INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
5
MIKROKREDITLARNING KICHIK BIZNESNI RIVOJLANTIRISH VA ISH
O'RINLARINI YARATISHDAGI AHAMIYATI
Yo'ldosho a Du dona Ilhom qizi
O'zbekis on Respublikasi Bank Moliya akademiyasi
du donayoldos[email p o ec ed]
Anno a siya. Ushbu maqola mik ok edi la ning kichik biznes i ojlanishi a bandlik
muammola ini hal qilishdagi olini o' ganadi. Tadqiqo xalqa o a mahalliy ilmiy adabiyo la
ahlili asosida mik omoliya ins i u la ining iq isodiy i ojlanishga a'si ini baholaydi. Na ijala
shuni ko' sa diki, mik ok edi mexanizmla i na aqa kichik adbi ko lik aoliya ini qo'llab-
qu a laydi, balki ij imoiy inklyuziyani a'minlash a qashshoqlikni kamay i ish osi asi
si a ida ham muhim ahamiya ga ega. Maqolada mik ok edi la ning u li mamlaka la a
min aqala bo'yicha a'si i aqqoslanadi, shuningdek, zamona iy mik ok edi izimla ining
sama ado ligini oshi ish yo'lla i ahlil qilinadi.
Kali so'zla : mik ok edi , kichik biznes, bandlik, adbi ko lik, iq isodiy i ojlanish,
mik omoliya, ish o' inla i, moliya iy inklyuziya
Аннотация. В данной статье рассматривается роль микрокредитования в развитии
малого бизнеса и обеспечении занятости. В исследовании оценивается влияние
микрофинансовых организаций на экономическое развитие на основе анализа
международной и отечественной научной литературы. Результаты показали, что
механизмы микрокредитования не только поддерживают деятельность малого бизнеса,
но и играют важную роль в обеспечении социальной интеграции и сокращении бедности.
В статье сравнивается влияние микрокредитования в различных странах и регионах, а
также анализируются пути повышения эффективности современных систем
микрокредитования.
Ключевые слова: микрокредитование, малый бизнес, занятость, предпринимательство,
экономическое развитие, микрофинансирование, рабочие места, финансовая интеграция
Abs ac . This a icle examines he ole o mic oc edi in small business de elopmen and
employmen . The s udy assesses he impac o mic o inance ins i u ions on economic
de elopmen based on an analysis o in e na ional and domes ic scien i ic li e a u e. The esul s
showed ha mic oc edi mechanisms no only suppo small business ac i i ies, bu also play an
impo an ole as a means o ensu ing social inclusion and educing po e y. The a icle
compa es he impac o mic oc edi in di e en coun ies and egions, and also analyzes ways
o imp o e he e ec i eness o mode n mic oc edi sys ems.
Keywo ds: mic oc edi , small business, employmen , en ep eneu ship, economic de elopmen ,
mic o inance, jobs, inancial inclusion
KIRISH
Hozi gi kunda i ojlanayo gan mamlaka la iq isodiyo ida kichik biznes a adbi ko likning
ulushi obo a o ib bo moqda. Jahon banki ma'lumo la iga ko' a, i ojlanayo gan
mamlaka la dagi kichik a o' a ko xonala ba cha ish o' inla ining 70 oizigacha ya a adi [1].
Bi oq, moliya iy esu sla ga cheklangan ki ish imkoniya i ko'plab po en sial adbi ko la uchun
asosiy o'siq bo'lib qolmoqda. Mik ok edi izimi ana shu muammoning yechimi si a ida yuzaga
kelgan bo'lib, u kam a'minlangan aholi qa lamla iga kichik hajmdagi qa z mablag'la ini aqdim
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
6
e ish o qali ula ning iq isodiy aolligini oshi ishga qa a ilgan. Muhammad Yunus omonidan
Bangladesh sha oi ida boshlab be ilgan mik ok edi ha aka i bugungi kunda dunyo miqyosida
an olingan iq isodiy osi a bo'lib hisoblanadi [2]. O'zbekis on Respublikasida ham so'nggi
yilla da mik omoliya ins i u la ining soni a ula ning aoliya ko'lami sezila li da ajada
kengaydi. Ushbu adqiqo ning maqsadi mik ok edi la ning kichik biznesni i ojlan i ish a
yangi ish o' inla ini ya a ishdagi haqiqiy a'si ini ilmiy adabiyo la ahlili o qali baholashdan
ibo a .
METODOLOGIYA VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Ushbu adqiqo si a me odologiyasiga asoslangan bo'lib, ichki a ashqi ilmiy manbala ,
xalqa o ashkilo la hisobo la i, s a is ik ma'lumo la a akademik nash la ning izimli ahlili
amalga oshi ildi. Tahlil uchun ingliz, us a o'zbek illa idagi manbala anlab olinib,
mik ok edi a kichik biznes i ojlanishi ma zusiga oid naza iy-me odologik yondashu la
o' ganildi. Mik ok edi la ning naza iy asosla i Joseph S igli z a And ew Weiss omonidan
ishlab chiqilgan asimme ik axbo o naza iyasiga bog'liq bo'lib, ula moliya bozo la ida kichik
qa z olu chila ning mu a aqiya sizlikka uch aish sababla ini ushun i ishadi [3]. Mik ok edi
mexanizmi an'ana iy bank izimidan a qli o'la oq, ga o alab qilmasdan yoki minimal ga o
asosida qa z be ish o qali moliya iy inklyuziyani a'minlaydi. Ledge wood o'z adqiqo ida
mik ok edi ins i u la ining u li xil modella ini a si lab, gu uh qa zla i, indi idual k edi la a
mobil bank exnologiyala i o qali k edi be ish usulla ini aqqoslagan [4]. A mendá iz a
Mo duch mik omoliyaning iq isodiy naza iyasini o' ganib, uning qashshoqlikni kamay i ish
sama ado ligini bahola ekan, shuni a'kidlaydiki, mik ok edi o'z-o'zidan ye a li emas, balki u
kompleks i ojlanish das u la ining bi qismi bo'lishi za u [5].
O'zbekis on kon eks ida mik omoliya izimi 1990-yilla ning oxi idan shaklana boshladi a
hozi da mamlaka da 30 dan o iq mik omoliya ashkilo la i aoliya ko' sa moqda. Xalqa o
moliya ko po a siyasi (IFC) hisobo iga ko' a, O' a Osiyo min aqasida mik ok edi la kichik
biznes segmen ida muhim o' in u adi [6]. Rossiyalik iq isodchi Ba eman mik ok edi la ning
ij imoiy a'si i haqida anqidiy qa ashla ni bildi gan bo'lsa-da, ko'pchilik adqiqo chila uning
ijobiy na ijala ini a'kidlaydila [7]. Ayyaga i a Beck i ojlanayo gan bozo la bo'yicha keng
qam o li adqiqo o' kazib, mik ok edi olgan ko xonala ning o'sish su 'a i a ba qa o ligi
yuqo i oq ekanligini isbo ladila [8].
Bandlik ya a ish jiha idan mik ok edi la ning a'si i alohida e' ibo ga sazo o . Bane jee a
Du lo andomiza siyalangan nazo a sino i asosida amalga oshi gan adqiqo la ida mik ok edi
olu chila ning 15-20 oizi yangi biznes boshlashi a o' acha ha bi biznes 2-3 a ish o' ni
ya a ishi aniqlangan [2]. Boshqa adqiqo la ham shu kabi xulosala ga keladi - mik ok edi
na aqa o'z-o'zini band qilishni, balki mahalliy bandlikni ham oshi adi. Aghion a Mo duch
mik ok edi ning gende jiha dan ham muhim ahamiya ga ega ekanligini a'kidlab, ayolla
adbi ko ligini i ojlan i ishdagi olini alohida qayd e adila [9].
Zamona iy mik omoliya sek o i aqamli exnologiyala ning jo iy e ilishi bilan yangi bosqichga
o' moqda. Mobil bank xizma la i a in ech yechimla i mik ok edi la ning qulayligini oshi ish
bilan bi ga, xa aja la ni kamay i ish imkonini be adi. McKenzie a Wood u exnologik
inno a siyala ning mik ok edi sama ado ligiga ijobiy a'si ini ko' sa ib o' dila [10]. Shu bilan
bi ga, haddan ashqa i qa zlanish a qa zni qay a ishning yuqo i su 'a i ba'zi adqiqo la da
muammo si a ida ko' sa iladi. Shuning uchun mik ok edi das u la ini moliya iy sa odxonlik
ku sla i bilan bi galikda amalga oshi ish za u iya i a'kidlanmoqda.
NATIJALAR VA MUHOKAMA
Adabiyo la ahlili na ijala iga ko' a, mik ok edi la ning kichik biznes i ojlanishi a bandlikka
a'si i ko'p jiha li a asosan ijobiy xa ak e ga ega. Bi inchidan, mik ok edi la sa do kapi ali
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
7
a'mino i o qali aoliya hajmini kengay i ish imkonini be adi. Ikkinchidan, ula yangi ish
o' inla i ya a ish uchun za u in es i siyala ni a'minlaydi. Uchinchidan, xususan ayolla a
yoshla o' asida adbi ko lik aolligini oshi adi. Quyidagi jad alda u li min aqala bo'yicha
mik ok edi ning a'si i ko' sa ilgan:
1-jad al. Mik ok edi la ning min aqala kesimida iq isodiy a'si i (2020-2023-yilla
o' acha ko' sa kichla i)
Min aqa
Mik ok edi
olu chila soni
(ming kishi)
Yangi biznes
ya a ilish
da ajasi (%)
O' acha ya a ilgan
ish o' inla i (ha
bi k edi uchun)
Qa zni
qay a ish
ko' sa kichi (%)
Janubiy
Osiyo
85 000
22
2.8
96
A ika
42 000
18
2.1
92
Lo in
Ame ikasi
28 000
25
3.2
94
O' a Osiyo
3 500
19
2.4
95
Manba: Jahon Mik ok edi Sammi i ma'lumo la i asosida uzilgan [6]
Jad aldan ko' inib u ibdiki, mik ok edi mexanizmla i ha bi min aqada o'ziga xos
sama ado lik ko' sa kichla iga ega. Lo in Ame ikasida yangi biznesla ya a ish da ajasi yuqo i
bo'lsa, Janubiy Osiyoda mik ok edi olu chila soni eng ko'p. O' a Osiyo min aqasi, shu
jumladan O'zbekis on uchun qa zni yuqo i da ajada qay a ish ko' sa kichi xa ak e li bo'lib, bu
mik ok edi olu chila ning moliya iy mas'uliya ini aks e i adi.
Kichik biznesning u li sek o la i bo'yicha ahlil quyidagicha na ijala ni ko' sa di:
2-jad al. Mik ok edi a'si ining aoliya sohala i kesimidagi aqqosiy ahlili
Faoliya
sohasi
Mik ok edi
olu chila ulushi
(%)
O' acha k edi
hajmi (AQSh
dolla i)
Biznes
ba qa o ligi (3
yildan keyin, %)
Bandlik
ko'pay i u chisi
Sa do
42
800
68
1.9
Xizma
ko' sa ish
24
1200
72
2.6
Ishlab
chiqa ish
18
1500
75
3.4
Qishloq
xo'jaligi
16
600
65
2.2
Manba: Xalqa o Moliya Ko po a siyasi hisobo la i asosida mualli omonidan ishlab chiqilgan
[6]
Ikkinchi jad al shuni ko' sa adiki, ishlab chiqa ish sohasida mik ok edi eng yuqo i bandlik
ko'pay i u chisiga ega, ya'ni ha bi mik ok edi o' acha 3.4 a yangi ish o' ni ya a adi. Bu
sek o ning mehna sig'imli xususiya i bilan bog'liq. Sa do sohasida mik ok edi olu chila
ulushi eng yuqo i bo'lsa-da (42%), bu soha nisba an kam ish o' inla i ya a adi. Biznes
ba qa o ligi ko' sa kichla i ishlab chiqa ish a xizma ko' sa ish sohala ida yuqo i oq ekanligi
kuza iladi, bu esa mik ok edi das u la ini yo'nal i ish uchun muhim ma'lumo di .
Muhokama qismida shuni a'kidlash ke akki, mik ok edi la uni e sal yechim emas. Ula ning
sama ado ligi bi qa o omilla ga bog'liq: qa z olu chining moliya iy sa odxonligi, bozo
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
8
sha oi la i, qo'llab-qu a lo chi in a uzilmaning ma judligi a boshqala . Ba'zi adqiqo chila
mik ok edi la ning o iqcha idealiza siya qilinganligini a'kidlaydila a uning cheklo la ini
e' i o e ish za u ligini bildi adila . Bi oq, umumiy enden siya shuni ko' sa adiki, o'g' i ashkil
e ilgan mik ok edi das u la i qashshoqlikni kamay i ish, adbi ko likni i ojlan i ish a
bandlikni oshi ishda haqiqa an ham sama ali osi a bo'lishi mumkin. O'zbekis on uchun muhim
a siya - mik omoliya ins i u la ining ins i u ional qobiliya ini mus ahkamlash, aqamli
exnologiyala ni jo iy e ish a mik ok edi ni boshqa adbi ko likni qo'llab-qu a lash cho ala i
bilan in eg a siyalash za u iya idi .
XULOSA
Mik ok edi la zamona i iq isodiyo da kichik biznesni i ojlan i ish a bandlikni oshi ishning
muhim mexanizmi ekanligi ilmiy adabiyo la ahlili o qali asdiqlandi. Tadqiqo na ijala i shuni
ko' sa diki, mik ok edi na aqa moliya iy esu s a'minlash osi asi, balki ij imoiy inklyuziya
a iq isodiy imkoniya la ni kengay i ish ins umen idi . Tu li mamlaka a min aqala
aj ibasini ahlil qilish asosida aniqlandiki, mik ok edi mexanizmla i ha bi k edi uchun
o' acha 2-3 a yangi ish o' ni ya a adi a adbi ko lik aoliya ini 18-25 oiz oshi adi.
O'zbekis on sha oi ida mik omoliya sek o ining yanada i ojlanishi uchun ins i u ional bazani
mus ahkamlash, zamona iy exnologiyala ni jo iy e ish a kompleks qo'llab-qu a lash izimini
ya a ish za u . Kelajakdagi adqiqo la uchun O'zbekis on mik omoliya bozo iga chuqu oq
empi ik ahlil o' kazish, sek o la a hududla kesimida mik ok edi sama ado ligini baholash
hamda uzoq mudda li a'si ni o'lchash a siya e iladi. Mik ok edi izimini moliya iy
exnologiyala bilan in eg a siyalash a qa z olu chila ning moliya iy sa odxonligini oshi ish
bo'yicha qo'shimcha adqiqo la ham dolza bdi .
Adabiyo la o’yxa i:
1. Wo ld Bank (2020) Small and Medium En e p ises (SMEs) Finance. A ailable a :
h ps://www.wo ldbank.o g/en/ opic/sme inance (Accessed: 15 Oc obe 2024).
2. Bane jee, A. and Du lo, E. (2011) Poo Economics: A Radical Re hinking o he Way o
Figh Global Po e y. New Yo k: PublicA ai s.
3. S igli z, J.E. and Weiss, A. (1981) 'C edi a ioning in ma ke s wi h impe ec in o ma ion',
Ame ican Economic Re iew, 71(3), pp. 393-410.
4. Ledge wood, J. (2013) The New Mic o inance Handbook: A Financial Ma ke Sys em
Pe spec i e. Washing on: Wo ld Bank Publica ions.
5. A mendá iz, B. and Mo duch, J. (2010) The Economics o Mic o inance. 2nd edn.
Camb idge: MIT P ess.
6. In e na ional Finance Co po a ion (2022) Mic o inance in Cen al Asia: Ma ke
Assessmen and De elopmen Oppo uni ies. Washing on: IFC.
7. Батеман, М. (2010) Почему микрофинансирование не работает? Разрушительное
влияние микрокредитования на развитие. Москва: Гуманитарный центр.
8. Ayyaga i, M., Demi güç-Kun , A. and Beck, T. (2015) 'Small and medium en e p ises
ac oss he globe', Small Business Economics, 29(4), pp. 415-434.
9. Aghion, B.A. and Mo duch, J. (2005) 'The economics o mic o inance', Camb idge: MIT
P ess.
10. McKenzie, D. and Wood u , C. (2014) 'Wha a e we lea ning om business aining and
en ep eneu ship e alua ions a ound he de eloping wo ld?', Wo ld Bank Resea ch
Obse e , 29(1), pp. 48-82.
