ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
328
O‘ZBEKISTONDA YASHIL YAIMNI SHAKLLANTIRISHDA AHOLINING ROLI
Xabibo Fa ohjon Fa ulloye ich
Toshken Da la Iq isodiyo Uni e si e i, Mak oiq isodiyo gu uhi 1-bosqich magis i an i,
E-mail: [email p o ec ed]
h ps://o cid.o g/0009-0008-2913-2505
Ano a siya: Ushbu maqolada O‘zbekis on sha oi ida yashil yalpi ichki mahsulo (yashil
YAIM)ni shakllan i ishda aholining oli a ish i oki chuqu ahlil qilingan. Tadqiqo ning
asosiy maqsadi — aholi u mush da ajasi, ekologik ong, yashil is e’mol madaniya i hamda
ene giya sama ado ligi omilla ining yashil iq isodiyo i ojiga a’si ini aniqlashdi . Maqolada
G een GDP (Yashil YAIM) ushunchasining mohiya i, uning an’ana iy YAIMdan a qli
jiha la i a ba qa o i ojlanish konsepsiyasidagi o‘ ni yo i ilgan. Shuningdek, O‘zbekis onda
yashil iq isodiyo ga o‘ ish ja ayonida aholining ekologik aolligini oshi ish, qay a iklanu chi
ene giya manbala idan oydalanish, chiqindila ni kamay i ish hamda iq isodiy o‘sishni
ekologik xa sizlik bilan uyg‘unlash i ish masalala i ahlil e ilgan. Tadqiqo da xalqa o
aj ibala a ilmiy adabiyo la ahlili asosida mualli omonidan aholining ish i okini
kuchay i ishga qa a ilgan akli a mexanizmla ishlab chiqilgan. Ushbu maqola O‘zbekis on
uchun yashil YAIMni sama ali jo iy e ish yo‘lida amaliy ahamiya ga ega ilmiy asosla ni
aqdim e adi.
Kali so‘zla : Yashil YAIM, yashil iq isodiyo , ba qa o i ojlanish, aholi oli, ekologik ong,
yashil is e’mol, ene giya sama ado ligi, qay a iklanu chi ene giya, chiqindila ni boshqa ish,
ekologik siyosa , iq isodiy o‘sish, O‘zbekis on.
Ki ish. So‘nggi yilla da dunyo mamlaka la ida iq isodiy o‘sish bilan bi qa o da ekologik
ba qa o likni a’minlash masalasi dolza b yo‘nalishla dan bi iga aylandi. An’ana iy YAIM
ko‘ sa kichi aqa iq isodiy na ijala ni o‘lchaydi, bi oq u abiiy esu sla ning kamayishi, a o -
muhi i loslanishi a ij imoiy a o onlik da ajasidagi o‘zga ishla ni o‘liq aks e i a olmaydi
[1]. Shu sababli ko‘plab da la la , jumladan O‘zbekis on ham, iq isodiy i ojlanishni ekologik
omilla bilan uyg‘unlash i u chi yashil YAIM (G een GDP) konsepsiyasini a biq e ish
za u a ini his e moqda [2].Yashil YAIM — bu ishlab chiqa ish a is e’mol ja ayonida yuzaga
kelgan ekologik za a la ni iq isodiy hisob-ki obla ga qo‘shgan holda, mamlaka ning haqiqiy
iq isodiy o‘sishini aniqlo chi ko‘ sa kichdi [3]. Bu yondashu ba qa o i ojlanish
amoyilla iga asoslanib, na aqa iq isodiy sama ado likni, balki abiiy muhi ning sog‘lomligini
ham inoba ga oladi [4]. Shu jiha dan, yashil YAIM na aqa da la siyosa i da ajasida, balki
aholi ongida ham “yashil a akku ”ni shakllan i ishni alab e adi.Aholining yashil
iq isodiyo dagi o‘ ni beqiyosdi . Chunki iq isodiy aollik, is e’mol madaniya i a ene giya
sama ado ligiga oid qa o la ning asosiy qismi aynan aholining kundalik hayo a zida
shakllanadi [5]. Ekologik ong da ajasi yuqo i bo‘lgan jamiya la da chiqindila ni kamay i ish,
qay a ishlash a ene giya ejash kabi amaliyo la iq isodiyo ning umumiy sama ado ligini
oshi adi [6]. O‘zbekis onda ham so‘nggi yilla da “yashil iq isodiyo ” konsepsiyasi milliy
s a egiyaga aylangan bo‘lib, bu yo‘nalishda aholining aolligini kuchay i ish muhim azi a
si a ida belgilangan [7].Shuningdek, hukuma omonidan ishlab chiqilgan “O‘zbekis on
Respublikasida 2030-yilgacha yashil iq isodiyo ga o‘ ish s a egiyasi”da aholining ekologik
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
329
sa odxonligini oshi ish, chiqindila ni boshqa ish izimini akomillash i ish a ene giya
sama ado is e’molni kengay i ish kabi yo‘nalishla alohida e’ ibo ma kazida u adi [8].
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI.
Yashil YAIM ushunchasi ilmiy adabiyo la da 1990-yilla dan boshlab keng muhokama
e ila boshlagan. Das lab bu a ama iq isodiy o‘sish bilan bi qa o da ekologik za a la ni ham
hisobga olish za u a i na ijasida yuzaga kelgan [1]. Talbe h a Boha a (2006) o‘z
adqiqo la ida yashil YAIMni an’ana iy iq isodiy ko‘ sa kichla ga nisba an yanada eal
baholo chi indika o si a ida ko‘ sa ib, ochiq iq isodiyo la da ekologik xa aja la ning YAIMga
a’si ini o‘ ganganla [1].Zheng a hammualli la (2024) o‘z ishla ida yashil YAIMni iq isodiy
ba qa o likni o‘lcho chi eng muhim ko‘ sa kich si a ida baholagan holda, bu yondashu
ekologik siyosa ni baholashda oydali ekanini a’kidlaydila [2]. Ma (2024) omonidan ishlab
chiqilgan SEEA modeli asosida yashil YAIMni hisoblash me odikasi, iq isodiy aoliya
na ijasida a o -muhi ga ye kazilgan za a la ni mone a shaklda aniqlash imkonini be adi
[3].B ilhan e a Klaas (2018) o‘z adqiqo la ida aholi soni, shaha in a uzilmasi a ene giya
sama ado ligi ko‘ sa kichla i yashil iq isodiyo na ijala iga be osi a a’si e ishini qayd e adila
[4]. Shu bilan bi ga, Ramile na (2025) yashil iq isodiyo ning ij imoiy-iq isodiy i ojlanishdagi
o‘ nini o‘ ganib, aholi ekologik ongini oshi ishni ba qa o i ojlanishning asosiy omili si a ida
e’ i o e gan [5].O‘zbekis on bo‘yicha olib bo ilgan adqiqo la da ham yashil iq isodiyo ga
o‘ ishning u li jiha la i o‘ ganilgan. Masalan, Sangi o a (2024) O‘zbekis onda yashil
iq isodiyo ni i ojlan i ish ja ayonida aholining ish i okini kuchay i ish a ekologik
in es i siyala ni ag‘ba lan i ish za u ligini a’kidlaydi [6]. Jumano (2024) esa mamlaka da
yashil iq isodiyo ga o‘ ishning asosiy yo‘nalishla i, esu sla dan oqilona oydalanish a
chiqindila ni qay a ishlash izimini i ojlan i ishga u g‘u be adi [7].Bundan ashqa i, Jahon
bankining 2021-yildagi hisobo ida O‘zbekis on iq isodiyo ida ekologik isloho la ni
ezlash i ish uchun aholining ish i oki a xaba do ligini oshi ish muhim omil si a ida
ko‘ sa ilgan [8]. Tishabaye na (2025) esa yashil iq isodiyo siyosa ini amalga oshi ishda
mahalliy da ajadagi ashabbusla , xususan, ekologik a’lim a jamoa iy mas’uliya ni
kuchay i ish za u ligini ilmiy asoslab be gan [9]
TADQIQOT METODOLOGIYASI.
Mazku adqiqo da O‘zbekis onda yashil YAIMni shakllan i ishda aholining olini o‘ ganish
uchun kompleks yondashu dan oydalanildi. Tadqiqo ning me odologik asosi si a ida ba qa o
i ojlanish naza iyasi, yashil iq isodiyo konsepsiyasi hamda G een GDP modeli anlab olindi
[1]. Shu bilan bi ga, s a is ik, ahliliy a qiyosiy usulla uyg‘unlash i ildi.
Bi inchidan, O‘zbekis on Respublikasining iq isodiy ko‘ sa kichla i, xususan, YAIM uzilmasi,
ene giya is e’moli, chiqindi miqdo i a aholi soni bo‘yicha i ojlanish dinamikasi ahlil qilindi
[2]. Bu ja ayonda Da la s a is ika qo‘mi asi, Jahon banki hamda BMT ma’lumo la
bazala idan oydalanildi [3]. Ma’lumo la 2015–2024-yilla o alig‘ida o‘ ganilib, yashil
iq isodiyo ga o‘ ish ja ayonining asosiy endensiyala i aniqlab olindi.
Ikkinchidan, aholining yashil iq isodiyo dagi ish i okini baholash uchun indika o la izimi
ishlab chiqildi. Bu izim quyidagi mezonla ni o‘z ichiga oladi:
1. Ekologik ong da ajasi — aholining a o -muhi ga nisba an mas’uliya li qa ashla i;
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
330
2. Ene giya ejamko is e’mol — aholining ene giya sama ado exnologiyala dan oydalanish
da ajasi;
3. Chiqindila ni boshqa ish — qay a ishlash, sa alash a chiqindila ni kamay i ish aoliya i;
4. Yashil anspo dan oydalanish — jamoa anspo i a elosiped in a uzilmasidan
oydalanish da ajasi [4].
Uchinchidan, ushbu indika o la asosida aholi aolligi indeksi shakllan i ildi. Indeksda ha bi
ko‘ sa kichga 0 dan 1 gacha o aliqda baho be ildi a ula ning o‘ acha a i me ik qiyma i
asosida in eg al ko‘ sa kich hisoblandi. Na ijada aholining yashil iq isodiyo dagi o‘ ni
miqdo iy jiha dan i odalandi [5].
To‘ inchidan, xalqa o aj iba bilan aqqoslash usuli qo‘llanilib, O‘zbekis on ko‘ sa kichla i
Xi oy, Malayziya a Ge maniya kabi mamlaka la dagi G een GDP na ijala i bilan solish i ildi
[6]. Bu aqqoslash O‘zbekis on uchun eng mos modelni aniqlashga yo dam be di.Bundan
ashqa i, adqiqo da ahlil usuli yo damida hukuma s a egiyala i, qonun hujja la i, P eziden
a monla i a xalqa o ashkilo la hisobo la i o‘ ganildi. Xususan, “Yashil iq isodiyo ga o‘ ish
s a egiyasi – 2030” hujja i asosida aholining ekologik aolligini oshi ishga doi da la
cho ala i ahlil qilindi [7].Tadqiqo ning asosiy yondashu i si a ida mu ozana li ahlil anlandi,
ya’ni iq isodiy o‘sish bilan ekologik xa sizlik o‘ asidagi bog‘liqlikni ko‘ sa ish maqsadida
G een GDP modeli in eg a siya qilindi [8]. Bu model o qali iq isodiy o‘sishning haqiqiy
“yashil” da ajasi aniqlanib, aholining hissasi miqdo iy shaklda baholandi.
NATIJALAR VA MUHOKAMA.
O‘zbekis onda yashil YAIM (G een GDP) ko‘ sa kichla ini shakllan i ish bo‘yicha o‘ kazilgan
ahlilla shuni ko‘ sa adiki, so‘nggi yilla da iq isodiy o‘sish bilan ekologik omilla o‘ asidagi
mu ozana as a-sekin shakllanmoqda [1]. 2015–2024-yilla o alig‘idagi s a is ik ma’lumo la
ahlili shuni asdiqlaydiki, yalpi ichki mahsulo hajmi o‘ acha 5,2% o‘sib bo gan holda,
chiqindila hajmi a ka bona gaz chiqindila i nisba an 1,8% pasaygan [2].
1. Aholining yashil iq isodiyo dagi ish i oki
Tadqiqo na ijala iga ko‘ a, aholining yashil iq isodiyo dagi aolligi o‘ asosiy yo‘nalishda
ko‘zga ashlanmoqda:ene giya ejo chi exnologiyala ni qo‘llash,chiqindila ni qay a ishlashda
ish i ok,ekologik anspo osi ala idan oydalanish,yashil u mush a zini shakllan i ish
[3].O‘zbekis on Respublikasi “Yashil iq isodiyo ga o‘ ish s a egiyasi – 2030” doi asida olib
bo ilayo gan ij imoiy das u la aholining ekologik madaniya ini oshi ishda muhim o‘ in
u moqda [4]. 2024-yilda o‘ kazilgan ij imoiy so‘ o la na ijala iga ko‘ a, aholining 62 oizi
chiqindila ni sa alash a qay a ishlash haqida ma’lum bilimga ega, 47 oizi esa ene giya
ejamko exnikala dan mun azam oydalanishini bildi gan [5].
2. Yashil YAIM indeksining hisoblanishi
G een GDP indeksini shakllan i ishda asosiy omilla si a ida abiiy esu sla dan oydalanish
sama ado ligi, aholi soni a is e’mol da ajasi, hamda ene giya manbala i a kibi inoba ga
olindi [6]. Tadqiqo da quyidagi o mula asosida O‘zbekis on bo‘yicha yashil YAIM
ko‘ sa kichi aniqlangan:
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
331
GGDP = GDP - (ED + ER)
bu ye da:
GDP – yalpi ichki mahsulo ,
ED – ekologik za a (chiqindila , i loslanish, esu s yo‘qo ish),
ER – esu sla qiyma i pasayishi [7].
2024-yil uchun O‘zbekis onning G een GDP da ajasi **YAIMning 92,7%**ini ashkil e gan,
ya’ni iq isodiy o‘sishning 7,3% qismi ekologik yo‘qo ishla hisobiga kamaygan [8]. Bu na ija
2015-yilga nisba an 2,6 oiz punk ga yaxshilanishni angla adi.
3. Xalqa o aj iba bilan aqqoslash
Xi oy a Malayziya aj ibasi shuni ko‘ sa adiki, yashil YAIMning ba qa o o‘sishi uchun
aholining ekologik ongini oshi ish bilan bi qa o da, da la omonidan ag‘ba lan i u chi
mexanizmla ham muhim ahamiya kasb e adi [9]. Xususan, Xi oyda “yashil k edi ” siyosa i
na ijasida ekologik loyihala ga sa moya hajmi 2023-yilda 28% ga o gan [10].O‘zbekis onda
esa bu bo ada hali o‘liq iq isodiy ag‘ba izimi shakllanmagan, bi oq “Yashil ene ge ika” a
“Qay a iklanu chi manbala ” das u la i aholining aol ish i okini a’minlay boshlagan.
4. Yashil YAIMning mak oiq isodiy a’si i
Hisob-ki obla ga ko‘ a, aholining ekologik xa i-ha aka la idagi ijobiy o‘zga ishla u ayli
O‘zbekis onda ene giyani ejashdan olinayo gan iq isodiy oyda yiliga 1,2 illion so‘mni
ashkil e moqda [11]. Bu ko‘ sa kich G een GDP o‘sishining 0,8 oiz qismini be osi a aholi
aoliya i bilan bog‘lash imkonini be adi.
Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa adiki, O‘zbekis onda yashil YAIM ko‘ sa kichla ining
yaxshilanishida aholining aol ish i oki hal qilu chi omil si a ida shakllanmoqda. Yashil
iq isodiyo ga o‘ ish ja ayonida na aqa da la siyosa i, balki aholining ekologik xulq-a o i,
is e’mol oda la i a ij imoiy mas’uliya da ajasi ham muhim ol o‘ynaydi [1].
1. Aholining ekologik ongini oshi ishning ahamiya i
Tadqiqo na ijala ida aholining ekologik ong da ajasi 2015–2024-yilla o alig‘ida sezila li
da ajada o‘sganini ko‘ dik. Bu, bi omondan, da la omonidan olib bo ilayo gan axbo o
kampaniyala i, mak ab a oliy a’lim izimida ekologik anla ning kengay i ilishi bilan bog‘liq
[2]. Shu bilan bi ga, OAV a ij imoiy a moqla da ekologik masalala ga e’ ibo o ib,
uqa ola ning o‘zini mas’ul his e ish da ajasi oshmoqda [3].Aholining ekologik madaniya i
o gan sa i, ula ning yashil mahsulo la ni xa id qilish, ene giya ejo chi exnikala dan
oydalanish yoki chiqindila ni qay a ishlashga bo‘lgan munosaba i ham ijobiy omonga
o‘zga moqda. Bu esa be osi a yashil YAIMning o‘sishiga hissa qo‘shmoqda [4].
2. Da la siyosa i a aholi hamko ligining na ijala i
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
332
Da la da ajasida qabul qilingan “Yashil iq isodiyo ga o‘ ish s a egiyasi – 2030” [5] hujja i
asosida ene ge ika, anspo a qishloq xo‘jaligi sohala ida amalga oshi ilayo gan isloho la
aholining yashil ashabbusla ini qo‘llab-qu a lamoqda. Masalan, quyosh panella i
o‘ na ishga subsidiyala , chiqindila ni qay a ishlo chi ko xonala uchun soliq im iyozla i,
“yashil anspo ha aligi” kabi das u la uqa ola ning aol ish i okini ag‘ba lan i gan
[6].Bi oq shuni a’kidlash ke akki, aholining yashil iq isodiyo dagi ish i oki hali o‘liq
po ensial da ajasiga ye magan. Xususan, ekologik exnologiyala ni so ib olish a ula dan
oydalanish imkoniya la i hamma qa lamla uchun eng emas. Shu sababli, yashil iq isodiyo
siyosa ida ij imoiy englik omili muhim ahamiya kasb e adi [7].
3. Aholi aolligining G een GDP ga a’si i
Hisob-ki obla ga ko‘ a, aholining ekologik aol xa i-ha aka la i na ijasida O‘zbekis on
iq isodiyo ining “yashil oyda”si (G een Bene i ) yiliga o‘ acha 1,2 illion so‘mni ashkil
e moqda [8]. Bu ko‘ sa kich G een GDP o‘sishining qa iyb 1 oizini aholining be osi a hissasi
si a ida i odalash imkonini be adi.Boshqa omondan, ekologik be a qlik yoki no o‘g‘ i
chiqindi boshqa u i u ayli keladigan za a YAIMning 2–3 oizigacha qismini yo‘qo ishga
olib keladi [9]. Shu bois aholining ekologik aolligini ag‘ba lan i ish G een GDP ni yanada
oshi ishning asosiy mexanizmla idan bi idi .
4. Xalqa o aj iba bilan qiyosiy ahlil
Xi oy a Malayziya aj ibasidan ma’lum bo‘lishicha, aholining yashil iq isodiyo dagi ish i oki
ko‘p oq moliya mexanizmla i o qali ag‘ba lan i iladi — masalan, “yashil k edi la ”, “yashil
obliga siyala ” yoki ekologik soliqla izimi o qali [10]. O‘zbekis onda esa bunday
mexanizmla endigina jo iy e ilmoqda, lekin aholining o‘z ashabbusi bilan amalga
oshi ayo gan ekologik loyihala i obo a o ib bo moqda.Aholining o‘z hududida da ax ekish,
chiqindila ni sa alash yoki ene giya ejamko qu ilmala ni jo iy e ishdagi oli na aqa ekologik
oyda, balki iq isodiy ba qa o likka ham a’si ko‘ sa moqda [11].
Xulosa a akli la . O‘zbekis on iq isodiyo ida yashil YAIM ko‘ sa kichini shakllan i ish
na aqa ekologik, balki ij imoiy ba qa o likni a’minlashning muhim omilidi . Yashil
iq isodiyo amoyilla ini a biq e ish o qali esu sla dan oqilona oydalanish, a o -muhi ga
za a ye kazmaydigan ishlab chiqa ish ja ayonla ini yo‘lga qo‘yish a aholining ekologik
ongini oshi ish mumkin. Shu o qali mamlaka da iq isodiy o‘sish bilan bi ga abiiy muhi ni
as ash, inson saloma ligini yaxshilash a yashash si a ini oshi ishga e ishiladi.Aholining
yashil YAIMni shakllan i ishdagi oli beqiyosdi . Chunki aholining ekologik madaniya i,
is e’mol oda la i a yashil exnologiyala ga munosaba i be osi a iq isodiy i ojlanishga a’si
ko‘ sa adi. Aholi ekologik oza mahsulo la ni anlasa, chiqindila ni kamay i ishga e’ ibo be sa,
ene giya ejamko exnologiyala dan oydalansa, bu mamlaka da yashil iq isodiyo ning
i ojlanishiga xizma qiladi. Shu bois, aholining bu bo adagi aolligini oshi ish uchun da la
siyosa ida ekologik a’lim, ij imoiy ag‘ba la a aholiga qulay yashil in a uzilmani ya a ish
us u o yo‘nalish bo‘lishi za u .Yashil YAIM izimini sama ali jo iy e ish uchun quyidagi
akli la ni ilga i su ish mumkin:
1. Yashil iq isodiyo ko‘ sa kichla ini milliy hisob izimiga in eg a siya qilish, ya’ni YAIM
a kibida ekologik za a a esu s sa ini aks e i u chi pa ame la ni ki i ish.
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
333
2. Aholi o‘ asida ekologik a’lim das u la ini kengay i ish a ula ni amaliy loyihala bilan
uyg‘unlash i ish.
3. Ko xona a adbi ko la uchun yashil exnologiyala ni jo iy e ishga soliq im iyozla i a
g an izimini kengay i ish.
4. Ekologik oza ene giya manbala ini i ojlan i ishga aholining in es i sion ish i okini
ag‘ba lan i ish.
5. Ha bi hududda yashil in a uzilmani — bog‘la , chiqindini qay a ishlash ma kazla i,
ene giya ejamko uy-joy izimla ini kengay i ish.
Adabiyo la o‘yxa i
1. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining “Yashil iq isodiyo ga o‘ ish s a egiyasi
o‘g‘ isida”gi PQ–4477-sonli qa o i. — Toshken , 2019 yil.
2. O‘zbekis on Respublikasi Da la s a is ika qo‘mi asi. — “A o -muhi ni muho aza qilish a
ba qa o i ojlanish ko‘ sa kichla i” o‘plami. — Toshken , 2024.
3. Ka imo , A. (2022). Yashil iq isodiyo a ba qa o i ojlanish amoyilla i. — Toshken :
Iq isodiyo nash iyo i.
4. Xo‘jaye , S. (2021). O‘zbekis on iq isodiyo ida ekologik omilla a yashil YAIM
ko‘ sa kichla i. — “Iq isodiy adqiqo la ” ju nali, №3, 45–53-be la .
5. Uni ed Na ions En i onmen P og amme (UNEP). (2020). G een Economy P og ess
Measu emen F amewo k. — Gene a.
6. Wo ld Bank. (2023). Uzbekis an G een G ow h Assessmen : Oppo uni ies and Challenges.
— Washing on, D.C.
7. OECD. (2021). Measu ing G een G ow h: Indica o s and F amewo ks. — Pa is: OECD
Publishing.
8. Mama o , B. (2020). Aholining ekologik ongini shakllan i ish a yashil iq isodiyo ni
i ojlan i ish omilla i. — “Iq isodiyo a inno a siyala ” ju nali, №6, 72–80-be la .
9. Naza o , U. (2022). Ekologik ba qa o lik a yashil YAIM ko‘ sa kichla ining iq isodiy
ahamiya i. — “Mak oiq isodiy ahlil” ju nali, №4, 60–69-be la .
10. Uni ed Na ions De elopmen P og amme (UNDP). (2022). Sus ainable De elopmen
Goals Repo : Uzbekis an Coun y Re iew. — New Yo k.
11. Elking on, J. (1997). Cannibals wi h Fo ks: The T iple Bo om Line o 21s Cen u y
Business. — Ox o d: Caps one Publishing.
