102
ARAB MATBUOTIDAGI SIYOSIY VA DIPLOMATIK UNVONLARNING
STILISTIK AHAMIYATI
Shamsuddin Fayziye ,
O ien al uni e si e i, Tilla -1 ka ed asi oʻqi u chi-s ajyo i
Anno a siya: Ushbu maqolada a ab ma buo ida asmiy shaxsla uchun
ishla iladigan un onla ning s ilis ik a diploma ik unksiyala i ahlil qilinadi. “ بحاص
ةلود“ ,”يلاعم“ ,”ةماخف“ ,”ومسلا” a “ةللاج” kabi un onla ning kon eks ual ishla ilishi,
ula ning ma n uslubi a p o okol no mala idagi oʻ ni aniq misolla asosida yo i ilgan.
Un onla ning ma n jan i, siyosiy ohang a ij imoiy konno a siyani shakllan i ishdagi
oli chuqu ahlil qilinadi. Tadqiqo na ijala iga koʻ a, a ab ju nalis ikasida asmiy
un onla ma nning asmiylik da ajasi a diploma ik noziklikni belgilo chi muhim
osi a si a ida baholanadi.
Kali soʻzla : a ab ma buo i, asmiy un onla , s ilis ik ahlil, diploma ik
p o okol, siyosiy ohang, ju nalis ika uslubi.
Abs ac : This a icle analyzes he s ylis ic and diploma ic unc ions o hono i ic
i les used o o icials in he A ab p ess. The con ex ual usage o i les such as “ بحاص
ومسلا” (His Highness), “ةماخف” (His Excellency), “يلاعم” (The Hono able), “ةلود” (The
P ime Minis e ), and “ةللاج” (His Majes y) is examined h ough conc e e examples,
highligh ing hei ole in ex s yle and adhe ence o p o ocol no ms. The s udy p o ides
an in-dep h analysis o how hese i les con ibu e o shaping he ex ual gen e, poli ical
one, and social conno a ion. The indings indica e ha in A ab jou nalism, o icial
i les se e as key ools o es ablishing he le el o o mali y and diploma ic sensi i i y
o he ex .
Keywo ds: a ab p ess, o icial i les, s ylis ic analysis, diploma ic p o ocol,
poli ical one, jou nalis ic s yle.
A ab ma buo i oʻzining asmiy, muayyan p o okol a uslub qoidala iga
asoslangan yozish malakasi bilan aj alib u adi. Ayniqsa, siyosiy, diploma ik a da la
da ajasidagi xaba la da asmiy shaxsla ni ilga olishda oydalaniladigan un onla ka a
ahamiya ga ega boʻlib, bu un onla aqa shaxsiy maqomni i odalab qolmay, balki
ma nning uslubiy, ij imoiy a ha o siyosiy ang-ba angligini ham belgilaydi. Hayyam
Ib ohim ملاعلإا ةغل يف ثاحبأ (Ma buo iliga oid adqiqo la ) nomli ki obida
aʼkidlaganidek: “Ju nalis la omonidan qoʻllaniladigan il, ayniqsa, siyosiy a
diploma ik xaba la yozishda aniq, qisqa a aʼsi li boʻlishi ke ak. Bu uslubiy
yondashu a ab gaze ala idagi xaba la ning s ilis ik ahlilida muhim ol oʻynaydi”
[Hayyam Ib ohim, 2012:67]. Quyida ushbu un onla ning asosiy u la i, ula ning
ishla ilish kon eks i, a qla i a s ilis ik jiha la i ahlil qilinadi.
1. ومسلا بحاص – “Janobi oliyla i” (Sahib as-Sumu ). Bu un on koʻpincha malika
aʼzola i, aliahd shahzodala yoki hukm on oilala ning yuqo i ma abali aʼzola iga
nisba an ishla iladi. Masalan, Saudiya A abis oni, BAA, Qa a yoki Qu ay kabi
mona xik uzum hukm on boʻlgan mamlaka la da “Janobi Oliyla i” maqomi shaxsning
na aqa ij imoiy maqomini, balki siyosiy a amziy da ajasini ham bildi adi. Masalan,
103
2023-yil 18-iyul kuni Bi lashgan A ab Ami likla ining “al-Bayan” gaze asida chop
e ilgan xaba da bunday deyiladi: لاجر نم اًدفو ةلودلا سيئر دياز نب دمحم خيشلا ومسلا بحاص لبقتسا
نيينابايلا لامعلأا – “Janobi oliyla i Shayx Muhammad bin Zoyid, da la ahba i, Yaponiya
ishbila monla i delega siyasini qabul qildi” [al-Bayan gaze asi, 2023:7-son]. Bu ye da
“ومسلا بحاص” (Janobi oliyla i) ibo asi ma nga izza -ik om, hu ma a asmiylik
ohangini qoʻshadi. Uning ishla ilishi – muomala madaniya ining bi qismidi a a ab
ma buo ida juda keng a qalgan.
2. ةماخف – “Janobi oliyla i” yoki “Janobi muh a am” (Faxoma ). Bu un on
p eziden la ga nisba an ishla iladi a yuksak asmiy maqomni bildi adi. U aqa
p eziden la ga xos un ondi . Masalan, Tunis, Mis , I oq, Su iya kabi espublika
uzumidagi da la la da p eziden shaxsiga “سيئرلا ةماخف” deb mu ojaa qilinadi.
Masalan, رمتسملا ينيصلا معدلل هريدقتو هركش نع نوبت ديجملا دبع سيئرلا ةماخف برعأ – “Janobi
Oliyla i P eziden Abdulmajid Tebbun Xi oyning doimiy yo dami uchun minna do lik
a eh i om bildi di”. Ushbu bayono P eziden Tebbun omonidan Xi oy bilan ikki
omonlama aloqala ni mus ahkamlash doi asida bildi ilgan. Bu un onning ishla ilishi
oʻz ichiga diploma ik hu ma , da la p o okoliga ioya a siyosiy ohangni qam ab
oladi.
3. يلاعم – «Janob» yoki «Muh a am» (Maʼaliy). “Maʼaliy” un oni oda da
azi la ga, ay im yuqo i la ozimli amaldo la ga, masalan, ashqi ishla azi i, iq isod
azi i yoki ichki ishla azi iga nisba an ishla iladi. Bu un on sohibiga nisba an baland
maqomda muomala qilinayo ganini bildi adi. Jumladan, «Hu ma li ashqi ishla azi i
ansiyalik hamkasbi bilan oʻza o hamko lik yoʻlla ini muhokama qilish uchun
uch ashdi». Masalan, 2024-yil 3-dekab kuni Bah ayn ashqi ishla azi i Abdula i bin
Roshid az-Zayyani Qohi ada ansiyalik hamkasbi Jan Noel Ba o bilan uch ashu
oʻ kazgani haqida نيرحبلا يف ىلولأا ةيمويلا ةديرجلا (Bah aynning bi inchi kunlik ju nali)
shunday deydi: ىقتلا كرتشملا نواعتلا لبس ثحبل يسنرفلا هريظنب ةيجراخلا ريزو يلاعم –
“Uch ashu da ikki da la oʻ asidagi a ixiy doʻs lik aloqala i a ula ni i ojlan i ish
yoʻlla i muhokama qilindi”. Bu kon eks da “يلاعم” un oni asmiy p o okolning muhim
qismidi a ma nni ogʻi , asmiy uslubda bayon e ishda xizma qiladi.
4. ةلود – “Janobi Vazi la Mahkamasi aisi” (Da la). “Da la ” un oni, yaʼni “ ةلود
سيئرلا” degan ibo a asosan bosh azi la ga nisba an ishla iladi. Masalan, Li an,
Falas in, Io daniya, Ma okash kabi da la la da bosh azi asmiy maqomida “Da la
a -Rais” deb a aladi. Jumladan, 2024-yil 3-noyab kuni «Lebanon24» nash ida xaba da
bunday deyiladi: ةيداصتقلاا عاضولأا ةشقانمل اًيلود اًدفو يتاقيم بيجن ءارزولا سيئر ةلود لبقتسا –
“Janobi Bosh azi Najib Miqo i xalqa o delega siyani qabul qildi a ula bilan
iq isodiy aziya ni muhokama qildi”. Bu un on p eziden un onidan a qli a ishda
boshqa u ning ij oiy a mogʻidagi yuqo i la ozimni bildi adi.
5. ريملأا ومس – “Janob Ami ” (Sumu al-Ami ). “Ami ” un oni koʻplab a ab
da la la ida ishla iladi. U mona xik yoki qabila boshliqla iga, ay im holla da esa
ha biy yoki diniy maqomdagi shaxsla ga ham nisba an ishla iladi. Qa a da, Qu ay da,
Saudiya A abis onida a BAAda ushbu un on keng qoʻllaniladi. Masalan, “al-Jazi a”
gaze asi 2024-yil 14-noyab kuni Anqa ada boʻlib oʻ gan uch ashu haqida bunday
deydi: ةرقنأ يف يكرتلا سيئرلا عم تاثداحم يناث لآ دمح نب ميمت ريملأا ومس ىرجأ – “Janobi Ami
Tamim bin Hamad Ol Soniy Anqa ada Tu kiya P eziden i bilan muzoka ala oʻ kazdi”
104
[al-Jazi a, 2024:4/2-soni]. Bu un on ma nga muayyan siyosiy a ij imoiy amziy us
be adi, ayniqsa da la boshligʻi boʻlgan ami la ga nisba an.
6. ةللاج – “Janobi Oliyla i” (Jalala). Bu un on qi ollik maqomini bildi adi a
asosan Ma okash, Saudiya A abis oni, Io daniya, Bah ayn kabi qi ollik uzumiga ega
da la la dagi shohla uchun ishla iladi. “كلملا ةللاج” degan ibo a shohning eng asmiy
a yuksak maqomini i odalaydi. Jumladan 2024-yil 24-sen ab kuni Nyu-Yo kda
boʻlib oʻ gan BMT Bosh Assambleyasining 79-sessiyasida Io daniya Qi ol Abdulloh
II nu q soʻzlagani haqida «Ja ida al-gʻod» (دغلا ةديرج) gaze asi bunday xaba be adi:
ةدحتملا مملأل ةماعلا ةيعمجلا مامأ اًباطخ يناثلا الله دبع كلملا ةللاج ىقلأ - «Janobi Oliyla i Qi ol
Abdulloh II BMT Bosh Assambleyasida nu q soʻzladi» [Ja ida al-gʻod gaze asi,
2024:7-son]. Bu ye da “ةللاج” un oni ma nga jiddiy, p o okolga xos asmiylikni olib
ki adi.
Shuni aʼkidlash joizki, a ab ilida un onla ning oʻziga xos seman ik noziklikla i
ma jud. Ha bi un on shaxsning siyosiy maqomini emas, balki ij imoiy maqomi,
a ixiy anʼana a asmiy yozu kon eks ida egallagan oʻ nini aks e i adi [Muhammad
Anas, 2017:43]. Masalan, “ةماخف” – p eziden uchun, “يلاعم” – azi la uchun, “ بحاص
ومسلا” – shahzoda yoki malikiy shaxsla uchun moʻljallangan boʻlib, ula ning oʻza o
almashib ishla ilishi uslubiy xa olik sanaladi. Bundan ashqa i, ha bi un on ma ndagi
uslubni belgilaydi. Masalan, “ومسلا بحاص” bilan boshlangan ma n oda da asmiy,
diploma ik kon eks da boʻlib, unda emo sional ney allik a hu ma uygʻo u chi il
uslubi us u o boʻladi. Aksincha, “يلاعم” yoki “ةلود” un onla i ishla ilgan ma nla
hukuma aoliya i, siyosiy uch ashu la , iq isodiy o umla haqidagi xaba la da
uch aydi.
Olib bo ilgan adqiqo dan un onla a ab ma buo ida ma nning jan i a ohangini
belgilo chi asosiy osi ala dan bi i ekani maʼlum boʻldi. Ula siz ma n soddalashadi,
asmiylik da ajasi pasayadi, ha oki ay im holla da diploma ik noziklik buzilishi
mumkin. Shu sababli, A ab ju nalis ikasi uslubida bu un onla ah i iya siyosa ining
muhim qismiga aylangan.
A ab ma buo i oʻzining s ilis ik jiha dan mukammal uzilmala i bilan aj alib
u adi. Rasmiy maqomdagi shaxsni oʻgʻ i izza bilan ilga olish – bu na aqa madaniy
qad iya , balki diploma ik eh iyo ko lik mezonidi . Aynan shuning uchun
un onla ning ha bi i oʻzining konno a i maʼnosi bilan a ab ju nalis ikasida yuksak
unksional yuklamaga ega.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Dok o Hayyam Fahmiy Ib ohim. (2012). Abhas i lugʻa al-iʼlam. Bagʻdod:
Da al-Fa ohidiy.
2. Dok o Abdussalom Mussadiy. (1982). Al-uslub a al-uslubiyya. Qohi a: al-
Da al-A obiyya al-Ki ab.
3. Muhammad Anas Sa miniy. (2017). Al-lugʻa al-a obiyya al- usʼha i iʼlam al-
a obiy al-muʼasi . Damashq: Da al-Muq abas.
4. Al-Jazi ah.com
5. Alghad.com
6. www.albayan.ae
