Vol.3 №11 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
4
OILAVIY MUNOSABATLARNING BUZILISHI VA AJRIM MOTIVLARI
Bosh muha i : Ro`ziye Jamshidbek Komiljon o`g`li
Toshken Amliy Fanla Uni e si e i,
Pedagogika a psixologiya yo`nalishining 4-bosqich alabasi.
Toshken Amaliy Fanla Uni e si e i,
Psixologiya Ka ed asi Ka a o‘qi u chisi:
Ilmiy axba i: Mi sidiko a Azizaxon.
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada oila iy munosaba la ning buzilishi a aj im mo i la i psixologik,
ij imoiy hamda ma’na iy omilla asosida ahlil qilingan. Oila ins i u ining
ba qa o ligini a’minlashda o‘za o hu ma , ishonch a kommunika i madaniya ning
o‘ ni yo i ilgan. Shuningdek, aj imga olib kelu chi asosiy sababla , ula ning shaxs
psixologiyasiga a’si i hamda zamona iy oilala da kuza ilayo gan psixologik
inqi ozla ahlil e ilgan [1].
TAYANCH SO‘ZLAR:
Oila, aj im, oila iy munosaba , nizola , psixologik moslik, emo sional ziddiya ,
ij imoiy omilla , kommunika i muammola .
АННОТАЦИЯ
В статье анализируются мотивы распада семейных отношений и разводов,
обусловленные психологическими, социальными и духовными факторами.
Подчёркивается роль взаимного уважения, доверия и культуры общения в
обеспечении стабильности института семьи. Также анализируются основные
причины, приводящие к разводам, их влияние на психологию личности и
психологические кризисы, наблюдаемые в современных семьях [1].
КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА:
Семья, развод, семейные отношения, конфликты, психологическая
совместимость, эмоциональный конфликт, социальные факторы,
коммуникативные проблемы.
ANNOTATION
This a icle analyzes he mo i es o he b eakdown o amily ela ionships and di o ce
based on psychological, social and spi i ual ac o s. The ole o mu ual espec , us
and communica i e cul u e in ensu ing he s abili y o he amily ins i u ion is
highligh ed. The main easons leading o di o ce, hei impac on he psychology o
he indi idual and he psychological c ises obse ed in mode n amilies a e also
Vol.3 №11 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
5
analyzed [1].
KEYWORDS:
Family, di o ce, amily ela ions, con lic s, psychological compa ibili y, emo ional
con lic , social ac o s, communica i e p oblems.
KIRISH
Oila – jamiya ning eng kichik, ammo eng muhim bo‘g‘ini bo‘lib, inson hayo ining
ba cha jabhala iga be osi a a’si ko‘ sa adi. Oila na aqa ij imoiy, balki ma’na iy
qad iya la ning shakllanishi uchun ham asosiy makon hisoblanadi. Ammo zamona iy
jamiya da oila iy munosaba la ning buzilishi, aj imla sonining o ishi, shuningdek,
e -xo in o‘ asidagi psixologik ziddiya la ning ko‘payishi dolza b muammo si a ida
namoyon bo‘lmoqda [2].
Psixologik adqiqo la shuni ko‘ sa adiki, aj im aqa huquqiy ja ayon emas, balki
chuqu psixologik inqi ozdi . O‘zbekis on Respublikasi Oila kodeksida oilani
mus ahkamlash, e -xo in o‘ asida o‘za o hu ma a sadoqa ni a’minlash muhim
azi ala dan bi i si a ida belgilangan [3]. Shu bois, oila iy inqi ozla ni ahlil qilish,
ula ning sababla ini aniqlash a p o ilak ik cho a- adbi la ni ishlab chiqish psixologiya
anining dolza b yo‘nalishla idan bi idi .
MAVZUNING DOLZARBLIGI
So‘nggi yilla da O‘zbekis onda aj imla sonining o ishi jamiya da jiddiy psixologik
muammola ga sabab bo‘lmoqda. Oilaning ba qa o ligi shaxsning uhiy sog‘lomligi,
a zandla ning a biyasi a ij imoiy muhi ning ba qa o ligiga be osi a a’si ko‘ sa adi
[4]. Shu boisdan, oila iy munosaba la dagi ziddiya la ni e a aniqlash a ula ni
psixologik yo‘l bilan hal e ish bugungi kunda dolza b azi ala dan bi idi .
Mu axassisla ning ik icha, aj imla ning asosiy sababla i o asida quyidagi omilla
ye akchi o‘ inni egallaydi:
- psixologik moslikning yo‘qligi;
- iq isodiy muammola ;
- o‘za o ishonchsizlik;
- xiyona a ashk;
- oila iy olla ni no o‘g‘ i aqsimlanishi [5].
ASOSIY QISM
Oila psixologiyasi anida aj im ja ayoni ko‘pincha shaxsla a o nizola ning
chuqu lashu i bilan bog‘liq bo‘ladi. Ha bi nizo bosqichma-bosqich i ojlanadi: a al
emo sional beqa o lik, keyin kommunika i o‘siqla , so‘ng esa o‘za o begonalashu
yuzaga keladi. Ushbu ja ayonla o‘z aq ida psixologik yondashu bilan hal e ilmasa,
aj im bilan yakunlanadi [6].
Vol.3 №11 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
6
Psixologla aj im sababla i o asida kommunika siyaning buzilishini eng xa li omil
deb bilishadi. E a xo in o‘ asida o‘g‘ i muloqo o‘ na ilmagan aqdi da, muammola
o‘planib bo adi a kichik nizo ham ka a inqi ozga aylanadi. Shu sababli, oila iy
psixologik maslaha la , eningla a media siya usulla ining ahamiya i o ib
bo moqda.
O‘zbekis onda aj imla ning ko‘payishi na aqa oilaning, balki bu un jamiya ning
ij imoiy-psixologik ba qa o ligiga ahdid soladi. S a is ik ma’lumo la ga ko‘ a, so‘nggi
yilla da aj imla ning ka a qismi yosh oilala hissasiga o‘g‘ i kelmoqda. Bu esa,
yoshla ning oila iy hayo ga ayyo ga ligi ye a li emasligidan dalola be adi [7].
Shuningdek, aj im bolala ning psixik i ojlanishiga ham jiddiy a’si ko‘ sa adi.
Psixologla bunday hola la da a zandla da qo‘ qu , xa o i , ajo uzko lik yoki
ij imoiy moslashu da muammola paydo bo‘lishini qayd e ishgan. Shu bois, aj im oldi
p o ilak ikasi a psixologik yo dam izimini akomillash i ish muhim ahamiya ga ega.
XULOSA
Oila iy munosaba la ning buzilishi a aj imla — bu aqa ij imoiy yoki huquqiy
muammo emas, balki psixologik muammo hamdi . Aj imning oldini olish uchun eng
a alo oilada o‘za o hu ma , ishonch a muloqo madaniya ini i ojlan i ish za u .
Shuningdek, oila iy psixologla aoliya ini kengay i ish, yoshla uchun “Nikoh a oila
psixologiyasi” bo‘yicha eningla ashkil e ish muhim hisoblanadi.
Oila — bu shunchaki ikki inson i i oqi emas, balki jamiya ning poyde o i. Shu
sababli, ha bi aj im — jamiya ba qa o ligiga za ba si a ida qa aladi. Shu jiha dan,
ha bi psixolog, pedagog a ij imoiy mu axassis oilani saqlash, nizola ni oldini olish
bo‘yicha ilmiy asoslangan yondashu la ga ayanishi za u .
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
[1] Ka imo a N. “Oila psixologiyasi asosla i”. – Toshken : O‘zbekis on Milliy
uni e si e i, 2019.
[2] Xo‘jaye A. “Shaxs a oila psixologiyasi”. – Toshken : Fan, 2020.
[3] O‘zbekis on Respublikasi Oila kodeksi. – Toshken : Adola , 2023.
[4] Rasulo a D. “Oila iy ziddiya la psixologiyasi”. – Sama qand: SamDU nash iyo i,
2021.
[5] Mahmudo a G. “Oila so siologiyasi a psixologiyasi”. – Toshken , 2018.
[6] Sha ipo M. “Oila iy muhi da muloqo ning o‘ ni”. – Toshken , 202
[7] Qodi o a Z. “Aj im mo i la i a ula ning ij imoiy-psixologik ahlili”. – Buxo o,
2023.
