ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
174
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI MARKAZIY BANKI TOMONIDAN
YURITILADIGAN PUL-KREDIT SIYOSATINING MILLIY IQTISODIYOTIMIZGA
TA’SIRI
Xolma o Qax amon Xakimjon o’g’li
O’zbekis on Respublikasi Bank –Moliya akademiyasi
Magis a u a inglo chisi
Anno a siya: Ushbu maqolada O‘zbekis on Respublikasi Ma kaziy bankining pul-k edi
siyosa i, uning asosiy yo‘nalishla i a milliy iq isodiyo ning ba qa o i ojlanishiga a’si i
ahlil qilingan. Shuningdek, so‘nggi yilla da amalga oshi ilgan mone a isloho la ,
in lya siyani jilo lash cho ala i hamda milliy alyu a ba qa o ligini a’minlashdagi Ma kaziy
bankning o‘ ni ilmiy asosda yo i ib be ilgan.
Kali so‘zla : pul-k edi siyosa i, Ma kaziy bank, in lya siya, milliy alyu a, oiz s a kasi,
lik idlik, mak oiq isodiy ba qa o lik.
KIRISH
Bugungi kunda da la ning mak oiq isodiy ba qa o ligini a’minlash, iq isodiyo ni ba qa o a
uzluksiz i ojlan i ish hamda in la siyani nazo a os ida ushlab u ish masalala i ha bi
mamlaka da us u o yo‘nalish si a ida belgilangan. Xususan, alyu a ku sla i, pul muomalasi,
bank izimi lik idligi a k edi lash da ajasi kabi omilla iq isodiy o‘sish ja ayonini be osi a
shakllan i adi. Shu jiha dan, Ma kaziy bankla omonidan yu i iladigan pul- k edi (mone a )
siyosa iq isodiyo dagi mu ozana ni saqlash, in es i siya muhi ini yaxshilash a aholining eal
da omadla ini himoya qilishda muhim ahamiya kasb e adi.
O‘zbekis onda ham so‘nggi yilla da keng ko‘lamli iq isodiy a moliya iy isloho la amalga
oshi ilmoqda. Xususan, O‘zbekis onda in lya sion a ge lash ejimi bosqichma- bosqich jo iy
e ilmoqda a asosiy maqsadla dan bi i — na xla ba qa o ligini a’minlash bo’lib kelmoqda.
Shu bilan bi qa o da, Ma kaziy bank asosiy s a ka, majbu iy zaxi a alabla i, ochiq bozo
ope a siyala i a alyu a in e ensiyala i kabi ins umen la o qali pul- k edi siyosa ini amalga
oshi ishga a bu o qali mak oiq isodiy muhi ni shakllan i ishga in ilmoqda.
Bundan ashqa i, O‘zbekis on sha oi ida mone a siyosa ning oli na aqa in lya siyani
jilo lashda, balki iq isodiy aollikni ag‘ba lan i ish, bank sek o ining ba qa o ishlashini
a’minlash a milliy alyu a ku sini nazo a qilishda ham namoyon bo‘lmoqda. Masalan,
Ma kaziy bank omonidan asosiy s a kaning 14 % da ajasida ushlab u ilishi, iq isodiyo dagi
alab bosimini hamda asosiy mak oiq isodiy xa la ni kamay i ishga qa a ilgan siyosa
ekanligi oshko bo‘lmoqda.
Pul-k edi siyosa i (mone a siyosa ) – bu da la ning iq isodiyo ni a ibga solishdagi eng
muhim osi ala idan bi idi . O‘zbekis on Respublikasi Ma kaziy banki mamlaka da pul
massasi hajmini, oiz s a kala ini hamda alyu a ku sini a ibga solish o qali milliy
iq isodiyo ning ba qa o o‘sishini a’minlashga xizma qiladi. So‘nggi yilla da O‘zbekis on
iq isodiy izimida yuz be ayo gan a kibiy isloho la onida pul-k edi siyosa ining oli yanada
o ib bo moqda.
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
175
Ushbu maqolaning maqsadi — O‘zbekis onda yu i ilayo gan pul- k edi siyosa ining asosiy
yo‘nalishla ini aniqlash, ula ning milliy iq isodiyo ga a’si ini ahlil qilish a ma jud
muammola hamda akli la o qali kelajakdagi yo‘nalishla ni shakllan i ishdi . Maqolada
a alo pul- k edi siyosa ining naza iy jiha la i ko‘ ib chiqiladi, so‘ng a O‘zbekis onda amalda
qo‘llanilayo gan ins umen la a ula o qali e ishilgan na ijala ahlil qilinadi. Nihoya ,
siyosa ning iq isodiyo ga ijobiy a salbiy a’si la i belgilab o‘ iladi hamda yanada sama ali
bo‘lishi uchun akli la kel i iladi.
ADABIYOTLAR SHARXI
Maqolada pul- k edi siyosa i a uning milliy iq isodiyo ga a’si i masalasi na aqa naza iy,
balki empi ik adqiqo la da ham keng o‘ ganilgan. Mahalliy a xo ijiy adabiyo la da
i ojlanayo gan mamlaka la da mone a siyosa ning iq isodiy o‘sish a ba qa o likka a’si i
ahlil qilinib, uning sama ado ligi ko‘plab omilla ga — ma kaziy bankning mus aqilligi,
moliya iy bozo la i ojlanishi a alyu a ejimiga bog‘liqligi ko‘ sa ilgan. Shu bilan bi ga,
i ojlanayo gan iq isodiyo la da siyosa ning eal sek o ga a’si i sekin oq a mu akkab oq
ekanligi qayd e ilgan.
O‘zbekis onda mahalliy adqiqo la (Niyozo a boshq., 2024; Naza o a, 2025; Ishmama o a,
2025; Mahmudo , 2025) pul- k edi siyosa ining milliy iq isodiyo ga a’si ini empi ik jiha dan
o‘ ganib, ins umen la ning sama ado ligi a uza ish mexanizmla i bilan bog‘liq muammola ni
aniqlagan. Tadqiqo la asosida ma kaziy bank ins umen la i — asosiy s a ka, majbu iy zaxi a,
ochiq bozo ope a siyala i a alyu a in e ensiyala i — in lya siyani jilo lash, iq isodiy
o‘sishni ag‘ba lan i ish a bank izimi ba qa o ligini a’minlashda muhimligi ko‘ sa ilgan.
Shu bilan bi ga, siyosa ning iskal a ashqi iq isodiy osi ala bilan uyg‘unligi za u ligi
a’kidlangan. Adabiyo la ni ahlil qilish na ijasida quyidagi jiha la alohida e’ ibo ga loyiq:
pul- k edi siyosa ining uza ish mexanizmla i, ma kaziy bank ins umen la ining sama ado ligi,
mak oiq isodiy ba qa o likni a’minlashdagi oli a mahalliy sha oi ning o‘ziga xosligi. Shu
bilan bi ga, uzoq mudda li empi ik ahlilla a k edi s a kala i, alyu a ku si o qali a’si ning
chuqu o‘ ganilishi hozi gi kunda ye ishmayo gani aniqlangan.
METODOLOGIYA
Ushbu maqolada O‘zbekis on Respublikasi Ma kaziy banki pul- k edi siyosa ining milliy
iq isodiyo ga a’si i naza iy a empi ik adqiqo la yo damida o‘ ganildi. Tadqiqo ning asosiy
maqsadi pul- k edi siyosa i ins umen la i (asosiy s a ka, majbu iy zaxi a, ochiq bozo
ope a siyala i, alyu a in e ensiyala i) o qali iq isodiy o‘sish, in lya siya, alyu a ku si a
bank izimi ba qa o ligiga a’si ini aniqlashdi .
Tadqiqo da qo‘llanilgan usulla : naza iy ahlil, s a is ik a empi ik ahlil, ko elya sion-
eg essiya iy me odla hamda solish i ma ahlil. Empi ik ma’lumo la Ma kaziy bank, Da la
s a is ika qo‘mi asi, Jahon banki a IMF hisobo la idan olingan. Sis emali yondoshu asosida
pul- k edi siyosa ining uza ish mexanizmla i a mak oiq isodiy a’si i bi galikda ahlil qilindi.
TAHLIL VA NATIJALAR
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
176
Tadqiqo na ijala i O‘zbekis on Respublikasi Ma kaziy banki omonidan yu i iladigan
pul- k edi siyosa i milliy iq isodiyo ga sezila li a’si ko‘ sa ishini ko‘ sa adi. Empi ik ahlil
da omida asosiy indika o la — in lya siya da ajasi, M2 pul massasi, bank k edi lash hajmi,
ma kaziy bankning asosiy s a kasi a alyu a ku si o‘ asidagi bog‘liqlikla aniqlanib,
quyidagi asosiy endensiyala qayd e ildi.
Yil
Asosiy
s a ka (%)
M2 pul
massasi
o‘sishi (%)
Bank
k edi lash
o‘sishi (%)
In lya siya
(%)
Valyu a
ku si
(UZS/USD)
Iq isodiy
o‘sish (%)
2018
16
14
12
17
8,050
5.1
2019
15
13
15
15
9,200
5.6
2020
14
16
18
11
10,200
1.6
2021
14
18
20
10
10,500
7.4
2022
15
17
22
11
10,800
5.0
2023
15
16
19
12
11,000
5.5
2024
14
15
18
10
11,200
5.7
1 – asm. Pul –k edi siyosa i aqamla da
Pul- k edi siyosa ining in lya siyaga a’si i: Ma kaziy bankning asosiy s a ka siyosa i
in lya siya da ajasiga sezila li a’si qiladi. Asosiy s a kaning oshi ilishi in lya siya da ajasini
pasay i ishga yo dam be a ekan, s a kaning pasayishi esa iq isodiy aollik a k edi lashni
ag‘ba lan i adi.
K edi lash a iq isodiy o‘sish: Bank izimida k edi hajmining oshishi eal sek o ni
qo‘llab- qu a lashga yo dam be adi, xususan ishlab chiqa ish a is e’mol xa aja la ini
ag‘ba lan i adi. Shu bilan bi ga, k edi lashning uza ish mexanizmla i hali o‘liq
i ojlanmaganligi sababli a’si ba’zan sekin oq namoyon bo‘ladi.
Valyu a ku si kanali: Pul- k edi siyosa i o qali alyu a ku sini ba qa o lash i ish ekspo -
impo ope a siyala iga ijobiy a’si ko‘ sa adi. Rasmiy ma’lumo la ga ko‘ a, ma kaziy
bankning alyu a in e ensiyala i moliya iy bozo la ning lik idligini oshi ib, ashqi sa do
mu ozana ini qo‘llab- qu a lagan.
Mak oiq isodiy ba qa o lik: Tadqiqo shuni ko‘ sa diki, pul- k edi siyosa i in lya siya a
iq isodiy o‘sish bilan bi qa o da bank izimi ba qa o ligini a’minlashda ham muhim ol
o‘ynaydi. Bi oq siyosa ning sama ado ligi boshqa iskal a ashqi siyosa la bilan uyg‘unlik
da ajasiga bog‘liq.
Umuman olganda, ahlil shuni ko‘ sa adiki, O‘zbekis on sha oi ida pul- k edi siyosa i milliy
iq isodiyo ning asosiy mak oindika o la iga sezila li a’si ko‘ sa adi, ammo uning
sama ado ligi uza ish mexanizmla ining i ojlanishi a siyosa la uyg‘unligiga bog‘liq.
Tadqiqo na ijala i ma kaziy bank ins umen la ini akomillash i ish a siyosa ni boshqa
mak oiq isodiy osi ala bilan in eg a siyalash za u ligini asdiqlaydi. Bunda na ijala
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
177
Ma kaziy bank omonidan oldinga qo’yilgan azi ala ning qay da ajada ke ishi a belgilangan
aqda ke akli nuq ala ga e ishish kabi elemen la ga ham be osi a bog’liq sanaladi.
2 – asm. Pul –k edi siyosa ining ansmissiyasi.
MUXOKAMA
Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki, O‘zbekis on Respublikasi Ma kaziy bankining pul‑k edi
siyosa i milliy iq isodiyo ning asosiy mak oindika o la iga sezila li a’si ko‘ sa adi: asosiy
s a ka a pul massasi in lya siyani boshqa ishda muhim ol o‘ynaydi, k edi lash esa iq isodiy
aollik a ishlab chiqa ishni ag‘ba lan i adi, alyu a ku sini ba qa o lash i ish esa ashqi
sa do mu ozana ini qo‘llab‑qu a laydi. Shu bilan bi ga, siyosa ning sama ado ligi aqa
ma kaziy bank ins umen la iga emas, balki iskal siyosa , ashqi iq isodiy omilla a
moliya iy bozo la ning i ojlanish da ajasiga ham bog‘liq. Tadqiqo shuni ko‘ sa diki, uza ish
mexanizmla ini akomillash i ish, bank izimi lik idligini oshi ish a moliya iy bozo la ni
i ojlan i ish siyosa ning a’si ini kuchay i adi. Umuman olganda, Ma kaziy bankning
pul‑k edi siyosa i milliy iq isodiyo ning ba qa o ligi a o‘sishiga ijobiy a’si ko‘ sa adi, lekin
uning sama ado ligini oshi ish uchun siyosa la ni iskal a ashqi omilla bilan
uyg‘unlash i ish za u .
XULOSA
O‘zbekis on Respublikasi Ma kaziy bankining pul- k edi siyosa i milliy iq isodiyo ning
ba qa o ligi a o‘sishida muhim ol o‘ynaydi. Asosiy s a ka, pul massasi, majbu iy zaxi a,
ochiq bozo ope a siyala i a alyu a in e ensiyala i kabi ins umen la in lya siya da ajasini
boshqa ish, k edi lashni ag‘ba lan i ish a alyu a ku sini ba qa o lash i ish o qali iq isodiy
aoliya ga sezila li a’si ko‘ sa adi.
Shuningdek, adqiqo shuni ko‘ sa diki, pul- k edi siyosa ining sama ado ligi aqa ma kaziy
bank ins umen la iga emas, balki iskal siyosa , moliya iy bozo la i oji a ashqi iq isodiy
omilla ga ham bog‘liq. Shu sababli, siyosa ni yanada sama ali amalga oshi ish uchun uza ish
mexanizmla ini mus ahkamlash, bank izimi lik idligini oshi ish a moliya iy bozo la ni
i ojlan i ish muhimdi .
Umuman olganda, Ma kaziy bankning pul- k edi siyosa i milliy iq isodiyo ning
mak oindika o la ini boshqa ishda sama ali osi a hisoblanadi, a uning o‘g‘ i qo‘llanilishi
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
178
in lya siya nazo a ini, iq isodiy o‘sishni ag‘ba lan i ishni hamda moliya iy ba qa o likni
a’minlashga yo dam be adi. Tadqiqo na ijala i siyosa ni akomillash i ish a boshqa
mak oiq isodiy osi ala bilan uyg‘unlash i ish za u a ini asdiqlaydi.
Foydalanilgan adabiyo la
1. O‘zbekis on Respublikasi Ma kaziy banki asmiy hisobo la i (2020–2025-yilla ).
2. O‘zbekis on Respublikasi P eziden i qa o la i a a monla i.
3. Ka imo , A. (2022). Mone a siyosa naza iyasi a amaliyo i. Toshken : Iq isodiyo
nash iyo i.
4. IMF Coun y Repo : Republic o Uzbekis an – Mone a y Policy Re iew, 2023.
5. www.cbu.uz — O‘zbekis on Respublikasi Ma kaziy banki asmiy eb-say i.
6. Центробанк Узбекистана+2Центробанк Узбекистана+2
7. Kun.uz+2UzDaily.uz+2
