REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
302
RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASRIDA TEXNOSTRESS
OMILLARI
Ilxomo a Mohi a Ilg‘o qizi
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17547883
Anno a siya. Mazku maqolada exnos ess — zamona iy ish muhi ida aqamli
exnologiyala ning inson psixologiyasiga ko‘ sa adigan salbiy a’si i si a ida ahlil qilinadi.
Shuningdek, exno obiya a ish-hayo mu ozana ining buzilishi kabi hola la ham ushbu
ushunchaga daxldo ekanligi ko‘ sa ib o‘ ilgan.
Kali so‘zla : Texnos ess, exnos ess sub ak o la i, exno-haddan ashqa i yuk, exno-
mu akkablik, exno-ishonchsizlik, exno-noaniqlik, exno-buzilish.
Аннотация. В данной статье анализируется техностресс как негативное влияние
цифровых технологий на психологию человека в современной рабочей среде. Также было
показано, что к этому понятию относятся такие состояния, как технофобия и
дисбаланс между работой и жизнью.
Ключевое слов: техностресс, технострессовые субфакторы, техно-
сверхнагрузка, техно-сложность, техно-недоверие, техно-неопределенность, техно-
нарушение.
Abs ac . This a icle analyzes echnos ess - he nega i e impac o digi al echnologies
on human psychology in he mode n wo k en i onmen . I is also shown ha such condi ions as
echnophobia and wo k-li e balance diso de s a e also ela ed o his concep .
Keywo ds: Techno-s ess, Techno-s ess sub ac o s, Techno-excessi e load, Techno-
complexi y, Techno-unce ain y, Techno-unce ain y, Techno-des uc ion.
Texnos ess mu akkab psixologik hodisa bo‘lib, uni bi nech a kichik omilla ga bo‘lish
mumkin. Hozi gi aq da umume’ i o e ilgan asni ma jud emas, ammo so‘nggi ilmiy
maqolala da s anda si a ida Ta a da omonidan akli qilingan exnos ess asni idan [4].
Ushbu model quyidagi sub ak o la ni o'z ichiga oladi: exno-haddan ashqa i yuk, exno-
mu akkablik, exno-ishonchsizlik, exno-noaniqlik a exno-buzilish [10]. “Texno-haddan
ashqa i yuk” deganda, biz aqamli exnologiyala bilan ishlash yuqo i ish su 'a i, ez- ez
uzilishla , ko'p azi ala , a ibsiz ish soa la i a aqamli aloqada ja ob aq i bilan bog'liq bo'lgan
ku ishla u ayli juda ko'p kuch alab qilishini naza da u amiz.
"Texno-bosqin" hola ida, aqamli qu ilmala aqdim e adigan moslashu chanlik u ayli
ish a hayo chega ala i xi alashadi. "Texno-mu akkablik" - bu biz duch keladigan hodisa, bu
e da yangi aqamli exnologiyala xodimla omonidan juda mu akkab a shuning uchun
o'zlash i ish qiyin deb qabul qilinadi. Texno obiya-bu yangi aqamli exnologiyala yoki ko'p oq
malakali ishchila o'z azi ala ini o'z zimmala iga olishla i mumkin deb hisoblagan xodimla
u ayli ish yoki maqomni yo'qo ishdan qo' qish. Texnone aniqlik-bu aqamli ans o ma siyaning
su unkali ja ayonla i yoki bi a exnologiya doi asidagi doimiy o'zga ishla na ijasida yuzaga
keladigan noaniqlik [8].
So‘nggi o‘n yillikla da exnos essning za a li a’si i bo‘yicha ko‘plab adqiqo la olib
bo ildi. Das labki adqiqo la dan bi i ku ubxonachila da exnos esning paydo bo‘lishiga
bag‘ishlangan edi. U elek on ku ubxonala paydo bo‘lishining boshida ku ubxonachila yangi
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
303
aqamli exnologiyala ni jo iy e ishga yangi osi ala a o‘ ganishga qa shilik ko‘ sa ish kabi
xa i-ha aka la bilan ja ob be ganini ko‘ sa di. Kech qolishla a kechikishla soni ko‘paydi [5].
Tadqiqo chila ushbu hodisaga asos bo‘lgan omilla ni aniqlashga ha aka qilishganda, ula
exnologik inno a siyala ni jo iy e ish su ’a i juda yuqo i ekanligini, bu esa yuklamani
oshi ganligini a yangi osi ala hali ye a licha ishonchli emasligini aniqladila [7].
Texnos ess bi inchi ma a ilga olinganidan be i o‘ gan 40 yil ichida ushbu hodisa
bo‘yicha ko‘plab adqiqo la o‘ kazildi. Ula exnos essning demog a ik o‘zga u chila (yosh,
jins, a’lim da ajasi) a ashkiliy psixologik o‘zga u chila bilan bog‘liqligini ko‘ sa dila ,
masalan, ashkiliy majbu iya ning pasayishi, olla ning noaniqligining oshishi, ish a shaxsiy
hayo o‘ asidagi nomu anosiblik, bandlik beqa o ligining kuchayishi, ishdan qoniqishning
pasayishi a kasbiy cha choqning kuchayishi, shuningdek, indi idual sama ado likning
o‘zga ishi [9].
Texnos ess asosan AKTning o'ziga xos xususiya la iga (masalan, push-bildi ishnomala )
egishli bo'lgan a shaxsga bo'lgan alabni i odalo chi exnologik muhi sha oi la idan boshlab
ja ayon si a ida a si lanadi. Shundan so‘ng, inson exnos esso ni ko‘ sa ib, alabning ahdid
yoki chaqi iq ekanligini baholaydi. Bu esa exnos essga eaksiya (ya’ni iziologik, psixologik a
koping eaksiya) i ojlanishiga olib keladi. Uzoq mudda li is iqbolda exnik s essga boshdan
kechi ilgan eaksiya jiddiy salbiy oqiba la ga, jumladan, kuyish, ushkunlik yoki cha choq kabi
jiddiy sog‘liq buzilishla iga olib kelishi mumkin. Texnologik muhi sha oi la i exnos essning
noqulay i ojlanishiga olib kelishi sha emas. Bu un ja ayon da omida exno s essning salbiy
oqiba la ini yumsha ishi mumkin bo‘lgan bi qa o cho a- adbi la ma jud. Shuning uchun, exno
s essning salbiy oqiba la i allaqachon paydo bo‘lganidan keyin ja ob be ish juda muhimdi .
Texnos ess ingibi o la iga bag‘ishlangan ko‘plab adqiqo la ma jud [2]. Texnos ess inhibi o s
a e "o ganiza ional mechanisms capable o educing he e ec s o echnos ess" [2]. Texnos ess
ingibi o la iga exnik yo dam ko‘ sa ish yoki sa odxonlikni oshi ish misol bo‘la oladi [2]. Biz
exnos ess ingibi o la i bo‘yicha adabiyo la ga ayanamiz, ula ni s essni p o ilak ik boshqa ish
bilan bi lash i amiz a exnos essni p o ilak ik boshqa ish konsepsiyasini ishlab chiqamiz.
S essni oldini olish naza iyasi exnos essning bu un ja ayoni da omida exnos ess a’si ini
qanday kamay i ish mumkinligini ushunishga yo dam be adi [1]. Naza iya s essning oldini
olish uchun u li aq o aliqla i uchun aq is iqbolini o‘z ichiga oladi. Naza iya bu un ja ayon
da omida a alashu ni a siya qiladi a mumkin bo‘lgan cho ala ni uch oi aga bo‘ladi:
bi lamchi, ikkilamchi a uchlamchi p o ilak ika cho ala i [3].
S essni oldini olish naza iyasini exnos ess dunyosiga ko‘chi ib, exnos essni oldini
olish exnos essla ga qa a ilgan bi lamchi p o ilak ikani o‘z ichiga oladi a shu bilan
exnos essning sababiga e’ ibo qa a adi [1] a exnos essga ja ob be ishga qa a ilgan
ikkilamchi p o ilak ika, shu jumladan indi idual eaksiyani yaxshilashga qa a ilgan ha aka la
(masalan, o‘zini boshqa ish ko‘nikmala ini yaxshilash).
Uchlamchi p o ilak ika exnos essning salbiy oqiba la ini ba a a e ishga qa a ilgan
bo‘lib, ja ayonning eng so‘nggi bosqichiga qa a ilgan. Xong a hammualli la ning [6]
a siyala iga amal qilgan holda, s essni oldini olish naza iyasini exnik s essning o oq
kon eks iga qo‘llash o qali biz ilga i olingan bilimla ni p o ilak ika naza iyasidan exnik s ess
sohasiga yangi, qo‘shimcha nuq ai naza si a ida o‘ kazamiz.
Xulosa qilib ay ganda, exnos ess zamona iy ish muhi ida aqamli exnologiyala ning
ezko i ojlanishi bilan chamba chas bog‘liq bo‘lgan mu akkab psixologik hodisa bo’lib,
Ta a da modeli asosida aniqlangan exnos ess sub ak o la i — exno-haddan ashqa i yuk,
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
304
exno-mu akkablik, exno-ishonchsizlik, exno-noaniqlik a exno-buzilish — bu hodisaning
ko‘lamini keng oq ushunishga yo dam be adi. Ilmiy adqiqo la exnos ess ish unumdo ligining
pasayishi, uhiy saloma likka salbiy a’si ko‘ sa ishi a kasbiy aoliya da qiyinchilikla yuzaga
kelishiga olib kelishini ko‘ sa moqda. Shu sababli, exnologiyala ning jo iy e ilishi ja ayonida
inson saloma ligini e’ ibo ga olgan holda yondashu za u . Texnos essni kamay i ish uchun
xodimla ga moslashu da ini a’minlash, doimiy o‘qi ish, a ish-hayo mu ozana ini saqlashga
yo dam be adigan siyosa la ni ishlab chiqish muhim ahamiya ga ega.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLA
1. Ha g o e MB, Quick JC, Nelson DL, Quick JD The heo y o p e en i e s ess
managemen : a 33-yea e iew and e alua ion. (2011)
2. Ragu-Na han TS, Ta a da M, Ragu-Na han BS, Tu Q The consequences o echnos ess o
end use s in o ganiza ions: concep ual de elopmen and empi ical alida ion. (2008)
3. Quick JC, Quick JD, Nelson DL, Hu ell JJ P e en i e s ess managemen in o ganiza ions.
Ame ican Psychological Associa ion, Washing on, DC (1997)
4. Берг-Бекхофф Г., Нильсен Г., Ладекьер Ларсен Э. Использование информационно-
коммуникационных технологий и стресс, эмоциональное выгорание и психическое
здоровье у работников старшего, среднего и молодого возраста — результаты
систематического обзора. (2017).
5. Бихтелер Дж. Техностресс в библиотеках: причины, последствия и
решения. Elec on. Lib a y 5, 282–287. (1987).
6. Драгано Н., Лунау Т. Техностресс на работе и психическое здоровье: концепции и
результаты исследований. (2020).
7. Эннис Л. А. Эволюция техностресса. Комп. Библиотековедение. (2005).
8. Рагу-Натан Т. С., Тарафдар М., Рагу-Натан Б. С., Ту К. Последствия техностресса для
конечных пользователей в организациях: концептуальное развитие и эмпирическая
проверка. (2008).
9. Салазар-Конча К., Фикапаль-Куси П., Боада-Грау Х., Камачо Л. Х. Анализ эволюции
техностресса: подход на основе научного картирования. (2021).
10. Тарафдар М., Ту К., Рагу-Натан Б. С., Рагу-Натан Т. С. Влияние техностресса на
ролевой стресс и продуктивность. J. (2007).
