REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
327
TALABALARNI OILA BILAN HAMKORLIKDA ISHLASHGA
TAYYORLASHDA PEDAGOGIK FANLAR INTEGRATSIYASI
Qo aboye a Zohida To‘lanboye na
do sen , Namangan da la pedagogika ins i u i
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17547964
Anno a siya. Maqolada alabala ni kelgusida oila bilan hamko likda sama ali ishlash
kompe ensiyala ini shakllan i ishning za u ligi, pedagogik anla ni o‘qi ishda in eg asion
yondashu asosida oila a biyasi a o a-onala bilan hamko likka doi bilimla ni o‘zlash i ish
imkoniya la i a sha -sha oi la i yo i ilgan.
Kali so‘zla : hamko lik; in eg a siya; in eg asion yondashu ; pedagogik anla ; loyiha
a’limi; yaxli bilimla ; ij imoiy-pedagogik ko‘nikmala ; semina , o a-onala klubi, ening,
maslaha , kon e en siya, da a suhba i, pedagogik mehmonxonala .
Mamlaka imizda aholining a zand a biyasi bo‘yicha bilimla i a pedagogik
madaniya ini oshi ish, uqa ola ni uzluksiz ma’na iy a biyaning jahon aj ibasida sino dan
o‘ gan sama ali pedagogik exnologiyala i, usulla i a amalga oshi ish shaklla i bilan mun azam
anish i ib bo ish “Uzluksiz ma’na iy a biya konsepsiyasi”ning us u o yo‘nalishla idan bi i
si a ida belgilandi.
Konsepsiyada oliy a’lim muassasala ida ij imoiy-gumani a anla , ma’na iy-ma’ i iy
adbi la o qali o‘qu chi-yoshla da ma’na iy a biya indika o la i a kompe ensiyala ini
shakllan i ishga xizma qilu chi bilim, ko‘nikma a malakala ni a’lim- a biya mazmuniga
singdi ish a ula ni amaliyo da qo‘llay olish imkonini be u chi amaliy mashq, opshi iq a
pedagogik aziya la bilan boyi ish, alabala da bax li oila iy hayo , a zand a biyasi uchun
za u bo‘lgan bilim, ko‘nikma a malakala ini shakllan i ish
1
za u ligi alohida qayd e ildi.
Haqiqa dan ham, espublikamizda amalga oshi ilayo gan ij imoiy-iq isodiy isloho la ,
a’lim izimidagi o‘zga ishla pedagog kad la ning kasbiy aoliya ga ayyo lash ja ayonini
akomillash i ishni alab e moqda. Oliy a’lim izimida alabala ni na aqa naza iy jiha dangina
emas, balki oila, mak ab a jamoa chilik bilan sama ali hamko lik qila oladigan ye uk
mu axassis si a ida ayyo lash dolza b amahiya kasb e adi. Bunday ayyo ga likni sama ali
ashkil e ishda anla a o in eg a siya asosida o‘qi ish, naza iya bilan amaliyo ni uyg‘unlash i ish,
ij imoiy-pedagogik ko‘nikmala ni shakllan i ish alab e iladi.
Uzluksiz a’lim izimida mak ab a’limini umummilliy ha aka ga aylan i ish, mak ab,
mahalla a oila hamko ligini mus ahkamlash yo‘nalishla ida belgilangan cho a- adbi la ni
amalga oshi ishni naza da u u chi “Umumiy o‘ a a’lim muassasala ida ma’na iy-ma’ i iy
ishla sama ado ligini oshi ish konsepsiyasi”da:
- o a-onala ning a zand a biyasiga e’ ibo ini oshi ishga qa a ilgan a’si chan
cho a- adbi la ejasini ishlab chiqish a amaliyo ga jo iy qilish;
1
Ўзбекисон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 31 декабрдаги 1059-сонли “Узлуксиз
маънавий тарбия концепциясини тасдиқлаш ва уни амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Қарорига
1-Илова.
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
328
- muammoli oilala dagi muhi ni sog‘lomlash i ish hamda no inch oilala
a zandla ini psixologik qo‘llab-qu a lashning a’si chan cho ala ini qo‘llash bo‘yicha maxsus
eningla ashkil e ish;
- o‘qu chila ning yosh psixologiyasiga bog‘liq e’l-a o i hamda uhiy olamidagi
salbiy o‘zga ishla ni oila a mak ab jamoasi bilan hamko likda ba a a e ish bo‘yicha izimli
ishla ni amalga oshi ish o‘qi u chi-pedagogla zimmasiga yukla ildi.
Mak abgacha a’lim ashkilo i zimmasiga bolaning qonuniy akilla i (o a-onala ) bilan
a’lim a a biya bo asida hamko likni amalga oshi ishga huquqi bilan bi ga bolaga a’lim a
a biya be ish masalala i yuzasidan uning qonuniy akilla iga maslaha yo damini be ish
2
majbu iya la i ham yukla ilgan. Mak abgacha a’lim ashkilo ida o a-onala bilan hamko lik
a biyachi-pedagogla ning asosiy azi ala idan bi i hisoblanadi.
Mak abgacha a’lim ashkilo ida o a-onala bilan o‘za o munosaba la quyidagi
shaklla da amalga oshi ilishi za u :
bolala i ojlanishining dolza b masalala i bo‘yicha o a-onala ning malakala ini
i ojlan i ish a akomillash i ish (semina , o a-onala klubi, ening, maslaha , kon e en siya,
da a suhba i, pedagogik mehmonxonala a boshqala );
mun azam a ishda muloqo (kommunika siya)ni a'minlash (ma'lumo la ning
max iyligini a'minlagan holda pedagogla ning o a-onala bilan online a o line uch ashu a
yig‘ilishla ni o‘ kazishi, elek on xaba la almashishi, bolaning i ojlanishi haqida ma'lumo
be ishi a boshqala )
3
.
Shu bois, zamona iy oliy a’lim izimida bo‘lajak pedagogla ni na aqa kasbiy bilim a
ko‘nikmala ga, balki ij imoiy munosaba la ni a’minlaydigan oila a jamoa chilik bilan
hamko likka ham ayyo lash muhim azi ala dan bi iga aylandi. Talabala ning oila bilan
sama ali muloqo a munosaba o‘ na a olish a hamko lik qilish qobiliya ini egallashi kelgusida
ula ning shaxsiy a kasbiy i ojlanishida muhim ahamiya kasb e adi.
Bunda bakala ia a’lim bosqichida pedagogik anla in eg a siyasi asosida alabala ni
oila bilan hamko likda ishlashga ayyo lashning inno asion exnologiyala ini adbiq e ish
imkoniya la ini ya a ish za u .
Talabala ni oila bilan hamko likda ishlashga ayyo lashda anla in eg a siyasi ula ning
o‘qu -bilish aoliya ini akomillash i ish, anla a o bilimla negizida mu akkab ij imoiy
munosaba la ni ushunib ye ish a a zand a biyasida oilaga ko‘maklashishga xizma qiladi.
Chunki pedagogik bilimla mazmuni bi -bi idan aj algan anla ning yig‘indisi emas, balki yaxli
bilimla izimiga aylansa, shunda alabala anla a o bog‘liqlikni ushunib, ula ni hayo iy
muammola ni hal qilishda qo‘llay olishi lozim.
In e ga i yondashu pedagogik ja ayonning xohlagan a kibiy qismida in eg a siya
amoyilini o‘yobga chiqa ishni naza da u adi hamda uning bi bu unligini a izimliligini
a’minlaydi. In eg a i ja ayonla izimning alohida elemen la ini yoki bu un izimning si a
jiha idan qay a ya a ilishi ja ayonla idi .
2
O‘zbekis on Respublikasining “Mak abgacha a’lim a a biya o‘g‘ isida”gi Qonuni. Qonun hujja la i
ma’lumo la i milliy bazasi,17.12.2019 y., 03/19/595/4160-son. h ps://lex.uz/docs/4646908.
3
«Ilk qadam» da la o‘qu das u i / akomillash i ilgan ikkinchi nash /. Toshken -2022 y.
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
329
X.Yulba so a o‘z adqiqo la ida
4
anla ning naza iy a aqqiyo ida di e ensial hola ham
ma jud bo‘ladi, in eg a siya esa amaliyo da o‘za o bog‘liqlikni bildi adi a u ja ayonning
ij imoiy, pedagogik-psixologik ahamiya ini yanada o ishini a’kidlaydi.
Mualli la ning ik iga ko‘ a, asosiy anla ni o‘zlash i ish a olamdagi bo na sala ning
qonuniya la ini ushunishda p edme la ichidagi a p edme la a o aloqala ni o‘ na ish a’limga
in eg a siyalashga yondashu ning me odik asosi bo‘lib. bunga u li da sla ga ushunchala ga
ko‘p ma o aba qay ishi, ula ni chuqu lash i ish a boyi ish, shu yoshga ushuna li bo‘lgan
muhim belgila ni aniqlash o qali e ishish mumkin
5
.
Talabala ni oila bilan hamko likda ishlashga ayyo lash, ula ning kasbiy aoliya ida
muhim omil bo‘lib xizma qiladi. Bunday ayyo ga likni sama ali ashkil e ishda anla a o
in eg a siya asosida o‘qi ish, naza iya bilan amaliyo ni uyg‘unlash i ish, ij imoiy-pedagogik
ko‘nikmala ni shakllan i ish alab e iladi.
Talabala ni oila bilan hamko likda ishlashga ayyo lashda pedagogik anla
in eg a siyasida quyidagi amoyilla ga amal qilish za u :
- anla a o bog‘liqlikni a’minlash;
- a’lim mazmunini yaxli izimga aylan i ish;
- alabala ning ijodiy a anqidiy ik lash qobiliya la ini i ojlan i ish;
- oila bilan hamko likka doi bilim a ko‘nikmala ni shakllan i ishga kompleks
yondashish;
- alabala ni u li aziya a muammola ni hal qilishga ayyo lash.
Olib bo ilgan ilmiy izlanish a aj ibala shuni ko‘ sa adiki, a biyachila , oilala a jamoa
a’zola i o‘ asidagi kuchli hamko lik bolala ning i ojlanishi a a’lim olishiga ijobiy hissa
qo‘shadi. Shaxsga yo‘nal i ilgan a’lim ushbu hamko likni mak abgacha a’lim ashkilo la ida
be ilayo gan a’limni kuchay i ish a kengay i ish, shuningdek, uyda a jamiya da sodi
bo‘layo gan qiziqish a a’limni i ojlan i ish uchun za u degan ishonchga asoslanadi.
Mak abgacha a’lim ashkilo la ida ishlaydigan a biyachi a o a-onala ning hamko ligi
she ikla ning eng huquqli pozisiyasini, o‘za o a’si qilu chi omonla ning indi idual
imkoniya la i a qobiliya la ini hisobga olgan holda hu ma qilishni angla adi a a biyachila ,
o a-onala o‘ asidagi hamko likni amalga oshi ishning eng muhim usuli bu - o‘za o
munosaba di
6
.
Pedagogik oliy a’lim muassasala ining 60110200 - “Mak abgacha a’lim” yo‘nalishida
alabala ni bi qa o pedagogik anla o qali oila bilan hamko likka doi bilim, ko‘nikma a
malakala ni o‘zlash i ish imkoniya la i ma jud bo‘lib, a’lim ja ayonida anla a o bilimla ni
o‘zlash i ishga in eg asion yondashu ni aqozo e adi.
Mak abgacha a’lim yo‘nalishi o‘qu ejala iga (2022-2025-o‘qu yilla ida) quyidagi
pedagogik (majbu iy a anlo ) anla ki i ilgan:
4
Юлбарсова Х.А., Интегратив ёндашув асосида бўлажак ўқитувчиларнинг коммуникатив компетентлигини
шакллантириш технологияси. пед.фан.бўйича фалс. док. (PhD) дисс. – Арзамас, 2020.
5
Мавлонова Р.А., Раҳмонқулова Н.Ҳ. Бошланғич таълимнинг интеграциялашган педагогикаси. Тошкент,
ТДПУ, 2006, 102 б.
6
Шин А.В., Мирзиёева Ш.Ш., Грошева И.В ва бошқалар. Оилалар ва маҳаллий жамоатчилик билан
ҳамкорлик. Методик қўлланма (Биринчи нашр), Тошкент, 2020, 80 б.
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
330
2- asm. Mak abgacha a’lim yo‘nalishida o‘qi iladigan pedagogik anla .
Pedagogik anla o‘qu das u iga ki i ilgan ma zula ni ahlili shuni ko‘ sa adiki, oila a
alabala omonidan a zand a biyasi bilan naza iy ma’lumo la ni o‘ ganishda in eg asion
yondashu imkoniya la idan oydalanish mumkin. Quyida pedagogik anla a o in eg a siyani
aqozo e adigan ma zula ni ko‘ ib chiqamiz/
Mak abgacha a’lin yo‘nalashida o‘qi iladigan pedagogik anla a in eg a sialashgan
ma zula
1-jad al.
FANLAR VA MAVZULAR MAZMUNI
I.UMUMIY PEDAGOGIKA
Ma’na iy-axloqiy a biyaning maqsad a azi ala i. Ma’na iy-axloqiy a biya shakl a
me odla i. Oilada bolala ni ma’na iy-axloqiy a biyalash mazmuni. O‘qu chila da ongli
in izomlilikni a biyalash.
II. MAKTABGACHA TA’LIM-TARBIYANI TASHKIL ETISH. ILK VA
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALAR PEDAGOGIKASI
MTT a oila hamko ligi. Oilada bola a biyasi haqidagi mu a akki la a’limo i. MTTning
oila bilan ishlash shaklla i. Oila bilan a’lim ashkilo i o‘ asida ij imoiy she iklik asosla i.
III. BOLALARNING IJTIMOIY MOSLASHUVI.
Pedagogning o a-onala bilan olib bo adigan ij imoiy aoliya i. O a-ona qa amog’ida
bo‘lmagan bolala bilan olib bo iladigan ij imoiy pedagogik aoliya . Ta’lim- a biya
i ojlan i ish azi ala ini hal e ishga ij imoiy pedagogik yondashu . Oila bilan ij imoiy
pedagogik aoliya olib bo ish.
IV. OILA PEDAGOGIKASI.
MTTning o a-onala bilan olib bo adigan ishla i shakl a me odla i. Yillik yakuniy ilmiy-amaliy
kon e ensiya. Ochiq eshikla kuni. O a-onala majlisi. Pedagogik maslaha .
IV. INKLYUZITIV TA’LIM. GOSPITAL PEDAGOGIKA
Inklyuzi a’lim siyosa ining jahon miyosida naza iy a amaliy jiha dan qo‘llab-qu a lanishi.
Xalqa o miyosda: a’lim, oila ins i u i, o a-onala ga yo dam be ish siyosa i, imkoniya i
cheklangan bolaning chega alib qolishi, yakkalanib qolishi, a o -muhi dagi nogi onlikni
kel i ib chiqa u chi omilla . Imkoniya i cheklangan bolala ni mak abda o‘qishga ayyo lashda
o a-onala , mahalla a pedagogla ning o‘ ni a hamko ligi.
VI. OTA-ONALAR BILAN HAMKORLIK TEXNOLOGIYALARI
O a-onala bilan ishlashning shakl a me odla i. Bolajonla ning uyla iga bo ish -yashash
sha oi i, moddiy imkoniya la i bilan anishish. O a-onala ni maxsus pedagogik a psixologik
bilimla bilan qu ollan i ish maqsadida ula bilan suhba a ma’ uzala o‘ kazish.
O a-onala ning a biya bo asidagi ilg‘o aj ibala bilan ik almashish, o‘ oqlashish.
MTTning o a-onala bilan hamko likdagi ishinnng mazmuni a usulla i. O a-onala bilan
olib bo iladigan ishla bo‘yicha yillik eja uzish. O a-onala bilan yakkama-yakka ishlash.
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
331
O a- onala bilan jamoa a zida ashkil qilinadigan ishla . Ta biyachining oilani bo ib ko‘ ishi.
O a-onala bilan shahsiy suhba la . Gu uhiy maslaha la a majlisla . O a-onala uchun ochiq
eshikla kuni, suhba la , ko‘ gazmala ashkil e ish.Konse la adbi la qo‘yib be ish.
O a-onala kengashi a jamoa chilik bilan ishlash MTTda o a-onala kengashi ashkil e ish.
MTTning o a-onala bilan ishlash yillik ish ejasi.O a-onala ni MTT ishiga yaqinlash i ish.
Ula ni MTTdagi a biya iy ishla bilan anish i ish.
Yuqo ida qayd e ilgan anla o‘qu das u iga ki i ilgan ma zula bo‘lajak pedagogla ni
o a-onala bilan hamko likka olib bo iladigan a’limiy a a biya iy ishla mazmuni, shaklla i,
me odla i a osi ala iga oid bilim, ko‘nikma a malakala ni egallashla ini a’minlaydi. O a-
onala bilan hamko likka bo‘yicha pedagogik bilimla ni in eg a siyalash ja ayonida naza iya a
amaliyo bi -bi i bilan uyg‘unlash i ilishi za u . Shundagina, bo‘lajak pedagogla naza iy
bilimla ni hayo iy aziya la da qo‘llashni o‘ ganadila .
Biz mazku muammo yuzasidan olib bo gan aj iba-sino ishla imizda alabala ning
mus aqil a’limi opshi iqla i shakliga anla a o loyihala ni ya a ish azi asini ki i dik. Fanla a o
loyiha — bu bi nech a o‘qu anla i mazmunini uyg‘unlash i gan holda, haqiqiy hayo iy
muammo yoki ma zu asosida olib bo iladigan, ijodiy a adqiqo ga asoslangan a’limiy aoliya
u i sanaladi. Bi semes da o‘qi iladigan anla kesimida alabala 2 yoki 3 andan bi a loyiha
ishini aqdim e ishla i ejalash i ildi.
Fanla a o loyihala quyidagi a’lim muammola ini hal e ish imkonini be adi:
- a’limni eal hayo ga yuqo i da ajada yaqinlash i ilgan aziya da amalga
oshi ishni a’minlaydi;
- naza iy ma’lumo la ni amaliyo bilan bog‘laydi;
- alabala ni aol mus aqil bilish ja ayoniga jalb qilish imkonini be adi;
- kasbiy layoqa ni shakllan i adi a shaxsiy i ojlanishni a’minlaydi.
Mak abgacha a’lim yo‘nalishi alabala iga quyidagi ma zula a siya e ildi:
1. Fanla : “Bolala ning ij imoiy moslashu i” + “Mak abgacha a’lim- a biyani
ashkil e ish” (2023-2024 o‘qu yili).
Loyiha ishi ma zula i: “Mak abgacha yoshdagi bolala ij imoiylashu ida oila a MTT
hamko ligi”, “Nomaqbul oilala da bola a biyasi: ij imoiy-pedagogik muammola a yechimla ”,
2. Fanla : “Umumiy pedagogika” + “Inklyuzi a’lim. Gospi al pedagogika”+ “O a-
onala bilan hamko lik exnologiyala i” (2024-2025 o‘qu yili).
Loyiha ishi ma zula i: “Yangi O‘zbekis onda zamona iy oila a mak abgacha a’lim
hamko ligi”, “Ij imoiy himoyaga mux oj oilala bilan hamko lik exnologiyala i”, “Raqamli
a’limda o a-oana ish i oki: imkoniya , sha -sha oi a muammola ”.
Ta siya e ilgan ma zula bo‘yicha alabala loyiha ishini quyidagi bosqichla da
baja ishla i a’minlandi:
I-bosqich: hayo iy aziya la ga asos bo‘ladigan, anla a o ahlilni alab e adigan ma zuni
anlash (muammoni ushunish a amaliy aoliya ning muayyan sohasi uchun uning yechimi
dolza b a muhimligini anglash).
II-bosqich: anlangan ma zuga oid u li anla dan ma’lumo la ni o‘ ganish, axbo o
o‘plash, ahlil e ish a umumlash i ish (naza iy ahlil).
III-bosqich: kuza ish, suhba , anke a, ahlil kabi adqiqo me odla ini qo‘llash (ma zuni
amaliyo ga yo‘nal i ish).
IV-bosqich: olingan na ijala asosida amaliy akli a a siyala ishlab chiqish.
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
332
V-bosqich: Loyiha na ijasini aqdim e ish ( aqdimo , hisobo , ma’ uza, ideoma e ial...).
Talabala omonidan baja ilgan anla a o o‘qu loyihala i a’lim ja ayonini eal hayo
bilan bog‘lash, loyiha mazmunini bi necha anla ga egishli bilimla asosida umumlash i ish,
alabala da muloqo , hamko lik, ahlil a mus aqil a anqidiy ik lashni i ojlan i ish, kompleks
yondashu o qali kasbiy ayyo ga likni akomillash i ish imkonini be di.
Xulosa qilib ay ganda, bo‘lajak pedagogla ni oila bilan hamko lik izimidagi aoliya ga
ayyo lashda pedagogik bilimla ni in eg a siyalash za u a sha di . Chunki anla a o
in eg a siya o a-onala bilan hamko lik sohasida zamona iy yondashu la ni amaliyo ga adbiq
e ishga, anla o‘ asidagi o‘za o aloqala ni mus ahkamlashga a o‘qi ish sama ado ligini
oshi ishga xizma qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O‘zbekison Respublikasi Vazi la Mahkamasining 2019 yil 31 dekab dagi 1059-sonli
“Uzluksiz ma’na iy a biya konsepsiyasini asdiqlash a uni amalga oshi ish cho a- adbi la i
o‘g‘ isida”gi Qa o iga 1-Ilo a.
2. O‘zbekis on Respublikasining “Mak abgacha a’lim a a biya o‘g‘ isida”gi Qonuni. Qonun
hujja la i ma’lumo la i milliy bazasi,17.12.2019 y., 03/19/595/4160-son.
h ps://lex.uz/docs/4646908.
3. «Ilk qadam» da la o‘qu das u i / akomillash i ilgan ikkinchi nash /. Toshken -2022 y.
4. Yulba so a X.A., In eg a i yondashu asosida bo‘lajak o‘qi u chila ning kommunika i
kompe en ligini shakllan i ish exnologiyasi. ped. an.bo‘yicha als. dok. (PhD) diss. –
A zamas, 2020.
5. Ma lono a R.A., Rahmonqulo a N.H. Boshlang‘ich a’limning in eg a siyalashgan
pedagogikasi. Toshken , TDPU, 2006, 102 b.
6. Shin A.V., Mi ziyoye a Sh.Sh., G oshe a I.V a boshqala . Oilala a mahalliy jamoa chilik
bilan hamko lik. Me odik qo‘llanma (Bi inchi nash ), Toshken , 2020, 80 b.
