Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
284
BOSHLANG’ICH SINF O’QUVCHILARIGA BADIIY ASARNI O’QITISH
METODIKASI
O'zMPU "Boshlang'ich a'lim a naza iyasi a me odikasi" ka ed asi Do s. PhD
No mu odo a Nigo a Abdusa o o na
O’zMPU ,,Boshlang’ich a’lim’’ yo’nalishi 1-bosqich magis an i
Qo’ziboye a E’zoza To’lqin qizi
ezozaquziboye [email protected]
Anno a siya: Ushbu maqolada boshlang‘ich sin la da badiiy asa la ni o‘qi ish
ja ayonining ilmiy-me odik asosla i, pedagogik yondashu la i a sama ado lik
omilla i keng yo i ilgan. Badiiy ma nni o‘qi ishda qo‘llaniladigan ayyo ga lik, ahlil
a yakuniy bosqichla ning mazmuni bosqichma-bosqich ochib be ilgan. Shuningdek,
olli o‘yinla , klas e , inse , muammoli a’lim kabi zamona iy me odla ning
o‘qu chila da badiiy-es e ik a akku ni i ojlan i ishdagi oli ilmiy ahlil e ilgan.
Maqolada badiiy asa o qali o‘qu chila ning nu q madaniya ini, ik lash ja ayonini,
asa u ini a ma’na iy ongini shakllan i ish imkoniya la i amaliy jiha dan asoslab
be iladi. Tadqiqo na ijala i boshlang‘ich sin o‘qi u chila i uchun amaliy qo‘llanma
si a ida xizma qiladi.
Kali so’zla : badiiy asa , boshlang‘ich a’lim, me odika, ahlil bosqichla i,
zamona iy pedagogik exnologiyala , inse me odi, klas e me odi, muammoli a’lim,
olli o‘yinla , es e ik a akku , nu q i oji.
Аннотация: В данной статье рассматриваются научно-методические
основы преподавания художественных произведений в начальных классах, а
также педагогические подходы и факторы эффективности данного процесса.
Подробно раскрыты подготовительный, аналитический и заключительный этапы
работы над художественным текстом. Особое внимание уделено таким
современным методам, как ролевая игра, кластер, INSERT, проблемное
обучение, которые способствуют развитию художественно-эстетического
мышления учащихся. В статье обоснованы возможности развития речевой
культуры, мыслительных процессов, воображения и духовно-нравственного
мировоззрения учащихся через художественный текст. Полученные результаты
могут служить практическим пособием для учителей начальных классов.
Ключевые слова: художественное произведение, начальное обучение,
методика преподавания, этапы анализа, современные педагогические
технологии, метод INSERT, кластерный метод, проблемное обучение, ролевые
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
285
игры, эстетическое мышление, развитие речи.
Abs ac : This a icle examines he scien i ic and me hodological ounda ions o
eaching li e a y wo ks in p ima y school, highligh ing pedagogical app oaches and
ac o s ha ensu e e ec i e ins uc ion. I p o ides a de ailed desc ip ion o he
p epa a o y, analy ical, and inal s ages o wo king wi h li e a y ex s. Special emphasis
is placed on mode n eaching me hods such as ole-playing, clus e ing, INSERT
s a egy, and p oblem-based lea ning, which con ibu e o he de elopmen o s uden s’
a is ic and aes he ic hinking. The a icle also subs an ia es how wo king wi h li e a y
ex s enhances s uden s’ speech cul u e, cogni i e p ocesses, imagina ion, and mo al
de elopmen . The esul s o he s udy can se e as a p ac ical guide o p ima y school
eache s.
Keywo ds: li e a y wo k, p ima y educa ion, eaching me hodology, s ages o
analysis, mode n pedagogical echnologies, INSERT me hod, clus e me hod,
p oblem-based lea ning, ole-play ac i i ies, aes he ic hinking, speech de elopmen .
Boshlang‘ich a’lim ja ayonida badiiy asa ni o‘qi ish o‘qu chila ning na aqa
sa odxonligini, balki ma’na iy olamini, es e ik didini, nu q madaniya ini
shakllan i u chi muhim ja ayon hisoblanadi. Badiiy asa o‘qu chi qalbini a biyalaydi,
asa u ini kengay i adi, jamiya ga mos shaxs si a ida kamol opishiga xizma qiladi.
Shu bois, badiiy asa ni o‘qi ish me odikasini chuqu o‘ ganish a uni amaliyo da
sama ali qo‘llash o‘qi u chidan yuksak pedagogik maho a ni alab e adi.
1. Badiiy asa ni o‘qi ishning ilmiy-didak ik asosla i
Boshlang‘ich sin la da badiiy asa la ni o‘qi ish Vygo skiyning “yaqin i ojlanish
zonasi”, Komenskiyning “ko‘ gazmalilik” amoyilla i, Ushinskiyning “ona ili o qali
a biya” g‘oyala i bilan be osi a bog‘liq. Badiiy ma n o‘qi ishda quyidagi didak ik
amoyilla asosiy o‘ in u adi:
– onglilik a aollik;
– ko‘ gazmalilik;
– hayo bilan bog‘liqlik;
– izimlilik a izchillik;
– yosh xususiya la ini hisobga olish.
Badiiy asa – bolala ning his- uyg‘ula iga be osi a a’si qilu chi a biya iy osi a
bo‘lgani uchun uni o‘qi ishda o‘qu chi psixologiyasiga mos yondashu juda muhim.
2. O‘qi ish ja ayonining me odik bosqichla i
Badiiy asa ni o‘qi ish oda da uch asosiy bosqichda amalga oshi iladi:
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
286
2.1. Tayyo ga lik bosqichi
Bu bosqichda o‘qu chi asa ga kay iya an ayyo lanadi. O‘qi u chi:
– mualli haqida qisqa ma’lumo be adi;
– ma zuga oid suhba o‘ kazadi;
– asosiy ushuncha a so‘zla ni izohlaydi;
– asa mazmuniga oid sa olla o qali qiziqish uyg‘o adi.
2.2. Asa ni o‘qish a ahlil qilish
Bu bosqich eng asosiy qism bo‘lib, u quyidagi amalla ni o‘z ichiga oladi:
– i odali o‘qish;
– o‘qu chila omonidan o‘qishni ekshi ish;
– qah amonla ahlili;
– oqeala ke ma-ke ligini aniqlash;
– ma ndan asosli sa ol-ja obla ;
– qiyin gap a as i la ni sha hlash;
– o‘qu chila ning ik ini aniqlash a baholash.
Tahlil ja ayonida qiyoslash, umumlash i ish, ma ndan dalil kel i ish, muammoli
sa olla ga ja ob opish kabi usulla qo‘llanadi.
2.3. Yakuniy bosqich
Bu bosqichda o‘qu chila o‘ ganganla ini mus ahkamlaydila :
– ijodiy opshi iqla baja ish;
– qah amonga xa yozish;
– si ua sion sa olla ga ja ob be ish;
– asm chizish yoki hikoya uzish;
– asa g‘oyasini umumlash i ish.
3. Badiiy asa us ida ishlashning sama ali me odla i
3.1. Muammoli a’lim me odi
O‘qi u chi ma ndagi asosiy ziddiya yoki muammoni opishga undaydi. O‘qu chila
mus aqil ik laydi, man iqiy yechim opishga ha aka qiladi.
3.2. Rolli o‘yinla me odi
Asa dagi sahnala ni ea usulida ij o e ish bolala da qah amon kay iya ini his qilish
ko‘nikmasini i ojlan i adi.
3.3. Klas e me odi
Qah amonla xa ak e i, oqeala , asosiy g‘oya, muammola klas e shaklida g a ik
as i lanadi.
3.4. Inse me odi
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
287
O‘qu chila ma nni o‘qish ja ayonida belgila qo‘yib bo adi:
– “V” – bilganim;
– “+” – yangi ma’lumo ;
– “–” – ushuna siz;
– “?” – qo‘shimcha izoh alab qilinadi.
Bu me od o‘qish ja ayonini nazo a qilish imkonini be adi.
4. O‘qu chila da badiiy-es e ik a akku ni i ojlan i ish
Badiiy asa us ida ishlash aqa mazmunni ushun i ish emas, balki:
– his- uyg‘uni a biyalash,
– es e ik id okni shakllan i ish,
– nu qni i ojlan i ish,
– asa u ni boyi ish kabi maqsadla ga ham xizma qiladi.
O‘qu chila qah amonning ichki kechinmala ini his qilishni o‘ ganadila , mu akkab
hayo iy aziya la ga munosaba bildi ish ko‘nikmasi shakllanadi.
Xulosa o‘ nida ay ish mumkinki, hozi gi adabiy a’lim o‘sib kelayo gan yosh
a lodni in elek ual salohiya li, madaniya li, ma’na iya li ba kamol shaxs si a ida
a biyalashni alab qilmoqda. Badiiy asa la ni o‘qish o qali shaxsga yo‘nal i ilgan
a’lim izimida o‘qu chila ning badiiy-es e ik a akku ini shakllan i ish, o‘zligini
anglashga yo‘nal i ish, a anga, o aonaga muhabba uyg‘ula ini kamol op i ish
mumkin. O‘qu chini xalqa o baholash da ajasini belgilo chi PIRLSga ayyo lashda
o‘qish da si ja ayonida da slikda be ilgan ha bi ma n yuzasidan o‘qu chi o‘zi
mus aqil ma ndan kelib chiqib sa olla uzish azi asi be ilsa, ha bi bolaning ma nni
qay da ajada o‘zlash i ganligini uning uzgan sa olla i o qali bilib olish mumkin. Bu
ja ayonda o‘qu chining be ilgan ma n yuzasidan e kin mulohaza yu i ishi, ha bi
oqeaga shaxsiy munosaba bildi ishi a ijodiy a akku i da s da omida i ojlan i ilib
bo iladi. Badiiy o‘qishni o‘ ga ish ja ayonida ha bi pedagog a alo osi ala
mohiya ini chuqu anglamog‘i, eng muhimi, badiiy ma n o‘qiyo ganda ula dan
sama ali oydalana bilmog‘i za u . boshlang‘ich sin la da badiiy asa ni o‘qi ish
me odikasi o‘qu chila ning ma’na iy- uhiy i oji uchun muhim asos ya a adi. To‘g‘ i
anlangan me odla na aqa ma nni ushunishga, balki o‘qu chi shaxsini ha
omonlama i ojlan i ishga xizma qiladi. O‘qi u chi ha bi asa ga indi idual
yondashib, zamona iy pedagogik exnologiyala ni qo‘llasa, o‘qu chila ning badiiy
ma nga bo‘lgan qiziqishi, o‘qish madaniya i a es e ik dunyoqa ashi yuksaladi.
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
288
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Ka imo A. Boshlang‘ich a’lim me odikasi. Toshken , 2021.
2. Jo‘ aye R. O‘qish da sla i exnologiyasi. Toshken , 2020.
3. Qodi o a F. Pedagogika naza iyasi. Toshken , 2019.
4. Zunnuno A. Badiiy asa ahlili asosla i. Sama qand, 2020.
5. O‘zbekis on Respublikasi DTS. “Boshlang‘ich a’lim”, 2023.
6. Komenskiy Ya. A. Didak ik asosla .
