REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
305
MAKTABGACHA TA’LIM VA OTA-ONA HAMKORLIGINING
AHAMIYATI
Jo‘ аye а Mohigul А аzbek qizi
Qo‘qon DU 2-bosqich mаgis аn i
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17547901
Anno a siya. Ushbu maqolada mak abgacha a’lim ja ayonida o a-ona hamko ligining
ahamiya i yo i ilgan. Bola shaxsining ha omonlama i ojlanishida oila iy a biya a
mak abgacha a’lim ashkilo i o‘ asidagi o‘za o hamko likning o‘ ni ahlil qilingan.
Hamko likning asosiy yo‘nalishla i si a ida doimiy muloqo , madaniy-ma’ i iy adbi la ,
pedagogik maslaha la a a biya ja ayonida bi galikda ish i ok e ish kabi jiha la ko‘ sa ib
o‘ ilgan. Maqolada o a-onala a a biyachila ning bi galikdagi sa’y-ha aka la i bolaning
ba kamol shaxs bo‘lib oyaga ye ishida muhim omil ekani a’kidlanadi.
Kali so‘zla : mak abgacha a’lim, o a-ona hamko ligi, bola i oji, a biya, a’lim
ashkilo i.
Bola hayo ining das labki yilla i uning kelgusidagi aqdi ini, in ellek ual a ma’na iy
i ojini belgilab be adi. Shu bois mak abgacha a’lim na aqa da la a’lim siyosa ining, balki
bu un jamiya ning eng muhim us u o yo‘nalishla idan bi i hisoblanadi. Mak abgacha a’lim
ashkilo la i bolala ni ha omonlama i ojlan i ish, ula ning bilimga bo‘lgan qiziqishini
shakllan i ish a mak ab a’limiga ayyo lashda muhim o‘ in u adi.
Bunda, alba a, o a-onala ning aol ish i oki a hamko ligi alohida ahamiya kasb e adi.
Ze o, oila iy a biya a mak abgacha a’lim ashkilo si aoliya ining uyg‘unligi bolaning
ba kamol shaxs si a ida shakllanishida hal qilu chi omildi . Shu nuq ai naza dan, da la
siyosa ida ham o a-ona a a’lim ashkilo la ining o‘za o hamko ligini kuchay i ishga alohida
e’ ibo qa a ilmoqda.
Xususan, O‘zbekis on Respublikasining “Mak abgacha a’lim a a biya o‘g‘ isida”
1
gi
Qonunida o a-ona a a’lim ashkilo i hamko ligi alohida qayd e ilib, “o a-onala bolala ning
a’lim- a biyasida aol ish i ok e ish huquqiga ega”ligi a’kidlangan. Ushbu yondashu , bi
omondan, o a-onala ning mas’uliya ini oshi sa, ikkinchi omondan, a biyachila bilan
bi galikda bola a biyasida sama ali na ijaga e ishishga xizma qiladi.
O a-ona a MTT hamko ligining ij imoiy-pedagogik ahamiya i bolala i ojlanishida a
komil shaxs bo‘lib ye ishishida ka a ahamiya kasb e adi. Insonning ma’na iy a in ellek ual
shakllanishi ilk yosh da idan boshlanadi. Shu sababli bola a biyasida na aqa a’lim ashkilo i,
balki oilaning ham oli beqiyosdi . Oila a mak abgacha a’lim ashkilo i o‘za o uyg‘unlikda
aoliya yu i masa, bolaning i ojlanishida bo‘shliqla yuzaga kelishi mumkin. Masalan, bola
MTTda odob-axloq qoidala ini o‘ gansa-yu, uyda bunga e’ ibo be ilmasa, bola ongida ziddiya li
hola la paydo bo‘ladi. Demak, oila iy a biya a a’lim ashkilo si aoliya i uyg‘unligi bolaning
shaxs si a ida ba kamol bo‘lishida muhim omildi .
Mak abgacha a’lim ashkilo la ida o a onala bilan hamko likning bi qa o shaklla i
ma jud.
1
¹ O‘zbekis on Respublikasi Qonuni “Mak abgacha a’lim a a biya o‘g‘ isida”. 2019-yil 16-dekab , O‘RQ-595-
son. lex.uz/docs/4646908
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
306
Ma’ i iy uch ashu la a semina la . Ta biyachila o a-onala uchun “Fa zand a biyasida
oila a bog‘chaning oli”, “Bolaning nu qini i ojlan i ish yo‘lla i” kabi ma zula da ma’ uzala
o‘ kazadi. Bunday adbi la o a-onala ning pedagogik sa odxonligini oshi ishga, zamona iy
a biya usulla ini o‘zlash i ishga a a zand a biyasida sama ali yondashu la ni qo‘llashga
yo dam be adi. Semina la da omida o a-onala bolala psixologiyasi, yosh xususiya la i, ula ni
ag‘ba lan i ishning sama ali usulla i, oilada ijobiy muhi ya a ish bo‘yicha oydali a siyala
oladila . Bundan ashqa i, bunday uch ashu la o a-onala ning bi -bi i bilan aj iba almashishiga,
u li a biya iy aziya la ga yechim opishda bi -bi idan o‘ ganishiga imkon ya a adi.
Ochiq mashg‘ulo la . O a-onala bolala bilan bi galikda da sla da qa nashib, a’lim
ja ayonini be osi a kuza ish imkoniya iga ega bo‘ladi. Bu o qali ula a zandla ining qanday
bilim a ko‘nikmala ni o‘zlash i ayo ganini, a biyachila ning da sni qanday ashkil e ishini
ko‘ ishla i mumkin. Ochiq mashg‘ulo la o a-onala ga bolala ning yosh xususiya la iga mos
bo‘lgan o‘yin, mashq a da s usulla ini ko‘ ish hamda uy sha oi ida da om e i ishga yo dam
be adi. Bundan ashqa i, o a-onala da s ja ayonida bolala ning o‘za o munosaba la i, jamoada
ishlash ko‘nikmala i, o‘z ik ini i oda e ish qobiliya ini kuza ib, a zandla idagi ijobiy yoki
i ojlan i ilishi za u bo‘lgan jiha la ni aniq oq ushunib oladila .
Ijodiy a spo adbi la i. Bay amla , ko‘ gazmala , musobaqala , ea sahnala i a u li
ijodiy loyihala da o a-onala ning aol ish i oki bolaning ij imoiylashu i, ashabbusko ligi a
o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshi adi. Bunday adbi la bolaga o‘zini ko‘ sa ish, ijodiy
qobiliya la ini namoyish e ish, jamoa bo‘lib ishlashni o‘ ganish uchun muhim imkoniya
ya a adi. O a-onala a zandla i bilan bi ga ijodiy ishla qilish o qali ula bilan hissiy aloqani
mus ahkamlaydila , bu esa oila iy munosaba la ni yanada iliqlash i adi. Shuningdek, spo
adbi la ida bi galikda qa nashish o a-onala ga sog‘lom u mush a zini namuna si a ida
ko‘ sa ish a bolani aol hayo ga undash imkonini be adi.
Indi idual suhba la . Ta biyachila o a-onala bilan mun azam muloqo qilib, bolaning
i ojlanishidagi yu uq a muammola ni muhokama qiladila . Bu suhba la o qali o a-onala
a zandining psixologik hola i, qiziqishla i, in ellek ual i oji a ij imoiy moslashu da ajasi
haqida aniq ma’lumo oladila . Ta biyachila esa o a-onala ga bolaga uyda qanday yo dam
ko‘ sa ish, i ojlanishdagi bo‘shliqla ni o‘ldi ish yoki ma jud qobiliya la ini i ojlan i ish
bo‘yicha a siyala be adi. Shuningdek, indi idual suhba la o a-onala ga bolaning bog‘chadagi
kundalik aoliya idan xaba do bo‘lib u ish, muammoli aziya la yuzaga kelganda bi galikda
yechim opish imkonini be adi.
Axbo o exnologiyala idan oydalanish. Bugungi kunda ko‘plab MTTla da o a-onala
uchun onlayn gu uhla ashkil e ilib, unda a biyachila bolala ning kundalik aoliya i haqida
ma’lumo be adila . Bu u dagi muloqo o a-onala ga bog‘chada o‘ ilayo gan mashg‘ulo la , kun
a ibi, bolala ning yu uqla i yoki diqqa ga sazo o jiha la i haqida ezko ma’lumo olish
imkonini be adi. Masalan, Teleg am, Wha sApp yoki maxsus mobil ilo ala o qali o‘qi u chila
bolaning da sdagi ish i oki, ijodiy ishla i, su a a ideola ni yubo ishadi. Bu esa o a-onaga
bog‘cha ja ayonidan doimiy xaba do bo‘lib u ish, za u bo‘lganda ezko a zda sa olla be ish
yoki akli la bildi ish imkonini ya a adi. Shu bilan bi ga, onlayn aloqa o a-onala a
a biyachila o‘ asidagi hamko likni zamona iy exnologiyala o qali yanada qulay a sama ali
qiladi.
O‘zbekis on Respublikasi mak abgacha a’lim izimini i ojlan i ishni da la siyosa ining
us u o yo‘nalishla idan bi i si a ida belgilagan. Jumladan, “Mak abgacha a’lim a a biya
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
307
o‘g‘ isida”
2
gi Qonunda o a-onala ning o‘z a zandi a’lim- a biyasida aol ish i ok e ishi huquqi
mus ahkamlab qo‘yilgan. Shuningdek, “Mak abgacha a’lim izimini 2030-yilgacha i ojlan i ish
konsepsiyasi”da ham o a-onala ning pedagogik madaniya ini oshi ish a ula ning a’lim
ashkilo la i bilan hamko ligini mus ahkamlash us u o azi ala dan bi i si a ida qayd e ilgan.
Psixolog olimla ning adqiqo la iga ko‘ a, bola 3–6 yosh o alig‘ida shaxsiy azila la i
shakllanadi. Shu da da oila iy a biya bilan MTT a biyasi o‘za o mos kelmasa, bola shaxsida
qa ama-qa shilikla yuzaga keladi. Vygo skiy, Mon esso i kabi mu axassisla ning ik icha, bola
i ojida ij imoiy muhi asosiy ol o‘ynaydi, bunda esa o a-ona a a biyachi o‘ asidagi
hamko lik hal qilu chi omildi .
Bugungi kunda O‘zbekis onda “O a-onala mak abi” das u i keng jo iy qilinmoqda.
Ushbu ashabbus o qali o a-onala pedagogik, psixologik a sog‘lom u mush a zi bo‘yicha
bilim oladila . Bu na aqa oila iy a biya sama ado ligini oshi adi, balki MTT bilan hamko likni
mus ahkamlaydi.
Xo ijiy aj ibala ga mu ojaa qilsak, masalan, Finlyandiya, Yaponiya, Janubiy Ka eya,
Ge maniya mak abgacha a’lim izimida o a-onala ning aol ish i oki majbu iy a ibda yo‘lga
qo‘yilgan. Ha bi o a-ona yil da omida kamida bi necha bo bolala bilan mashg‘ulo la da
qa nashadi, bu esa bola a’limidagi ish i okni yanada oshi adi.
O a-ona a MTT o‘ asidagi hamko lik quyidagi na ijala ni be adi: Bolaning mak ab
a’limiga pux a ayyo lanishi, a zandda ij imoiy aollik a mas’uliya hissining shakllanishi, o a-
onala da pedagogik sa odxonlikning o ishi, a biyachila aoliya ining sama ado ligi oshishi,
oila a jamiya o‘ asidagi ij imoiy aloqala ning mus ahkamlanishi.
Xulosa. Mak abgacha a’lim ashkilo la i a o a-onala o‘ asidagi hamko lik bugungi
kunda bolala ning ha omonlama i ojlanishida eng muhim omilla dan bi i si a ida qa aladi.
Bola hayo ining ilk bosqichla ida oila a a’lim ashkilo si bi galikda ha aka qilsa, uning
bilimga bo‘lgan qiziqishi, ij imoiy moslashu i a shaxsiy azila la i uyg‘un i ojlanadi.
Ta biyachila omonidan o‘ kaziladigan ma’ i iy uch ashu la , semina la , ochiq mashg‘ulo la ,
ijodiy a spo adbi la i o a-onala ning pedagogik sa odxonligini oshi ish bilan bi ga, bolala ga
sog‘lom a ijobiy muhi ya a adi. Shuningdek, da la omonidan qabul qilinayo gan huquqiy
hujja la , xususan, O‘zbekis on Respublikasining “Mak abgacha a’lim a a biya o‘g‘ isida”gi
Qonunida o a-onala ning bola a biyasidagi ish i okini kuchay i ish masalasiga alohida e’ ibo
qa a ilgani ushbu ja ayonning da la siyosa i da ajasida qo‘llab-qu a lanayo ganini ko‘ sa adi.
Xo ijiy aj ibala ham o a-onala a a’lim ashkilo la ining yaqindan hamko ligi bolaning
in ellek ual, ma’na iy a jismoniy i ojiga sezila li a’si ko‘ sa ishini asdiqlaydi.
Demak, oila iy a biya bilan mak abgacha a’lim ashkilo i aoliya ining uyg‘unligi
bolani kelajakda ij imoiy aol, mus aqil ik laydigan, ba kamol shaxs bo‘lib oyaga ye ishida hal
qilu chi ahamiya kasb e adi. O a-onala ning pedagogik sa odxonligini oshi ish, a biyachila
bilan mun azam muloqo da bo‘lishi a a biya iy adbi la da aol ish i ok e ishi bugungi kunda
ha bi oilaning muhim azi asiga aylanishi lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O‘zbekis on Respublikasi Qonuni. “Mak abgacha a’lim a a biya o‘g‘ isida”. O‘RQ-595-
son, 2019-yil 16-dekab . — h ps://lex.uz/docs/4646908
2
O‘zbekis on Respublikasi Qonuni “Mak abgacha a’lim a a biya o‘g‘ isida”. 2019-yil 16-dekab , O‘RQ-595-
son. lex.uz/docs/4646908
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
308
2. Qodi o a F.R., Toshpo‘la o a Sh.Q., Kayumo a N.M., Azimo a M.N. Mak abgacha
pedagogika. — Toshken : “Ta akku ” nash iyo i, 2019. — 688 b.
3. Nazi o a G.M. Bolala ni mak abga ayyo lash me odikasi. — Toshken : “Bookmany p in ”,
2024. — 386 b.
4. Ka imo a D.A., Jo‘ aye a M.M. Oila a bog‘cha hamko ligi o qali bola a biyasi. —
Toshken : “Ziyo”, 2023.
5. Nazi o a G.M. Mak abgacha a’lim- a biyani ashkil e ish. — Toshken , 2024. — 491 b.
6. Babaye D. Mak abga ayyo lo da o a-ona a MTM hamko ligi. Ilmiy maqola. — Nizomiy
nomidagi TDPU, pedagogika anla i nomzodi. h p://nozima39.zn.uz
7. Vygo skiy L.S. Bolala psixologiyasi a i ojlanish naza iyasi. — Toshken : O‘qi u chi,
2020. — 210 b.
8. Hasanboye a O. Mak abgacha yoshdagi bolala i ojlanishida oilaning oli. — Toshken :
Fan a exnologiya, 2021. — 180 b.
9. Tojiboye a N., Shodmono a Z. Mak abgacha a’limda zamona iy pedagogik yondashu la .
— Toshken : Inno a siya-Ziyo, 2022. — 256 b.
10. Mi zaahmedo a D. Mak abgacha a’lim ashkilo i a oilaning hamko lik modeli. —
Toshken : Ma’ i a , 2023. — 210 b.
11. Sul ono a N.A., O`zbekis onda Mak abgacha a'lim izimini 2030 yilgacha
i ojlan i ishning kelajak is iqbolla i. In e na ional Scien i ic and P ac ical Con e ence,
2023/11/30., 4-7. h ps://www.con e encese ies.in o/index.php/educa ion
12. Sul ono a Nu khon An a o na, Kady o a Nasibakhon., Impac o he In e ne in he
Condi ions o Global P ocesses on Spi i uali y and Heal h o You h., INTERNATIONAL
JOURNAL OF INCLUSIVE AND SUSTAINABLE EDUCATION., 2022/12/29., 1/6.
p165-168
