ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
285
KOREYS TILINI O‘RGANISHNING O‘ZIGA XOS LINGVISTIK JIHATLARI
Say iddino a Ano a Kamoljon qizi
SamDChTI Sha q illa akul e i, ko eys ili yo’nalishi
Anno a siya: Ushbu maqolada ko eys ilini o‘ ganishning o‘ziga xos ling is ik jiha la i
haqidagi ilmiy ma’lumo la yo i ib be ilgan. Ko eys ili a ixidagi ilning ling is ik i ojlanish
a ixi haqida ham ux alib o’ ilgan.
Kali so’zla : Xanmun, sansk i ili, pali illa i, ko eys ilidagi hanja, qo'shimchala , p e iksla ,
pos pozi siyala .
Ko eys ili a ixidan ma’lumki, Ko eyaning o‘ziga xos xususiya i shundaki, bu
mamlaka da ko eys ili 1895-yildan asmiy an olinib qo‘llangan. Shu aq gacha, ikki ming yil
da omida Ko eyaning asmiy ili, bu mamlaka dagi ba cha ilm- an, madaniya , qonunchilik a
ish yu i ish ili eng qadimgi xi oy ili bo‘lib, Ko eyada Xanmun deb a algan.
Ko eyada Xanmun ili na aqa Ko eyada, balki Yaponiyada, Ve namda a ha o Xi oyning
o'zida ham asmiy il si a ida shakllangan. 15-as da bi on bi joyda, so'zlashu ilida ish
qog'ozini uzishni hech kim xayoliga ham kel i magan. O'sha aq ga kelib, eng qadimgi xi oy
ili zamona iy xi oy ilidan a q qila edi. Bu mamlaka la ning ba chasida qadimgi xi oy ili
ma’lum bi aq gacha hukm on boʻlib kelgan: Yaponiyada 1860-yilla gacha, Vye namda
1870-yilla gacha, Ko eyada 1890-yilla gacha a Xi oyda 1910-yilgacha. Mamlaka dagi ba cha
yoki deya li ba cha ki obla a hujja la che ilida yozilgan aziya o' a as la da deya li
hamma joyda ma jud edi. Ye opada yuksak madaniya ili lo in ili, Hindis onda sansk i a
pali illa i, Yaqin Sha qda klassik a ab ili boʻlgan. Bula ning ba chasida ma’ i a pa a la ili
olini hukm on dinning, uning muqaddas ki obla i yozilgan il o‘ynadi. Ka olik Injil qadimgi
lo in ilida, Qu 'on klassik a ab ilida, hinduizm a buddizm ma nla i esa qadimgi sansk i
ilida uzilgan. Uzoq Sha qning boshqa mamlaka la ida bo'lgani kabi Ko eyada ham hukm on
din kon u siylik bo'lib, uning muqaddas ma nla i Qadimgi Xi oyda a abiiyki, qadimgi xi oy
ili Xanmun ilida yozilgan. Bu un Uzoq Sha qning madaniy a siyosiy hayo ida qadimgi
xi oy ili hukm onligining ijobiy a salbiy omonla i bo edi. Bi omondan, ko‘p as la
da omida a’lim olmoqchi bo‘lgan ko eys yoki yapon bolasi, a alo, xo ijiy a juda qiyin
iye ogli ilni o‘zlash i ish uchun ko‘p kuch sa lashi ke ak edi. Boshqa omondan, bu un Uzoq
Sha qning hukm on a madaniy eli asi bi xil ilda yozgan, o'qigan a o'ylagan. Bu ko eys
yoki yapon olimla iga xi oylik hamkasbla ining ishla iga o‘g‘ idan- o‘g‘ i ki ish imkonini
be di a ula ning ishla i Uzoq Sha q bo‘ylab osonlik bilan a qaldi. Madaniy jiha dan min aqa
bi lashgan edi, il o'siqla i uni aj a madi. Uzoq Sha qning ba cha mamlaka la idagi o'qimishli
odamla mak abla da bi xil da slikla dan oydalangan holda o'qidila a bi xil ki obla ni
o'qidila . Xi oylik shoi ning she' la i Seuldagi she' iya ixlosmandla i omonidan da hol
ushunilishi mumkin edi a ko eyalik shi oko la ning ya a gan me odla i Vye nam
hamkasbla i omonidan sinchko lik bilan o' ganilishi oson edi. Chunki il bi bo‘lgandan keyin
a jima alab qilinmaydi.
Xanmunni xi oycha belgila (ko eys ilidagi hanja) bilan a alash i ib yubo maslik ke ak.
Ko eys ili, ga chi u mukammal bo'lsa-da, xi oy iliga aloqasi yo'q. 19-as oxi idan boshlab
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
286
xanmun oʻzining asmiy maqomini yoʻqo di. Hanmun hali ham Ko eya o' a mak abla i o'qu
das u ining bi qismidi , ammo uni a on o'qiy oladigan odamla deya li qolmagan. Bugungi
kunda uni e si e la ning Ko eya a ixi a ko eys ilologiyasi ka ed ala idagi asosiy muammo
sababla idan bi iga ham aylanib ulgu gan. 1894-yilgacha Ko eyadagi ba cha ma nla ning 90%
xanmun ilida yozilganligi sababli, kelajakdagi a ixchi yoki ilolog bu qiyin ilni juda yaxshi
bilishi ke ak. Yoshla o asida esa bunday odamla juda oz qoldi a ha yili bunday aoliya ga
ko'p aq aj a ishga ayyo bo'lganla ni opish qiyinlashmoqda. Xanmun haqidagi bilimla
o' mishga aylanib bo moqda, demak, bu ildagi ulkan adabiyo la yangi a lodla uchun ma jud
bo'lib qolmoqda (ay moqchi, lo in ilidagi ko'plab ma nla da ham xuddi shunday muammo
ma jud). Mu axassis bo'lmasdan ko eys ilini xi oy yoki yapon ilidan qanday aj a ish mumkin?
Bu aslida unchalik qiyin emas. Keling, bi -bi iga o'xshash, ushuna siz bo'lib ko' inadigan
bu mala o' monida qanday adashib qolmaslik ke akligini aniqlaymiz. Das lab shuni ay ish
ke akki, Ko eyada hozi gi ko eys ilida yozish uchun ie ogli la dan oydalanmaydila ,
ula ning "Hangul" deb nomlangan ali bo yozu izimi ma jud. Bu maxsus ali bo 15-as
oʻ ala ida Ko eya impe a o ining buy ugʻi bilan maxsus ishlab chiqilgan. Ko eysla haqiqa an
ham omadli bo'lishdi, chunki ula ning one ik ali bosi paydo bo'lishi bilan "Hangul" paydo
bo'lishidan oldin ishla ilgan ie ogli yozu la iga eh iyoj qolmadi, ga chi ko eys mak ab
o'qu chila i hali ham o'z s olla ida xi oycha belgila ni o' ganishsa-da, ula o'z ismla ini
xi oycha belgila yo damida ham yoza oladila . "Hangul" ko'p sonli kichik doi ala a
ayoqla ning ma judligi bilan izual a ishda aj alib u ishi mumkin. Nima sababdan ko eys
a o‘zbek illa ini o‘ ganish xo ijlik uchun qiyinchilik ug‘di adi? A alo, uning yozu i a
ala uzida muammo. Ko eys ali bosida 24 a ha (10 unli a 14 undosh) ma jud. Boshqa
ilda ko eyscha o ushla ning analogla i yo‘qligi o‘zga ilda so‘zlashu chi uchun ala uz
qilishni qiyinlash i adi. Masalan, ko eys ilida ikki a "o" o ushi oddiy xo ijlikning qulog'i
uchun deya li a q qilmaydi. Bula bi a o ushning o'zga ishi emas, bu ma'noli azi ani
baja adigan u li xil o ushla . O‘zga ilda so'zlashu chila deya li ha doim nu qda bu ikki
o ushni a qlay olmaydila , bu ona ilida so'zlashu chila omonidan ushunmo chilikla ga
olib kelishi mumkin, ula uchun bu aniq a qli o ushla . Masalan, «son» (선) dagi «о» («ㅓ»)
ala uzi, «so:n» ( 손) dagi «о» (« ㅗ») – bilan a qlanadi. Bu o ushla ni o‘ ganayo ganda
alohida e’ ibo be ish ke ak, nu qda bu o ushla ni aj a a olmaslik a ula ni o‘zingiz ala uz
qila olmaslik o‘zga ilda so‘zlashu chila ning ko eys ilida yo‘l qo‘yadigan eng keng a qalgan
xa ola idan bi idi . Yana bi muammo esa ko eys ilida ma jud bo‘lmagan undosh o ushla
bo‘lishi mumkin. Besh ko eys undoshla i "ch", "p", " ", "k" a "s" uch a o'zga ishga ega: zai ,
kuchli a aspi a siyali ("s" aqa zai yoki kuchli bo'lishi mumkin). Masalan, « 달» - «oy»
(kuchsiz «т», ala uzi « al:»), « 딸» - «qiz» (kuchli «т», ala uzidagisi « al:»), « 탈» –
«niqob» (aspi a siyali «т», ala uzda « hal:»). Oda iy “ ” o ush jiha idan ko eyscha kuchli
“ㄸ”ga eng yaqin, lekin uning o'liq o'xshashi emas (umuman, undoshla ko eys iliga
qa aganda kuchli oq a aniq oq ala uz qilinadi, bunda ko eys undoshla i ala uzini yodda
u ish muhim). Boshqa onologik muammola ham o‘zga ilda so'zlashu chila uchun
qiyinchilik ug'di ishi mumkin: " " a "l" ning ala uzi (bu ko eys ilida bi xil o ush, ya'ni
ko eys uchun " ek o " a "ma' uzachi" bi xil, a ula o asida u ko' maydigan a qla bo ),
oda iy "n" a o qa ildagi "n" o' asidagi a q (ingliz ilida shunga o'xshash ng o ushi ma jud)
a boshqala . In ona siya (ohang) ham e' ibo ga loyiqdi . Ko eys ilining u li dialek la ida
in ona siya ha xil ( a ula ning bi nech asi aqa Janubiy Ko eyada ma jud a ba chasi leksik,
g amma ik a in ona sion jiha dan bi -bi idan sezila li da ajada a q qiladi). S anda ko eys
ili ko'plab o'ziga xos xususiya la ga ega Seul lahjasi hisoblanadi. Qoida a iqasida, che ilini
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
287
o' ganayo gan ha bi kishi muqa a a ishda ona ilining in ona siyasini ki i adi, ammo
shunga qa amay, in ona siya ha qanday ilning eng muhim a kibiy qismidi . Siz g amma ik
a leksik xa ola bilan gaplashishingiz mumkin, lekin aga siz o'g' i in ona siya bilan
gapi sangiz, sizni 99% ushunadi (ammo bu aqa ko eys iliga emas, balki ha qanday ilga
egishli). Yana shuni ay ish joizki, odam o‘z ongida o‘ a mu akkab g amma ikani saqlaydi,
nu qida ma’nosiz lug‘a dan oydalanadi, masalan, hamma na sa ko eys ilida, lekin in ona siya
bu unlay boshqa ilda bo‘lsa, ko eysla esa o‘sha odamni 50% ushuna olmaydi. Ko eys ili
ham g amma ik nuq ai naza dan qiyin. Aga biz ling is ik o' monga umuman ki masak, lekin
aziya ni ikki a oddiy so'z bilan as i lab be sak, biz shunga o'xshash na sani olamiz. Ko eys
ili o‘zbek ilidek, agglyu ina i ildi ( leksion us ilidan a qli o'la oq), ya'ni unda ba cha
mo ologik a ha o sin ak ik o'zga ishla oddiy (qo'shimchala , p e iksla , pos pozi siyala a
boshqala ) ni qo'shish o qali sodi bo'ladi, ula ning ha bi i o'ziga xos ma'noga ega. Masalan,
us ilidagi e'l uchun uning jinsi, konjuga siyasi, shaxsi a boshqala da hol ko' insa, ko eys
ilida bu oi ala ning hammasi yo'q (ya'ni, aga siz "bo yap i" deb ay sangiz, unda kim aniq
emas. Ke yap i (men, u, ula , siz, siz, biz, hammamiz bi ga, bu ayolmi yoki e kakmi noaniq a
hokazo). Ammo, us ilidan ( a boshqa ko'plab illa dan) a qli o'la oq, ko eyscha e'l, alba a,
yakuniy p edika shaklini a xushmuomalalik shaklini i odalashi ke ak ("가다" e'li - in ini i
bo'lib, u aqa lug'a da yozilgan, lekin jumlada yozilgan. aziya ga qa ab chekli p edika ning
ol i shaklidan bi ini olishi sha ). Rus ilida mu laqo yo'q bo'lgan bu oi a alabala ni bi oz
chalkashlikka olib keladi: qachon, kim bilan a qanday gaplashish ke akligini ushunish uchun
bi oz aq ke ak bo'ladi. Gapdagi so‘zla ning a ibi ham ko‘p muammola ni kel i ib chiqa adi.
Ko eys ili bu bo ada juda qa iq, e'l (yoki si a , chunki ko eys ilida ula deya li bi xil na sa)
ha doim gap oxi ida keladi, qolgan hamma na sa ma'lum bi a ibda undan oldin keladi. Ya'ni,
uscha "Bugun men e alab soa o'qqizda Masha bilan mak abga ke dim" jumlasi ko eys ilida
oddiy eshi iladi (jinsga aj a masdan). Til o‘ ganu chini bi qa ashda mu laqo bi xil boʻlib
koʻ ingan g amma ik kons uk siyala ham: -니까, -기 때문에, -아/어/여서, -기에, -라, -바람
에 ahlikaga solib qoʻyadi a yana bi qancha ma'nola ga ega - ula ning ba chasida ma'no bo .
Ula bi qa ashda bi xil ko‘ insa-da, ula ning ha bi i u li hola la da qo'llaniladi, ammo
ushunish uchun ilni chuqu oq bilish ke ak. Ko eys ilida uch a leksik qa lamni aj a ib
ko' sa ish mumkin: asl ko eys lug'a i (u unchalik ko'p emas a deya li ba chasi u yoki bu
ma'noda qadimgi xi oy ushunchala iga o'g' i keladi), eng qadimgi xi oy lug'a i (eng ka a
qa lam, xi oy so'zla idan olingan o‘zlashmala ga asoslangan). Xi oy a boshqa illa dan
olingan o‘zlashmala deya li ye a licha. Talabala ha doim bi xil so'z ko eyscha bo'lishi
mumkinligi yoki Xi oydan olingan bo'lishi mumkinligi ay ilganda, hay on qolishadi, lekin
ayni pay da aynan bi xil ma'noni angla adi (asl ko eyscha so'z 배우다 a xi oycha so'z 공부
하다 axminan a jima qilinganda bi xil - "o‘qish"). Alba a, ula o' asida a q bo - ham
s ilis ik, ham leksik, ammo, qoida a iqasida, il mak abla ida, u li klubla da a
uni e si e la ning boshlang'ich ku sla ida (ha o ix isoslashgan) bu a q ushun i ilmaydi.
Vaziya ni ushunish uchun chuqu oq ling is ik adqiqo la alab e iladi. Yuqo ida
ay ilganla ning ba chasi ko eys ilini o' ganishda duch kelishi mumkin bo'lgan qiyinchilikla ga
misol bo'la oladi. Alba a, masala ula bilan chega alanib qolmaydi a abiiyki, bu lahzala
ham men bu ye da as i laganimdan ham mu akkab oq bo‘lib chiqishi mumkin. Ha qanday
ilni o' ganish qiyin a ha bi ida siz uchun ushuna siz bo'lgan lahzala bo'ladi, ilning
qulayligi bunday daqiqala soniga qa ab belgilanadi: qancha kam bo'lsa, il shunchalik sodda
ko' inadi. Shu nuq ai naza dan, ingliz ilini o' ganish juda oson ( ilning man ig'i lo in
g a ikasida a g amma ikasi sodda). Ko eys ili yaponla uchun juda a juda oson bo'ladi
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
288
(chunki yapon ili ko eys iliga juda o'xshaydi), lekin xo ijlik uchun bu hali ham ma'lum
qiyinchilikla ni kel i ib chiqa adi, ha o juda i ishqoq il da sla i ham da hol na ija be maydi.
Tilshunoslik a min aqashunoslik haqida bi necha so'z. Bu nima a u nima uchun muhim?
Faqa lug'a ni bilish a ba cha g amma ik uzilmala ni eslab qolishning o'zi ki oya emas, il a
bu il qo'llaniladigan jamiya ning haqiqa la ini bilish uchun, u li il mak abla iga bo ib, shu
ilde gaplashadigan juda mashhu " il muhi ini" bilishingiz ke ak. Alba a, bi inchi hola da ilni
yaxshilash eh imoli ikkinchisiga qa aganda ancha yuqo i, lekin nima uchun? Ja ob oddiy
ko' inadi: il muhi ida bo'lganingizda, siz il o' ganish ja ayoniga be osi a yoki bil osi a a'si
qiladigan ko'plab qo'shimcha, eks aling is ik ma'lumo la ni olasiz.
Adabiyo la :
1. A ipo a A. Linguis ic-me hodical means o o a o y. Disse a ion on PhD o Philological
sciences. - Tashken , 2002.
2. A ipo a A. O a o y and i s linguis ic-me hodological means. - Tashken : UWED, 2007. -
P.40-45.
3. Me hods, aspec s and componen s o eaching he Uzbek (Russian) language as a o eign
language on he expe ience o o eign s uden s //Aziza A ipo a, Khu shida Khodjaye a,
Nozima Yuldashe a// Jou nal o C i ical Re iews//2020, P.393-398.
4. Ancien Uzbek T ibes And Clans Inhabi ing In Cen al Asia // 2020
5. Луи Базан. История неоткрытой тайны. Ф., 2015, стр. 23.
