140
OʻZBEK VA KOREYS MAQOLLARIDA SABR VA MEHNAT
QADRIYATLARINING QIYOSIY TAHLILI
Azizabonu Ka imjono a Shuh a jon qizi,
O ien al uni e si e i alabasi
Ilmiy ahba :
Xudaybe diye a S e lana Vladimi o na,
O ien al uni e si e i oʻqi u chisi
Anno a siya: Ushbu maqolada ko eys a oʻzbek xalqla ining ogʻzaki ijodida
muhim oʻ in u adigan sab a mehna ma zusiga oid maqolla ni bi galikda chuqu
ahlil qilamiz. Maqolla – bu ha ikki xalqning dunyoqa ashi, maʼna iy qad iya la i
hamda ij imoiy hayo aj ibasini aks e i u chi bebaho manba si a ida koʻ iladi.
Tadqiqo da omida sab - oqa , mehna se a lik, ma ona a ba doahlilik ushunchala i
oʻzbek a ko eys maqolla ida qanday alqin e ilishi, ula ning oʻxshash a a qli
jiha la i, a biya iy ahamiya i yo i ib be iladi. Ayniqsa, xalq maqolla ining yosh
a lodni mehna qilishga, sab li boʻlishga, hayo dagi qiyinchilikla nj yengishga
undashdagi oʻ ni alohida ahlil qilinadi. Shuningdek, maqolla ning zamona iy hayo da
qoʻllanishi a ula ning qad iya la ini a loddan-a lodga ye kazishdagi azi asi ham
yo i iladi. Ushbu maqola ilshunoslik, olklo shunoslik a madaniya shunoslik
sohala ida izlanish olib bo ayo gan adqiqo chila uchun muhim naza iy a amaliy
ahamiya kasb e adi.
Kali soʻzla : sab , mehna , maqol, ko eys ili, oʻzbek ili, ogʻzaki ijod, a biya,
qad iya , qiyosiy ahlil, xalq donishmandligi.
Abs ac : This a icle p i ides an in-dep h analysis o p o e bs ela ed o pa ience
and ha d wo k in he o al adi ions o bo h ko ean and uzbek peoples. P o e bs a e
iewed as a aluable sou ce e lec ing he wo ld iew, mo al alues, and social
expe iences o na ions. The s udy examines how concep s such as pa ience, diligence,
pe se e ance and endu ance a e in e p e ed in ko ean and uzbek p o e bs, highligh ing
hei simila i ies and di e ences. Special a en ion is gi en i he educa ional
signi icance o hese p o e bs, pa icula ly hei ole in encou aging younge
gene a ions o be ha d wo king, pe ien and esilien in he ace o li eʼs challenges.
Fu he mo e, he a icle emphasizes he con inued ele ance o p o e bs in mode n
socie y and hei unc ion in ansmi ing cul u al alues ac oss gene a ions. The
indings od his esea ch may se e as a use ul esou ce o schola s in linguis ics,
olklo e and cul u al s udies.
Keywo ds: pa ience, ha d wo k, p o e b, ko ean language, uzbek language, o al
adi ion, educa ion, alues, compa a i e analysis, olk wisdom.
“Ha bi xalq maqolla o qali sab , mehna , halollik kabi qad iya la ni a loddan-
a lodga ye kazadi.” Ha bi xalqning ogʻzaki ijodi uning a ixiy aj ibasi, dunyoqa ashi
a maʼna iy qad iya la ini i odalo chi bebaho me os hisoblanadi. Xususan, maqolla
141
xalq donishmandligining eng o qin namoyonidi . Ula as la da omida jamiya
hayo ini, ij imoiy munosaba la ni, insoniy azila la ni a u mush a zini i odalab
kelmoqda. Ko eys a oʻzbek xalqla ining maqolla i mazmun jiha idan boy boʻlib,
ula ning koʻplab oʻxshashlikla i a ay im a qli jiha ka i ma jud. Ayniqsa, sab a
mehna ma zusidagi maqolla ikki xalqning qadimdan shakllangan hayo iy aj ibasini,
qad iya la ini a u muah alsa asini yaqqol i odalaydi. Maqol – xalq ogʻzaki ijodining
eng qadimiy a boy jan la idan bi idi .
1
U qisqa, loʻnda, ob azli shaklda xalqning
hayo iy aj ibasi, donoligi a qad iya la ini i odalaydi. Maqolla koʻpincha ikki
qismdan ibo a boʻlib, oʻza o qa ama-qa shi ik yoki xukosa o qali maʼno be adi. Ula
a biya, maslaha , nasiha , aqqoslash maqsadida ishla iladi. Maqolla ning
xususiya la i: Qisqaligi – kam soʻz bilan ka a maʼno be iladi. Umumiyligi – shaxsga
emas, balki bu un hayo iy hola la ga egishli boʻladi. Ta biya azi asi – yosh a lodni
sab , mehna , halollikka oʻ ga adi. Maqolla ning hayo imizda ahamiya i ka a. Til
boyligini oshi adi. Milliy madaniya a men ali e ni aks e i adi. Ta biya iy kuchga
ega – o a- onala , us ozla nasiha si a ida qoʻllaydi. Nu q bezagi – yozu chi, shoi a
no iqla ik ni kuchay i ishda ishla adi. Ko eys xalq maqolla i – ogʻzaki ijodining
qadimiy jan i boʻlib, ula jamiya ning u mush a zi, qad iya la i a men ali e ni
i odalaydi. Ko eys ilida maqol “ 속담” (sokdam) deb a aladi
2
. U maʼlum aziya la da,
oʻgʻ i joyda ishla ilganda aʼsi li boʻladi. Kundalik hayo da suhba pay ida maslaha
yoki ogohlan i ish uchun ishla iladi. O a-ona a ka ala nasiha ida – yoshla ga odob,
sab a mehna haqida saboq be ishda ishla iladi. Adabiy a sheʼ iy bezak si a ida -
sheʼ iya , hikoya, da slik a maqolala da ik ni kuchay i ish uchun ishla iladi. Qiyos
a aqqoslashda – ikki aziya ni solish i ish, xulosa chiqa ishda ham ishla iladi.
Rasmiy a no asmiy nu qda – asmiy nu qda oda da maʼ uzala , ilmiy maqolala da
xalq donoligini asos si a ida ishla iladi. No asmiy nu qda esa hazil, maslaha yoki
nasiha si a ida qoʻllaniladi
3
.
Maqolla , a alo, a biya iy ahamiya ga ega boʻlib, insonla ni sab ,
mehna se a lik, halollik, odoblilik a hayo iy donolikka cho laydi. Shu bilan bi ga,
ula nu qiy-es e ik azi ani ham baja adi, yaʼni suhba yoki ma nni mazmunan boyi ib,
aʼsi chanligini kuchay i adi. Ling is ik jiha dan maqolla maqolla qisqa, loʻnda
boʻlib, koʻpincha qo iya, pa allelizm a ob azli i odala dan oydalaniladi. Masalan,
oʻzbek xalq maqolla ida dehqonchilik, mehna , oila iy hayo a ij imoiy munosaba la
koʻp oq aks e sa, ko eys maqolla ida abia manza ala i, hay ono olami a
jamiya dagi odob-axloq qoidala i keng oʻ in egallaydi.
Oʻzbek a ko eys maqolla ining bi nech asini bi galikda qiyosiy ahlil qilamiz:
I. “고생 끝에 낙이 온다”.
4
Oʻzbek ilida esa “Mehna ning - agi oha ” maqoliga
oʻgʻ i keladi. Lugʻa iy maʼnosi: 고생 – mashaqqa , qiyinchilik, 긑에 – oxi ida, 낙 -
huzu , oha , mehna – qiyinchilik, kuch sa lash, agi – na ijasi, oxi i, oha – inchlik,
1
ICH o Uzbekis an. P o e bs and Sayings. (n.d.) 01.04
2
Wikipedia. Ko ean P o e bs (속담) . (2023). 203-209 page.
3
Rank, J. (2003). Na i e P o e bs as Condensed Cul u e and Keys o Men ali y. Global Business Languages, Vol. 6,
A icle 12. Pu de Uni e si y.
4
Gogohanguk. Ko ean P o e bs (속담). (2021). Gene Aw
142
huzu . Maʼno a gʻoya jiha dan oʻxshashlikla : 1) İkkala maqolda ham hayo dagi
mashaqqa li mehna yoki qiyinchilikla dan keyin alba a yaxshi na ija boʻlishi
aʼkidlangan. 2) Ha ikkisi ham odamni sab li a ba doshli boʻlishga undaydi. 3)
Oʻzbek a ko eys madaniya ida ham “qiyinchilik – sino , sab esa bax ga el u chi
yoʻl” degan qa ash ma jud. Ko eyscha maqokda asosan “qiyinchilikning ugashi”
aʼkidlanadi. Yaʼni azobla ugashi bilan oha oʻzi keladi. Oʻzbekcha maqol esa “
mehna qilish za u ligini” ochiq koʻ sa adi. Yaʼni, mehna qilgan odam alba a oha
opadi.
II. “티끌 모아 태산”
1
. Oʻzbek ilida esa “Toma oma koʻl boʻlu ” maqoliga
oʻgʻ i keladi. Lugʻa iy maʼnosi: 트끌 – chang, juda kichik na sala , 모아 – yigʻsang,
태산 – ka a ogʻ ( Xi oydagi mashhu Taesan ogʻi), oma – su omchisi, koʻl – ka a
su ha za.
Maʼno a gʻoya jiha dan oʻxshashlikla : 1) Ikkala maqolda ham, kichik na sala
yigʻilib, ka a na ija be adi degan hayo iy haqiqa i odalangan. 2) Ha ikkisi ham
insonni ejamko likka, sab a izchillikka undaydi. 3) Ko eya a oʻzbek madaniya ida
ham “kichik qadamla ka a mu a aqiya ga el adi” degan ushuncha muhim oʻ in
u adi. Ko eyscha maqolda asosiy ob az chang a ogʻ. Bu as i o qali “juda a zimas
na sala ning yigʻilishi ham ka a na ijaga olib keladi” degan maʼno aʼkidlanadi.
Oʻzbekcha maqolda esa, omchi a koʻl ob aziga asoslangan. Su oʻzbek xalq hayo ida
dehqonchilik, sugʻo ish, hosil kabi juda muhim boʻlganj uchun u o qali, “doimiy sab ”
gʻoyasi i odalanadi.
III. “콩 심은 데 콩 나도 팥 심은 데 팥 난다”. Oʻzbek ilida esa “Nima eksang,
shuni oʻ asan” maqoliga oʻgʻ i keladi. Lugʻa iy maʼnosi: 콩 – lo iya, 심 – eksang, 팥
– noxa , 나다 – chiqadi, oʻ moq – hosilni yigʻib olmoq. Maʼno a gʻoya jiha dan
oʻxshashlikla : 1) Ikkala maqolda ham, ha bi inson qilgan ishi, qilgan amali yoki
anlo ining na ijasini koʻ adi. 2)Yaxshi ish qilsa - yaxshi na ija, yomon ish qilsa –
yomon na ija boʻladi. Bu maqolda sabab – na ija bogʻliqligi a adola li hayo qonuni
i odalanadi. 3) Ko eyscha maqolda asosiy ob az lo iya a noxa . Bu o qali “inson nima
qilsang na ijasi ham shuning me asi boʻladi” degan maʼno aʼkidlanadi. Oʻzbekcha
maqolda esa, “ kelajaging hozi gi ishla ingga bogʻliq ”degan maʼnola da qoʻllaniladi.
IV. “구슬이 서 말이라도 꿰어야 보배다”.
2
Oʻzbek ilida esa, “Mehna
qilmasang, na ijasi boʻlmaydi” maqoliga oʻgʻ i keladi. Lugʻa iy maʼnosi: 구슬 –
ma a id, 서 말이 – juda koʻp, 꿔 - ipga izmoq, 보배 -xazina . Maʼno a gʻoya
jiha dan oʻxshashlikla : 1) Ikkala maqolda ham, mehna ning ahamiya ini aʼkidlaydi.
2) Insonsa bilim a qobiliya boʻlsa ham , uni mehna o qali amalda qoʻllamasa, undan
oyda yoʻq. 3) Ko eyscha maqolda asosiy ob az ma a id. Yaʼni “ma a id koʻp boʻlsa
ham, uni ipga izsanggina xazina boʻladi”. Oʻzbekcha maqolda esa, “mehna siz hech
qanday yu uq boʻlmasligini” aʼkidlaydi.
1
한국어 속담 한자성어 (2015) 17 be 011
2
한국어 속담 한자성어 (2015) 74 be 094
143
V. “전 리 길도 한 걸음부터”. Oʻzbek ilida esa, “Ka a ishla kichik
qadamla dan boshlanadi” maqoliga oʻgʻ i keladi. Lugʻa iy maʼnosi: 전 – ming, 길 –
yoʻl, 한 – bi , 걸음부터 – qadamdan. Maʼno a gʻoya jiha dan oʻxshashlikla : 1) Ikkala
maqol ham, boshlash muhim ekanligini angla adi. 2) Ha ikkisi ham maqsad sa i sab
bilan da om e ish ke akligi ilga i su ilgan. 3) Ko eyscha maqolda “ming chaqi im yoʻl
bosish uchun ham bi qadamni ashlash ke ak” deb aʼkidlanadi. Oʻzbekcha maqolda
esa, “ka a ishla ham kichik ishla dan boshlanadi” deb aʼkidlaydi.
VI. “참으면 복이 온다”
1
. Oʻzbek ilida esa, “Sab ning agi sa iq ol in” maqoliga
oʻgʻ i keladi. Lugʻa iy maʼnosi: 참 – sab , 복 – bax , 오다 – kelmoq, agi – oxi i.
Maʼno a gʻoya jiha dan oʻxshashlikla : 1) Ikkala maqol ham, sab ning na ijasi yaxshi
boʻlishini aʼkidlaydi. 2) Ha ikkisi ham sab ning na ijasini xudiki ol inga
qiyoslashgan. 3) Ko eyscha maqolda, “ sab ning oxi ida bax keladi” deb ay iladi.
Oʻzbekcha maqolda esa “ sab ning oxi ini ol indek qad lanadigan na ija be adi” deb
aʼkidlanadi.
VII. “돌다리도 두들겨 보고 건넌다”
2
. Oʻzbek ilida esa, “Shoshgan qochadi,
sab qilgan ye adi” maqoliga oʻgʻ i keladi. Lugʻa iy maʼnosi: 돌 – osh, 다리 –
koʻp ik, 두들겨 – aqilla ib koʻ , 건너다 – kesib oʻ moq. Maʼno a gʻoya jiha dan
oʻxshashlikla : 1) İkkala maqolda ham, shoshqaloqlikning yomon oqiba ini koʻ sa adi.
2) Ha ikkisida ham “ishni shoshmasdan qilish ke akligini, sab a eh iyo ko lik bilan
ham yaxshi si a ga ham yaxshi na ijaga e ishiladi” degan maʼno ilga i su ilgan. Yaʼni
ha ishni sinab, oʻylab ko ib baja sang, manzilingga ye ib olasan.
VIII “세 번 꺽어야 대나무다”
3
. Oʻzbek ilida esa, “Sino la dan oʻ gan
odamgina pishadi” maqoliga oʻgʻ i keladi. Lugʻa iy maʼnosi: 세 – 3, 번 – ma a, 꺽다
– bukmoq, 대나무 – bambuk, pishmoq – chidamli. Maʼno a gʻoya jiha dan
oʻxshashlikla : 1) İkkala maqolda ham, sino a qiyinchilikning ahamiya ini
koʻ sa gan. 2) Ha ikkisida ham sino la siz mus ahkam yoki ye uk boʻla olmasligi
haqida ay ilgan. Yaʼni “insonni kamolo ga olib bo adigan na sa – sino a sab bilan
yengib oʻ ilgan qiyinchilikla ” deb aʼkidlanadi
XULOSA. “고생 끝에 낙이 온다”– koʻp oq sab ga u gʻu be adi. “Mehna ning
agi oha – koʻp oq mehna a ha aka ga u gʻu be adi. Ammo ikkisi ham bi maʼnoda:
“ Qiyinchilikdan kwyin oha , mehna dan keyin bax boʻladi” degan hayo iy hikma ni
i odalaydi.
“티끌 모아 태산” - İkkala maqol ham.bi xil gʻoyani i odalaydi: “Kichik
na sala ni eʼ ibo siz qoldi ma, ula ni oʻplasang, ka a na ija boʻladi. Fa qi shundaki,
ko eyscha ibi a ogʻ a chang ob aziga, oʻzbekcha ibo a esa su a omchi ob aziga
asoslanadi.
1
한국어 속담 한자성어 (2015) 17 be 011
2
한국어 속담 한자성어 (2015) 18 be 014
3
한국어 속담 한자성어 (2015) 33 be 035
144
“콩 심은 데 콩 나도 팥 심은 데 팥 난다”- maqoli bizga shuni esla adiki, hayo ga
qanday ish qilsak, qanday niya a mehna qilsak, na ijasi ham shunga ya asha boʻladi.
Yaxshi niya , halol mehna a yaxshi xulq – yaxshi na ija a ba aka kel i adi. Yaʼni
“mehna qilgan inson oʻz hosilini koʻ adi, niya qilgan na sasiga ye adi” degan hayo iy
haqiqa ni xulosa qilsak boʻladi.
“구슬이 서 말이라도 꿰어야 보배다” – bu maqolda shunday hayo iy haqiqa
bo : odamda bilim qobiliya yoki imkoniya la koʻp boʻlsa ham, aga ula mehna a
amaliyo bilan bi lash i ilmasa, oyda be maydi. Yaʼni mehna qilmasang, na ijasi
boʻlmaydi.
“전 리 길도 한 걸음부터” – bu maqolda shunday hayo iy haqiqa bo : “ ha
qanday yu uqning kali i – kichik qadamla dan boshlanadi” deb aʼkidlaydi. “참으면
복이 온다” – bu maqolda shunday hayo iy haqiqa bo : “sab qilgan odam oxi ida
yaxshi na ijaga e ishadi, bax a omadga muyassa boʻladi” degan. Yaʼni sab ning
na ijasi alba a omadli ugaydi.
“돌다리도 두들겨 보고 건넌다” – bu maqolda shunday hayo iy haqiqa bo : ha
qanday ishni shoshmasdan, ekshi ib, eh iyo ko lik bilan qilish ke ak. Ha o
mus ahkam koʻ inadigan na sa ham, sinab koʻ ilmasa, xa o boʻlishi mumkin. “세 번
꺽어야 대나무다” – bu maqolda shunday hayo iy haqiqa bo : inson hayo da koʻplab
qiyinchilik a sino la dan oʻ ishi ke ak. Faqa sino la dan oʻ gan insongina chinakam
kuchli a pishiq boʻladi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Kim, Seon Jeong; Kim, Sung-soo; Lee, So-hyeon; Jung, Jae-young. Li ing
Ko ean Language wi h P o e bs. Language Plus.
2. Kim, Yong-chol (compile ). P o e bs, Eas and Wes : An An hology o
Chinese, Ko ean, and Japanese Sayings wi h Wes e n Equi alen s. Hollym, 1998.
3. Seon Jeong Kim. Li ing Ko ean Language wi h Chinese P o e bs. Language
Plus.
4. Min Jin-young, Pa k So-young, Lee Jee-yoon. 1000 Key Ko ean Idioms and
P o e bs. 다락원 Da akwon, 2022.
5. Jeyseon Lee; Youseon Lee. Essen ial Ko ean P o e bs: 200 P o e bs o
Upg ade You Ko ean (
속담을
알면
한국어가
쉬워진다
). Kong & Pa k, 2021.
6. Won Eun Young; Lee Kyung-a. Lea n Ko ean h u Idioms and P o e bs.
CHAM Ko ean.
7. 한국어 속담 한자성어.2015.
