INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
26
MUSTAQILLIK DAVRIDA O‘ZBEKISTONDA OLIMPIYA HARAKATINING
RIVOJLANISH TARIXI
Raxma o Fozilxon Xam oxon o’g’li
Milla umidi uni e si e i
Anno a siya: Maqolada O‘zbekis on mus aqillikka e ishganidan so‘ng olimpiya ha aka ining
shakllanishi a i ojlanishi yo i ilgan. Milliy Olimpiya qo‘mi asining ashkil e ilishi, spo
izimidagi isloho la hamda spo chila imizning xalqa o yu uqla i ahlil qilingan. Shuningdek,
yoshla a ayolla spo ining i oji hamda olimpiya g‘oyala ining ma’na iy ahamiya i
ko‘ sa ilgan.
Kali so‘zla : O‘zbekis on, mus aqillik, olimpiya ha aka i, spo , isloho , Milliy Olimpiya
qo‘mi asi.
Аннотация: В статье рассматривается развитие олимпийского движения в Узбекистане
после обретения независимости. Отмечены создание Национального олимпийского
комитета, спортивные реформы и достижения узбекских спортсменов. Освещено
значение олимпийских идей и развитие спорта среди молодёжи и женщин.
Ключевые слова: Узбекистан, независимость, олимпийское движение, спорт, реформы,
НОК.
Anno a ion: The a icle analyzes he de elopmen o he Olympic mo emen in Uzbekis an
a e independence. I highligh s he es ablishmen o he Na ional Olympic Commi ee, spo s
e o ms, and a hle es’ in e na ional achie emen s. The impo ance o Olympic ideals and you h
and women’s spo s de elopmen is also discussed.
Keywo ds: Uzbekis an, independence, Olympic mo emen , spo , e o ms, Na ional Olympic
Commi ee.
O‘zbekis on Respublikasi mus aqillikka e ishgan 1991-yil mamlaka hayo ining ba cha
sohala ida, jumladan spo sohasida ham yangi da ni boshlab be di. Mus aqillik yilla ida spo
izimi ubdan isloh qilindi, xalqa o spo maydonla ida O‘zbekis on nomini baland ko‘ a gan
spo chila a lodi shakllandi. Ayniqsa, olimpiya ha aka i milliy g‘u u a Va anga sadoqa
imsoliga aylandi [1].
Olimpiya o‘yinla i – bu na aqa spo musobaqasi, balki xalqla o‘ asida inchlik, do‘s lik a
o‘za o hu ma ni a g‘ib e u chi xalqa o ha aka di . Shu sababli ham O‘zbekis on mus aqil
da la si a ida xalqa o olimpiya oilasiga qo‘shilishi mamlaka spo a ixidagi muhim oqea
bo‘ldi.
O‘zbekis on mus aqillikka e ishganidan so‘ng, mamlaka da spo sohasini mus aqil boshqa ish
izimini ya a ish za u edi. Shu maqsadda 1992-yil 21-yan a da O‘zbekis on Milliy Olimpiya
qo‘mi asi (MOQ) ashkil e ildi [2]. Bu qo‘mi a 1993-yilda Xalqa o Olimpiya qo‘mi asi (XOQ)
omonidan asman an olindi. Bu an olinishi bilan O‘zbekis on spo chila i 1994-yildan boshlab
olimpiya o‘yinla ida mus aqil da la si a ida ish i ok e ish huquqiga ega bo‘ldila . MOQning
asosiy maqsadi – spo u la ini i ojlan i ish, spo chila ni xalqa o musobaqala ga ayyo lash
a yoshla o asida sog‘lom u mush a zini a g‘ib e ishdan ibo a bo‘ldi [3].
O‘zbekis on spo chila i ilk bo mus aqil da la si a ida 1996-yil AQShning A lan a shah ida
o‘ gan yozgi Olimpiya o‘yinla ida qa nashdila . Bu o‘yinla da bokschi Mohammadqodi
Abdullaye ol in medalni qo‘lga ki i ib, mus aqil O‘zbekis onning bi inchi olimpiya chempioni
bo‘ldi [4]. Shuningdek, ku ashchi A men Bagdasa o kumush medalni qo‘lga ki i gan edi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
27
2000-yil Sidney, 2004-yil A ina a 2008-yil Pekin Olimpiadala ida O‘zbekis on spo chila i o‘z
pozi siyala ini yanada mus ahkamlab bo dila . Shu da da mamlaka da spo in a uzilmasi
kengay i ildi: iloya la da spo kollejla , olimpiya zahi ala i mak abla i a spo zalla i ba po
e ildi [5].
Bi inchi P eziden imiz Islom Ka imo bu bo ada shunday degan edi: “Spo – bu xalqning
g‘u u i, yosh a lodni sog‘lom a a anpa a qilib a biyalashning eng sama ali yo‘lidi ” [6].
Bu so‘zla mus aqillikning das labki yilla ida spo ni da la siyosa ining muhim yo‘nalishiga
aylan i ishda asosiy g‘oya bo‘lib xizma qildi.
2017-yildan boshlab mamlaka da spo sohasini yanada i ojlan i ish maqsadida qa o isloho la
amalga oshi ildi. O‘zbekis on Respublikasida spo sohasini a ibga solu chi qa o no ma i -
huquqiy hujja la qabul qilindi. Ula olimpiya ha aka ini huquqiy, ashkiliy a moddiy jiha dan
qo‘llab-qu a lashga qa a ilgan bo‘lib, quyidagila ni o‘z ichiga oladi:
- O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2017-yil 3-iyundagi PQ–3031-sonli qa o i —
“Jismoniy a biya a omma iy spo ni yanada i ojlan i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”.
Ushbu qa o bilan aholining keng qa lamla ini spo ga jalb qilish, mahalla, mak ab a oliy
a’lim muassasala ida spo musobaqala ini mun azam o‘ kazish izimi yo‘lga qo‘yildi. Qa o
asosida yangi spo inshoo la i qu ilishi a ma judla ining ekons uksiyasi belgilandi [3].
- O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2020-yil 24-yan a dagi PF–5924-sonli a moni —
“O‘zbekis onda jismoniy a biya a spo ni yanada i ojlan i ish hamda omma iylash i ish
cho a- adbi la i o‘g‘ isida”.
Mazku a mon spo sohasida boshqa u izimini akomillash i ish, spo ede a siyala i
aoliya ini mu o iqlash i ish a spo chila ni xalqa o musobaqala ga ayyo lash ja ayonini
kuchay i ish maqsadida qabul qilingan [4].
- O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2022-yil 6-ap eldagi 162-sonli qa o i — “Olimpiya
a Pa alimpiya o‘yinla ida g‘olib a so indo bo‘lgan spo chila aoliya ini keng a g‘ib qilish
cho a- adbi la i o‘g‘ isida”.
Qa o ga ko‘ a, olimpiya a pa alimpiya g‘olibla i omma iy axbo o osi ala ida a g‘ib e ilishi,
spo chila uchun ag‘ba izimi jo iy e ilishi belgilandi [5].
- O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2022-yil 14- e aldagi PQ–127-sonli qa o i —
“O‘zbekis on spo chila ining na ba dagi yozgi a qishki Olimpiya hamda Pa alimpiya
o‘yinla iga ayyo ga ligini jadallash i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”.
Ushbu qa o spo chila uchun zamona iy ayyo ga lik bazala ini ya a ish, mu abbiyla
malakasini oshi ish a spo chila ni ibbiy hamda psixologik qo‘llab-qu a lash izimini yo‘lga
qo‘yishga qa a ilgan [6].
- O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2025-yil 8-iyuldagi PQ–221-sonli qa o i —
“O‘zbekis on spo chila ining 2028-yilgi Olimpiya a Pa alimpiya o‘yinla iga ayyo ga ligini
akomillash i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”.
Qa o bilan spo chila ni ayyo lashning uzluksiz izimi shakllan i ildi, spo ede a siyala iga
aniq azi ala belgilandi [7]. Mazku hujja la spo siyosa ining asosiy yo‘nalishla ini belgilab
be di a olimpiya ha aka i uchun mus ahkam huquqiy asos ya a di. Yoshla o asida sog‘lom
u mush a zini a g‘ib e ish maqsadida “Umid niholla i”, “Ba kamol a lod” a “Uni e siada”
kabi spo musobaqala i yo‘lga qo‘yildi. Bu musobaqala o‘zbek spo ining kelajagini
belgilo chi yosh is e’dodla ni aniqlashga xizma qilmoqda [8].
So‘nggi yilla da O‘zbekis on spo chila i xalqa o miqyosda yanada ko‘p oq mu a aqiya la ga
e ishmoqdala . 2016-yil Rio-de-Janey o Olimpiadasida O‘zbekis on delega siyasi 4 a ol in, 2 a
kumush a 7 a b onza medal bilan jahon ey ingida yuqo i o‘ inla dan bi ini egalladi [9].
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
28
Ayniqsa, bokschila Hasanboy Do‘s ma o , Shax am G‘iyoso a Rus am To‘lagano la
mu a aqiya li chiqishla i bilan xalq e’ ibo ini qozondila .
Tokio-2021 Olimpiadasida esa dzyudochi Diyo bek U ozboe , aek ondochi Ulug‘bek
Rashi o a gimnas ikachi Oksana Chuso i ina kabi spo chila O‘zbekis on nomini yana bi
bo yuksak cho‘qqila ga olib chiqdila [10].
2024-yil Pa ijda bo‘lib o‘ gan yozgi Olimpiya o‘yinla ida O‘zbekis on a ixiy yu uqla ga
e ishdi. Mamlaka 16 a spo u ida 90 na a spo chi bilan qa nashdi a jami 13 a medal (8
ol in, 2 kumush, 3 b onza) qo‘lga ki i di [1]. Bu na ija O‘zbekis on a ixidagi eng yuqo i
ko‘ sa kich hisoblanadi.
Ushbu yu uqla ning aksa iya i bokschila , dzyudochila , aek ondochila hamda ku ashchila
hissasiga o‘g‘ i keladi. Ayniqsa, boks yo‘nalishida 5 a ol in medal qo‘lga ki i ilishi xalqa o
spo maydonida O‘zbekis on mak abining nu uzini oshi di [2].
Bu ma’lumo la shuni ko‘ sa adiki, mus aqillik yilla ida O‘zbekis onda olimpiya ha aka ida
si a a miqdo jiha dan ka a o‘sish yuz be di. Ayniqsa Pa ij-2024 o‘yinla i O‘zbekis on
spo chila i uchun bu ilish nuq asi bo‘lib, qa nashu chila ning ko‘pligi (90 na a ) a spo
u la ining xilma-xilligini oshganligi na ijala ga ijobiy a’si ko‘ sa di.
Bokschilik O‘zbekis on uchun kali yo‘nalish bo‘lib qolmoqda — 5 a ol in medal bilan ayniqsa
aj alib u di. Bu esa spo chila ning ayyo ga lik da ajasi, mu abbiyla aj ibasi hamda
in a uzilmaning i ojlanganligini ko‘ sa adi.
Na ijala ahlili esa shuni ochib be adi: yuqo i na ijaga e ishish uchun da la a spo
muassasala i omonidan sezila li mablag‘ aj a ilmoqda. Bu hola kelgusida ham olimpiya
ha aka ining yanada i ojlanishiga ijobiy bi nishona boʻldi.
Olimpiya ha aka i – bu aqa musobaqa emas, balki insoniy qad iya la , inchlik, do‘s lik a
milliy bi likni mus ahkamlo chi ij imoiy ha aka di . O‘zbekis on spo chila i xalqa o
maydonla da o‘zla ining xulq-a o i, in izomi a mehna se a ligi bilan boshqala ga o‘ nak
bo‘lib kelmoqdala . P eziden imiz Sh.M. Mi ziyoye a’kidlaganidek: “Spo chi – bu na aqa
medalla egasi, balki xalqimizning o zu-umidla i a a anpa a lik uhi imsolidi ” [11].
Demak, olimpiya ha aka i yoshla ongida mehna se a lik, idoyilik a Va anga sadoqa
uyg‘ula ini shakllan i adi. Shu bois, bu soha O‘zbekis on kelajagi uchun s a egik ahamiya ga
ega yo‘nalish hisoblanadi.
Xulosa qilib ay ganda, mus aqillik yilla ida O‘zbekis on olimpiya ha aka i jadal i ojlandi.
Das labki yu uqla dan boshlab, bugungi kunga kelib mamlaka xalqa o spo maydonida
o‘zining mus ahkam o‘ niga ega bo‘ldi. Da la ahba iya i omonidan ya a ilgan sha oi la ,
mu abbiyla mehna i a yosh spo chila ning g‘ay a i na ijasida O‘zbekis onning olimpiya
ha aka i yuksak bosqichga ko‘ a ildi.
Kelajakda bu yo‘nalishda yangi a lod spo chila i O‘zbekis on bay og‘ini yanada
baland oq ko‘ a ishla iga ishonch ka a. Chunki mus aqil O‘zbekis on uchun spo – bu milliy
g‘u u a jahon sahnasidagi ax manbaidi .
Foydalanilgan adabiyo la
1. Ka imo I.A. Yuksak ma’na iya – yengilmas kuch. – Toshken : Ma’na iya , 2008.
2. O‘zbekis on Milliy Olimpiya qo‘mi asi asmiy say i – www.olympic.uz
3. “Jismoniy a biya a spo o‘g‘ isida”gi Qonun. – O‘zbekis on Respublikasi Oliy
Majlisi, 2015.
4. O‘zbekis on Milliy Olimpiya qo‘mi asi asmiy say i — www.olympic.uz
5. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2017-yil 3-iyundagi PQ–3031-sonli qa o i —
“Jismoniy a biya a omma iy spo ni yanada i ojlan i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
29
6. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2020-yil 24-yan a dagi PF–5924-sonli
a moni — “O‘zbekis onda jismoniy a biya a spo ni yanada i ojlan i ish hamda
omma iylash i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”.
7. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2022-yil 6-ap eldagi 162-sonli qa o i —
“Olimpiya a Pa alimpiya o‘yinla ida g‘olib a so indo bo‘lgan spo chila aoliya ini keng
a g‘ib qilish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”.
8. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2022-yil 14- e aldagi PQ–127-sonli qa o i —
“O‘zbekis on spo chila ining na ba dagi yozgi a qishki Olimpiya hamda Pa alimpiya
o‘yinla iga ayyo ga ligini jadallash i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”.
9. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2025-yil 8-iyuldagi PQ–221-sonli qa o i —
“O‘zbekis on spo chila ining 2028-yilgi Olimpiya a Pa alimpiya o‘yinla iga ayyo ga ligini
akomillash i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”.
10. Xalqa o Olimpiya qo‘mi asi (IOC) hisobo la i, 1996–2008-yilla .
11. Rio-2016 Olimpiadasi asmiy na ijala i (IOC Repo ).
12. Tokio-2021 Olimpiadasi ahliliy hisobo la i, MOQ nash i, 2022-yil.
13. Mi ziyoye Sh.M. Yangi O‘zbekis on s a egiyasi. – Toshken : O‘zbekis on, 2021.
