belgesi sahibidi .
2022 yılından i iba en Anka a Bilim Üni e si esi
Hukuk Fakül esi Genel Kamu Hukuku kü süsünde
Dok o Öğ e im Üyesi ola ak gö e yapmak adı .
Akademik ilgi alanla ı; Bilişim Hukuku, Yapay
Zeka e Hukuk, İn e ne Suçla ı, İnsan Hakla ı, Kişisel
Hak e Özgü lükle , Genel Kamu Hukuku, Ceza
Hukuku, Roma Hukuku, Tü k Hukuk Ta ihi, A uka lık
Hukuku, K iminoloji, Siyasi Ta ih, İnkılap Ta ihi, Milli
Gü enlik, Te ö e Hukuk, İs ihba a , İs ihba a a Ka şı
Koyma, Ko uyucu Gü enlik, Kaçakçılık O ganize
Suçla la Mücadele e Hukuk konula ıdı .
III
ÖNSÖZ
İçinde bulunduğumuz yi mi bi inci yüzyıl,
insanlık a ihinin en hızlı e en köklü dönüşümle inden
bi ine sahne olmak adı . Sanayi de imle iyle başlayan
eknolojik ile leme, diji al çağın yükselişiyle i me
kazanmış, günümüzde ise yapay zekâ eknolojile i
a acılığıyla bambaşka bi boyu a aşınmış ı . Yapay
zekâ yalnızca eknik bi yenilik değil, aynı zamanda
bi eyle i, oplumla ı, de le le i e kü esel sis emi
yeniden şekillendi en çok yönlü bi dönüşümün
me kezinde ye almak adı .
Bu dönüşüm, hukuk sis emle inin de alışılmış
işleyiş man ığını zo lamak a e ha a kimi zaman
ye e siz bı akmak adı . Geleneksel ola ak hukuk, olay
ge çekleş ik en son a de eye gi e , so unla ı çöze
e ihlalle i cezalandı ı . Oysa yapay zekânın çok hızlı
ile leyen e öngö ülemeyen gelişim sü eci, sadece
me cu so unla a epki e mekle ye inen bi yaklaşımın
ye e siz kalacağını gös e mek edi . Tam da bu nok ada,
IV   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
önleyici e öngö ülü bi yaklaşım olan p oak i hukuk
anlayışı öne çıkmak adı .
Bu ki ap, “Yapay Zekâ Çağına Açılan Köp üde
P oak i Hukuk” başlığıyla, hukuk dünyasında
yeni bi izyonun a ışılmasına ka kı sağlamayı
amaçlamak adı . Bu ada sunulan gö üşle , yalnızca
eknik e akademik a ışmala ın ö esinde, insan
onu unun ko unması, emel hak e özgü lükle in
gü ence al ına alınması e insanlığın o ak geleceğinin
gü enceye alınması kaygısı ile şekillenmiş i . Çünkü
yapay zekâ eknolojile inin sunduğu ı sa la kada ,
ba ındı dığı iskle de büyük ü . Va sayımsal dahi olsa
insanlığı ehdi edebilecek iskle , a ık bilim ku gu
ku gusunun sını la ını aşmış, akademik, poli ik e
oplumsal düzeyde ciddiye le ele alınması ge eken bi
meseleye dönüşmüş ü .
Bu bağlamda p oak i hukuk, yalnızca ulusal
düzeyde değil, aynı zamanda kü esel ölçek e
uygulanabilecek düzenlemele le güçlendi ilmelidi .
Yapay zekâ eknolojile inin sonuçla ı, beli li bi ülkenin
sını la ıyla sını lı kalmamak a; dünyanın en uzak
XI
İÇINDEKİLER
KISA ÖZGEÇMİŞ .......................................................................I
ÖNSÖZ ......................................................................................III
TEŞEKKÜR ............................................................................VII
ÖZET .........................................................................................IX
BÖLÜM I. YAPAY ZEKÂ VE HUKUKUN KESİŞİM
NOKTALARI ..........................................................................1
1. Gi iş .......................................................................................1
1.1. Yapay Zekâ Teknolojile inin Gelişimi ................................2
1.2. Çalışmanın Amacı ..............................................................7
BÖLÜM II. KAVRAMSAL ÇERÇEVE ...................................9
2.1. Yapay Zekâ Tanımı e Özellikle i ......................................9
2.2. Hukukun Dönüşen Rolü ...................................................18
2.3. P oak i Hukuk Yaklaşımı ................................................19
BÖLÜM III. YAPAY ZEKÂ VE HUKUK İLİŞKİSİ.
............21
3.1. Yapay Zekânın Hukuk Uygulamala ında Kullanımı ........21
3.2. Yapay Zekânın Hukuka Konu Olması ..............................23
BÖLÜM IV. PROAKTİF HUKUKUN TEORİK
39
39
TEMELLERİ .........................................................................
4.1. Reak i e P oak i Hukuk Ay ımı ....................................
4.2. Önleyici Hukuk e Risk Yöne imi ...................................41
4.3. E ik, İnsan Hakla ı e Hukukun Gelecek Öngö üle i ......43

XII   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
BÖLÜM V. ULUSLARARASI PERSPEKTİF ......................45
5.1. A upa Bi liği Yapay Zekâ Düzenlemele i (AI Ac ) ........46
5.2. ABD’de Yapay Zekâ e Hukuk Poli ikala ı .....................56
5.3. Asya Pe spek i i: Çin e Japonya .....................................58
5.4. Ulusla a ası Ö gü le e S anda la .................................60
BÖLÜM VI. TÜRKİYE’DE YAPAY ZEKÂ VE HUKUK .... 63
6.1. Tü kiye’nin Yapay Zekâ S a ejisi (2021–2025) ..............64
6.2. Ve i Ko uma e Kişisel Ve ile in Ko unması
Kanunu (KVKK) .................................................................65
6.3. Tü k Hukukunda P oak i Düzenlemele İçin Öne ile ....75
6.4. Değe lendi me ..................................................................77
BÖLÜM VII. PROAKTİF HUKUKUN UYGULAMA
ALANLARI ...........................................................................79
7.1. Kişisel Ve ile in Ko unması .............................................80
7.2. Sağlık Hukuku e Yapay Zekâ .........................................82
7.3. Ceza Hukuku Boyu u .......................................................84
7.4. İş Hukuku e Yapay Zekâ Temelli Çalışma Modelle i.....86
7.5. Tica e e Sözleşmele de P oak i Yaklaşım ....................87
7.6. Genel Değe lendi me .......................................................88
BÖLÜM VIII. YAPAY ZEKÂ VE ULUSLARARASI
HUKUK .................................................................................89
8.1. İnsan Hakla ı Pe spek i i ..................................................89
8.2. Ulusla a ası Tica e e Rekabe Hukuku ..........................90
İÇİNDEKİLER   XIII
8.3. Gü enlik e Silahlanma ...................................................90
8.4. Çe e e Sü dü ülebili lik ................................................96
8.5. Kü esel Konsensüsün Ge ekliliği .....................................99
BÖLÜM IX. TARTIŞMA .......................................................101
9.1. Hızlı Teknolojik Gelişmele e Hukukun Ya aş
Adap asyonu ......................................................................102
9.2. Kü esel Ölçek e Düzenleme Ge ekliliği.........................103
9.3. P oak i Hukukun Demok a ik Meş uiye So unu .........104
9.4. İnsan Me kezli Yaklaşımın Önemi .................................104
BÖLÜM X. GELECEĞE YÖNELİK HUKUKİ
ÇERÇEVELER VE STRATEJILER .................................107
10.1. Esnek e Uya lanabili Hukuk .....................................107
10.2. Risk Temelli Düzenlemele ..........................................108
10.3. Ulusla a ası İşbi liği e S anda la ..............................109
10.4. Çok Paydaşlı S a ejile ................................................109
10.5. Önleyici e P oak i Yaklaşımın En eg asyonu ............109
BÖLÜM XI. SONUÇ VE ÖNERİLER .................................111
11.1. Genel Sonuçla ............................................................. 111
11.2. Öne ile ......................................................................... 112
11.3. Son Değe lendi me e Gelecek Odakla ı ..................... 118
KAYNAKÇA ..........................................................................127
1
BÖLÜM I
YAPAY ZEKÂ VE HUKUKUN
KESİŞİM NOKTALARI
1. Gi iş
21. yüzyıl, eknolojik gelişmele in hızla
oplumsal yaşamın he alanına nü uz e iği
bi dönemdi . Bu sü eç e en dikka çekici
yenilikle den bi i, yapay zekâ eknolojile inin baş
döndü ücü gelişimidi . Yapay zeka yalnızca eknik
alanla da değil, aynı zamanda ekonomi, eği im, sağlık,
gü enlik e hukuk gibi a klı sek ö le de de de imsel
dönüşümle e yol açmak adı (Russell & No ig, 2021).
Günümüzde o onom a açla ın a iğe çıkabilmesi,
algo i mala ın ya gı ka a la ını öngö ebilmesi ya da
yapay zekâ abanlı obo la ın ce ahi ope asyonla
yapabilmesi, hukukun bu dönüşüm ka şısında nasıl bi
ol üs leneceği so usunu gündeme ge i mek edi .
2   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
1.1. Yapay Zekâ Teknolojile inin Gelişimi
Hukuk, a ihsel ola ak oplumsal düzenin
sağlanması e bi eyle in hakla ının ko unması amacıyla
şekillenmiş i . Ancak eknolojinin hızla gelişmesi,
me cu hukuk ku alla ının ye e liliğini a ışmalı hale
ge i miş i . Yapay zeka çağında hukukun yalnızca
eak i , yani o aya çıkan uyuşmazlıkla ı çözmeye
odaklı bi ol oynaması, oplumsal e bi eysel iskle i
önlemek açısından ye e siz kalmak adı (Sche e ,
2016). Bu bağlamda, hukukun p oak i bi yaklaşım
benimseye ek, henüz o aya çıkmamış so unla ı
öngö mesi e düzenlemele i buna gö e asa laması
k i ik bi önem aşımak adı (Aca , 2020).

YAPAY ZEKÂ VE HUKUKUN KESİŞİM NOKTALARI   3
Bu nedenle BM, AB gibi oplulukla ABD Çin
Japonya Hindis an gibi eknolojik açıdan gelişmiş
ülkele baş a olmak üze e yasal düzenlemele eya
bu konuda yol gös e ici poli ikala geliş i me yolunda
adımla a maya başlamışla dı (E gün, 2024)
Özellikle makine öğ enmesi e de in öğ enme
yön emle i, sağlık, inans, ulaşım e hukuk gibi çok a klı
sek ö le de kullanılmaya başlanmış ı . Günümüzde
yapay zekâ uygulamala ı yalnızca insan da anışla ını
modellemekle kalmamak a, aynı zamanda insanın
ka a e me sü eçle ini e kileyen e kimi zaman ye ine
geçen öze k sis emle e dönüşmek edi (Wen, & Ti,
2024). Bu du um, yapay zekânın yalnızca eknik bi
ino asyon değil, aynı zamanda yapay zeka için şimdilik
nihai hede olan biyolojik insan zekası e beyin
onksiyonla ını amamen akli edebilme yolculuğu,
onun sosyal düzenin e abiidi ki hukukun doğ udan
doğ uya konusu ha a ne edeyse hukuki manada henüz
olmasa e olması da uygun değilse de ne edeyse
hukukun kişisi hâline geldiğini gös e mek edi .
Yapay zekanın else i emelle i e ilk somu
adımla ı 17. yüzyıla dayandı ılabili . 17. yüzyılın baş a
4   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
yöne ici e a is ok a sını ı olmak üze e oplumun
he kesiminde insan e hay an da anışla ını akli
eden o oma la oluş u ma ya ışı başlamış ı . Bu ya ış
dönemin else i bakış açısına da yansımış ı
İnsana ai dönüşümün akli edilmeye başlandığı
bu dönemde, İngiliz ma ema ikçi Cha les Babbage
(1792–1871), “Fa k Mo o u” adını e diği ilk
hesap makinesini zihinsel ola ak pa çala a ayı mayı
amaçlaya ak geliş i di. Bu makine hem işlem
işlemle ini yapabilmek e hem de ha ızasında a a
sonuçla ı saklaya ak sa anç e dama gibi oyunla
oynanmak adı . Babbage’in bu çalışması, yapay zekâ
alanında a ılmış bi adım ola ak kabul edili (Schul z e
Ellen-Schul z, 2007).
Yapay zekânın kökeni Ceze i’nin (1136-1206)
obo çizimle ine kada uzansa da, mode n anlamda
gelişimi İkinci Dünya Sa aşı ile başlamış ı . Alan Tu ing,
sa aş sı asında geliş i diği “Bombe” adlı o oma ik kod
kı ma makinesiyle önemli bi ol oynamış e son asında
yapay zeka üze ine öncü çalışmala yapmış ı . 1947’de
e diği kon e ans a bilgisaya p og amla ıyla akıllı
YAPAY ZEKÂ VE HUKUKUN KESİŞİM NOKTALARI   5
makinele in geliş i ilebileceğini açıklamış, 1950’de
yayımladığı makalesinde “Makinele düşünebili mi?”
so usunu a ışa ak yapay zekânın düşünsel emelle ini
o aya koymuş u .
Yapay zekânın iki babası Alan Tu ing ola ak
kabul edilse de “yapay zeka” e imi ilk kez 1956’da
John McCa hy a a ından Da mou h Koleji’ndeki bi
çalış ayda kullanılmış ı . Bu e kinlik son ası alanda
önemli p og amla (Aziz, Eliza, Bilgin, S ajye ) e
1972’de Japonya’da geliş i ilen ilk insansı obo
WABOT-I o aya çıkmış ı . 1974–1980 yılla ı a asında
“Yapay Zeka Kışı” yaşanmış, 1980’le de ise de le
onla ıyla çalışmala yeniden canlanmış ı . 1997’de
IBM’in “Deep Blue” adlı p og amının dünya sa anç
şampiyonu Ga y Kaspa o ’u yenmesi, bilgisaya la ın
beli li alanla da insanla dan daha üs ün olabileceğini
gös e miş i . Schul z, D. P. e Ellen-Schul z, S. (2007).
2000’li yılla ın başında yapay zeka ilk kez
“Roomba” isimli elek ikli süpü ge ile e le e gi miş i .
2006’da Facebook, Ne lix e Twi e gibi büyük
şi ke le yapay zekayı kullanmaya başlamış ı (Aca ,
6   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
2020). IBM’in Wa son p og amı 2011’de “Jeopa dy!”
ya ışmasında insan akiple ini yenmiş (Sa ıel, 2017),
Google’ın 2018’de anı ığı Duplex ise ele onla ande u
ala ak dikka çekmiş i (Aca , 2020). Günümüzde
yapay zekâ des ekli uzman sis emle dok o la a öne ile
sunmak a, Ame ika’nın bi çok eyale inde sü ücüsüz
a açla kullanılmak adı (İnce, 2017). Ancak yapay
zekânın insan zekasını geçip geçmeyeceği so usu halen
a ışılmak a olup, bu konuda öncelikle insan zekâsının
anımlanması ge ek iği u gulanmak adı (Kı pına ,
2019; Coşkun & Gülle oğlu, 2021).
Bununla bi lik e Yapay zekanın gelişim sü eci dö
emel dalga şeklinde öze lenebili : (Jenkins e al., 2020;
Coşkun e Gülle oğlu, 2021).
1950–1970 dönemi: Sembolik yapay zekâ e
man ıksal p og amlama.
1980–1990 dönemi: Uzman sis emle e bilgi
abanlı uygulamala .
2000 son ası: Makine öğ enmesi, is a is iksel
modelle e e i odaklı yön emle .
2010 son ası: De in öğ enme, doğal dil işleme,
gö sel anıma e öze k ka a sis emle i. Bu sü eç e
KAVRAMSAL ÇERÇEVE   13
Şenel 2020; A end,. 2021; Sa ı; 2020). Ka a Kılıça slan,
2019; Çekin, 2021; Si ikaya, 2019).
Alan Tu ing’in (1950) ünlü “Tu ing Tes i” ile
başlayan bu a ışma, günümüzde de in öğ enme,
büyük e i e makine öğ enmesi gibi eknolojile le
yeni bi boyu kazanmış ı . Yapay Zeka, özellikle e i
odaklı ka a e me sü eçle inde öngö ü kapasi esi
e hız açısından insan pe o mansını aşabilmek edi
(Good ellow, Bengio & Cou ille, 2016).
Ülkemizde ise ilk kez Cahi A a a ından
makinele in düşünüp düşünemeyeceği a ışılmış ı
(Öne e Bay ak a , 2024).
1956 yılında “yapay zeka (a i icial in elligence)”
e imi ilk kez John McCa hy a a ından kullanıla ak,
akıllı makinele yapma bilimi e mühendisliği ola ak
anımlanmış ı (Yılmaz, 2023).
“Yapay zeka” e imindeki “yapay”, insanla
a a ından ü e ilen, kon ol edilen, anlamındadı “Zekâ”
nin anımı ise dok inde; öğ enme, düşünme, anlama
gibi ye enekle seklindedi . TDK sözlüğünde ise zekâ;
“insanın düşünme, akıl yü ü me, objek i ge çekle i

14   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
algılama, ya gılama e sonuç çıka ma ye enekle inin
amamı, di aye , e ase ” ola ak anımlanmış ı .
Yapay zeka, akıllı makinele e özellikle bilgisaya
p og amla ı yapma bilimi e mühendisliğidi eya
yapay zeka, bilgisaya la daki akıllı e insan benze i
da anışla ı akli e me ye eneği e insan zekası
ge ek i en gö e le in yapılması için bilgisaya la ın
p og amlanmasıdı (Ba a seh, 2018).
Yapay zekanın insanlaş ı ılmış ipine de obo
denmiş olmakla bi lik e, obo al bi e im ola ak
aşağıdaki şekille de anımlanmaya çalışılmış ı ;
Bi leşmiş Mille le in 2005 a ihli Robo Bilim
apo unda obo , “kısmen eya amamen o onom ola ak
işleyen ya da yeniden p og amlanabilen makine” ola ak
(Doğan, 2019; Taşdemi e a k., 2020)
Fiziksel dünyada a lığı e e kisi olan, çalışması
için insanla ca eya başka obo eya yapay zekâlı
a lıkla ca kon ol edilmesine ih iyaç duymayan,
ü e ilmiş, yapay zekâlı a lık” (Taşdemi e a k., 2020)
A upa Pa lamen osunun 16 Şuba 2017 a ihli
Robo ikle Hakkında Medenî Hukuk Ku alla ı
KAVRAMSAL ÇERÇEVE   15
Ta siye Papo unda, bi nesnenin obo ola ak kabul
edilebilmesi için sensö le ya dımıyla e/ eya çe esi
(içsel-bağlan ı) ile e i değişimi sayesinde o onom
özellik edinim e bu e ile i alıp- e me e analiz
edebilme, ec übele inden ya a lana ak e e kileşimle
kendiliğinden öğ enme (opsiyonel k i e ), en azından
bi ali iziksel des ek, çe esel u um e ha eke le e
uyum sağlama, biyolojik yaşamın yokluğu k i e le ini
aşıması ge ekmek edi (Doğan, 2019)
16.02.2017 kabul a ihli Robo ikle Hakkında
Medenî Hukuk Ku alla ı Ta siye Rapo unda o onom
olma, “ka a e ebilme e bu ka a la ı dış dünyada,
dışa ıdan bi yönlendi me eya e kileşim olmaksızın
uygulayabilme kabiliye i” ola ak i ade edilmek edi .
İnsan müdahalesinin olduğu du umla da ise ya ı
o onom obo an söz edilmek edi ( E can, 2019).
Robo ka amını en iyi i ade eden anıma gö e;
obo sü ekli e o oma ik şekilde kendi e a ındaki
çe eyi algılayabilen, bilgi analizi a acılığıyla bu
algıla ı işleyebilen, yani düşünebilen, o a beli lemek,
bi şeyle i ha eke e i mek, uya mak, a siyede
16   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
bulunmak, ka a e mek, emi e mek gibi işle le i
ye ine ge i ebilen mekanik objele di (Adı 2023)
Robo la ın, oyun oynayan insansı obo la ,
endüs iyel obo la , ıbbi ameliya obo la ı, has a
ya dım obo la ı, köpek e api obo la ı, oplu ola ak
p og amlanmış sü ü obo la ı, Gene al A omics
P eda o gibi İHA d onla ı, mik oskobik nano
obo la , mobil obo la , eği ici obo la , modüle
obo la , se is obo la ı, aske i obo la , o onom
a açla , e obo la ı gibi a klı ü le i söz konusudu
(Akbulu , 2023)
İnsana ai id ak kabiliye inin e zekanın akli
edile ek p oblem çözebilme, anlamlandı ma, deneyim
ile öğ enme gibi ye enekle in bilgisaya sis emle inde
modellenmesi ile yapay zeka meydana gelmek edi .
he sena yo için kesin komu e ilen klasik bilgisaya
aksine, yapay zeka, algo i mala ının geliş i ilmesi ile
bi ne i öğ enebili .
Ve no Vinge, bilgisaya la ın e obo la ın
insanla dan daha akıllı olduğu bi anın gelebileceğini
öne sü müş ü . Buna “Tekillik” adını e mek edi .
KAVRAMSAL ÇERÇEVE   17
Bunun insanla için bi az ya da muh emelen çok
ehlikeli olabileceğini öne sü mek edi (Akbulu , 2023).
“ABD o dusu a a ından yapılan bi simülasyon
es inde, yapay zeka a a ından yöne ilen insansız
ha a a acının, “gö e ini amamlamasını önlediği
için” ope a ö ünü öldü düğü gö üldü. ABD Ha a
Ku e le i’nin Yapay Zeka Tes le i e Ope asyonla ı
Müdü ü Tucke “Cinco” Hamil on, güçlü bi yapay
zekanın kon olündeki SİHA’ya (silahlı insansız
ha a a acı) “düşman ha a sa unma sis emle ini yok
e me” em i e ildiğini açıkladı. Hamil on, simülasyon
sı asında SİHA’nın em e ka şı çıkan he kese
saldı dığını beli e ek, “Yapay zekâ, hede ine ulaşmak
için beklenmedik s a ejile kullandı” dedi. The
Gua dian’ın ak a dığına gö e Hamil on, yapay zekânın
gö e ini ye ine ge i dikçe puan kazandığını i ade e i.
Bu nedenle simülasyonda SİHA’nın, “hede i u ma”
em i e en insan ope a ö ü öldü düğü gözlemlendi.
Hamil on, “Sis emi ‘Hey, ope a ö ü öldü me, bu kö ü
bi şey, bunu yapa san puan kaybede sin’ şeklinde
eği ik. Peki, o ne yap ı? Ope a ö ün ‘hede i u ma’
18   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
em i e mesini engellemek için ile işim kulesini
yıkmaya başladı” dedi (URL 1)
Yapay zekanın hukuk açısından k i ik öneme sahip
özellikle i şunla dı :
O onomi: İnsan müdahalesi olmaksızın ka a
e ebilme kapasi esi.
Uya lanabili lik: Yeni e ile ka şısında kendini
güncelleyebilme ye eneği.
Ölçeklenebili lik: Çok büyük e i kümele ini kısa
sü ede işleyebilme gücü.
Bu özellikle , yapay zeka sis emle ini bi yandan
hukuk için cazip a açla haline ge i i ken, diğe
yandan ciddi iskle e so umluluk a ışmala ını da
be abe inde ge i mek edi (Flo idi e al., 2018). Yapay
zekânın ka maşık sis emle i çözmesi, hızlı işlem
yapabilmesi e kullanıcı bilgile ine ulaşabilmesi gibi
du umla , gü enlik/e ik konusunu gündeme ge i miş i
(Can, 2023).
2.2. Hukukun Dönüşen Rolü
Hukuk sis emle i, a ih boyunca oplumsal
gelişmele e pa alel ola ak dönüşmüş ü . Sanayi de imi

KAVRAMSAL ÇERÇEVE   19
ile iş hukuku, in e ne de imi ile bilişim hukuku o aya
çıkmış ı . Günümüzde ise “Yapay Zeka Hukuku”
eya “algo i mik hukuk” a ışmala ı gündemdedi
(Sche e , 2016). Bu bağlamda hukuk, eknolojinin pasi
bi akipçisi olmak an çıkıp, eknolojik gelişmele i
yönlendi en ak i bi a aç haline gelmek zo undadı .
Bunu da henüz ne bi anımlama yapılmamış olmasına
ağmen p oak i hukuk ola ak isimlendi ebili iz.
2.3. P oak i Hukuk Yaklaşımı
P oak i hukuk, hukuku yalnızca uyuşmazlıkla ın
çözümüne odaklanan eak i bi mekanizma ola ak
değil, yani olayla olup öngö ülmemiş ya da suç
ola ak beli lenmemiş iille işlenip daha son a bunla a
ceza eya yap ı ım ge i mek ye ine, aynı zamanda
oplumsal yaşamı düzenleyen, geleceği öngö en e
iskle i minimize eden bi sü eç ola ak ele alı . Haapio
e Be ge -Wallise , ’a (2025) gö e p oak i hukuk, şu
üç emel amaca hizme ede :
Hukuki so unla ın önceden önlenmesi,
Bi eyle in e ku umla ın öngö ülebili bi hukuki
çe çe ede aaliye gös e mesinin sağlanması,
20   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
Teknolojik gelişmele in oplum ya a ına
yönlendi ilmesi.
Yapay Zeka çağında bu yaklaşım, algo i mik
ka a la ın şe a lığını sağlamak, kişisel e ile in
ko unmasını ga an i al ına almak e e ik ilkele i
no ma i düzleme aşımak açısından azgeçilmezdi
(Ca h, 2018). Bununla bi lik e eknolojik gelişmele in
oplum ya a ına olduğu kada gelecek e insanlığa ka şı
ehdi olmasının da dikka e alına ak yönlendi ilmesi
de önemlidi . Bi başka deyişle yapay zekanın kendi
başına insan eya insanlığa ka şı suç işlemesinin önüne
geçecek şekilde haya a geçmeye e gelişmeye de am
e mesini sağlayacak önceden düşünülüp konsensusla
yapılabilen ku alla a kesin iaye le ile lenmesi bu
hususun konuyla ilgili gelişmiş ülkele in ekeline
bı akılmaması sayesinde olacak ı . Kısacası, olayla ın
a dından değil önünden edbi ge i mek, kü esel
geleceği e kileyebilecek so unla için şimdiden
olabilecekle i gö üp ahayyül eden e önleyebilen,
ça e bulan adale i ko uyan, sağlayan e kollayan yani
adale in bozulmasına cesa e edilemeyecek güçlü
hukuk ku alla ı ile önlemle in alınması ge ekmek edi .
21
BÖLÜM III
YAPAY ZEKÂ VE HUKUK
İLİŞKİSİ
Yapay zekânın hukukla ilişkisi, iki yönlü bi
incelemeyi zo unlu kılmak adı : (1) yapay
zekanın hukuk uygulamala ında bi a aç
ola ak kullanılması e (2) Yapay zekanın hukuka konu
olması, yani hukuki düzenleme ih iyacını doğu ması.
Bu iki boyu , hem hukuk p a iği hem de hukuk eo isi
açısından k i ik önem aşımak adı (Sche e , 2016).
Yapay zeka insana ai özellikle aşıdığı için e haya ın
he alanı ile iç içe bi gelişimde olduğu nedeniyle hukuk
ile doğ udan ilişki içinde olup hukukun üm alanla ını
hızlı bi şekilde e kilemek edi .
3.1. Yapay Zekânın Hukuk Uygulamala ında
Kullanımı
Yapay Zekanın hukuk uygulamala ında kullanımı
son on yılda hızla a mış ı . “LegalTech” ola ak
22   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
adlandı ılan bu alan, hukuki hizme le in e imliliğini
e e işilebili liğini a ı mayı amaçlamak adı (Remus
& Le y, 2016).
Ya gı Ka a Des ek Sis emle i: Bazı ülkele de
yapay zeka abanlı sis emle , hakimle e geçmiş
iç iha la ı incelemede e benze da ala ın sonuçla ını
öngö mede ya dımcı olmak adı . Ö neğin, Es onya’da
küçük çaplı uyuşmazlıkla da yapay zeka abanlı ya gı
asis anı p ojele i gündeme gelmiş i (Sa o , 2020).
ABD e bazı ülkele de sa unma emsilcisi a uka la
bundan aydalanmak a ha a bu du umun hakimle
ile a ala ında zaman zaman ilginç diyalogla a neden
olduğu duyulmak adı .
Sözleşme Analizi e O omasyonu: Büyük hukuk
i mala ı, Yapay zeka abanlı yazılımla a acılığıyla
binle ce sözleşmeyi kısa sü ede inceleyebilmek e e
isk analizle i çıka abilmek edi . Bu du um, hukuk
p a iğinde zaman e maliye açısından de imsel bi
dönüşüm ya a mak adı (Za a ain, 2018).
Da a Öngö ü Sis emle i: yapay zeka, geçmiş da a
e ile ini analiz ede ek beli li bi da anın kazanılma
YAPAY ZEKÂ VE HUKUK İLİŞKİSİ   29
yapay zekâla ın kullanımının gide ek yaygınlaşması e
ulusla a ası alanda ekonomik, aske i e sosyal anlamda
kü esel bi değe hâline gelmesi, yalnızca ulusal
me zua la çözülmesi güç yeni hukuki so unla o aya
çıka mak adı . Bu bağlamda, düzenlenecek iç hukuk
ku alla ının yanı sı a, bi ulusla a ası kon ansiyon
a acılığıyla a klı ülkele de yeknesak bi yaklaşımın
sağlanması ye inde olacak ı .
Yapay zekâ a lıkla a kişilik anınması
du umunda, kişilik hakkı kapsamındaki değe le in,
üzel kişile den ziyade ge çek kişile e daha yakın
bi yapıda değe lendi ileceği düşünülmek edi . Bu
yaklaşım, insanî ni elikle e sahip olduğu için yalnızca
ge çek kişile e anınan bazı değe le in, yapay zekâ
a lıkla bakımından da benze şekilde ko unabileceği
anlamına gelmek edi . Ö neğin, ücu bü ünlüğü gibi
insanî değe le , ge çek kişile için özel ko uma al ında
bulunmakla bi lik e, yapay zekâ a lıkla a ilişkin
asa ımla ın e işle le in bü ünlüğü açısından benze bi
hukuki ko umanın sağlanması ge ekebili . Bu du um,
yapay zekâ a lıkla ın, yalnızca ekonomik eya işle sel

30   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
a açla ola ak değil, beli li hakla a sahip öze k a lıkla
ola ak da değe lendi ilmesi ge ek iğini gös e mek edi .
Dolayısıyla, hem ulusal hem de ulusla a ası düzeyde bu
konuda kapsamlı bi hukuki çe çe enin oluş u ulması,
yapay zekâla ın so umluluk, hak e yükümlülükle inin
ne bi şekilde beli lenmesi açısından k i ik öneme
sahip i (Be , 2022).
O onom A açla e So umluluk Hukuku:
Bi o onom a acın a ik kazasına sebep olması
halinde so umluluğun ü e icide mi, yazılım sağlayıcıda
mı yoksa a acın sahibinde mi olacağı so usu, klasik
so umluluk hukukunun sını la ını zo lamak adı
(Gu ney, 2013).
•Yapay zekâ des ekli silah sis emle inin kon olü
e kullanımından doğacak hukuki so umluluk, en
önemli a ışma başlıkla ından bi idi (Adı , 2023).
Bu sis emle in:
•Ka a e me mekanizmala ı
•Hede beli leme k i e le i
•E ik sını la ı konusunda beli sizlikle me cu u .
YAPAY ZEKÂ VE HUKUK İLİŞKİSİ   31
•Me cu ulusla a ası hukuk çe çe esi, yapay
zekâ des ekli obo ik silah sis emle inin kullanımını
düzenlemek e ye e siz kalmak adı (Yılmaz, 2023);
Bu du um:
•Silahlı ça ışma hukuku,
•So umluluk açısından yeni hukuki düzenlemele i
ge ekli kılmak adı (Meie , 2016)
BM’nin çalışmala ı
•BM Silahla ın Yaygınlaş ı ılmasını Önleme
O isi (UNODA), 2024 yılında o onom silah sis emle inin
düzenlenmesi için çalışma g upla ı oluş u muş u .
•Uzman oplan ıla ında, “ölümcül o onom
silahla ın” yasaklanması eya sını landı ılması
a ışılmak adı .
h ps://mee ings.unoda.o g/ccw-/con en ion-
on-ce ain-con en ional-weapons-g oup-o -
go e nmen al-expe s-on-le hal-au onomous-
weapons-sys ems-2024
32   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
•Silahsızlanma Kon e ansı (CD, Con e ence on
Disa mamen ), kü esel düzeyde bağlayıcı bi anlaşma
ih iyacını gündeme ge i miş i .
A upa Bi liği’nin konuya ilişkin en önemli ka a ı
obo ikde medeni hukuk ku alla ı ola ak adlandı ılan
2017 a ihli me indi . Bu ka a o onom sis emle
bakımından sadece yeni so umluluk modelle i,
sigo a e uzun adede kompleks obo la a elek onik
kişilik e ilmesi öne isini dile ge i miş i (A upa
Pa lamen osu, 2017).
•2018 yılında çok sayıda uzman g ubu ku ulmuş
e gü enili yapay zekâlı obo la için e ik ilkele i
geliş i miş i .
•2020 Ekim ayında yapay zekâ işle icisinin özel
ola ak so umlu u ulmasını öne en bi üzük aslağı
yayınlanmış ı .
Bi leşmiş Mille le e Ulusla a ası Kızılhaç
Komi esi, 2026 yılına kada o onom silah sis emle inin
kullanımını yasaklamayı hede leyen bi anlaşmanın
müzake e edilmesini ekli e mişle di .
YAPAY ZEKÂ VE HUKUK İLİŞKİSİ   33
•A upa Bi liği’nin konuya ilişkin en önemli
ka a ı obo ikde medeni hukuk ku alla ı ola ak
adlandı ılan 2017 a ihli me indi . Bu ka a o onom
sis emle bakımından sadece yeni so umluluk modelle i,
sigo a e uzun adede kompleks obo la a elek onik
kişilik e ilmesi öne isini dile ge i miş i (Adı , 2023).
•2018 yılında çok sayıda uzman g ubu ku ulmuş
e gü enili yapay zekâlı obo la için e ik ilkele i
geliş i miş i .
•2020 Ekim ayında yapay zekâ işle icisinin özel
ola ak so umlu u ulmasını öne en bi üzük aslağı
yayınlanmış ı .(A upa Komisyonu, 2020).
•Yine 2021 yılında yapay zekânın gü enliğine
a ı a bulunduğu bi yapay zekâ üzük aslağı öne isi
sunmuş u . Komisyon bu üzük asa ısında yapay zekâ
sis emini çok geniş şekilde anımlamış dö ana başlık a
ele almış ı (A upa Komisyonu, 2021).
34   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
a. İlk g up Kabul edilemez isk içe en yapay
zekâ sis emle i olup işle ilmesi yasaklanan yapay zekâ
sis emle inin bi lis esini sunmuş u .
Buna gö e, insanla ın emel hakla ına yönelik açık
bi ehdi ola ak değe lendi ilen yapay zeka sis emle i
yasaklanacak ı .
İnsanla ın eya beli li sa unmasız g upla ın
bilişsel da anışsal manipülasyonu yani kişile in
İnsanla ın (yaşla ı, engellilikle i, sosyal eya ekonomik
du umla ı nedeniyle) zayı nok ala ından aydalanma
e onla ı maniple eden yapay zeka sis emle i
yasaklanacak ı .
Ö neğin; çocukla da ehlikeli da anışla ı eş ik
eden sesle e kinleş i ilen oyuncakla yasaklanacak ı .

YAPAY ZEKÂ VE HUKUK İLİŞKİSİ   35
Sosyal puanlama: insanla ı da anış, sosyo-
ekonomik du um eya kişisel özellikle e gö e
sını landı mak e puanlama yasaklanacak ı .
İnsanla ın biyome ik yüz anımlanması amaçlı
e i abanı oluş u an ge çek zamanlı e uzak an
biyome ik sis emle sını lı is isnala ha icinde
yasaklanacak ı ancak ciddi bi suç an a anan bi i eya
bi kaçı ma olayı için hede li bi a ama yapılıyo sa,
insanla ı anımak için yapay zekanın kullanılmasına
izin e ilebilecek i .
İşye inde e eği im ku umla ında okulla da duygu
anıma da yine yasaklanacak ka ego ile dendi .
b. Yüksek isk içe en yapay zekâ sis emle i
olan ikinci g up zo unlu bi isk yöne iminin konusu
olacak ı .
c. Sını lı isk a z eden üçüncü g up yapay zekâ
sis emle i sadece şe a lık ge ekle ine abi olacak ı .
Spesi ik şe a lık iski: Kullanıcıla ın, sohbe
obo la ı gibi yapay zeka sis emle ini kullanı ken
bi makineyle e kileşimde bulundukla ının a kında
olmala ı sağlanacak ı .
36   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
Biyome ik sını landı ma eya duygu anıma
sis emle i içe en uygulamala konusunda kullanıcıla ın
bilgilendi ilmesi ge ekecek i .
d. Minimal se iyede isk içe en yapay zekâ
sis emle i spesi ik yükümlülükle öngö ülmemiş i
Bu son aslak yapay zekâ sis emle inin gü enliğini
emin e meye odaklanmak a olup (Adı , 2023) bu
sis emle in piyasaya sü ülmesinden önce alınması
ge eken önlemle le piyasada iaye edilmesi ge eken
yükümlülükle i ele almak adı ancak yapay zekâ
sis emle inin yol aç ığı za a la için so umluluğa dai
düzenleme yok u .
Algo i mik Ka a la ın Şe a lığı: Yapay zekanın
“ka a ku u” ni eliği, yani ka a alma sü ecinin am
ola ak açıklanamaması, hukukun şe a lık e hesap
e ebili lik ilkele iyle çelişebilmek edi (Bu ell,
2016).
Temel Hak e Özgü lükle : Yapay zeka
sis emle inin ay ımcılık yapma po ansiyeli, eşi lik
ilkesine e insan hakla ına yönelik ehdi le
ba ındı mak adı . Özellikle işe alım algo i mala ı, ı k
YAPAY ZEKÂ VE HUKUK İLİŞKİSİ   37
e cinsiye emelli ay ımcılıkla a yol açabilmek edi
(Ve ma, 2019).
Bu nedenle, yapay zekanın hukuka konu olması
sadece eknik bi mesele değil, aynı zamanda e ik
e siyasal bi meseledi . Ulusal e ulusla a ası
düzenlemele in bu iskle i önleyici e dene leyici bi
yapıda geliş i ilmesi, p oak i hukuk yaklaşımının en
emel ge eklilikle inden bi idi (Flo idi e al., 2018).
9 A alık 2023 a ihinde A upa Pa lamen osu,
Yapay Zeka Yasası hakkında geçici bi anlaşmaya
a mış ı . Söz konusu geçici anlaşma kabul edildiğinde
dünyanın ilk Yapay Zeka yasası olacak ı . Yapay Zeka
Yasası’nın, 2026 yılından i iba en bü ün AB genelinde
yü ü lüğe gi mesi beklenmek edi .
Dünyada bi ilk olan yeni yasal düzenleme, yapay
zeka uygulamala ına ka şı “ emel hak e özgü lükle i,
demok asiyi, hukukun üs ünlüğünü e çe eyi”
ko umayı hede lemek edi .
A upa Pa lamen osunda alınan ka a a gö e;
Yapay zekâ, daha iyi sağlık hizme le i; daha gü enli
e emiz ulaşım; daha e imli ü e im; daha ucuz
38   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
e sü dü ülebili ene ji gibi bi çok alanda ayda
sağlayabilecek i . Alınan ka a la dan bi i de yapay zeka
sis emle inin, za a lı sonuçla ı önlemek için o omasyon
ye ine insanla a a ından dene lenmesidi .
45
BÖLÜM V
ULUSLARARASI PERSPEKTİF
Yapay zekânın kü esel ölçek e ya a ığı
e kile , a klı ülkele de e bölgele de
çeşi li hukuki e e ik düzenlemele in
o aya çıkmasına yol açmış ı . Bu düzenlemele ,
bi yandan ino asyonu des eklemeyi, diğe yandan
bi eyle in hakla ını ko umayı amaçlamak adı . Ancak
he bölgenin yaklaşımı, a ihsel, kül ü el e ekonomik
bağlamla a gö e a klılık gös e mek edi .
Bu du um ulusla a ası işbi liğini de zo a sokma
olasılığını be abe inde ba ındı mak adı .
Bi leşmiş Mille le Genel Ku ulu’nda alınan
“Bilgi Teknolojile inin Kö üye Kullanılması ile
Mücadele” ka a ı, 2001 yılından günümüze kada bu
amaç doğ ul usunda sibe suçla la mücadelele için
e ilen çalışmala da a ışla a zemin hazı lamış ı

46   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
5.1. A upa Bi liği Yapay Zekâ Düzenlemele i
(AI Ac )
A upa Bi liği (AB), yapay zekâ düzenlemele inde
öncü konumda ye almak adı .
Teknoloji ü ünle inin kullanımına ilişkin ola ak
de le le , yenilikçi e u uk açıcı uygulamala ı haya a
geçi meye çalışmak adı . Bu kapsamda hazı lanan
kanun, 58 maddeden e 4 ana başlık an oluşmak a
olup, özellikle sibe saldı ıla , gü enlik açıkla ı e
diji al al yapıla daki iskle e odaklanmak adı . Kanun,
yalnızca eknik önlemle le sını lı kalmayıp, e ik
ilkele e uygun da anış biçimle inin benimsenmesini
de eş ik e mek edi . Bu doğ ul uda, sibe iskle i
azal an uygulamala ın e cih edilmesi, e kin bi şekilde
uygulanması e ge ek iğinde dene imden geçi ilmesi
amaçlanmak adı . Böylelikle, hem kamu ku umla ının
hem de özel sek ö ün eknoloji kullanımında gü enliği
a ı mak, sibe ehdi le e ka şı hazı lıklı olmak e
diji al e ik s anda la ını benimsemek mümkün hale
gelmek edi . Kanunun bu yaklaşımı, diji al dönüşüm
sü ecinde sü dü ülebili e gü enli bi eknolojik
ekosis em oluş u ulması açısından k i ik öneme sahip i .
ULUSLARARASI PERSPEKTİF   47
Öze le, yapay zekânın kullanılması sü ecinde
emel hak e özgü lükle aleyhine eylemle in meydana
gelme ih imalinin henüz oluşmadan be a a edilmesi
amaçlanmış ı .
Yasanın omu gası, kanunun 2. başlığında ele
alınan A upa Sibe Gü enlik Ajansı’na geniş ye ki
e so umlulukla yüklemek edi . Bu çe çe ede ajans,
sibe gü enlik alanında uzmanlık me kezi ola ak
aaliye gös e mek e e çalışmala ını bilimsel e eknik
kali e s anda la ına uygun şekilde yü ü mek edi .
Ajans, üye de le le in sibe gü enlik poli ikala ını
geliş i mele ine e uygulamala ını iyileş i mele ine
des ek olmalı; kapsamlı ye kile i, onu bu alanda
bi o o i e ola ak konumlandı mak adı . Ay ıca üye
de le le , sını ö esinde meydana gelen sibe olayla
ka şısında, ajansın öne diği önlemle le ko unabilecek
e sibe gü enlik kapasi ele ini a ı abilecekle di . Bu
du um, ajansın yalnızca ehbe lik değil, aynı zamanda
uygulamaya yön e en bi ye kili ku um olduğunu
o aya koymak adı .
Hukuki p osedü le in sü ekli ola ak geliş i ilmesi
e yenilenmesi, özellikle bilişim eknolojile ini kullanan
48   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
bi eyle in e ku umla ın gü enliğinin sağlanması
açısından büyük önem aşımak adı . Sü eçle güncel
u ulmadığında, uygulamala ın gü enlikli olup
olmadığı so gulanmak a e yeni ehdi le e ka şı
e kin müdahale imkânı kısı lanmak adı . Bilişim e
ile işim eknolojile inde yaşanan hızlı gelişmele ,
hukuki düzenlemele in yalnızca kanun düzeyinde
kalmamasını; ilgili yöne melikle in hazı lanmasını
e sü ekli güncellenmesini zo unlu kılmak adı .
Yöne melikle in e kin bi şekilde uygulanması,
uyum sü eçle inin hızlanmasını sağlamak a e sibe
saldı ıla ın önlenmesinde k i ik ol oynamak adı .
Özellikle yapay zekâ eknolojile inin
sibe gü enlik alanında dene im e müdahale
mekanizmala ına en eg asyonu, hukuki e eknik
sü eçle in e kinliğini a ı mak adı . Yapay zekâ
abanlı analiz sis emle i, anlık ehdi espi i e isk
değe lendi mesi yapabilmek e, sibe saldı ıla ın
önceden beli lenmesine e hızla müdahale edilmesine
olanak anımak adı . Böylece A upa Sibe Gü enlik
Ajansı’nın hukuki ye kile i ile eknolojik kapasi esi,
hem üye de le le in gü enliğini güçlendi mek e hem
ULUSLARARASI PERSPEKTİF   49
de ulusla a ası düzeyde sibe gü enlik s anda la ının
yüksel ilmesine ka kı sağlamak adı . Bu bağlamda,
hukuki çe çe e ile eknolojik al yapının bi lik e ele
alınması, sibe gü enlik s a ejile inin sü dü ülebili
e e kili olabilmesi açısından k i ik bi öneme sahip i
(Adı , 2023; Çakı e Uzun, 2021).
AB Komisyonu’nun 2021 yılında öne diği Yapay
Zekâ Yasası (AI Ac ), dünyada yapay zekâya dai
kapsamlı bi yasal çe çe e oluş u mayı hede leyen ilk
gi işimdi (Eu opean Commission, 2021).
Risk Temelli Yaklaşım: AI Ac , yapay zekâ
sis emle ini isk se iyele ine gö e sını landı mak adı :
kabul edilemez isk, yüksek isk, sını lı isk e asga i
isk.
Yüksek Riskli Sis emle : Sağlık, gü enlik, eği im
e adale gibi k i ik alanla da kullanılan yapay zekâ
sis emle i, sıkı dene im e se i ikasyon sü eçle ine abi
u ulmak adı .
Şe a lık e Göze im: Kullanıcıla ın yapay
zekâ ile e kileşimde oldukla ını bilmele i zo unlu
kılınmak a, algo i mala ın şe a lık s anda la ı
beli lenmek edi .
50   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
AB’nin bu yaklaşımı, eknolojik gelişmele e
yön e ici bi “kü esel s anda ” işle i gö ebilecek
ni elik edi (Veale & Bo gesius, 2021).
AB Yapay Zekâ Kanunu, AB’nin esmi gaze esinde
12 Temmuz 2024 a ihinde yayımlanmış ı (URL 2)
Kanun kapsamında;
“(a) Bi lik içe isinde yapay zekâ sis emle inin
piyasaya sü ülmesi, hizme e alınması e kullanılmasına
ilişkin uyumlaş ı ılmış ku alla ı;
(b) beli li yapay zekâ uygulamala ının
yasaklanmasını;
(c) yüksek iskli yapay zekâ sis emle i için özel
ge eklilikle e bu ü sis emle in ope a ö le i için
yükümlülükle i;
(d) beli li yapay zekâ sis emle i için uyumlaş ı ılmış
şe a lık ku alla ını;
(e) genel amaçlı yapay zekâ modelle inin piyasaya
sü ülmesi için uyumlaş ı ılmış ku alla ı;
( ) piyasa izleme, piyasa göze im yöne işimi e
uygulamaya ilişkin ku alla ı;

ULUSLARARASI PERSPEKTİF   51
(g) yeni ku ulan şi ke le de dahil olmak
üze e özellikle KOBİ’le e odaklana ak ino asyonu
des eklemeye yönelik edbi le i” (AI Ac m. 1/2),
düzenleme al ına almış ı (Yüksel, 2024)
Yapay Zekâ Kanunu’nun uygulanacağı çe çe e,
diğe bi deyişle Kanun’un kapsamı AI ACT’in
kapsam başlıklı 2. maddesinde de aylı bi şekilde
düzenlenmiş i :
“1. Bu Tüzük aşağıdakile için geçe lidi :
(a) Yapay zekâ sis emle ini piyasaya sü en
eya hizme e sunan ya da Bi lik içinde genel amaçlı
yapay zekâ modelle ini piyasaya sü en, Bi lik içinde
eya üçüncü bi ülkede ye leşik olup olmadıkla ına
bakılmaksızın, sağlayıcıla (p o ide s),
A upa Bi liği, yapay zekâ sis emle inin
geliş i ilmesi, piyasaya sü ülmesi, hizme e alınması
e kullanımına ilişkin kapsamlı uyumlaş ı ılmış
ku alla ge i miş i . Buna ek ola ak, beli li yapay zekâ
uygulamala ının yasaklanması, yüksek iskli yapay
zekâ sis emle i için özel ge eklilikle in beli lenmesi e
52   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
bu ü sis emle in ope a ö le i için yükümlülükle in
anımlanması, beli li yapay zekâ sis emle i için
şe a lık ku alla ının uyumlaş ı ılması, genel amaçlı
yapay zekâ modelle inin piyasaya sü ülmesine ilişkin
düzenlemele , piyasa izleme e göze im yöne işimi
ile uygulamaya dai ku alla e özellikle KOBİ’le e
odaklana ak ino asyonu des eklemeye yönelik edbi le
kanun kapsamında ye almak adı (AI Ac m. 1/2)
(Yüksel, 2024). Bu kapsam, yalnızca eknik e hukuki
s anda la ın oluş u ulmasını değil, aynı zamanda
ekonomik e e ik boyu la ı da dikka e alan bü üncül bi
düzenlemeyi i ade e mek edi .
Yapay Zekâ Kanunu’nun uygulanacağı ak ö le e
çe çe e, AI Ac ’in kapsam başlıklı 2. maddesinde de aylı
bi şekilde beli ilmiş i . Buna gö e kanun; Bi lik içinde
eya üçüncü bi ülkede ye leşik olup olmadıkla ına
bakılmaksızın yapay zekâ sis emle ini piyasaya sü en
eya hizme e sunan sağlayıcıla ı, ku uluş ye i Bi lik
içinde olan eya Bi lik içinde bulunan sis emle in
kullanıcıla ını, sis em a a ından ü e ilen çık ının
Bi lik içinde kullanıldığı du umla da hem Bi lik içinde
ULUSLARARASI PERSPEKTİF   53
hem de üçüncü ülkele de ye leşik sağlayıcıla e
kullanıcıla ı, yapay zekâ sis emle inin i hala çıla ı e
kullanıcıla ı, kendi ü ünle i ile bi lik e e kendi adla ı
eya ica i ma kala ı al ında bi yapay zekâ sis emini
piyasaya sü en ü e icile i e Bi lik dışında ye leşik
sağlayıcıla ın ye kili emsilcile ini kapsamak adı .
Ay ıca, Bi lik içe isinde ye leşik olan e yapay zekâ
sis emle inden e kilenen kişile de kanunun ko uma
kapsamı al ındadı .
Bu çe çe ede, kanunun uygulanacağı ak ö le
e sis emle , Bi lik içinde e dışındaki aaliye le
açısından ikiye ay ılmak adı . Bi lik içe isinde
yapay zekâ sis emle ini sağlayan, kullanan, i hal
eden, dağı an, kendi ma kası al ında ü e en e bu
sis emle den e kilenen kullanıcıla doğ udan kanunun
dene imi al ındadı . Bunun yanında, Bi lik içe isinde
ku ulmamış eya ye leşmemiş olsala bile, yapay zekâ
sis emle inin çık ıla ının Bi lik içe isinde kullanıldığı
du umla da da kanun geçe liliğini ko umak adı . Bu
yaklaşım, AB’nin yapay zekâ düzenlemele inde hem
ye el hem kü esel e kiyi dikka e aldığını gös e mek edi .
54   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
Ay ıca, kanun yalnızca aaliye le i değil, isk
se iyele ini e e ik yükümlülükle i de dikka e ala ak
bi sını landı ma sis emi öngö mek edi . Yüksek
iskli sis emle için özel ge eklilikle in e ope a ö
yükümlülükle inin anımlanması, sibe gü enlik, e i
gizliliği e kullanıcı hakla ının ko unması açısından
k i ik bi ol oynamak adı . Şe a lık ku alla ının
uyumlaş ı ılması ise hem kullanıcı gü enini a ı mak a
hem de yapay zekâ sis emle inin dene lenebili liğini
sağlamak adı . Böylece AB, yalnızca hukuki bi
çe çe e oluş u makla kalmayıp, aynı zamanda e ik,
eknik e ekonomik boyu la ı bü ünleş i en bü üncül bi
yapay zekâ egülasyonu ya a mak adı . Bu düzenleme,
ulusla a ası düzeyde s anda la ın yüksel ilmesi e
yapay zekâ sis emle inin so umlu, gü enli e e ik
bi şekilde geliş i ilmesi için önemli bi ö nek eşkil
e mek edi (Abudu eyimu, & Oğu lu, 2021)
Kanun’da yapay zekâ sis emi şu şekilde
anımlanmış ı :
“Yapay zekâ sis emi”, değişen se iyele de o onomi
ile çalışmak üze e asa lanmış e kullanıma alındık an
ULUSLARARASI PERSPEKTİF   61
e çeşi lilik gibi e ensel değe le e dayanmak adı
(UNESCO, 2021).
Wo ld Economic Fo um (WEF): Kamu e özel
sek ö iş bi liğiyle yapay zekâ yöne işimi için ehbe le
yayımlamak adı (WEF, 2020).
Bu gi işimle şimdilik kü esel konsensus an çok
uzak olmakla bi lik e , yapay zekâ çağında ulusla a ası
hukuk e e ik s anda la ın oluşmasına gelecek adına
zemin hazı lamak adı .
Ulusla a ası ö gü le in yapay zekâya dai
beli lediği ilkele e ehbe le , eknolojik ile lemeyi
e ik e hukuki s anda la la dengelemeye yönelik
önemli bi adım ola ak değe lendi ilebili . Ancak
me cu a siye ni eliğindeki düzenlemele , hızlı
gelişen yapay zekâ eknolojisinin çe esel e oplumsal
e kile ini ye e ince önleyememek edi . Bu du um,
özellikle ene ji üke imi, ka bon ayak izi e diji al a ık
gibi çe esel sü dü ülebili lik so unla ını ele almak
için ulusla a ası bağlayıcı s anda la ın, diğe bi i ade
ile ulusla a ası bağlayıcı p oak i hukuki yap ı ımla ın
ge ekliliğini o aya koymak adı . Dolayısıyla, OECD,

62   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
UNESCO e WEF gibi ku umla ın çabala ı, gelecek e
yapay zekâ eknolojisinin hem e ik hem de çe esel
açıdan so umlu bi şekilde geliş i ilmesini sağlamaya
yönelik zemin hazı lamak a e ka a lı bi ulusla a ası
iş bi liğinin önemini u gulamak adı .
63
BÖLÜM VI
TÜRKİYE’DE YAPAY
ZEKÂ VE HUKUK
Yapay Zekânın, eknolojinin gelişmesiyle
bi lik e haya ımızda daha azla ye
edineceği öngö ülmek edi . Özellikle
obo la ın kullanımının a ması, be abe inde hukuki
so unla ı da ge i ecek i . Hem obo la ın bi bi le iyle
hem de insanla ın obo la la e kileşimi, hukuki açıdan
çeşi li sonuçla doğu abili .
Bu bölümde, yapay zekâya sahip sis emle in
hukuki kişiliği e so umlulukla ı üze ine yapılan
a ışmala a değinmek e bu alanda geliş i ilmesi
ge eken me zua ı analiz e mek amaçlanmak adı .
Yine bu bölümde, Tü kiye’nin yapay zekâ s a ejisi
e yasal düzenlemele incelene ek Tü k hukukunda
p oak i düzenlemele için öne ile sunulmuş u .
64   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
6.1. Tü kiye’nin Yapay Zekâ S a ejisi (2021–
2025)
Tü k hukukunda yapay zekalı obo la a ilişkin
en yakın düzenleme Si il Ha acılık Genel Müdü lüğü
a a ından insansız ha a a açla ıyla ilgili çıka ılan
alima ı . Söz konusu alima , İnsansız Ha a
A acı Sis emle inin Ay ılmış Ha a Sahala ındaki
Ope asyonla ının Usul e Esasla ına İlişkin Talima ,
18/11/2005 a ihli e 5431 sayılı Si il Ha acılık
Genel Müdü lüğü Teşkila e Gö e le i Hakkında
Kanun ile 14/10/1983 a ihli e 2920 sayılı Tü k Si il
Ha acılık Kanunu kapsamında hazı lanmış ı (İnce e
a k. 2019) .
Tü kiye’nin s a ejisinde öne çıkan hede le
şunla dı :
Yapay zekânın is ihdama ka kısını a ı mak e en
az %5’lik bi is ihdam payı ya a mak.
Ni elikli insan kaynağı ye iş i mek, üni e si ele e
özel sek ö işbi liği ile eği im p og amla ı geliş i mek.
Açık e i paylaşımı e ulusal e i ha uzla ı
oluş u a ak yapay zekâ ekosis emini güçlendi mek.
TÜRKİYE’DE YAPAY ZEKÂ VE HUKUK   65
E ik, gü enili e insan odaklı yapay zekâ
anlayışını benimsemek (T.C. Sanayi e Teknoloji
Bakanlığı, 2021).
Bu hede le , p oak i hukuk anlayışıyla doğ udan
ilişkilidi . Zi a yalnızca eknolojiye ya ı ım yapmak
değil, aynı zamanda bu eknolojile in insan hakla ına,
kişisel e ile e e oplumsal değe le e uygun biçimde
kullanılmasını sağlamak ge ekmek edi .
6.2. Ve i Ko uma e Kişisel Ve ile in Ko unması
Kanunu (KVKK)
Ülkemizde;
ilişim suçla ının düzenlendiği maddele den bi i
olan Tü k Ceza Kanunu (TCK) m. 245, yasak cihaz
eya p og amla ın kö üye kullanımını önlemeyi
amaçlamak adı . Özellikle TCK m. 245/A hükmü, şu
şekilde düzenlenmiş i :
“Bi cihazın, bilgisaya p og amının, şi enin
eya sai gü enlik kodunun; münhası an bu
Bölümde ye alan suçla ile bilişim sis emle inin
a aç ola ak kullanılması su e iyle işlenebilen diğe
66   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
suçla ın işlenmesi için yapılması eya oluş u ulması
du umunda, bunla ı imal eden, i hal eden, se k eden,
nakleden, depolayan, kabul eden, sa an, sa ışa a z eden,
sa ın alan, başkala ına e en eya bulundu an kişi, bi
yıldan üç yıla kada hapis e beş bin güne kada adli
pa a cezası ile cezalandı ılı .”
Bilişim eknolojile i e bunla a bağlı uygulamala ,
kö üye kullanım iskine ka şı dene lenmesi ge eken
alanla dı . Ancak, me cu du umda yapay zekâ
çalışmala ı bu dene im sü eçle inde ye e li se iyede
kullanılmamak adı . Yapay zekâ sis emle inin
en emel ehlikele inden bi i, gü enlik e e ik
so unla ının be abe inde gelmesidi ; bu du um, bilişim
sis emle inin gü enliğinin es edilmesini e kon ol
mekanizmala ının geliş i ilmesini zo unlu kılmak adı
(Can, 2023; Şahine e a k., 2021).
Bu bağlamda, yapay zekâ es le inin he yönüyle
değe lendi ilmesine imkân anıyacak bi sis emin
geliş i ilmesi, me zua la la des eklenmesi e özellikle
TCK m. 245/A hükmünün bu çe çe eye dahil edilmesi
önem a z e mek edi . Böylece söz konusu hüküm,

TÜRKİYE’DE YAPAY ZEKÂ VE HUKUK   67
yapay zekâ uygulamala ında gü enili liğin sağlanması
e kon ol mekanizmala ının oluş u ulması açısından
e kili bi yasal düzenleme ola ak işle gö ebili .
Yapay zekâ uygulamala ının sibe gü enlik
alanındaki kullanım po ansiyeli oldukça yüksek i .
De in öğ enme, göze imli e göze imsiz öğ enme gibi
a klı yön emle uygulanabilmekle bi lik e, öncelikli
ola ak hangi alanda kullanılacaksa o amaca gö e
geliş i ilmesi hede lenmek edi . Bu uygulamala ın
emel amacı gü enliği a ı mak olmakla bi lik e,
ulusal e ulus ö esi düzeyde ye kinlik sağlanması da
büyük önem aşımak adı (Adı , 2023). Dolayısıyla,
TCK m. 245/A gibi hukuki düzenlemele in yapay
zekâ emelli sibe gü enlik uygulamala ıyla en eg e
edilmesi, hem yasal so umlulukla ı ne leş i mek e
hem de eknolojik gü enlik önlemle inin e kinliğini
a ı mak adı (Adı , 2023).
5237 sayılı TCK’ya gö e yapay zeka sis emle i
insansı obo la b. ile de ilgili olan in e ne suçla ının
kişisel hak e özgü lükle e e diği za a la konusundaki
düzenlemele den bahsedecek olu sak;
68   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
TCK’nin 244. Maddesi mala za a e me
suçunun özel bi şekli düzenlenmiş, TCK’nin 135.
maddesinin 1. ık asında, hukuka aykı ı ola ak kişisel
e ile in kaydedilmesi eylemi suç haline ge i ili ken
kişile in kökenle inin, sendikal bağlan ıla ının, cinsel
yaşamla ının e sağlık du umla ının kişisel e i ola ak
ye leş i ilmesi eylemle i suç ipi ola ak düzenlenmiş i .
2. ık asında ise, kişile in siyasal, else i e dinsel
gö üşle inin, ı ksal Kişisel e ile in kaydedilmesi
suçunda ko unmak a olan hukuki değe , TCK’nin
135. Maddesinde, “özel haya a e haya ın gizli
alanına ka şı suçla ” TCK Madde 135 dışında 6698
Sayılı Kişisel Ve ile in Ko unması Kanunu da kişisel
e ile in kaydedilmesiyle ilgili olduğu, ilgili kanunun
3. Maddesinde ye alan Tanımla bölümündeki “Kişisel
e ile in işlenmesi 6698 sayılı kanunun 3. Maddesinde
kişisel e ile in işlenmesi; “Kişisel e ile in amamen
eya kısmen o oma ik olan ya da he hangi bi e i kayı
sis eminin pa çası olmak kaydıyla o oma ik olmayan
yolla la elde edilmesi, kaydedilmesi, depolanması,
muha aza edilmesi, değiş i ilmesi, yeniden
TÜRKİYE’DE YAPAY ZEKÂ VE HUKUK   69
düzenlenmesi, açıklanması, ak a ılması, de alınması,
elde edilebili hâle ge i ilmesi, sını landı ılması ya da
kullanılmasının engellenmesi gibi e ile üze inde
ge çekleş i ilen he ü lü işlemi i ade ede , denilmek edi .
Aynı kanunun 6. Maddesinde de nele in kişisel
e i kabul edildiğine ay ın ıla ıyla değinilmek edi .
Buna gö e;
“Kişile in ı kı, e nik kökeni, siyasi düşüncesi,
else i inancı, dini, mezhebi eya diğe inançla ı,
kılık e kıya e i, de nek, akı ya da sendika üyeliği,
sağlığı, cinsel haya ı, ceza mahkûmiye i e gü enlik
edbi le iyle ilgili e ile i ile biyome ik e gene ik
e ile i özel ni elikli kişisel e idi .”
TCK’nin 133. Maddesiyle kişile a asındaki
konula ın dinlenmesi e kayda alınması du umu kanun
maddesi al ında üç ben e açıklanmak adı ;
Kişile a asındaki aleni olmayan konuşmala ı,
a a la dan he hangi bi inin ızası olmaksızın bi ale le
dinleyen eya bunla ı bi ses alma cihazı ile kaydeden
kişi Ka ıldığı aleni olmayan bi söyleşiyi, diğe
konuşanla ın ızası olmadan ses alma cihazı ile kayda
70   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
alan kişi Kişile a asındaki aleni olmayan konuşmala ın
kaydedilmesi su e iyle elde edilen e ile i hukuka
aykı ı ola ak i şa eden kişi abi iyle 132, 133, 135,
136 e 138. Maddele le özel haya ın gizliliğiyle ilgili
bilgile e e ile ko unmaya çalışılmış, özel haya ın
gizliliğini ihlal eden kimse, şeklindeki genel i adeyle
suçu anımlama yoluna gidilmiş i .
Tü kiye’de yapay zekâya dai en önemli hukuki
dayanakla dan bi i 6698 sayılı Kişisel Ve ile in
Ko unması Kanunu’du (KVKK). Bu düzenleme,
A upa Bi liği’nin Genel Ve i Ko uma Tüzüğü (GDPR)
ile büyük ölçüde pa alellik gös e mek edi (Çolak &
Yıldı ım, 2020). KVKK, kişisel e ile in işlenmesi
e ak a ılması konusunda ku alla beli leye ek, yapay
zekâ uygulamala ının e ik sını la içinde gelişmesine
ka kı sağlamak adı .
Ancak yapay zekâ özelinde algo i mik şe a lık,
yapay zekâ ka a la ının hesap e ebili liği, e i yanlılığı
e ay ımcılık gibi konula henüz kapsamlı biçimde
düzenlenmiş değildi .
TÜRKİYE’DE YAPAY ZEKÂ VE HUKUK   77
6.4. Değe lendi me
Tü kiye, s a ejik belgele inde yapay zekânın
po ansiyelini kabul e miş olsa da hukuki düzenlemele de
henüz başlangıç aşamasındadı . Bu nok ada, yalnızca
ulusal sını la içinde değil, kü esel ölçek e gelişmele i
dikka e alan p oak i hukuk anlayışının geliş i ilmesi
k i ik öneme sahip i . Yapay zekânın hızla ile leyen
doğası, Tü kiye’de hukuk sis eminin de aynı hızla
yenilikçi çözümle geliş i mesini zo unlu kılmak adı .
Böylelikle yapay zekamühendislik alanındaki çok hızlı
gelişmele iyle bi lik e, hukuk alanında da, p oak i bi
şekilde ile lenebili .

79
BÖLÜM VII
PROAKTİF HUKUKUN
UYGULAMA ALANLARI
P oak i hukuk, geleneksel hukuki
yaklaşımla dan a klı ola ak yalnızca me cu
uyuşmazlıkla ın çözümüne odaklanmak
ye ine, olası hukuki so unla ı önceden espi ede ek
önleyici edbi le in alınmasını amaçlayan bi yaklaşımı
i ade ede . Bu yaklaşım, şi ke le , de le ku umla ı
e bi eyle için hukuki isk yöne imini s a ejik bi
unsu hâline ge i i . P oak i hukukun emel amacı,
hukuki ih ila la ın o aya çıkmasını engellemek,
uyum sü eçle ini güçlendi mek e ku umsal ka a
alma mekanizmala ını hukuki açıdan gü ence al ına
almak ı . Yine ile ide doğabilecek olumsuzlukla ı
eya is enmeyen ya da za a la sonuçlanabilecek
olayla ı önceden gö üp hisse mek su e iyle bunla a
ka şı önceden hukuk no mla ı oluş u mak e olası
80   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
isk içe ebilecek du umla ı henüz o aya çıkmasına
müsaade e meden be a a e meyi sağlamak ı .
Başka bi i adeyle, P oak i hukuk; yalnızca
me cu hukuki so unla a epki e en bi sis em değil,
aynı zamanda olası iskle i öngö e ek önleyici edbi le
geliş i en bi yaklaşımı i ade e mek edi . Yapay
zekâ çağında bu anlayış, a klı hukuk alanla ında
uygulanabili .
Aşağıda öne çıkan bazı alanla incelenmek edi .
7.1. Kişisel Ve ile in Ko unması
Yapay zekâ sis emle inin en yoğun biçimde
kullandığı kaynak, kişisel e ile di . Bu nedenle, e i
ko uma hukuku p oak i bi yaklaşım ge ek i i .
Ve i işleme sını la ı: Kişisel e ile in yalnızca
beli li e meş u amaçla la işlenmesi (GDPR, 2016;
KVKK, 2016).
Öngö ücü edbi le : Ve i minimizasyonu,
anonimleş i me e şe a lık ilkele i, bi eyle in
mah emiye hakkını ko umak için k i ik öneme sahip i
(Za sky, 2016).
PROAKTİF HUKUKUN UYGULAMA ALANLARI   81
P oak i e ki analizi: Ve i ko uma e ki analizle i,
po ansiyel iskle o aya çıkmadan önce hukuki e
eknik çözümle geliş i ilmesine imkân anı .
Yapay zekâ sis emle inin en yoğun biçimde
kullandığı kaynak olan kişisel e ile , bi eyin özel
haya ının e kişilik hakla ının me kezinde ye
almak adı . Bu nedenle, e i ko uma hukuku yalnızca
eak i değil, aynı zamanda p oak i bi yaklaşımla ele
alınmalıdı . Kişisel e ile in yalnızca beli li, meş u e
ölçülü amaçla la işlenmesi ilkesi, bi eyin diji al çağda
kimliğini e öze kliğini ko umanın emelini oluş u u .
Zi a yapay zekâ, bi eyle in da anışla ını analiz eden,
ahmin eden e yönlendi en sis emle geliş i ebilmek e;
bu du um, kişinin kendi i adesi üze indeki kon olünü
zayı la ma iski aşımak adı . Dolayısıyla, e i işleme
sını la ının açık biçimde beli lenmesi, yalnızca e i
gü enliğini değil, aynı zamanda bi eyin kişilik hakla ını
da ko uma al ına alı .
Bununla bi lik e, öngö ücü edbi le e p oak i
e ki analizle i, kişisel e ile in kö üye kullanımını
engellemede k i ik bi ole sahip i . Ve i minimizasyonu,
82   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
anonimleş i me e şe a lık ilkele i, bi eyle in mah emiye
hakkının ihlal edilmesini önlemeye yönelik önleyici
mekanizmala ola ak değe lendi ilebili . Özellikle yapay
zekâ sis emle inin ka a alma sü eçle inde kullanılan
algo i mala ın “ka a ku u” ni eliği, kişile in hangi
e ile emel alına ak değe lendi ildiğini bilmesini
zo laş ı mak adı . Bu du um, bi eyin kişilik hakla ını
doğ udan e kileyen algo i mik ay ımcılık e önya gı
iskle ini a ı mak adı . Bu nedenle, p oak i e ki
analizle i yoluyla olası hak ihlalle i daha o aya çıkmadan
öngö ülmeli e hem hukuki hem eknik düzeyde
ko uma mekanizmala ı geliş i ilmelidi . Böylece, yapay
zekâ eknolojile inin ile lemesi ile insan onu unun,
öze kliğinin e kişisel mah emiye in ko unması a asında
sü dü ülebili bi denge ku ulabili .
7.2. Sağlık Hukuku e Yapay Zekâ
Sağlık sek ö ünde yapay zekâ uygulamala ı, eşhis,
eda i planlaması e ilaç geliş i me gibi alanla da büyük
po ansiyel aşımak adı . Ancak bu du um, hukuki e
e ik so umlulukla ı da be abe inde ge i i .

PROAKTİF HUKUKUN UYGULAMA ALANLARI   83
Ha a e so umluluk: Yapay zekâ des ekli bi eşhis
yanlış çık ığında, so umluluk hekime mi, yazılım
şi ke ine mi yoksa sağlık ku uluşuna mı ai olmalıdı
(P ice, 2017)
Bu ada belki de ile ide dene imsiz e ku alsız
gelişmele ne icesinde yapay zekanın kas en yol
açabileceği so unla ın da gecikmeksizin dikka e
alına ak bu ciddi iske edbi alınmalıdı .
Has a mah emiye i: Elek onik sağlık e ile inin
yapay zekâ ile işlenmesinde e i gü enliği en üs
düzeyde sağlanmalıdı .
P oak i düzenleme: Klinik deneyle de yapay zekâ
kullanımına ilişkin s anda la önceden beli lenmeli,
e ik ku ulla sü ece en eg e edilmelidi . P oak i u um
e e ken edbi le ilgili kişi, şi ke eya yazılımcıyı
çıkabilecek büyük so umlulukla dan ku a acak ı .
Sözgelimi has aya ilaç e en yapay zekalı obo un
iyileş i ici u in ilaç ye ine ölümcül ilacı ha aen
eya kas en e mesi gibi beklenmedik bi du umun
önlenmesi bu sayede başa ılabilecek i .
84   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
7.3. Ceza Hukuku Boyu u
Yapay zekâ sis emle i, ceza hukukunda hem suç
so uş u mala ında hem de ya gı sü eçle inde ye ye
kullanılmaya başlanmış ı .
Tahmin edici polislik (p edic i e policing): Suçun
işlenme ih imalini öngö en sis emle , ay ımcılık iskle i
nedeniyle ciddi a ışmala a yol açmak adı (Fe guson,
2017).
Adil ya gılanma hakkı: Yapay zekâ des ekli ka a
des ek sis emle inin, ya gı bağımsızlığını zedelememesi
için dene im mekanizmala ı ge eklidi .
P oak i hukuk; Algo i mik ay ımcılığın önlenmesi
için ceza hukukunda şe a lık e hesap e ebili lik esas
alınmalıdı .
Yapay zekâ sis emle inin ceza hukukunda
gide ek daha azla kullanılmaya başlanması, hem
e kinlik hem de adale açısından önemli ı sa e
iskle i be abe inde ge i mek edi . Özellikle ahmin
edici polislik (p edic i e policing) uygulamala ı,
suçun işlenme ih imalini öngö mek amacıyla geçmiş
e ile i analiz eden algo i mala a dayanmak a, ancak
PROAKTİF HUKUKUN UYGULAMA ALANLARI   85
bu sü eç e kullanılan e ile in a a lı eya eksik
olması du umunda ay ımcılık e e ik ihlal iskle i
doğmak adı . Bu ü sis emle , bi eyle i henüz he hangi
bi iil ge çekleş i meden po ansiyel suçlu ola ak
e ike leyebilmek e e bu du um, masumiye ka inesi
ile kişilik hakla ının dokunulmazlığı açısından ciddi
bi ehdi oluş u mak adı . Dolayısıyla, yapay zekâ
abanlı suç ahmin sis emle inin hukuki dene ime abi
u ulması e e i kaynakla ının a a sızlığına ilişkin
bağımsız mekanizmala oluş u ulması ge eklidi .
Ay ıca, adil ya gılanma hakkı açısından yapay
zekâ des ekli ka a des ek sis emle inin kullanımı da
dikka le ele alınmalıdı . Ya gı sü eçle inde kullanılan
algo i mala ın şe a olmaması, a a la ın ka a ın nasıl
e hangi e ile e dayana ak e ildiğini anlayamamasına
neden olabili ; bu da ya gı bağımsızlığı e a a sızlık
ilkele ini zayı la abili . Ka a ge ekçele inin açıklıkla
o aya konulabilmesini zo laş ı mak su e iyle de hukuki
dayanak konusunda ye e siz kalmasına sebep olabili .
Bu nedenle, p oak i hukuk yaklaşımı çe çe esinde
ceza hukukunda şe a lık, hesap e ebili lik e
86   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
insan dene imi ilkele i esas alınmalıdı . Algo i mik
ay ımcılığın önlenmesi, yalnızca eknik değil, aynı
zamanda hukuki e e ik bi so umluluk u . Yapay
zekânın ceza adale inde e kin biçimde kullanılabilmesi
için, eknolojik yenilik ile emel insan hakla ı a asında
denge ku an, önleyici e dene leyici bi hukuk sis emine
ih iyaç duyulmak adı .
7.4. İş Hukuku e Yapay Zekâ Temelli Çalışma
Modelle i
Yapay zekâ, iş dünyasında o omasyon, obo ik
sü eçle e diji al iş gücü ile çalışma modelle ini kök en
değiş i mek edi .
İş gü encesi: Yapay zekâlı obo eya obo ik
sü eçle i, insan işçile in, işle ini bi kısım iş kolunda ya aş
ya aş elle inden almak adı (Tekin e Demi el, 2024).
Yapay zekâ nedeniyle işsizliğin a ması, yeni bi
sosyal poli ika a ışmasını gündeme ge i mek edi (De
S e ano, 2015).
Çalışanla ın hakla ı: Yapay zekâ ile işçi
pe o mansının izlenmesi, kişisel e ile in ko unması
YAPAY ZEKA VE ULUSLARARASI HUKUK   93
ehlikeli gö e le de sü ekli ope asyonel kapasi e
sunabili (A aş, 2022). Bu ü a an ajla , mode n o dula
için önemli bi çekicilik unsu u oluş u u e OSS’le in
muh emel benimsenmesini hızlandı abili .
Ancak OSS’le in yaygınlaşması bi dizi e ik,
hukuki e eknik so unu da be abe inde ge i mek edi .
Öncelikle insansız eya o onom angajman ka a la ının
insanî değe le e—si il/aske ay ımı, o an ılılık,
ayı edilebili lik gibi—uygunluğunu sağlamak
güçleşebili ; ulusla a ası insancıl hukuka (IHL)
uyum so unu o aya çıkabili . So umluluk e hesap
e ebili lik mekanizmala ı beli sizleşi : Ha alı eya
yasa dışı angajmanla da kimin cezai eya hukuki
so umluluğunun olacağı; yazılım sağlayıcısının
mı, sis em ope a ö ünün mü, asa ımcının mı,
yoksa de le in mi so umlu u ulacağı gibi ka maşık
meselele gündeme geli . Ay ıca algo i mik ha ala ,
önya gıla , yanlış e i eği imi eya beklenmedik
çe esel koşulla nedeniyle o aya çıkabilecek
is enmeyen da anışla , si il kayıpla a e ulusla a ası
k izle e yol açabili .

94   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
Teknik açıdan gü enlik açıkla ı e manipülasyon
iski OSS’le i daha kı ılgan hâle ge i ebili ; kö ü
niye li ak ö le in e işimi eya sis emle in sibe
saldı ıla la manipüle edilmesi, sis emle in kon ol
dışı za a e mesine neden olabili . S a ejik düzeyde
ise OSS’le in yaygınlaşması düşük yoğunluklu
ça ışmala da egemenlik, caydı ıcılık dengele i e
yanlış hesaplamala nedeniyle ı manma iskini
a ı abili ; ay ıca az maliye li o onom pla o mla ın
yaygınlaşması, s a üko dışı ak ö le in aske i kapasi ele
edinmesini kolaylaş ı a ak demok a ik e gü enlik
is ik a ı açısından ehlike oluş u abili .
Sonuç ola ak, o onom silah sis emle i hem
önemli ope asyonel aydala sunmak a hem de çok
boyu lu iskle ge i mek edi . Bu du um, OSS’le in
geliş i ilmesi e kullanımı için yalnızca eknik
çözümle değil; aynı zamanda ulusla a ası hukuk, e ik
ilkele , şe a lık, dene im mekanizmala ı e ulusla a ası
işbi liğini içe en kapsamlı bi düzenleyici çe çe e
ge ek i diğini gös e mek edi . Böyle bi çe çe e;
insan dene iminin (human-in- he-loop / human-on-
he-loop) sını la ının beli lenmesi, hesap e ebili lik
YAPAY ZEKA VE ULUSLARARASI HUKUK   95
mekanizmala ının açıklığa ka uş u ulması, gü enlik
es le i e se i ikasyon sü eçle inin oluş u ulması e
OSS’le in kullanımına ilişkin ulusla a ası s anda la ın
geliş i ilmesini içe melidi . Ay ıca, eknoloji ans e i
e non-p oli e asyon poli ikala ının güçlendi ilmesi,
OSS’le in kon olsüz yayılımını engelleme açısından
k i ik olacak ı (A aş, 2022).
Bu bağlamda o onom silah sis emle inin o aya
çıka mış olduğu so unla ULUSLARARASI HUKUK
VE ETİK boyu la ı ile ele alınmalıdı .
O onom silah sis emle i s es, yo gunluk, ko ku,
ö ke e ne e gibi insanda zuhu eden iziksel, psikolojik
e duygusal baskıla dan yoksundu . Dolayısıyla
ehlikeli işle i yüksek isk al ında yapabilmek edi .
• Bununla bi lik e, bu sis emle in silahlı
ça ışmala da kullanılması bi akım de in e kalıcı
so unla ı da be abe inde ge i meye başlamış ı (Can,
2023).
• Bilhassa a an o onomi, ça ışma e sa aşla da
insan kon olünün kaybına neden olmak a, hukuki/
96   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
e ik ilkele i ihlal e mek e e gü enliği kü esel boyu a
ehdi e mek edi .(Wagne , 2014)
Bu sis emle , ça ışma sahasında kullanıldığında
si il za a ı minimize e me, hede ay ımı yapma gibi
sa aş hukuku ilkele ine uygun ka a la almak a ye e siz
kalabili le . Bu du um hukuki so umluluk açığını
de inleş i ebili .
• Robo ik sis emle , geleneksel hukuk
çe çe esinde anımlanmadığından me cu ulusla a ası
ceza hukukunu da zayı la ma po ansiyeline sahip i .
8.4. Çe e e Sü dü ülebili lik
Yapay Zeka, kü esel çe e so unla ının çözümünde
po ansiyel bi a aç ola ak ön plana çıkmak adı .
Özellikle iklim değişikliği izleme sis emle inde,
ene ji e imliliğinin a ı ılmasında, doğal kaynakla ın
sü dü ülebili kullanımının sağlanmasında e ki lilik
yöne iminde yapay zekâ abanlı uygulamala önemli
ka kıla sunabili (Vinuesa e al., 2020). Ö neğin,
YAPAY ZEKA VE ULUSLARARASI HUKUK   97
büyük e i anali iği e makine öğ enmesi algo i mala ı,
ka bon emisyonla ının modellenmesi e yenilenebili
ene ji kaynakla ının op imizasyonu gibi alanla da e kin
çözümle ü e ebilmek edi .
Buna ka şın, yapay zekanın geliş i ilmesi e
işle ilmesi sü ecinde o aya çıkan yoğun ene ji
üke imi e diji al a ıkla , çe e üze inde olumsuz
e kile ya a abilmek edi . YZ sis emle i, özellikle
yüksek işlem gücü ge ek i en de in öğ enme modelle i
çalış ı ı ken büyük mik a da elek ik ha camak a e
dolayısıyla ka bon ayak izine ka kıda bulunmak adı .
Ay ıca, donanım ü e imi e eski eknolojile in a ık
ola ak çe eye bı akılması, ekolojik dengeyi olumsuz
yönde e kileyebilmek edi .
Bu çe çe ede, p oak i hukuk yaklaşımı ile
çe e hukuku a asındaki ilişki önem kazanmak adı .
P oak i hukuk, yalnızca me cu so unla a müdahale
e mek ye ine, po ansiyel iskle i önceden öngö e ek
önleyici düzenlemele geliş i meyi hede le demiş ik.
Bu bağlamda, Pa is Anlaşması gibi ulusla a ası çe e
sözleşmele inin yapay zekânın çe esel e kile ini de
98   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
kapsayacak şekilde genişle ilmesi gündeme gelebili .
Böyle bi yaklaşım, hem bi yandan eknolojik ile lemeyi
eş ik ede ken hem de çe esel sü dü ülebili liği
gü ence al ına alabili .
Sonuç ola ak, yapay zekanın çe esel aydala ı
ile iskle i a asında dengeli e sü dü ülebili bi
çe çe e oluş u ulması, hem hukuki hem de eknolojik
düzeyde s a ejik önlemle ge ek i mek edi . P oak i
hukuk mekanizmala ı, bu dengeyi sağlamak e yapay
zekanın insanlık ya a ına sü dü ülebili kullanımını
gü ence al ına almak için önemli bi a aç ola ak
değe lendi ilebili .
Öze leyecek olu sak; Yapay Zeka, kü esel çe e
so unla ının çözümünde önemli bi a aç olabili ;
ö neğin iklim değişikliğinin izlenmesi, ene ji e imliliği
eya doğal kaynakla ın ko unması gibi alanla da
ka kı sağlayabili . Ancak, Yapay Zekanın yoğun
ene ji üke imi e diji al a ık ü e imi, çe e üze inde
olumsuz e kile ya a abilmek edi . Bu bağlamda, Pa is
Anlaşması gibi kü esel çe e sözleşmele inin yapay
zekanın çe esel e kile ini de kapsayacak şekilde
genişle ilmesi gündeme gelebili .

YAPAY ZEKA VE ULUSLARARASI HUKUK   99
8.5. Kü esel Konsensüsün Ge ekliliği
Ulusla a ası hukuk a yapay zekâya yönelik en
büyük zo lukla dan bi i, ülkele a asında a klı değe le ,
çıka la e egülasyon yaklaşımla ının bulunmasıdı .
A upa Bi liği e ik e insan hakla ı me kezli bi yaklaşım
benimse ken, bazı diğe ülkele ekonomik büyümeyi
e eknolojik üs ünlüğü ön plana çıka mak adı (Ca h
e al., 2018). Bu a klılıkla , kü esel ölçek e bağlayıcı
düzenlemele in oluş u ulmasını zo laş ı sa da uzun
adede insanlığın o ak geleceği için ulusla a ası
konsensüs kaçınılmaz gö ünmek edi .
yapay zeka ya yanlış yap ı maya sebep olabilecek
geliş i mele in çalışmala ın eya uygulamala ın
ka şısında üm ülkele e oplumla bazında Cezai
yap ı ımla ın uygulanmasının zo unlu olması e yapay
zekâ sis emle inde a anan emel k i e le den bi inin
sibe suçla la mücadele üze ine olması, so unla ın eya
olası iskle in daha hızlı şekilde çözümlenmesinde
e kili olacak ı .
Riskle in azal ılması, ehlikenin sonlandı ılması,
gü enliğin sağlanması e ciddi sa unma
100   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
mekanizmala ının oluş u ulması için dünya genelinde
kü esel işbi liği ile yapılacak çalışmala , kanun,
me zua la , eknik, ida e hukuku gibi konula da
öncelikle bu ü unsu la baz alına ak yapılabili (Öne
& Bay ak a , 2024).
101
BÖLÜM IX
TARTIŞMA
Tü kiye, s a ejik belgele inde yapay
zekânın po ansiyelini kabul e miş olsa da
hukuki düzenlemele de henüz başlangıç
aşamasındadı . Aslında yapay zeka hukuku konusu
dünyada da yeni e emekleme sa hasında olduğu için
geç kalınmışlık yok u . Bu nok ada, yalnızca ulusal
sını la içinde değil, kü esel ölçek e gelişmele i dikka e
alan p oak i hukuk anlayışının geliş i ilmesi k i ik
öneme sahip i . Yapay zekânın hızla ile leyen doğası,
dünyada e Tü kiye’de hukuk sis eminin de aynı hızla
yenilikçi çözümle geliş i mesini zo unlu kılmak adı .
Yapay zekâ çağında hukukun en emel işle i,
yalnızca uyuşmazlıkla ı çözmek değil, aynı zamanda
insan onu u, özgü lükle e oplumsal düzeni ko uyacak
şekilde ha a biyolojik insanlığın ayak a kalması
dolayısıyla e yapay zeka insanlığın hizme inde
102   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
kalması için iskle i önceden öngö mek olmalıdı . Bu
bağlamda “p oak i hukuk” yaklaşımı, eknolojinin
ge i diği ı sa la la be abe o aya çıkan iskle e ka şı
önemli bi a aç ola ak öne çıkmak adı .
9.1. Hızlı Teknolojik Gelişmele e Hukukun
Ya aş Adap asyonu
Roma döneminden be i Tü k Hukuk a ihi
gelişmele i de dahil olmak üze e günümüze kada
hukuk kaynakla ı incelendiğinde hukuk düzeni,
oplumla ın gelişim e değişimle ine olayla olduk an
son a ge iden gele ek ayak uydu mak adı .
Geçmiş e olduğundan çok daha büyük bi i meyle
gelişen yapay zeka hukukun ge iden akibine ka şı çok
daha ehdi ka dı (Yılmaz, 2023)
Hukuk a ihsel ola ak eknolojik gelişmele in
ge isinde kalma eğilimindedi (Lessig, 1999). Yapay
zekâ gibi öngö ülemez bi hızla ile leyen bi eknoloji
ka şısında geleneksel eak i hukukun ye e siz kalması
kaçınılmazdı . Bu nedenle, yapay zekâ sü eçle inde
öngö ü, isk analizi e önleyici düzenlemele haya i bi
öneme sahip i (Balkin, 2015).
GELECEĞE YÖNELİK HUKUKİ ÇERÇEVELER . . .   109
10.3. Ulusla a ası İşbi liği e S anda la
Gelecek e yapay zekanin e kile i yalnızca ek
bi ülke ile sını lı kalmayacak, kü esel ölçek e üm
insanlığı ilgilendi ecek i . Bu nedenle ulusla a ası
işbi liği e s anda geliş i me k i ik öneme sahip i .
AB’nin Yapay Zekâ Yasası e UNESCO’nun E ik
Ta siyele i, a klı coğ a yala da o ak e ik e hukuki
ilkele in oluş u ulması için ö nek eşkil e mek edi
(UNESCO, 2021; Eu opean Commission, 2021).
10.4. Çok Paydaşlı S a ejile
Geleceğe yönelik hukuki çe çe ele , yalnızca
de le le a a ından değil, akademi, özel sek ö e si il
oplum ö gü le inin ka ılımıyla geliş i ilmelidi . Bu
çok paydaşlı yaklaşım, düzenlemele in daha kapsayıcı,
uygulanabili e oplumsal ih iyaçla a duya lı olmasını
sağla (Flo idi & Cowls, 2019).
10.5. Önleyici e P oak i Yaklaşımın
En eg asyonu
P oak i hukuk s a ejile i, gelecek e o aya
çıkabilecek so unla ı önceden espi ede ek önleyici

110   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
edbi le suna . Bu yaklaşım, yalnızca beli li bi ülkeyi
değil, üm dünyada yaşayan insanla ı kapsayacak
şekilde asa lanmalıdı . Böylece yapay zekanın olası
ehlikele i minimize edili ken, eknolojinin aydalı
yönle i gü ence al ına alınabili .
111
BÖLÜM XI
SONUÇ VE ÖNERİLER
Yapay zekâ çağında hukuk sis emle i,
geleneksel işle le inin ö esine geçmek e
iskle i öngö e ek önleyici düzenlemele
geliş i mek zo undadı . Reak i hukuk, ge çekleşmiş
za a la ı gide meye yönelik olduğundan yapay zekâ
gibi hızlı e öngö ülemeyen eknolojile ka şısında
ye e siz kalmak adı . Bu nedenle, insanı e insanlığı
me keze alan p oak i hukuk anlayışı, sü dü ülebili bi
gelecek için haya i önemdedi .
11.1. Genel Sonuçla
Yapay zekâ eknolojile i yalnızca bi eysel
yaşamı değil, ulusla a ası ba ışı, gü enliği e kü esel
ekonomiyi de doğ udan e kilemek edi .
Riskle a sayımsal gö ünse de, hızla gelişen
yapay zekâ sü eçle inin insanlık için ge i dönüşü
olmayan ehdi le oluş u ma ih imali küçümsenemez.
112   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
Bu nedenle, yalnızca belli başlı ülkele in
değil, ilgisiz eya küçük gö ülen ülkele in de dahil
olacağı kü esel düzeyde bağlayıcı bi hukuk düzeni
oluş u ulmalıdı .
P oak i hukuk, eknolojiye engel koymak değil;
aksine, onu insan hakla ı, e ik ilkele e oplumsal ayda
çe çe esinde gü ence al ına almak için geliş i ilmelidi .
11.2. Öne ile
Kü esel Düzenleme Mekanizmala ı
·Yapay zekâya ilişkin bağlayıcı ulusla a ası
sözleşmele hazı lanmalı e Bi leşmiş Mille le
eya benze i kü esel pla o mla a acılığıyla haya a
geçi ilmelidi (Flo idi e al., 2018).
·Bu düzenlemele yalnızca büyük de le le i
değil, en küçük e “ilgisiz” gö ülen ülkele i de
kapsamalıdı . Çünkü yapay zekâ e kile i kü esel ölçek e
yayılmak adı .
Ulusal Yasal Çe çe ele in Güçlendi ilmesi
·He ülke kendi iç hukukunda yapay zekâya dai
düzenlemele i p oak i biçimde geliş i melidi .
SONUÇ VE ÖNERİLER   113
·A upa Bi liği’nin A i icial In elligence Ac
asa ısı, ulusal düzenlemele için ö nek eşkil edebili
(Eu opean Commission, 2021).
E ik e Hukuki E ki Analizle i
·Yeni yapay zekâ sis emle i piyasaya sü ülmeden
önce zo unlu e ik e hukuki e ki analizle i yapılmalıdı
(Za sky, 2016).
·Bu analizle , algo i mik ay ımcılık, e i
gü enliği, insan hakla ı ihlali gibi iskle i o aya
çıkmadan önce espi e meyi amaçlamalıdı .
Şe a lık e Hesap Ve ebili lik
·Algo i mala ın işleyişi e ka a alma
mekanizmala ı mümkün olduğunca şe a hale
ge i ilmelidi .
·Kullanıcıla , bi yapay zekâ sis emi ile muha ap
oldukla ını bilme hakkına sahip olmalıdı .
·Geliş i icile e şi ke le , sis emle in yol aç ığı
za a la dan dolayı hukuki so umluluk aşımakla
yükümlü olmalıdı .
114   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
İnsan Me kezli Yaklaşım
·P oak i hukuk, eknolojiyi değil insanı me keze
almalıdı .
·Tüm düzenlemele , insan onu unu, özgü lükle i
e emel hakla ı ko uyacak şekilde asa lanmalıdı
(Bos om, 2014).
·Eği im e Fa kındalık P og amla ı
·Toplum genelinde yapay zekâ a kındalığı
a ı ılmalıdı .
·Hukukçula , mühendisle , siyase çile e
a andaşla için yapay zekâ oku yaza lığını a ı acak
çok disiplinli eği im p og amla ı geliş i ilmelidi .
Sosyal e Ekonomik Önlemle
·Yapay zekâ nedeniyle iş gücü piyasasında
yaşanacak dönüşümle e ka şı sosyal poli ikala
geliş i ilmelidi (De S e ano, 2015).
·Yeniden eği im, yaşam boyu öğ enme e emel
geli uygulamala ı gibi önlemle , sosyal k izle in önüne
geçebili .

SONUÇ VE ÖNERİLER   115
Dinamik e Esnek Hukuk
·Yapay zekâ eknolojisi sü ekli e ildiği için
hukuki düzenlemele ka ı e değişmez olmamalıdı .
·Beli li a alıkla la güncellenen, esnek e
uya lanabili no mla benimsenmelidi (Balkin, 2015).
·Ulusla a ası Ve i Paylaşımı e İş Bi liği
·Yapay zekânın gü enli gelişimi için ülkele
a asında o ak e i paylaşımı e a aş ı ma pla o mla ı
ku ulmalıdı .
·Bu sayede hem e ik ihlalle önlenebili hem de
bilimsel ile leme hızlandı ılabili .
Acil Du um Sena yola ı e K iz Yöne imi
·Yapay zekâ kaynaklı olası k izle (ö neğin
o onom silahla , ekonomik çöküş, ki lesel işsizlik) için
önceden hazı lanmış hukuki e ku umsal sena yola
geliş i ilmelidi .
·K iz anında hızlı ka a alma ye kisine sahip
ulusla a ası acil du um komisyonla ı ku ulmalıdı .
·Ulusla a ası Bi An laşma Geliş i ilmesi
116   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
·Tüm de le le in ka ılımıyla bağlayıcı bi
ulusla a ası anlaşma hazı lanmalıdı .
·Bu anlaşma, o onom silah sis emle inin
geliş i ilmesi, sını landı ılması e kullanımını
·düzenlemelidi .
İnsan Müdahalesi Ge ekliliği
·O onom sis emle de insan müdahalesinin
zo unlu olduğu du umla anımlanmalıdı .
·Ölümcül ka a la amamen makinele a a ından
alınmamalıdı .
·Ölüm ka a ı, h ukuki açıdan değe lendi diğimizde
doğal zekâ e akıl sahibi ge çek
·kişi olan e yapay zekâ ile ilgili he şeyi
asa layıp geliş i en insan a a ından
·alınmalı, insanlık, günümüz e gelecek e yapay
zekâlı sis emle den üs ün kalmalıdı
Teknolojik Şe a lık e Hesap Ve ebili lik
·Sis emle in nasıl çalış ığı konusunda ulusla a ası
s anda la geliş i ilmelidi
SONUÇ VE ÖNERİLER   117
·Yazılım geliş i icile i e ü e icile için
so umluluk mekanizmala ı oluş u ulmalıdı .
E ik Rehbe lik e Bilinçlendi me
·O onom silah sis emle inin e ik boyu la ı
hakkında kamuoyu bilinçlendi ilmelidi . Ha a
kamuoyu yoklamala ı ile mümkün olabildiğince üm
insanlık sü ece dahil edilebili .
·Bilim insanla ı, hukukçula , e ik uzmanla ı,
ka a e icile ha a si il oplum ku uluşla ı bu sü eç e
ak i bi şekilde ol almalıdı .
A Ge Üze indeki Kısı lamala
O onom silah sis emle inin kö üye kullanımını
önlemek için A Ge aaliye le i ulusla a ası kon ol
mekanizmala ına e yap ı ımıgüçlü dene imle e abi
olmalıdı .
Ulusla a ası İş Bi liği e Diyalog
Tüm ülkele , BM e diğe ulusla a ası ku uluşla
çe çe esindekonsensus içe isinde şe a bi diyalog
yü ü melidi .
118   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
Hukuki manada; asa ım, p og am, ü e im e
kullanım sa aha ının amamında, özellikle de bu
obo la ı kon ol nok asında, imha eya ölüm ka a ında
ge çek kişi olan insanın ek e son söz sahibi olması
için ge ekli düzenlemele i edilikle yapılmalıdı .
·İnsanlığın geleceği için, Kendi kendine Ölüm
Ka a ı e mesiolası Ka il Robo la ın du umu, yalnızca,
konuyla ilgilenenşi ke le e, a aş ı ma geliş i me yapan
e yap ı an ülkele ininisiya i ine bı akılmamalıdı .
·İnsan , yap ı ımı olan global hukuk ku alla ı
çe çe esinde,yapay zekâ ile ilgili son ka a e ici e
kon ol sahibi ola ak kalmalıdı
11.3. Son Değe lendi me e Gelecek Odakla ı
Günün bi inde sibe uzaydaki üm Yapay Zeka
sis emle inin bi bi le i ile bi leşip yapay zekalı
a lıkla ın amamını e kisi al ına almak su e iyle,
global, bü ünleşik ek bi Üs Akıllı Yapay Zekaya
dönüşe ek insanlığa meydan okuma ih imali de olasılık
dahilindedi diye düşündüğümüzde buna imkansız
diyemeyiz.
SONUÇ VE ÖNERİLER   125
dene lenebili e hesap e ebili olmasını gü ence
al ına almalıdı . Böylece hem bi eysel hakla ko unu
hem de oplumsal gü en sağlanı (UNESCO. 2024).
·İno asyon ile Hukuk Dengesi:
·Hukuki düzenlemele , yeniliği engellemeden
eknolojik iskle i minimize edecek şekilde esnek
olmalıdı . Ka ı e sabi ku alla ye ine, adap i e
uya lanabili çe çe ele , Yapay zeka eknolojile inin
oplumsal aydaya dönüş ü ülmesini des ekle e
ekabe çi ino asyonu eş ik ede (Yılmaz & Demi ,
2023; Gün, M. 2022).
·K iz Yöne imi e Acil Du um Planla ı:
·Yapay zeka sis emle i beklenmedik ha ala a
eya kon ol kayıpla ına ka şı hazı lıklı olmalıdı .
Hukuki düzenlemele , olası k iz sena yola ına yönelik
acil müdahale planla ı e so umluluk zinci le ini
beli lemelidi . Böylece hem bi eysel hem de oplumsal
za a la minimize edili .
·P oak i hukuk, yapay zekâ çağında yalnızca
hukuki bi e cih değil, insanlığın geleceğini ko uyacak
zo unlu bi s a ejidi . Ulusal çıka la ı aşan, kü esel

126   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
ölçek e bağlayıcı e insan me kezli bi düzenleme
izyonu geliş i ilmediği akdi de, yapay zekânın
po ansiyel iskle i üm insanlık için ela isi mümkün
olmayan sonuçla doğu abili .
Teo ik Fizikçi S ephen Hawking’in söylediği gibi;
“Yapay zekâ oluş u madaki başa ı, insanlık a ihindeki
en büyük olay olacak ı . Ne yazık ki, iskle den nasıl
kaçınacağımızı öğ enmedikçe, bu başa ı sonuncusu da
olabili .”
Buna ka şılık, şe a , ka ılımcı e dinamik bi
p oak i hukuk düzeni, yapay zekânın insanlığa en
yüksek aydayı sağlayacağı gü enli bi geleceğe köp ü
oluş u acak ı .
127
KAYNAKÇA
Abudu eyimu, Y., & Oğu lu, Y. (2021). Yapay
zekâ uygulamala ının kişisel e ile in ko umasına dai
doğu abileceği so unla e çözüm öne ile i. İs anbul
Tica e Üni e si esi Sosyal Bilimle De gisi, 20(41)
Aca , O. (2020). Yapay zeka ı sa mı yoksa ehdi
mi?. İs anbul:K i e Yayıne i.
Aca , O. (2020). Yapay zeka ı sa mı yoksa ehdi
mi?. İs anbul: K i e Yayıne i.
Adı , E. K. (2023). Robo la ın yol aç ığı
za a la dan doğan hukuki so umluluk. Anka a: Ye kin
Yayınla ı.
Adı , E. K. (2023). Robo la ın Yol Aç ığı
Za a la dan Doğan Hukuki So umluluk Ye kin
Yayınla ı, Anka a, sy 6
Adı , E. K. (2023). Robo la ın Yol Aç ığı
Za a la dan Doğan Hukuki So umluluk (Doc o al
disse a ion, Anka a Uni e si esi (Tu key).
A onso Seixas-Nunes, “Au onomous Weapons
Sys ems and he P ocedu al Accoun abili y
128   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
Gap,” B ooklyn Jou nal o In e na ional Law 46
(2021), pp. 421, 423
A onso Seixas-Nunes, “Au onomous Weapons
Sys ems and he P ocedu al Accoun abili y
Gap,” B ooklyn Jou nal o In e na ional Law 46
(2021), pp. 421, 423
Ahme , E , 2024. Süpe Yapay Zeka De imle iyle
Yöne im Bilişim Sis emle inin E imi.Ulusla a ası
Yöne im Bilişim Sis emle i e Bilgisaya Bilimle i
De gisi (UYBİSBBD )8(2), 127-142
Akbulu , B. (2023). Yapay zeka e ceza hukuku
so umluluğu. Anka a Hacı Bay am Veli Üni e si esi
Hukuk Fakül esi De gisi, 27(4), 267–319.
Akku , 2019, B i anya Ansiklopedisi 2024.
Akku , Sinan Sami: “Yapay Zekânın O onom
Da anışla ından Kaynaklanan Hukuki So umluluk”,
Uyuşmazlık Mahkemesi De gisi, Yıl: 7, Say: 13,
Hazi an 2019, s. 41.
Ale as, N., Tsa apa sanis, D., P eoţiuc-Pie o,
D., & Lampos, V. (2016). P edic ing judicial decisions
o he Eu opean Cou o Human Righ s: A Na u al
KAYNAKÇA   129
Language P ocessing pe spec i e. Pee J Compu e
Science, 2, e93. h ps://doi.o g/10.7717/pee j-cs.93
Ande son K, Reisne D, and Waxman M,
ʻAdap ing he Law o A med Con lic o Au onomous
Weapon Sys emsʼ (2014) 90 In e na ional Legal
S udies 398 (ʻAdap ing he Law o A med Con lic ʼ)
Ande son K, Reisne D, and Waxman M,
ʻAdap ing he Law o A med Con lic o Au onomous
Weapon Sys emsʼ (2014) 90 In e na ional Legal
S udies 398 (ʻAdap ing he Law o A med Con lic ʼ)
Asa o P, ʻOn Banning Au onomous Weapon
Sys ems: Human Righ s, Au oma ion, and he
Dehumaniza ion o Le hal Decisionmakingʼ (2012)
94 In e na ional Re iew o he Red C oss 687 <www.
ic c.o g/eng/ esou ces/documen s/a icle/ e iew2012/
i c-886-asa o.h m> accessed 17 No embe 2015
Asa o P, ʻOn Banning Au onomous Weapon
Sys ems: Human Righ s, Au oma ion, and he
Dehumaniza ion o Le hal Decisionmakingʼ (2012) 94
In e na ional Re iew o he Red C oss 687 <www.ic c.
o g/eng/ esou ces/documen s/a icle/ e iew2012/i c-
886-asa o.h m> accessed 17 No embe 2015
130   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
Aşkun, V. (2024). Yapay Zekâ e O omasyon
Çağında Eşi lik e Re ah: Da on Acemoğlu’nun
Gö üşle ine Dayalı Bi İnceleme. Bozok Sosyal Bilimle
De gisi, 3(2), 137-160.
A aş, İ. (2022). O onom Silah Sis emle inin
İnsancıl Hukukun Temel İlkele ine Uygunluğunun
Sağlanmasında Anlamlı İnsan Kon olünün E kisi.
Hace epe Hukuk Fakül esi De gisi, 12(1), 767-809.
h ps://doi.o g/10.32957/hace epehd .1003551
A aş, İ. (2022). O onom Silah Sis emle inin
İnsancıl Hukukun Temel İlkele ine Uygunluğunun
Sağlanmasında Anlamlı İnsan Kon olünün E kisi.
Hace epe Hukuk Fakül esi De gisi, 12(1), 767-809.
h ps://doi.o g/10.32957/hace epehd .1003551
A upa Bi liği. (2025). Yapay Zeka Yasası: Ene ji
e imliliği ge eklilikle i. h ps://www.whi ecase.com/
insigh -ale /ene gy-e iciency- equi emen s-unde -eu-
ai-ac
A upa Komisyonu. (2020). Yapay Zeka e
Hukuki So umluluk. h ps://www.eu opa l.eu opa.
eu/RegDa a/e udes/STUD/2020/621926/IPOL_
STU(2020)621926_EN.pd

KAYNAKÇA   131
A upa Komisyonu. (2021). Yapay Zeka Yasası:
A upa’nın diji al geleceğini şekillendi mek. h ps://
digi al-s a egy.ec.eu opa.eu/en/policies/ egula o y-
amewo k-ai
A upa Pa lamen osu. (2017). Robo ik Alanında
Medeni Hukuk Ku alla ı Komisyonu’na Ta siyeli
Ka a . h ps://www.eu opa l.eu opa.eu/doceo/
documen /TA-8-2017-0051_EN.h ml
Balkin, J. M. (2015). The pa h o obo ics law.
Cali o nia Law Re iew Ci cui , 6, 45–60.
Ba ış Özçelik, “Yapay Zekânın Ve i Ko uma,
So umluluk e Fik i Mülkiye AçısındanO aya
Çıka dığı Hukuki Ge eksinimle ”, Adale De gisi, 66,
2021, s. 100.
Ba a seh, F.A. (2018). A i icial In elligence. In:
Schin le , L., McNeely, C. (eds) Encyclopedia o Big
Da a. Sp inge , Cham. h ps://doi.o g/10.1007/978-3-
319-32001-4_225-1
Benli, E., & Şenel, G. (2020). YAPAY ZEKÂ
VE HAKSIZ FİİL HUKUKU. Anka a Sosyal Bilimle
Üni e si esi Hukuk Fakül esi De gisi, 2(2), 296-336.
132   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
Be , A. S. (2022). Yapay zekânın hukuki s a üsü
e kişilik hakkı kapsamında eğe lendi ilmesi. Dicle
Üni e si esi Adale Meslek Yüksekokulu Dicle Adale
De gisi, 6(1), 57-100.
Bi leşmiş Mille le Silahsızlanma İşle i
O isi (UNODA). (2024). Beli li Kon ansiyonel
Silahla Sözleşmesi - Ölümcül O onom Silah
Sis emle i Konusunda Hüküme Uzmanla ı G ubu
2024. h ps://cene eo isi-d .m a.go . /Mission/
ShowIn oNo e/353781
Bos om, N. (2014). Supe in elligence: Pa hs,
dange s, s a egies. Ox o d Uni e si y P ess.
Bozku Yüksel, 2024. AI ACT’in açıklanabili
yapay zekâ (explainable a i icial) bağlamında
değe lendi ilmesi için bkz. Neo Ch is ophe Chung,
d., “False Sense o Secu i y in Explainable A i icial
In elligence (XAI)” Wo kshop on AI Go e nance a
he 2024 In e na ional Join Con e ence on A i icial
In elligence (IJCAI), 2024, s. 2-3, < in elligence>
E işim Ta ihi 04 Kasım 2024. h ps://a xi .o g/
pd /2405.03820
KAYNAKÇA   133
B i anya Ansiklopedisi, h ps://www.b i annica.
com/ echnology/a i icial-in elligence, E işim Ta ihi:
04.11.2024.
Bu ell, J. (2016). How he machine “ hinks”:
Unde s anding opaci y in machine lea ning algo i hms.
Big Da a & Socie y, 3(1), 2053951715622512.. h ps://
doi.o g/10.1177/2053951715622512
Calo, R. (2015). Robo ics and he lessons o
cybe law. Cali o nia Law Re iew, 103(3), 513–563.
Can, E. (2023). Yapay zekâ Sis emle inin Sibe
Suçla la Mücadeledeki Rolü: Bilişim Ve Ulusla a ası
Hukuk İncelemesi. Anka a Hacı Bay am Veli
Üni e si esi Hukuk Fakül esi De gisi, 27(3), 345-382.
h ps://doi.o g/10.34246/ahb uh d.1306712
Ca h, C. (2018). Go e ning a i icial in elligence:
E hical, legal and echnical oppo uni ies and challenges.
Philosophical T ansac ions o he Royal Socie y
A, 376(2133), 20180080. h ps://doi.o g/10.1098/
s a.2018.0080
China S a e Council. (2017). New gene a ion
a i icial in elligence de elopmen plan. Re ie ed
134   YAPAY ZEKA ÇAĞINA AÇILAN KÖPRÜDE PROAKTİF HUKUK
om h p://www.go .cn/zhengce/con en /2017-07/20/
con en _5211996.h m
Ci elek, D. Y. (2011). Kişisel Ve ile in Ko unması
e Bi Ku umsal Yapılanma Öne is Bilgı Toplumu
Dai esı Başkanlığı.
Coşkun, F., & Gülle oğlu, H. D. (2021).
Yapay Zekanın Ta ih İçindeki Gelişimi e Eği imde
Kullanılması. Anka a Üni e si esi Eği im Bilimle i
Fakül esi De gisi, 54(3), 947-966. h ps://doi.
o g/10.30964/aueb d.916220
Coşkun, F., & Gülle oğlu, H. D. (2021).
Yapay zekânın a ih içindeki gelişimi e eği imde
kullanılması. Anka a Uni e si y Jou nal o Facul y o
Educa ional Sciences (JFES), 54(3), 947-966.
C aw o d, K., & Calo, R. (2016). The e is a blind
spo in AI esea ch. Na u e, 538(7625), 311-313.
C eeme s, R., de V ieze, A., & Zhou, H. (2022).
China’s “Recommenda ions Algo i hm Regula ion”
and I s Impac s on Pla o ms and Use s. FES B ie ing.
F ied ich-Ebe -S i ung. Re ie ed om h ps://lib a y.
es.de/pd - iles/bue os/b uessel/19904.pd