REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
349
MAKTABGACHA YOSH DAVRIDAGI BOLALAR NUTQINING
TO‘LIQ RIVOJLANISHIDA OILA BILAN HAMKORLIKNING
AHAMIYATI
Xakimjono a Mas ona Bu xonjon qizi1, Mumino a Umida Mi salim qizi2
1Fa g‘ona iloya i Dang‘a a umanidagi 3-poli exnikum o‘qi u chisi,
2Qo‘qon DU Mak abgacha a’lim yo‘nalsihi alabasi
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17548041
Anno a siya. Ushbu maqolada mak abgacha yoshdagi bolala nu qining shakllanishi a
i ojlanishida oila muhi ining o‘ ni hamda pedagogik hamko likning ahamiya i yo i ilgan.
Tadqiqo da oila bilan hamko likning sama ali shaklla i, o a-onala ning pedagogik madaniya i
a ula ning nu q i ojiga a’si i ahlil qilingan. Na ijala ga ko‘ a, oila a mak abgacha a’lim
ashkilo i o‘ asidagi izimli hamko lik bolaning nu qiy, ij imoiy a shaxsiy i ojlanishida muhim
omil ekanligi aniqlangan.
Kali so‘zla : Mak abgacha yosh da i, psixik i ojlanish, nu q, nu qning i ojlanishi,
nu qiy na as olish, nu q me'yo i, nu q aoliya i, oila, hamko lik, pedagogik madaniya ,
kommunika i kompe ensiya.
KIRISH
Mak abgacha yosh da i inson hayo idagi eng muhim bosqichla dan bi idi . Aynan shu
da da bolaning shaxsiya i, hissiy-emo sional hola i, a akku i a nu qi jadal i ojlanadi. Nu q
bolaning a akku ini shakllan i u chi, a o -muhi bilan muloqo ini a’minlo chi asosiy osi a
hisoblanadi. Bugungi kunda a’lim izimining dolza b azi ala idan bi i — mak abgacha
yoshdagi bolala da o‘g‘ i, boy a i odali nu qni shakllan i ishdi . Bu ja ayonning sama ado ligi
aqa mak abgacha a’lim ashkilo i aoliya iga emas, balki oila bilan hamko likning da ajasiga
ham be osi a bog‘liqdi .
Bola ulgʻaya ekan, unda soʻzlashishga eh iyoj paydo boʻla boshlaydi, das lab
a o dagila ini aniydi, eshi gan soʻz a jumlala ini as a-sekinlik bilan oʻzlash i adi. Tilga
ki gach esa uning soʻz boyligi jadal oʻsadi. Oddiy soʻzla , keyinchalik sodda gapla dan a oʻliq,
yoyiq gapla dan oydalanadi. Dialogik nu q oilada, o a-ona, aka-opala da asida ujudga keladi.
Mak abgacha a'lim ashkilo la ida bolala nu qini i ojlan i ishda oila hamko ligining
ahamiya i juda ka a. Oila — bu bola uchun ilk a’lim a a biya manbaidi . Shu sababli, oilaning
mak abgacha a’lim ashkilo i bilan yaqindan hamko lik qilishi bolaning nu q i ojlanishiga
ijobiy a’si ko‘ sa adi.
ADABIYOTLAR TAHLILI
Oila bolaning hayo idagi bi inchi a eng muhim a’lim muassasasidi . Bola hayo ining
das labki yilla ida uning dunyoqa ashi, axloqi, hissiyo la i, a eng muhimi, nu qi i ojlanadi.
Nu q, na aqa kommunika siya osi asi si a ida, balki bola dunyoni anglash, ik lash a o‘z his-
uyg‘ula ini i odalash imkoniya ini aqdime adi. Shu sababli, oila hamko ligining nu q
i ojlanishidagi o‘ ni juda ka a a muhimdi .
Sha q mu a akki la ining me osida bolala ning i ojlanishida, ula ning a’lim a a biyasi
masalala i muhim o‘ in egallaydi. Ayniqsa, ula oila a oilada a zand a biyasiga ka a e’ ibo
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
350
be ganla . Abu Nas Fa obiy, Abu Rayhon Be uniy, Alishe Na oiy kabi mu a akki la ning
asa la ida oilada bola a biyasi masalala i a ula ni hal e ish yo`lla i ko` sa ib be ilgan.
Abu Nas Fa obiyning ik icha bola a biyasi bi maqsadga qa a ilgan holda olib
bo ilmog‘i a u aqliy a axloqiy a biya bi ligidan ibo a bo‘lmog‘i lozim degan xulosaga
kelgan. Mak abgacha yoshdagi bolala ga a’lim- a biya be ish masalala i Abu Ali ibn Sino
me osida ham yo i ilganini ko` ishimiz mumkin. Be uniy bola o‘g‘ i i ojlanishi uchun o a –
onala ning bolala i bilan bi ga ha aka qilishla i, u li o‘yinla uyush i ishla i, ula bilan o‘za o
suhba la o` kazishla i maqsadga mu o iq deb maslaha be adi. Be uniy a biyaning maqsadi a
azi ala i haqidagi, shaxsning i ojlanish o`g` isidagi ik la ining zami ida insonpa a lik
g`oyasi yo adi. U ha bi o a –ona o`z a zandla iga ana shu g`oyani singdi ishi za u degan
xulosaga keladi. Mak abgacha yoshdagi bolala nu qining o‘g‘ i i ojlanishi psixologik
i ojlanishning asosiy ga o i ekanligini o a – onala o‘z a zandla iga o‘q i ishla i lozim. Bola
a biyasi masalala i bo`yicha Abu Ali ibn Sino “Tadbi almanozil” nomli asa ini yozgan. Unda
olim o a – onaning bolala ni a biyalashdagi azi ala ini yo i ilgan. Koshi iy o‘zining pedagogik
qa ashla icha bolala da mus aqil ik lash a nu q qobiliya la ini o‘s i ish masalasiga alohida
e’ ibo be adi. O a – onala muallimla dan bu masalaga alohida ahamiya be ishni alab e adi. Bu
muammoda oila iy hamda ashqi muhi muhim o‘ in u adi. U “Bola o‘g‘ i so‘zli, a’daga
a odo , yaxshi xulqli qilib a biyalanishi ke ak” - deb o‘ gan.
Bundan ashqa i psixolog olimla dan L.S.Vigo skiy, A.N.Leon e la bola nu qi i ojida
oila — bi lamchi ij imoiy muhi bo‘lib, u muloqo ning abiiy sha oi ini ya a adi, o a-onala ning
pedagogik sa odxonligi a bolaga ijobiy emo sional munosaba i nu q i ojlanishining psixologik
asosla ini mus ahkamlaydi hamda oila bilan hamko lik mak abgacha a’lim ashkilo la i uchun
ham dolza b bo‘lib, u bolaning nu qiy, kommunika i a ij imoiy kompe ensiyala ini
i ojlan i ishda kompleks yondashu ni a’minlashini o‘zla ining qa ashla ida a’kidlab o‘ ganla .
NATIJA
Mak abgacha yoshdagi bolala nu qini i ojlan i ishda oila bilan hamko lik quyidagi
jiha la da muhim ahamiya kasb e adi:
- nu qiy muhi ni boyi adi;
- o a-ona a bola o‘ asidagi emo sional yaqinlikni kuchay i adi;
- bolaning ijodiy a akku i a so‘zlash madaniya ini i ojlan i adi;
- mak abgacha a’lim muassasasi bilan oila o‘ asida yagona a biya iy makonni
shakllan i adi.
Demak, oila a pedagog hamko ligida ashkil e ilgan nu qni i ojlan i ish aoliya i
bolala da il, muloqo , a akku a shaxsiy o‘sishni a’minlaydigan asosiy omil si a ida e’ i o
e iladi.
Mak abgacha yoshdagi bolala nu qini i ojlan i ish – ula ning shaxsiy, aqliy a ij imoiy
i ojlanishining aj almas qismidi . Ushbu ja ayon aqa gina mak abgacha a’lim ashkilo ida
emas, balki oila muhi ida ham izchil a uyg‘un a zda olib bo ilishi lozim.
Tadqiqo la shuni ko‘ sa adiki, o a-onala a a biyachila o‘ asidagi sama ali hamko lik
bolaning nu qiy aolligini oshi adi, uning muloqo ga ki ishishiga, so‘z boyligini kengay i ishiga
ijobiy a’si ko‘ sa adi. Oila a’zola i, ayniqsa ona ilining i ojlanishida be osi a ish i ok e ib,
bolaga o‘g‘ i nu q namunasini ko‘ sa ish, inglash a ik almashish muhi ini ya a ish o qali
a’lim ashkilo idagi ishla ni sama ali a zda o‘ldi ib bo adi.
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
351
Shunday ekan, mak abgacha a’lim ashkilo la i o‘z aoliya ida o a-onala bilan izimli
hamko likni yo‘lga qo‘yishi, ula ni pedagogik ja ayonga aol jalb e ishi lozim. Faqa ana
shundagina bolala nu qining o‘laqonli i ojlanishiga e ishish mumkin bo‘ladi.
REFERENCES
1. Yuldashe a D.M. MAKTABGACHA TALIM TASHKILOTLARIDA BOLALAR
NUTQINI RIVOJLANTIRISHDA OILA HAMKORLIGINI AHAMIYATI.
h ps://in-academy.uz/index.php/yoi j/a icle/download/52126/33094/57527
2. Nishono a Z., Alimo a G. Bolala psixologiyasini a uni o`qi ish me odikasi. Toshken
“O`zbekis on Yozu chila i uyushmasi Adabiyo jamg`a masi” 2006-B.68.
3. 1. Vygo skiy L.S. Psixologiya az i iya echi u de ey. — Mosk a: Pedagogika, 1982.
4. 2. Leon ye A.N. Deятельность. Сознание. Личность. — Mosk a: Nauka, 1977.
5. Abdullaye a D. Mak abgacha a’limda nu q o‘s i ish me odikasi. — Toshken : TDPU
nash iyo i, 2020.
6. Boyma o a A.G., Djumabaye a M.B., Aliye a K.S. “Mak abgacha yoshdagi bolala ning
psixologik xususiya la i” moduli bo‘yicha O‘qu -uslubiy majmua. –T.: TDPU, 2018.
7. Uma aliye a X.X. MAKTABGACHA YOSH DAVRIDAGI BOLALARDA
PSIXOLOGIK RIVOJLANISHIDA NUTQNING AHAMIYATI.
h ps://science esea ch.uz/index.php/i /a icle/ iew/938/1730
