ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
253
UO‘T:635.25.
BOSH PIYOZNING NAV NAMUNALARDAN ERTAPISHARLIK BELGILARI
BO‘YICHA TANLAB OLINGAN NAMUNALARNING XO‘JALIK BELGILARI
Xu amo Ulug‘bek Xolmama o ich
Toshken da la ag a uni e si e i “Sabza o chilik a
issiqxona xo‘jaligini ashkil e ish” ka ed asi p o esso , q.x. .d.
[email p o ec ed]
Hayi baye Doniyo Komiljon o‘g‘li
Qo aqolpog'is on qishloq xo'jaligi a ag o exnologiyala ins i u i “Dehqonchilik,qishloq
xo`jaligi ekinla i seleksiyasi a u ug`chiligi” ka ed asi mus aqil izlanu chisi
Anno a siya:Qo aqolpog‘is on Respublikasining up oq iqlim sha oi ida xo ijiy da la la idan
kel i ilgan bosh piyozning 32 adan o iq kolleksiyasining iqlimlash i ilganligi a qimma li
xo‘jalik belgila i o‘ ganilganligi hamda aniqlanganligi maqolada yo i ilgan.
Jumladan, aj iba na ijala ida k-1 “De mo”, k-9 “B own Beau y”, k-194 “Nomsiz”, k-10 “Kind
Va ie y”, k-12 “Pionee 25013”, k-13 “Canade maple”, k-173 “Nomsiz”, k-185 “Nomsiz”, k-
11 “Xalsedon”, k-18 “Me eo ”, k-40 “Roke ”, k-43 “Sp ing Onion”, k-44 “G andina”, k-170
“Nomsiz”, k-120 “Nomsiz”, k-50 “Supe Bea ”, k-75 “P ince-33”, k-153 “Qizil piyoz”, k-128
“Kizil sak”, k-85 “K-3”, k-81 “K-11”, k-83 “K-12” a k-80 “K-13”. na namunali i
e apisha ligi bilan aj alib u di.
Kali so‘zla : na , namuna, izma, na , du agay, boshi piyoz, hosildo lik, e apisha , na
namunala i, ba g, ba g yuzasi, bosh piyoz azni.
Ki ish. Hozi gi kunda jahon miqyosida piyoz 5,9 million gek a maydonda pa a ishlanib,
axminan 110,0 million onna mahsulo ye ish i ilmoqda. Ekinning o‘ acha hosildo ligi 19,31
/ga ni ashkil e adi. Piyoz ye ish i ish bo‘yicha ye akchi mamlaka la qa o iga Xi oy (22,35
mln ), Hindis on (19,30 mln ), AQSh (3,16 mln ) a E on (2,38 mln ) ki adi. Ushbu
da la la da piyoz sabza o chilik a mog‘ining asosiy hamda iq isodiy jiha dan muhim ekin
u la idan bi i hisoblanadi1. Shu sababli, piyozga bo‘lgan global alabni qondi ish maqsadida
uning yangi, yuqo i hosildo a u li iqlim sha oi i hamda ye ish i ish da la iga mos na la ini
ya a ish, shuningdek, piyozni u ug‘, ko‘cha a no‘sha o qali ye ish i ish exnologiyala ini
akomillash i ish zamona iy ilmiy a amaliy ahamiya ga ega dolza b masalala dan bi i
sanaladi.
1(h h:// ao. u).
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
254
Piyoz na la i mazasiga ko‘ a achchiq, ya im achchiq a shi in xilla ga bo‘linadi. Achchiq
na la i a kibida qandi, shi in na la ga nisba an ko‘p bo‘lib a kibida ol ingugu saqlaydigan
e i moyi ma ju , shuning uchun u achchiq bo‘ladi. Piyoz yangiligicha, qo i ilib, si kalab a
konse alab is e’mol qilinadi. Piyoz aom ayyo lashda ishla ilsa unga o‘ziga xos hid a maza
be adi. Piyoz yil mobaynida is e’mol qilinadigan sabza o la dan hisoblanadi. [2].
Piyozning piyozboshi a kibida 22 oizgacha qu uq modda, 2,5-14,3 oiz qandla , 0,7 oiz
o ganik kislo ala , 1,0-2,2 oiz azo li moddala a 1 oiz kul ma jud. Ba gi a kibida 0,5-3,5
oiz qandla , 0,9 oiz kle cha ka, 0,8-1,3 oiz azo li moddala , 0,1 oiz o ganik kislo ala a
1 % kul bo . [3].
Piyozbosh a kibida i amin S (10 mg/100g) a shuningdek Ye, RR, V1, V2, V6, bio in a
olie oy, pan o en kislo ala ini saqlaydi deb haba qilgan [1].
Piyozbosh a ba gi a kibida kaliy uzla i (259 mg %), os o , kalsiy, na iy, emi a boshqa
kimyo iy elemen la saqlanadi. Ba gi a xususan piyozbosh a kibida e i moyla i (20-130
mg % piyozning achchiq na la ida, shi in na la ida esa 10-20 mg %) saqlanadi. Fi onsidla a
e i moyla i piyozga, o‘ziga xos maza a hid be a ekan.
Taj iba uslubla . Bosh piyozning kolleksiyasi na namunala i 2017-2018 yilla da e agi
mudda la da u ug‘i ekib sinab ko‘ ildi. Na namunala ini o‘ ganishda xo ijdan kel i ilgan bosh
piyozning e apisha lik belgila i bo‘yicha 23 a na namunasi sinab ko‘ ildi.
Dala aj ibala i 2 bo ak o lanishda 7 m2, bo‘lgan maydonla da olib bo ilib, s anda si a ida
Kaba-132 na idan oydalanildi. [4]; [5].
Taj iba na ijala i. Bosh piyozining k-1 “De mo”, k-9 “B own Beau y”, k-194 “Nomsiz”, k-
10 “Kind Va ie y”, k-12 “Pionee 25013”, k-13 “Canade maple”, k-173 “Nomsiz”, k-185
“Nomsiz”, k-11 “Xalsedon”, k-18 “Me eo ”, k-40 “Roke ”, k-43 “Sp ing Onion”, k-44
“G andina”, k-170 “Nomsiz”, k-120 “Nomsiz”, k-50 “Supe Bea ”, k-75 “P ince-33”, k-153
“Qizil piyoz”, k-128 “Kizil sak”, k-85 “K-3”, k-81 “K-11”, k-83 “K-12” a k-80 “K-13”
kolleksiya na namunala i boshqa namunala ga a andoza k-58 “Kaba-132, S ” na iga
nisba an e a ye ilganligi ko‘za ildi.
Qimma li xo‘jalik belgila i bo‘yicha bosh piyozning na namunala i o‘ ganilganda,
e apisha lik belgila i ega bo‘lgan k-1 “De mo”, k-9 “B own Beau y”, k-194 “Nomsiz”, k-10
“Kind Va ie y”, k-12 “Pionee 25013”, k-13 “Canade maple”, k-173 “Nomsiz”, k-185
“Nomsiz”, k-11 “Xalsedon”, k-18 “Me eo ”, k-40 “Roke ”, k-43 “Sp ing Onion”, k-44
“G andina”, k-170 “Nomsiz”, k-120 “Nomsiz”, k-50 “Supe Bea ”, k-75 “P ince-33”, k-153
“Qizil piyoz”, k-128 “Kizil sak”, k-85 “K-3”, k-81 “K-11”, k-83 “K-12” a k-80 “K-13” na
namunala ning o‘su da i o‘ acha 115-150 kun bo‘lganligi aniqlandi.
Yuqo idagi kolleksiya na namunala i s anda Kaba-132 na ga nisba an e apisha ligi
aniqlandi, s anda Kaba-132 na ning o‘su da i 155 kun bo‘lgan bo‘lsa qolgan e apisha
na namunala s anda ga na ga eng e a ye ilgan k-40 “Roke ”, k-50 “Supe Bea ”, k-75
“P ince-33” a k-85 “K-3” na namunala 25-40 kungacha, qolgan k-1 “De mo”, k-9 “B own
Beau y”, k-194 “Nomsiz”, k-10 “Kind Va ie y”, k-12 “Pionee 25013”, k-13 “Canade maple”,
k-173 “Nomsiz”, k-185 “Nomsiz”, k-11 “Xalsedon”, k-18 “Me eo ”, k-43 “Sp ing Onion”, k-
44 “G andina”, k-170 “Nomsiz”, k-120 “Nomsiz”, k-153 “Qizil piyoz”, k-128 “Kizil sak”,
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
255
k-81 “K-11”, k-83 “K-12” a k-80 “K-13” kolleksiya na namunala i s anda na ga nisba an
5-20 kungacha e a ye ilganligi aniqlandi.
Biome ik o‘lcho la na ijasida bosh piyozning e apisha belgila i bo‘yicha aj a ib olingan
na namunala ining uzun ba gla ni aniqlash bo‘yicha o‘ kazilgan bi up o‘simlikla bo‘yicha
o‘lcho la da, piyozning ba cha k-1 “De mo”, k-9 “B own Beau y”, k-194 “Nomsiz”, k-10
“Kind Va ie y”, k-12 “Pionee 25013”, k-13 “Canade maple”, k-173 “Nomsiz”, k-185
“Nomsiz”, k-11 “Xalsedon”, k-18 “Me eo ”, k-40 “Roke ”, k-43 “Sp ing Onion”, k-44
“G andina”, k-170 “Nomsiz”, k-120 “Nomsiz”, k-50 “Supe Bea ”, k-75 “P ince-33”, k-153
“Qizil piyoz”, k-128 “Kizil sak”, k-85 “K-3”, k-81 “K-11”, k-83 “K-12” a k-80 “K-13”
namunala i bu ko‘ sa kich bo‘yicha 22-44 sm bo‘lib, s anda Kaba-132 na dan 4-26 sm ga
yoki 22,2-144,4 oizga uzun bo‘lgan ba gla shakllan i ishi aniqlandi.
Ba g sonini aniqlashda hosilni yig‘ishdan oldin aniqlandi. Bunda bosh piyozning e a pisha
belgila i bo‘yicha anlangan na namunala ining ba g soni o‘ acha 8-16 donagacha
shakillanganligi aniqlandi. Bu ko‘ sa gich s anda Kaba-132 na ga nisba an eng kam ba g
shakillan i gan k-1 “De mo”, k-173 “Nomsiz”, k-11 “Xalsedon”, k-43 “Sp ing Onion”, k-170
“Nomsiz”, k-81 “K-11” a k-83 “K-12” na namunala i 8-11 donagacha s anda ga nisba an
1-4 donaga yoki 9,0-50,0 oizgacha kam ba g shakillan i ganligi namayon bo‘ldi.
Aksincha k-9 “B own Beau y”, k-194 “Nomsiz”, k-10 “Kind Va ie y”, k-12 “Pionee 25013”,
k-13 “Canade maple”, k-185 “Nomsiz”, k-40 “Roke ”, k-120 “Nomsiz”, k-75 “P ince-33” a
k-128 “Kizil sak” na namunala i 13-16 donagacha s anda ga aqoslaganda 1-4 donaga yoki
9,0-50,0 oizgacha ko‘p ba g shakllan i gan, qolgan k-18 “Me eo ”, k-44 “G andina”, k-50
“Supe Bea ”, k-153 “Qizil piyoz”, k-85 “K-3” a k-80 “K-13” na namunala esa s anda
Kaba-132 na bilan bi xil ya’ni 12 donadan ba g shakllan i ganligi aniqlandi.
Bosh piyozining e apisha lik belgila i bo‘yicha anlab olingan na namunala ining
ba gla ining angi o‘ licha ko‘ inishda bo‘ldi. Jumladan yashil angda k-9 “B own Beau y”,
k-173 “Nomsiz”, k-185 “Nomsiz”, k-120 “Nomsiz” na namunala ning ba gi, yashildan o‘q
yashil angda k-1 “De mo”, k-40 “Roke ”, k-153 “Qizil piyoz” na namunala ning ba gi, o‘q
yashil 194 “Nomsiz”, k-12 “Pionee 25013”, k-11 “Xalsedon”, k-18 “Me eo ”, k-81 “K-11”,
k-83 “K-12” namunala ning ba gi, momiqsimon qoplamli k-10 “Kind Va ie y”, k-43 “Sp ing
Onion”, k-170 “Nomsiz”, k-85 “K-3” na namunala ning ba gi hamda och yashil k-13
“Canade maple”, k-50 “Supe Bea ”, k-75 “P ince-33” a k-128 “Kizil sak” kolleksiya na
namunala ining ba gla i ko‘ inishga ega bo‘ldi.
1-jad al.
Piyozning e apisha lik belgila i bo‘yicha kolleksiya na namunala ining ko‘ sa kichla i
(2017-2018 y.y.).
Ka
alo
g
aq
ami
Kelib
yasi
na
na
mu
nal
Na belgila i
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
256
chiqqan
xududla
Ba gla i soni, dona
Ba g uzunligi, sm
Ba g angi
O‘su da i, kun
Bosh piyozning azni, g
Umumiy hosildo ligi, /ga
To a bop hosildo lik, %
k- 58
O‘zbekis on
Kaba-
132, S
12
18
Yashil
155
120
35
90
K-1
O‘zbekis on
De mo
10
24
Yashildan o‘q
yashilgacha
150
120
33
85
K-9
Qi g‘izis on
B own
Beau y
15
22
Yashil
130
100
26,5
83
K-194
Qozog‘is on
Nomsiz
13
26
To‘q yashil
140
110
27
91
K-10
Qi g‘izis on
Kind
Va ie y
14
35
Momiqsimon
qoplamli
140
90
21,2
92
K-12
Qi g‘izis on
Pionee
25013
13
29
To‘q yashil
135
80
19,7
86
K-13
Tojikis on
Canade
maple
16
23
Och yashil
140
100
22,5
90
K-173
Qozog‘is on
Nomsiz
10
38
Yashil
150
140
27
85
K-185
Qozog‘is on
Nomsiz
13
42
Yashil
135
120
23,6
80
K-11
O‘zbekis on
Xalsedon
10
38
To‘q yashil
140
130
25,9
75
K-18
O‘zbekis on
Me eo
12
41
To‘q yashil
145
110
28,2
83
K-40
AQSH
Roke
15
33
Yashildan o‘q
yashilgacha
130
100
24,3
93
K-43
Gollandiya
Sp ing
Onion
8
24
Momiqsimon
qoplamli
135
110
25,1
94
K-44
Uk aina
G andina
12
42
To‘q yashil
140
120
26,7
86
K-170
O‘zbekis on
Nomsiz
11
29
Momiqsimon
qoplamli
145
120
34,6
82
K-120
Qozog‘is on
Nomsiz
14
42
Yashil
150
125
33,4
84
K-50
Yaponiya
Supe
Bea
12
36
Och yashil
115
70
21,6
91
K-75
Gollandiya
P ince-
33
14
36
Och yashil
120
80
23,4
93
K-153
Qo aqolpog‘i
s on
Qizil
piyoz
12
44
Yashildan o‘q
yashilgacha
155
125
29,3
84
K-128
Qi g‘izis on
Kizil
sak
15
42
Och yashil
140
130
33,3
80
K-85
Ko eya
K-3
12
37
Momiqsimon
qoplamli
125
145
43,2
93
K-81
Ko eya
K-11
10
32
To‘q yashil
135
130
34,1
86
K-83
Ko eya
K-12
9
28
To‘q yashil
140
125
28,4
81
k- 80
Ko eya
K-13
12
36
Yashil
130
100
26,2
95
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
257
Piyoz bosh azni s anda k-58 “Kaba-132, S ” na ida 120 g. ga eng bo‘ldi. S anda Kaba-
132 na bilan piyoz bosh azni yaqin a bi xil (120 g) ko‘ sa kich k-1 “De mo”, k-185
“Nomsiz”, k-44 “G andina” a k-170 “Nomsiz” kabi na namunala ida kuza ildi.
k-58 “Kaba-132, S ” na ga nisba an yi ik piyoz bosh azni (5–25 g) k-173 “Nomsiz”, k-11
“Xalsedon”, 120 “Nomsiz”, k-153 “Qizil piyoz”, k-128 “Kizil sak”, k-85 “K-3”, k-81 “K-11”
a k-83 “K-12” kolleksiya na namunala ida aniqlandi.
S anda k-58 “Kaba-132, S ” na idan piyoz bosh azni kechkina bosh piyoz shakllan i gan
(10-50 g) k-9 “B own Beau y”, k-194 “Nomsiz”, k-10 “Kind Va ie y”, k-12 “Pionee 25013”,
k-13 “Canade maple”, k-18 “Me eo ”, k-40 “Roke ”, k-43 “Sp ing Onion”, k-50 “Supe Bea ”,
k-75 “P ince-33”, a k-80 “K-13” na namunala ida namayon bo‘ldi.
Piyozning e apisha lik belgila i bo‘yicha kolleksiya na namunala ining umumiy hosildo ligi
bo‘yicha sino da qa nashgan na namunala ning ichida andoza k-58 “Kaba-132, S ” (35 /ga)
na idan aqa gina k-85 “K-3” namunasi yuqo i na ija ko‘ sa gan 43,2 /ga bo‘ldi. Bu
ko‘ sa gich s anda na dan 8,2 /ga yoki 23,4 oizga yuqo i hosil o‘pladi.
Qolgan bosh piyozning e apisha lik belgila i bo‘yicha k-1 “De mo”, k-9 “B own Beau y”, k-
194 “Nomsiz”, k-10 “Kind Va ie y”, k-12 “Pionee 25013”, k-13 “Canade maple”, k-173
“Nomsiz”, k-185 “Nomsiz”, k-11 “Xalsedon”, k-18 “Me eo ”, k-40 “Roke ”, k-43 “Sp ing
Onion”, k-44 “G andina”, k-170 “Nomsiz”, k-120 “Nomsiz”, k-50 “Supe Bea ”, k-75
“P ince-33”, k-153 “Qizil piyoz”, k-128 “Kizil sak”, k-81 “K-11”, k-83 “K-12” a k-80 “K-
13” kolleksiya na namunala ining umumiy hosildo ligi o‘ acha 19,7-34,6 /ga ashkl e di.
Andoza k-58 “Kaba-132, S ” na iga nisba an 8,6-23,5 /ga pas na ijasi aniqlandi.
Bosh piyozning o‘ ganilgan na namunaning o‘plagan si a li mahsulo ini umumiy
hosildo likdagi ulish aniqlanganda, pas si a li mahsulo k-1 “De mo”, k-9 “B own Beau y”,
k-173 “Nomsiz”, k-185 “Nomsiz”, k-11 “Xalsedon”, k-83 “K-12”, k-44 “G andina”, k-170
“Nomsiz”, k-120 “Nomsiz”, k-153 “Qizil piyoz”, k-128 “Kizil sak”, k-81 “K-11” a k-83
“K-12” na namunala dan olingan bo‘lib, uning ko‘ sa kichi s anda k-58 “Kaba-132 S ” a
k-194 “Nomsiz”, k-10 “Kind Va ie y”, k-18 “Me eo ”, k-40 “Roke ”, k-50 “Supe Bea ”, k-75
“P ince-33”, k-85 “K-3” a k-80 “K-13” na namunala iga nisba an 4-5 % gacha pas
bo‘lganligini ko‘ sa di a aqa gina s anda k-58 “Kaba-132 S ” na bilan k-13 “Canade
maple” namunasi bi hil ya’ni 90 oiz bo‘lganligi aniqlandi.
Xulosala
E apisha lik xususiya iga ega bo‘lgan bosh piyozning kolleksiyasidagi na namunala
o asidan 23 a na namunala i aj a ib olindi. Ula quyidagila : k-1 “De mo”, k-9 “B own
Beau y”, k-194 “Nomsiz”, k-10 “Kind Va ie y”, k-12 “Pionee 25013”, k-13 “Canade maple”,
k-173 “Nomsiz”, k-185 “Nomsiz”, k-11 “Xalsedon”, k-18 “Me eo ”, k-40 “Roke ”, k-43
“Sp ing Onion”, k-44 “G andina”, k-170 “Nomsiz”, k-120 “Nomsiz”, k-50 “Supe Bea ”, k-
75 “P ince-33”, k-153 “Qizil piyoz”, k-128 “Kizil sak”, k-85 “K-3”, k-81 “K-11”, k-83 “K-
NSR05
0,49
1,32
5,21
4,40
1,10
Sx%
3,96
3,97
3,77
3,91
3,93
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
258
12” a k-80 “K-13”. Bu anlab olingan na la ning o‘su da i 115-150 kungacha bo‘lib,
s anda Kaba-132 na ga nisba an 5-20 kungacha e a ye ilganligi aniqlandi. Keyingi seleksion
ishla da e apisha qimma li manba si a ida oydalanish imkonini be adi.
Foydalanilgan adabiyo la o‘yxa i:
1. Пивоваров В.Ф., Конанков П. Ф., Никулшин В.П. Значение овощей как продуктов
питания. Овощи – новинки на вашем столе. // Москва ВНИИССОК, 1995 – С. 8-33.
2. Пивоваров, В.Ф. Ершов, И.И., Агафонов, А.Ф. Луковые културы // М., 2001 – С.210.
3. Azimo B.J., Azimo B.B. “Sabza o chilik, polizchlik a ka oshkachilikda aj ibala
o‘ kazish me odikasi”.-T. O‘zbekis on Milliy Ensiklopediyasi, 2002 y, 180-198 B.
4. Белик В.Ф.Методика опытного дела в овощеводстве и бахчеводстве. // М.: Колос,
1992 – С.34.
5. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта. // М., «Колос». 1973.
