ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
76
O‘SMIR QIZLARDA DEVIANT XULQ SHAKLLANISHIDA IJTIMOIY MUHIT VA
TA'LIM-TARBIYANING O'RNI
Romai o a Gul uh Toi jon qizi
O ‘zbekis on, Toshken
TDSHU magis an i
+998993699700
gul uxniyez[email p o ec ed]
Xalq ijodiyo i masalala i sho‘basi
Anno a siya: Ushbu maqolada o‘smi qizla da de ian xulq-a o shakllanishiga nosog‘lom
ij imoiy muhi ning a’si i psixologik jiha dan ahlil e ilgan. Tadqiqo da o‘smi lik da ida
shaxsning ij imoiy moslashu da ajasi, oila iy a engdoshla bilan munosaba la si a i hamda
ula ning xulq-a o idagi og‘ishish hola la i o‘ ganilgan. Maqolada so‘ o noma a suhba
me odla i yo damida olingan ma’lumo la asosida, nosog‘lom ij imoiy muhi — ayniqsa,
be a q yoki nizoli oila iy munosaba la , salbiy engdoshla gu uhi a ij imoiy nazo a ning
sus ligi — o‘smi qizla da de ian xulq shakllanishining muhim psixologik omili ekanligi
aniqlangan. Tadqiqo na ijala i o‘smi qizla bilan p o ilak ik a ko eksion psixologik ishla ni
ashkil e ishda muhim amaliy ahamiya kasb e adi.
Kali so‘zla : de ian xulq-a o , o‘smi qizla , ij imoiy muhi , a'lim, a biya, psixologik
a’si , moslashu , p o ilak ika.
ВЛИЯНИЕ НЕБЛАГОПРИЯТНОЙ СОЦИАЛЬНОЙ СРЕДЫ НА
ФОРМИРОВАНИЕ ДЕВИАНТНОГО ПОВЕДЕНИЯ У ДЕВУШЕК-ПОДРОСТКОВ
Аннотация
В данной статье проведён психологический анализ влияния неблагоприятной
социальной среды на формирование девиантного поведения у девушек-подростков. В
исследовании изучены уровень социальной адаптации личности в подростковом
возрасте, качество взаимоотношений в семье и со сверстниками, а также проявления
отклоняющегося поведения. На основе данных, полученных с помощью анкетирования
и бесед, установлено, что неблагоприятная социальная среда — особенно безразличные
или конфликтные семейные отношения, негативное влияние группы сверстников и
слабый социальный контроль — являются важными психологическими факторами
формирования девиантного поведения у девушек-подростков. Результаты исследования
имеют практическое значение для организации профилактической и коррекционной
психологической работы с подростками.
Ключевые слова: девиантное поведение, девушки-подростки, социальная среда,
психологическое влияние, адаптация, профилактика.
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
77
THE INFLUENCE OF AN UNHEALTHY SOCIAL ENVIRONMENT ON THE
FORMATION OF DEVIANT BEHAVIOR AMONG ADOLESCENT GIRLS
Abs ac
This a icle p o ides a psychological analysis o he impac o an un a o able social
en i onmen on he de elopmen o de ian beha io among adolescen gi ls. The s udy
examines he le el o social adap a ion du ing adolescence, he quali y o amily and pee
ela ionships, and mani es a ions o beha io al de ia ions. Based on da a ob ained h ough
su eys and in e iews, i was ound ha an unheal hy social en i onmen — pa icula ly
indi e en o con lic ual amily ela ionships, nega i e pee in luence, and weak social con ol
— se es as a signi ican psychological ac o in he o ma ion o de ian beha io among
adolescen gi ls. The esea ch esul s ha e p ac ical impo ance o o ganizing p e en i e and
co ec i e psychological wo k wi h adolescen s.
Keywo ds: de ian beha io , adolescen gi ls, social en i onmen , psychological in luence,
adap a ion, p e en ion.
Ki ish
Hozi gi globallashu a aqamli ans o ma siya ja ayonla i inson ongiga, ayniqsa o‘sib
kelayo gan a lodning psixologik i ojlanishiga chuqu a’si ko‘ sa moqda. Ij imoiy muhi ,
omma iy axbo o osi ala i, in e ne a moqla i a madaniy o‘zga ishla o‘smi la ning shaxsiy
qad iya la i, xulq-a o i hamda o‘zini anglash ja ayonla ini shakllan i ishda hal qilu chi omil
bo‘lib xizma qilmoqda. Ayniqsa, o‘smi qizla uchun ij imoiy muhi dagi bosim, gende
s e eo ipla i, oila iy a engdoshla bilan munosaba dagi muammola de ian xulq-a o
ko‘ inishla ining paydo bo‘lishiga zamin ya a adi. Mazku maqolada o‘smi qizla da de ian
xulq shakllanishiga ij imoiy muhi ning a’si i psixologik nuq ai naza dan ahlil qilinadi.
1. O‘smi lik da i a de ian xulqning psixologik xususiya la i
O‘smi lik da i — bu shaxsning bolalikdan ka alikka o‘ ish ja ayonidagi psixologik, ij imoiy
a biologik o‘zga ishla bosqichidi . Bu da da o‘smi la o‘zini anglash, mus aqillikka in ilish,
shaxsiy iden i ika siya a ij imoiy olla ni sino dan o‘ kazish hola la iga duch keladila .
Psixologik jiha dan o‘smi la emo sional beqa o lik, o‘ziga ishonchsizlik, ashqi a’si la ga ez
be ilish kabi hola la ni boshdan kechi ishadi. Bu esa ay im holla da xulq no mala ining
buzilishi, ajo uzko lik, qo‘pollik, yolg‘on gapi ish, spi li ichimlik yoki boshqa za a li
oda la ga moyillik kabi de ian xulq shaklla ini yuzaga kel i adi. E. Du kgeym, R. Me on, A.
Bandu a a L. Vigo skiyla ning naza iyala ida de ian xulqning ij imoiy ildizla i a
psixologik omilla i chuqu o‘ ganilgan.
2. Ij imoiy muhi ning de ian xulq shakllanishiga a’si i
Ij imoiy muhi — bu insonning shaxs si a ida shakllanishiga a’si e u chi eng muhim
izimla dan bi idi . Oila, mak ab, mahalla, omma iy axbo o osi ala i, in e ne a moqla i a
engdoshla gu uhi o‘smi ning xulqiy aj ibasi a qad iya la iga sezila li a’si ko‘ sa adi.
Oila iy nizola , e’ ibo ye ishmasligi, o a-onala nazo a ining sus ligi yoki haddan ashqa i
qa iqligi o‘smi qizla da ichki ziddiya la kel i ib chiqa adi. Bunday hola la ula ning
emo sional hola ini beqa o lash i ib, ij imoiy qoidala ga zid ha aka la ni sodi e ish xa ini
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
78
oshi adi. Tengdoshla gu uhi esa ko‘pincha kon o mizmni kel i ib chiqa adi: o‘smi qiz o‘zini
‘qabul qilinishi’ uchun za a li yoki xa li xa i-ha aka la ga qo‘shilishi mumkin.
Raqamli muhi ning a’si i ham alohida e’ ibo ga loyiq. In e ne dagi i ual muloqo , ij imoiy
a moqla dagi bosim, ideal ashqi ko‘ inish haqidagi s e eo ipla o‘smi qizla ning o‘ziga baho
be ish ja ayonini buzadi. Na ijada o‘ziga pas baho, ashqi ko‘ inishga nisba an no ozilik,
o‘zini izolya siya qilish yoki eks emal ha aka la ga moyillik shakllanadi. Bu hola de ian
xulqning aqamli ko‘ inishla i — kibe bulling, o‘ziga za a ye kazish, onlayn ag essiya kabi
hola la da namoyon bo‘ladi.
3. O‘smi qizla da de ian xulqning oldini olishda pedagogik - psixologik yondashu la
De ian xulqning oldini olish kompleks yondashu ni alab e adi. A alo, oila ins i u ining
mus ahkamlanishi, o a-onala ning psixologik sa odxonligini oshi ish muhim ahamiya ga ega.
Mak ab psixologla i a o'qi u chila o‘smi qizla bilan indi idual a gu uhiy maslaha la
o‘ kazish o qali ula ning ij imoiy moslashu ini yengillash i ishi mumkin. Shuningdek,
emo sional in ellek ni i ojlan i ish, o‘zini qad lash a o‘zini nazo a qilish ko‘nikmala ini
shakllan i ish de ian xulqqa qa shi sama ali p o ilak ika cho ala idan bi idi .
Psixop o ilak ika das u la i quyidagi yo‘nalishla ni o‘z ichiga oladi: 1) a'lim muassasala ida
ij imoiy-psixologik eningla ; 2) kommunika i kompe ensiyani i ojlan i ish; 3) s essni
boshqa ish exnikala i; 4) ijobiy o‘zini anglashni qo‘llab-qu a lash a a biya iy ja ayonla ni
olib bo ish. Shuningdek, ij imoiy a moqla da media sa odxonlikni oshi ish, aqamli
xa sizlik madaniya ini shakllan i ish ham zamona iy p o ilak ikaning muhim a kibiy
qismidi .
Xulosa
Xulosa qilib ay ganda, o‘smi qizla da de ian xulq shakllanishi mu akkab ij imoiy-psixologik
ja ayon bo‘lib, bunda ij imoiy muhi ning o‘ ni beqiyosdi . Oila iy, mak ab a i ual
muhi dagi salbiy omilla bi galikda shaxsning emo sional hola ini izdan chiqa ishi, o‘zini
qad lashni pasay i ishi a ij imoiy me’yo la dan che lashishiga sabab bo‘ladi. Shu boisdan,
de ian xulqni e a aniqlash, psixop o ilak ika cho ala i ishlab chiqish hamda o‘smi qizla da
ijobiy o‘zini anglashni i ojlan i ish psixologik amaliyo ning dolza b yo‘nalishla idan bi i
bo‘lib qolmoqda.
Foydalanilgan adabiyo la
1. G‘oziye E. G‘. Pedagogik psixologiya. – Toshken : Fan a exnologiya, 2021.
2. E gasho A., Raxma ullae a F. Pedagogika a psixologiya asosla i. – Toshken : Tu on
zamin ziyo, 2020.
3. To‘x axo‘jae a M. Ta’lim ja ayonida mo i a siya a shaxs i oji. – Toshken : Yangi as
a lodi, 2024.
4. Vigo skiy L.S. (1984). Psixologiya i ojlanish naza iyala i. Mosk a: Pedagogika.
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
79
5. Qodi o a N. (2021). O‘smi la ning ij imoiy moslashu i a de ian xulq xususiya la i.
Toshken : O‘zbekis on Milliy uni e si e i nash iyo i.
6. Ka imo a V.M. (2019). Ij imoiy psixologiya asosla i. Toshken : TDPU nash iyo i.
7. UNESCO (2023). Adolescen Men al Heal h in he Digi al Age. Pa is.
