INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
92
KIMYO O`QITISH JARAYONIDA EKSPERIMENTLARNING AHAMIYATI
Xolmu odo Maqsud Qah amon o‘g‘li
[email p o ec ed]
Sama qand umani 34 – mak ab kimyo o‘qi u chisi
Tog`aye a Ma una Ak omo na
[email p o ec ed]
Ilmiy ahba :Sama qand da la pedagogika ins i u i kimyo ka ed a asis en o`qi u chisi
Anno a siya. Ushbu maqolada kimyo anini o‘qi ishda ekspe imen la ning ahamiya i, ula ning
o‘qu chila da naza iy bilimla ni amaliyo bilan bog‘lash, kuza ish, ahlil qilish a xulosa
chiqa ish ko‘nikmala ini shakllan i ishdagi o‘ ni ilmiy asosda yo i ilgan. Tadqiqo da kimyo
o‘qi ish ja ayonida ekspe imen al aoliya ni ashkil e ishning zamona iy shaklla i, xususan,
i ual a aqamli labo a o iyala imkoniya la i ham ahlil qilingan. O‘ kazilgan aj ibala shuni
ko‘ sa adiki, ekspe imen la dan izimli oydalanish o‘qu chila ning mo i a siyasini oshi adi,
ilmiy ik lashni i ojlan i adi hamda kimyo iy a akku ni shakllan i ishda muhim osi a bo‘lib
xizma qiladi.
Kali so‘zla : kimyo a’limi, ekspe imen , amaliy mashg‘ulo , mo i a siya, unksional
sa odxonlik, i ual labo a o iya, aj iba, kimyo iy a akku .
Аннотация. В данной статье научно обоснована важность экспериментов в
преподавании химии, их роль в связывании теоретических знаний с практикой, а также в
формировании у учащихся навыков наблюдения, анализа и вывода. В исследовании
проанализированы современные формы организации экспериментальной деятельности
на уроках химии, в частности возможности виртуальных и цифровых лабораторий.
Проведённые эксперименты показывают, что систематическое использование
экспериментов повышает мотивацию учащихся, развивает научное мышление и служит
важным средством формирования химического мышления.
Ключевые слова: химическое образование, эксперимент, практическое занятие,
мотивация, функциональная грамотность, виртуальная лаборатория, опыт, химическое
мышление.
Abs ac . This a icle subs an ia es he impo ance o expe imen s in chemis y educa ion and
hei ole in linking heo e ical knowledge wi h p ac ice, as well as in de eloping s uden s’
skills o obse a ion, analysis, and d awing conclusions. The s udy examines con empo a y
o ma s o o ganizing expe imen al ac i i ies in chemis y classes, wi h pa icula a en ion o
he po en ial o i ual and digi al labo a o ies. The conduc ed expe imen s indica e ha
sys ema ic use o expe imen a ion inc eases s uden s’ mo i a ion, os e s scien i ic easoning,
and se es as a key means o de eloping chemical hinking.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
93
Keywo ds: chemis y educa ion, expe imen , p ac ical wo k, mo i a ion, unc ional li e acy,
i ual labo a o y, labo a o y expe imen , chemical hinking.
Ki ish
Kimyo anini o‘qi ishda ekspe imen la o‘qu ja ayonining eng muhim a kibiy qismidi .
Kimyo — aj iba o qali isbo lanadigan an, shuning uchun ham o‘qu chila ni kimyo iy
hodisala ni be osi a kuza ish a ahlil qilishga jalb e ish o‘qu ja ayonini jonlan i adi.
Zamona iy pedagogik konsepsiyala da o‘qu chining aol ish i okini a’minlash,
o‘ ganilayo gan bilimla ni amaliy aoliya ga adbiq e ish o‘qi ish sama ado ligini oshi u chi
asosiy omil si a ida ko‘ iladi.
O‘zbekis on Respublikasida a’limni mode niza siya qilish ja ayonla i, xususan, “Kimyo
a’limini i ojlan i ish konsepsiyasi”da (2023) ham kimyo anini o‘qi ishda aj iba iy aoliya ni
kuchay i ish, i ual a aqamli labo a o iyala ni jo iy e ish muhim yo‘nalish si a ida
belgilangan.
Tadqiqo muammosi. So‘nggi yilla da kimyo anini o‘qi ishda amaliy aj iba
mashg‘ulo la iga aj a iladigan aq qisqa ib bo moqda. Na ijada o‘qu chila ko‘p oq naza iy
bilimla bilan chega alanib qolishmoqda. Shuningdek, ko‘plab umum a’lim mak abla ida
labo a o iya jihozla ining ye ishmasligi, xa sizlik sha oi la ining o‘liq a’minlanmaganligi
yoki o‘qi u chila ning ekspe imen o‘ kazish bo‘yicha me odik ayyo ga ligining ye a li
emasligi muammo si a ida saqlanib qolmoqda.[1,2,3]
Tadqiqo maqsadi. Mazku adqiqo ning maqsadi — kimyo o‘qi ish ja ayonida
ekspe imen la ning o‘qu chila ning bilim, ko‘nikma a kompe ensiyala ini i ojlan i ishdagi
o‘ ni a ahamiya ini aniqlash, shuningdek, zamona iy sha oi da aj iba iy mashg‘ulo la ni
sama ali ashkil e ish bo‘yicha me odik a siyala ishlab chiqishdi .
Adabiyo la sha hi. Pedagogik a me odik adabiyo la da ekspe imen la ning a’limdagi
oli haqida ko‘plab adqiqo la olib bo ilgan. Masalan, J.D. No ak (2014) aj iba o qali
o‘qi ishning kogni i aoliya ni aollash i ishi, o‘qu chila da “sabab–na ija” aloqala ini
aniqlash ko‘nikmasini i ojlan i ishini a’kidlaydi. O‘zimizning kimyo ani alsa a
dok o la imiz E.S. Xusano (2022) kimyo a’limida aj iba iy yondashu ni STEAM modeli
bilan in eg a siya qilish sama ado ligini ko‘ sa gan. Shuningdek, Hodjaye a a boshqala (2023)
kimyo iy ekspe imen la ning unksional sa odxonlikni shakllan i ishdagi o‘ ni haqida empi ik
ma’lumo la kel i adi.
Xo ijiy manbala da (OECD, 2023; NSTA, 2022) esa kimyo o‘qi ishda labo a o iya
ishla i o‘qu chila da ilmiy adqiqo me odologiyasini o‘zlash i ish, hipo eza ilga i su ish,
aj iba na ijasini ahlil qilish a dalilla ga asoslangan xulosa chiqa ish kompe ensiyala ini
i ojlan i u chi osi a si a ida qa aladi.
Ma e ialla a me odla . Tadqiqo 2024–2025 o‘qu yilla ida Sama qand da la
pedagogika ins i u ining Kimyo a’limi yo‘nalishi alabala ida hamda Sama qand shah idagi 3
a umum a’lim mak abida o‘ kazildi. Tadqiqo quyidagi bosqichla da amalga oshi ildi: [4,5,6,7]
Naza iy bosqich – ekspe imen la ning a’limdagi o‘ nini aniqlash, ma jud me odik
aj ibala ni ahlil qilish.
Diagnos ik bosqich – o‘qu chila ning das labki bilim a ko‘nikmala ini aniqlash uchun
diagnos ik es la a so‘ o nomala o‘ kazish.
Ekspe imen al bosqich – kimyo da sla ida u li shakldagi ekspe imen la (ko‘ sa ma,
mus aqil, maso a iy)ni ashkil e ish a ula ning a’si ini o‘ ganish.
Tahliliy bosqich – olingan na ijala ni ahlil qilish a umumlash i ish.[8,9]
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
94
Me odik asosla . Tadqiqo da quyidagi me odla dan oydalanildi: pedagogik kuza u ;
diagnos ik es la (bilim, ko‘nikma, mo i a siya da ajasi); ekspe imen al o‘qi ish; aqqoslash a
ko elya sion ahlil; anke a a in e yu me odla i.
Ekspe imen u la i. O‘qu ja ayonida quyidagi ekspe imen la sino dan o‘ kazildi:
Ko‘ sa ma aj ibala i – o‘qi u chi omonidan amalga oshi ilgan, o‘qu chila kuza gan aj ibala
(masalan, kislo a a me all eaksiyasi). Amaliy aj ibala – o‘qu chila ning mus aqil
baja adigan labo a o iya ishla i. Vi ual ekspe imen la – “C ocodile Chemis y 605” a
“Chem-Lab Li e” das u la i asosida maso a iy modellash i ish.
In eg a i ekspe imen la – STEAM yondashu asosida biologiya, izika a in o ma ika
bilan bog‘langan amaliy mashg‘ulo la .
1. Amaliy ekspe imen la ning didak ik maqsadi
Amaliy ekspe imen — bu o‘qu chila ning be osi a o‘z qo‘li bilan baja adigan, o‘lcho ,
kuza ish a ahlilni o‘z ichiga olgan aj iba aoliya idi . Uning maqsadi: naza iy bilimla ni eal
kimyo iy ja ayonla da sinab ko‘ ish; moddala xossala ini o‘z ko‘zi bilan kuza ish; ilmiy
xulosala chiqa ish ko‘nikmasini shakllan i ish; xa sizlik madaniya ini o‘ ga ishdi .
O‘qu chila uchun bu ja ayon “ki obdagi bilimni labo a o iyada jonlan i ish” demakdi .[10,11,12]
Mak ab sha oi ida baja iladigan amaliy ekspe imen la
(№1. Kislo a a me all eaksiyasi)
Ishning maqsadi: Me all a kislo a o‘ asidagi eaksiyada odo od aj alishini kuza ish.
Asbob-uskunala : Reaksiya naychasi, Rux plas inkasi, suyul i ilgan xlo id kislo asi (HCl),
gugu , spi lampa.
Ishning bo ish a ibi: Reaksiya naychasiga 2–3 ml HCl e i masi quyiladi. Ichiga Rux
plas inkasi ashlanadi. Gaz chiqishini kuza ish (pu akchala hosil bo‘ladi). Chiqqan gazni
gugu bilan ekshi ish (pa-pa o ush — H₂).
Tenglama: Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂↑
Izoh: Bu aj iba o‘qu chila da edoks- eaksiyala ni ushunish, gaz aj alishini kuza ish a
modda almashinu i g‘oyala ini mus ahkamlaydi.
№2. Temi ning zanglashi (ko oziya ja ayoni)
Ishning maqsad: Temi ning kislo od a su a’si ida oksidlanish ja ayonini ko‘ sa ish.
Asbobla : Temi mixla , 3 a p obi ka, su , yog‘ qa lami, qu uq CaCl₂, ko‘ sa kich e i masi
( enol alein, uni e sal indika o ).
Ishning bo ish a ibi: Bi inchi p obi kaga su solinadi — kislo od a su bo .
Ikkinchisiga su us iga yog‘ solinadi — kislo oddan aj a ilgan. Uchinchi p obi kaga CaCl₂
(qu uq) solinadi — su yo‘q. 2–3 kun kuza ishdan so‘ng aqa bi inchi p obi kadagi mix
zanglaydi.
Xulosa: Zanglash uchun ham kislo od, ham su ke ak.
Tenglama: 4Fe + 3O₂ + 6H₂O → 4Fe(OH)₃
№ 3. Ammiakning hosil bo‘lishi a xossala i
Ishning maqsad: Ammiakning hosil bo‘lishi a e i madagi xossala ini ko‘ sa ish.
Asbobla : Kolba, NaOH e i masi, NH₄Cl uzi, shlang, indika o li su .
Ishning boo ish a ibi: Kolbada NaOH a NH₄Cl a alashmasi qizdi iladi.
Aj algan gaz su o qali o‘ kaziladi. Indika o angi (qizildan ko‘kka) o‘zga adi → ishqo iy
muhi .
Reaksiya: NH₄Cl + NaOH → NH₃↑ + NaCl + H₂O
Izoh: Ammiak su da e ib, NH₄OH hosil qiladi.
Asbobla ning ishlash mexanizmi haqida qisqacha
1 – Jad al.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
95
Asbob nomi
Ishlash p insipi
Qo‘llanish sohasi
Su hammomi
Elek isi gich yo damida su ni
qizdi ish o qali ba qa o ha o a hosil
qiladi.
Es e i ika siya, bug‘lanish,
di uziya aj ibala i
Anali ik a ozi
Mexanik kuch a momen
mu ozana iga asoslanadi; aniqlik
0,0001 g gacha.
Modda massasi aniqlash
pH me
Elek od po en siali a qiga asoslanadi
(H⁺ ion konsen a siyasini o‘lchaydi).
E i ma muhi ining kislo aliligini
aniqlash
Konduk ome
O‘ kazu chanlikka asoslanadi,
elek odla dan o‘ u chi okni o‘lchaydi.
Elek oli la kon sen a siyasi
Re ak ome
Yo ug‘lik sinish bu chagini o‘lchab,
konsen a siyani aniqlaydi.
O ganik e i mala a shaka
e i mala i
Ro a y
e apo a o
Pas bosim os ida e i mani bug‘lan i ib,
e i u chini aj a adi.
O ganik sin ez, ozalash
Mu el pechi
1000°C gacha ha o a da qizdi ish;
elek qa shilik isi gichi bilan.
Kukun moddala ning
yo‘qo ilmasini o‘lchash,
oksidlanish sino la i
Xa sizlik cho ala i: Ish boshlashdan oldin ba cha asbobla yaxli ligini ekshi ish.
Himoya ko‘zoynak a qo‘lqopdan oydalanish. Kislo a, ishqo a o ganik e i u chila bilan
ishlaganda o ma shka os ida ishlash. Yondi u chi moddala bilan aj iba o‘ kazishda ochiq
olo dan uzoqda u ish.
Amaliy ekspe imen la ning o‘qu chila a akku iga a’si i. Amaliy ekspe imen la
o‘qu chila a akku ida: sabab–na ija munosaba la ini shakllan i adi; mus aqil kuza ish, xulosa
chiqa ish, o‘lcho na ijasini qay a ishlash kabi ilmiy ko‘nikmala ni i ojlan i adi; o‘qu chila da
kimyoga nisba an qiziqish a “ilmiy ishonch”ni kuchay i adi.[13,14,15]
Taj iba o qali o‘qu chi naza iy bilimla ning hayo iy asosini anglaydi — bu esa
unksional sa odxonlikning asosi hisoblanadi.[16]
Na ijala
Das labki hola ahlili. Tadqiqo boshida 180 na a o‘qu chidan ibo a gu uhda
so‘ o noma o‘ kazildi. Ula ning 62 oizi kimyo da sla ida ekspe imen la ning kam
o‘ kazilishini bildi gan, 48 oizi esa amaliy mashg‘ulo la ni o‘ a muhim deb baholagan.
Bu na ija o‘qu chila ning naza iy ma’lumo la ni amaliy aoliya bilan bog‘lashga
bo‘lgan eh iyoji yuqo i ekanini ko‘ sa adi.
2. Ekspe imen jo iy e ilganidan keyingi na ijala
Ekspe imen al da sla 12 ha a da omida olib bo ildi. Quyidagi na ijala qayd e ildi:
2 – Jad al.
Ko‘ sa kich
Nazo a gu uhi
Ekspe imen al gu uh
O‘sish (%)
Kimyo iy hodisala ni ushunish da ajasi
58%
82%
+24
Anali ik a akku ko‘nikmasi
51%
79%
+28
Taj iba ejalash i ish ko‘nikmasi
40%
75%
+35
Da sga qiziqish (mo i a siya)
60%
88%
+28
S a is ik ahlil (ko` sa kich = 0.81; p < 0.05) aj iba sama ado ligini isbo ladi. Demak,
ekspe imen la dan izimli oydalanish o‘qu chila ning o‘zlash i ish da ajasini sezila li oshi adi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
96
Ushbu diag ammada: unda ekspe imen la o‘ kazilgan (ekspe imen al) a oddiy
da sla da (nazo a ) qa nashgan o‘qu chila ning o‘zlash i ish ko‘ sa kichla i aqqoslangan.
G a ikdan ko‘ inib u ibdiki, ekspe imen al da sla na ijasida ba cha ko‘ sa kichla da sezila li
o‘sish qayd e ilgan.
Vi ual labo a o iyala ning a’si i. Maso a iy labo a o iyala yo damida (C ocodile
Chemis y 605) o‘ kazilgan ekspe imen la ham yuqo i na ijala be di. O‘qu chila ning 87 oizi
bunday da sla in e ak i ligi u ayli ma zuni chuqu oq o‘zlash i ganini ay di. Raqamli
modellash i ish aj ibala xa sizligini a’minladi a aq ni ejadi.
Ushbu diag amma — u ekspe imen
o‘ kazilgandan keyin o‘qu chila ning
o‘zlash i ishdagi o‘sish ulushini oizla da
ko‘ sa adi. Eng ka a o‘sish “Taj iba
ejalash i ish” ko‘nikmasida (35%) kuza ilgan,
bu esa o‘qu chila ning amaliy ik lash a
mus aqil ishlash qobiliya la i sezila li da ajada
oshganini bildi adi.
Muhokama
Ekspe imen la ning a’limiy ahamiya i.
Ekspe imen — bu o‘qu chini passi
inglo chidan aol ish i okchiga aylan i u chi asosiy osi a. Da sda o‘ kazilgan ha bi aj iba
o‘qu chida “men buni o‘zim ko‘ dim” degan kogni i ishonchni shakllan i adi. Bu esa bilimni
uzoq mudda li xo i ada mus ahkamlaydi.
Shuningdek, ekspe imen la : anali ik a anqidiy ik lashni i ojlan i adi;
muammoli aziya la ni hal e ish ko‘nikmala ini shakllan i adi; o‘qu chini ilmiy- adqiqo
aoliya iga yo‘nal i adi.
Didak ik amoyilla bilan bog‘liqlik. Ekspe imen la izuallik, ongli aoliya , izchillik,
amaliy yo‘nal i ilganlik kabi amoyilla ning amalda namoyon bo‘lishini a’minlaydi. O‘qu chi
hodisani na aqa eshi adi, balki ko‘ adi, o‘lchaydi, ahlil qiladi a xulosa chiqa adi. Shu
ja ayonla da bilim aol egallangan bo‘ladi.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
97
Raqamli exnologiyala bilan in eg a siya. So‘nggi yilla da i ual labo a o iyala ,
simulya siya das u la i a in e ak i b auze la kimyo a’limida muhim o‘ in egallamoqda. Ula
eal aj ibala ni xa siz muhi da modellash i ishga imkon be adi. “Chem-Lab Li e”, “PhET”,
“C ocodile Chemis y 605” kabi das u la labo a o iya jihozla i ye ishmaydigan mak abla da
sama ali yechim hisoblanadi.
Muammola a akli la
Tahlilla shuni ko‘ sa diki: Mak abla ning 40% ida labo a o iya jihozla i eski gan. 60%
o‘qi u chila me odik qo‘llanmala ga eh iyoj sezadi. Moliya iy esu sla ye ishmasligi
aj iba iy da sla ni cheklamoqda.
Takli la : Kimyo o‘qi u chila i uchun “Ekspe imen me odikasi” bo‘yicha onlayn
ku sla ashkil e ish. Vi ual labo a o iya das u la ini milliy o‘qu das u la iga in eg a siya
qilish. Ha bi mak abda mini-labo a o iya bu chakla ini ashkil e ish. O‘qu chila ni an
olimpiadala i a kichik adqiqo loyihala iga jalb e ish.[17]
Xulosa
Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki, kimyo o‘qi ish ja ayonida ekspe imen la : naza iy
bilimla ni amaliyo bilan bog‘laydi; o‘qu chila ning ilmiy a akku ini, mus aqil ik lashini
i ojlan i adi; o‘qi ish ja ayonini jonlan i adi a mo i a siyani oshi adi; unksional
sa odxonlikni shakllan i u chi asosiy osi a bo‘lib xizma qiladi.
Ekspe imen la dan izimli oydalanish o‘qi u chining me odik maho a ini yuksal i adi,
o‘qu chila da “ aj iba iy ik lash madaniya i”ni shakllan i adi. Shu sababli, kimyo a’limining
ha bi bosqichida ekspe imen al aoliya o‘qi ishning aj almas qismi si a ida qa alishi lozim.
Foydalanilgan Adabiyo la :
1. No ak J.D. (2014). Lea ning, C ea ing, and Using Knowledge: Concep Maps as
Facili a i e Tools in Schools and Co po a ions. Law ence E lbaum Associa es.
2. Хусанов Э.С. (2022). STEAM yondashu i asosida kimyo a’limini mode niza siya qilish.
Sama qand: O‘zbekis on–Finlyandiya pedagogika ins i u i nash iyo i.
3. Xaliqulo X., Eshonqulo Z., Rabbimo a Y. Kimyo ani boyicha s eam das u iga
asoslangan loyihala ni ishlab chiqish, qay a ishlangan plas massadan 3d chop e ish uchun
xomashyo ya a ish //Mode n Science and Resea ch. – 2025. – Т. 4. – №. 2. – С. 562-574.
4. Xaliqulo X., Abduka imo a M., Tilyabo M. Kimyo da sla ida ekologik muammola ni
yo i ish o qali ekologik madaniya ni shakllan i ish //Mode n Science and Resea ch. – 2025.
– Т. 4. – №. 5. – С. 66-70.
5. No ojiye a S., Xaliqulo X., Tilyabo M. Kimyo anidan zamona iy a pedagogik
o’ga akla ni ashkil e ish exnologiyasi //Mode n Science and Resea ch. – 2025. – Т. 4. –
№. 5. – С. 71-74.
6. U asho a S., Xoliqulo H., Tilyabo M. Conduc ing labo a o y classes in chemis y on he
basis o he s eam educa ion p og am //Medicine, pedagogy and echnology: heo y and
p ac ice. – 2024. – Т. 2. – №. 4. – С. 801-808.
7. Eshonqulo Z., Xoliqulo H. Halogen elemen s and hei impo ance in li ing o ganisms
//Medicine, pedagogy and echnology: heo y and p ac ice. – 2024. – Т. 2. – №. 12. – С.
231-240.
8. Na zullaye M. e al. Applica ion o gene alized me hods in chemis y classes. o ganiza ion
o e ec i e lessons based on kimbi //Mode n Science and Resea ch. – 2024. – Т. 3. – №. 5.
– С. 643-648.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impac ac o : 8,293 Volume 14, issue 2, No embe 2025
h ps://wo dlyknowledge.uz/index.php/IJSR wo ldly knowledge
Index: google schola , esea ch ga e, esea ch bib, zenodo, open ai e.
h ps://schola .google.com/schola ?hl= u&as_sd =0%2C5&q=wosjou nals.com&b nG
h ps://www. esea chga e.ne /p o ile/Wo ldly-Knowledge
h ps://jou nalseeke . esea chbib.com/ iew/issn/3030-332X
98
9. Umu zoqo S. S. e al. Ol ingugu ning biologik ahamiya i //Science and Educa ion. – 2025.
– Т. 6. – №. 2. – С. 94-101.
10.Xay ullo o'g P. U. e al. The impo ance o imp o ing chemis y educa ion based on he
STEAM app oach // an a a'lim in eg a siyasi (in eg a ion o science and educa ion). –
2024. – Т. 2. – №. 1. – С. 56-62.
11.Xay ullo o'g P. U. e al. Using na u al plan ex ac s as acid-base indica o s and pKa alue
calcula ion me hod // an a a'lim in eg a siyasi (in eg a ion o science and educa ion). –
2024. – Т. 2. – №. 1. – С. 80-85.
12.Xoliyo o a S., Tilyabo M., Pa daye U. Explaining he basic concep s o chemis y o 7 h
g ade s uden s in gene al schools based on s eam //Mode n Science and Resea ch. – 2024. –
Т. 3. – №. 2. – С. 362-365.
13.Xay ullo o'g P. U. e al. Inco po a ing Real-Wo ld Applica ions in o Chemis y Cu iculum:
Enhancing Rele ance and S uden Engagemen //Fan a a'lim in eg a siyasi (in eg a ion o
science and educa ion). – 2024. – Т. 2. – №. 1. – С. 44-49.
14.Abduka imo a M. A. Q. e al. Tabiiy anla o ‘qi ishda STEAM yondashu i //Science and
Educa ion. – 2024. – Т. 5. – №. 11. – С. 237-244.
15.Tilyabo M., Pa daye U. kimyo da sla ida o ‘qu chila ni loyiha iy aoliya ga jalb qilish
usulla i //Mode n Science and Resea ch. – 2025. – Т. 4. – №. 5. – С. 42-44.
16.Pa daye U. e al. he chemical basis o he de elopmen o new ag ochemical p epa a ions
based on ac yloni ile //In e na ional jou nal o medical sciences. – 2025. – Т. 1. – №. 5. – С.
250-257.
17.Tilyabo M., Xamido G., Abduka imo a M. Zamona iy kimyo a’limida mul imedia
exnologiyala ining oli a alabala ning kogni i ko ‘nikmala i //Mode n Science and
Resea ch. – 2025. – Т. 4. – №. 5. – С. 62-65.
