110
XORIJIY TILLARNI IKKINCHI TIL SIFATIDA OʻQITISHNING
MUAMMOLARI
Xasano Islom,
O ien al uni e si e i ka a oʻqi u chisi
Anno a siya. Mazku maqolada xo ijiy illa ni ikkinchi il si a ida oʻqi ishda
uch aydigan asosiy muammola ahlil qilinadi. Unda il oʻ ganu chila ning
mo i a siyasi, madaniy a o u la , me odik yondashu la ning sama ado ligi,
oʻqi u chila ning malakasi a aʼlim muhi ining oli kabi omilla koʻ ib chiqiladi.
Mualli il oʻ ga ish ja ayonida yuzaga keladigan psixologik a ling is ik oʻsiqla ni
aniqlab, ula ni yengib oʻ ish boʻyicha amaliy a siyala be adi. Maqola xo ijiy il
oʻqi u chila i, me odis la a aʼlim siyosa ini ishlab chiqu chila uchun oydali
naza iy a amaliy asos boʻlib xizma qiladi.
Kali soʻzla : Ikkinchi il si a ida oʻqi ish, il oʻ ganish mo i a siyasi, madaniy
a o u la , me odik yondashu la , ling is ik oʻsiqla, oʻqi u chining malakasi.
Abs ac . This a icle explo es he key challenges in eaching o eign languages
as a second language. I examines ac o s such as lea ne mo i a ion, cul u al
di e ences, he e ec i eness o me hodological app oaches, eache quali ica ions,
and he ole o he educa ional en i onmen . The au ho iden i ies psychological and
linguis ic ba ie s ha a ise du ing he language acquisi ion p ocess and o e s p ac ical
s a egies o o e come hem. The a icle se es as a aluable heo e ical and p ac ical
esou ce o o eign language ins uc o s, cu iculum de elope s, and educa ional
policymake s.
Keywo ds: Second Language Acquisi ion (SLA), o eign language eaching,
language, lea ning challenges, lea ne mo i a ion, language anxie y, cul u al ba ie s,
eaching me hodologies, communica i e compe ence.
Hozi gi kunda yu imizda che illa iga boʻlgan eʼ ibo , qiziqish kundan-kunga
o ib bo moqda. Na aqa ye opa illa i, balki sha q illa iga boʻlgan qiziqishning ham
oʻsib bo ayo gani alba a qu ona li hol. Bugungi globallashu da ida xo ijiy illa ni
oʻ ganish na aqa shaxsiy i ojlanish, balki kasbiy mu a aqiya uchun ham muhim
omilga aylandi. Ingliz, a ab, us a boshqa illa ni ikkinchi il si a ida oʻqi ish koʻplab
mamlaka la da aʼlim siyosa ining us u o yoʻnalishiga aylangan. Tabiiyki, ha qanday
che ilini oʻ ganish ja ayonida ilning one ika qismida oʻziga xos qiyinchilikla
ma jud. Ayniqsa, a ab ilidagi baʼzi undosh ha la ning ala uzdagi qiyinchilikla i
ahamiya li boʻlib, ula da ala uzning xilma-xilligini koʻ ish mumkin. A ab ili
g amma ikasida hamza o ushi a uning ala uzi ka a ahamiya ga ega. Hamzaning
ala uziga koʻ a ikki xili ma jud:
1.Qa ʼiy hamza, yaʼni ala uz qilinadigan hamza o ushi (- عطقلا ةزمه
hamza ul-qa ʼi).
2.Vaslali hamza yaʼni ala uz qilinmaydigan hamza o ushi (-لصولا ةزمه
hamza ul- asl). Bi oq, bu ja ayon bi qa o muammola bilan oʻqnash kelmoqda.
Ushbu maqolada xo ijiy illa ni ikkinchi il si a ida oʻqi ishdagi asosiy muammola
111
ahlil qilinadi hamda ula ni ba a a e ish boʻyicha akli la ilga i
su iladi.Globaliza siya ja ayonla i xo ijiy illa ni oʻ ganishga boʻlgan eh iyojni keskin
oshi di. Xususan, ingliz, a ab, us a boshqa illa ni ikkinchi il si a ida oʻqi ish
bugungi kunda aʼlim izimining muhim yoʻnalishiga aylandi. Bi oq, bu ja ayon bi
qa o me odik, psixologik a exnik muammola bilan oʻqnash kelmoqda.
Ikkinchi ilni oʻ ganishda abiiy il muhi i muhim ol oʻynaydi. Aksa iya
oʻqu chila oʻ ganilayo gan ilni kundalik hayo da qoʻllash imkoniya iga ega emas. Bu
esa ula ning nu qiy kompe ensiyasini shakllan i ishda jiddiy oʻsiq boʻladi.
Simulya siya qilingan muhi la , masalan, olli oʻyinla yoki sunʼiy dialogla , koʻpincha
ye a li da ajada eal boʻlmaydi.
Oʻqu chila ning il oʻ ganishga boʻlgan mo i a siyasi koʻpincha pas boʻladi. Bu
hola , ayniqsa, il oʻ ganish maqsadla i noaniq boʻlgan holla da kuza iladi. Im ihon
opshi ish, ish opish yoki sayoha qilish kabi ashqi mo i a siyala ichki qiziqishni ha
doim ham agʻba lan i a olmaydi.
Koʻplab oʻqi u chila zamona iy pedagogik yondashu la dan oydalanmaydi.
In e ak i me odla , madaniya la a o kompe ensiyani i ojlan i ish, kon eks ual il
oʻ ga ish kabi yondashu la ye a li da ajada qoʻllanilmaydi. Bu esa da s ja ayonining
sama ado ligini pasay i adi. Da slikla , audio- ideo ma e ialla a onlayn pla o mala
koʻpincha lokal eh iyojla ga moslash i ilmagan boʻladi. Mul imodal aʼlim
esu sla ining ye ishmasligi oʻqu chila ning ilni u li kon eks la da oʻ ganish
imkoniya ini cheklaydi.
Koʻplab aʼlim muassasala ida il kompe ensiyasi aqa g amma ik bilimla
asosida baholanadi. Kommunika i yondashu asosida baholash izimla i ye a li
da ajada jo iy e ilmagan. Bu esa oʻqu chila ning eal nu qiy koʻnikmala ini aniqlashda
muammola ugʻdi adi.
• Mul imodal aʼlimni jo iy e ish: Audio, ideo, in e ak i pla o mala o qali il
oʻ ganishni jonlan i ish a kon eks ual muhi ya a ish.
• Madaniya la a o kompe ensiyani i ojlan i ish: Tilni oʻ ganish bilan bi ga
oʻsha ilga oid madaniya ni ham oʻ ga ish o qali mo i a siyani oshi ish.
• Oʻqi u chila ni qay a ayyo lash: Zamona iy me odikala , masalan, CLIL
(Con en and Language In eg a ed Lea ning), ask-based lea ning kabi yondashu la ni
oʻ ga ish.
Baholash izimini akomillash i ish: CEFR (Common Eu opean F amewo k
o Re e ence) asosida baholash mezonla ini jo iy e ish.
• Mo i a siyani oshi ish s a egiyala i: Til oʻ ganishning amaliy ahamiya ini
koʻ sa ish, eal hayo iy aziya la ga asoslangan mashqla ni qoʻllash.
Xo ijiy illa ni ikkinchi il si a ida oʻqi ish mu akkab, ammo hal e ilishi mumkin
boʻlgan muammola ni oʻz ichiga oladi. Inno a sion yondashu la , madaniya la a o
in eg a siya a oʻqi u chila ning malakasini oshi ish o qali bu sohada sezila li
na ijala ga e ishish mumkin. Til oʻ ganish ja ayoni aqa ling is ik emas, balki
madaniy, psixologik a me odik jiha dan ham kompleks yondashu ni alab qiladi.
Foydalanilgan adabiyo la oʻyxa i:
1. B own, H. Douglas. P inciples o Language Lea ning and Teaching. Pea son
Educa ion, 2007.
112
2. K ashen, S ephen D. The Inpu Hypo hesis: Issues and Implica ions. Longman,
1985.
3. Richa ds, Jack C., and Rodge s, Theodo e S. App oaches and Me hods in
Language Teaching. Camb idge Uni e si y P ess, 2001. — Tu li me odikala a
ula ning ikkinchi il oʻqi ishdagi sama ado ligi.
4. Ellis, Rod. Second Language Acquisi ion. Ox o d Uni e si y P ess, 1997.
5. Alishe Na oiy nomidagi Toshken da la oʻzbek ili a adabiyo i uni e si e i.
Oʻzbek ilini ikkinchi il a xo ijiy il si a ida oʻqi ish masalala i: muammo, yechim,
is iqbolla . Respublika ilmiy-amaliy kon e ensiyasi ma e ialla i, 2020.
6. Oʻzbekis on Respublikasi Xalq aʼlimi azi ligi. Xo ijiy il oʻqi u chila i uchun
me odik qoʻllanma. Toshken , 2019.
7. La sen-F eeman, Diane. Techniques and P inciples in Language Teaching.
Ox o d Uni e si y P ess, 2000. — In e ak i me odla a ula ning ikkinchi il
oʻqi ishdagi qoʻllanilishi.
8. Cook, Vi ian. Second Language Lea ning and Language Teaching. Rou ledge,
2016.
