144
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
ASIKAGA SYOGUNLIGI DAVRIDA YAPONIYANING XITOY VA KOREA
BILAN IQTISODIY ALOQALARI
E gasho a Musha a
O’zbekis on Milliy Uni e si e i
Jahon a ixi ka ed asi II ku s magis an i
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17732257
Anno a siya: Ushbu maqolada XIV as ning ikkinchi ya mida Sha qiy Osiyodagi muhim
siyosiy o‘zga ishla , Asikaga syogunligi da idagi Yaponiyaning Xi oy a Ko eya bilan sa do-so iq
aloqala ining iklanishi, ushbu d la la o‘ asidagi asosiy o a la almashinu i, “Vako”la a ula ning
aoliya i xususida so‘z yu i iladi. Shuningdek, maqolada sa do aloqala ida alohida shaxsla , xususan
Hosaka a, Ouchi, So klanla i a Sakai shah idagi sa doga la ning o‘ ni a oli, yi ik sa do uyla i
haqida ma’lumo la kel i ilgan.
Kali so’zla : Asikaga Yoshimi su, “Vako”, sa do uyla i, Uch o olning akosi, kangoboyeki,
kango u, Van I un, Zhu Yuanzhang, “Van”.
XIV as ning ikkinchi ya mida Sha qiy Osiyoda muhim siyosiy o‘zga ishla yuz be di: Xi oyda
mo‘g‘ulla ning Yuan sulolasi ag‘da ilib, Min sulolasi hokimiya epasiga keldi, Ko eyada sulola iy
almashinu sodi bo‘ldi, Yaponiyada esa Asikaga syogunligi ashkil e ildi. Sha qiy Osiyoda dengiz
sa dosining gullab-yashnashi boshlandi.
XV as dan boshlab sa do asmiy diploma ik munosaba la izimiga ki i ila boshlagan a
Yaponiya uzoq ana usdan so‘ng Xi oy a Ko eya bilan asmiy aloqala ni iklay boshladi
1
.
1368-yilda Zhu Yuanzhang mo’g’ulla dan Xi oyni ozod qilib, yangi impe a o deb e’lon
qilingandan so‘ng, shu yilning oxi la ida o‘z elchila ini Annam, Champa, Ko eya a Yaponiyaga
yubo gan a Min sulolasining ba po e ilganligini ma’lum qilgan. Min impe iyasi ashqi siyosa ining
ma ku asiga ko‘ a, u o‘zini «Ma kaziy da la » deb hisoblab, a o ini «yo oyi xalqla » o‘ ab olgan
edi. Ushbu «yo oyi xalqla dan» Xi oyga i oa e ishla i a soliq o‘lashla i ke ak edi. Buning e aziga
ula bilan sa do a so g‘ala almashishiga uxsa be ila edi.
Asikaga sulolasining iq isodiy qud a i asosan impe a o poy ax iga yaqin joylashgan ye la idan
ibo a edi. Shu sababli ula mamlaka bo‘ylab uch aydigan yi ik mulkdo la -daimyola oilala idan
bi i bo‘lgan. Ammo siyosiy hukm onlikni aqa ye egaligi asosida ushlab u ish imkonsiz edi.
Shuning uchun ula boshqa yi ik uyla singa i sa doni monopollash i ishga ha aka qildi. Sa doning
i ojlanishi, mamlaka ga Xi oy angala ining ki ib kelishi a pul aylanmasining kengayishi na ijasida
Yaponiya pulga asoslangan xo‘jalikka o‘ moqda edi. Siyosiy ma qeidan oydalangan Ashikaga
Takaudzi mamlaka iq isodiyo ini yaxshilash maqsadida Kio odagi Ten u iboda xonasiga Xi oyga
kemala yubo ishga uxsa be adi. O‘sha da da yapon mahsulo la i, ayniqsa qilichla a
ol ingugu ga alab ka a bo‘lganligi sababli, Ten u iboda xonasining sa do aoliya i na aqa
monas i ning o‘ziga, balki bu un uzumga oyda kel i gan. Bu no asmiy sa do Xi oyda mo‘g‘ulla
sulolasi qulagandan so‘ng o‘x a ilgan. Asikaga Takaudzi Xi oy angala ining mamlaka ga ki ib
kelishi, yig‘ilishi a aylanmasi uchun bo kuchini sa ladi
2
. Uning o isla i ham shu siyosa ni da om
e i dila . Ula siyosiy himoya ko‘ sa gan a sa doda monopoliyaga ega bo‘lgan ob o‘li sa doga la
bilan yaqin aloqala ni saqlab, moliya iy yo dam e aziga siyosiy a’si ini saqlab qoldila a
1
Сахарова Е.Б. Внешние связи Японии с Китаем и Кореей в эпоху Муромати. / Японские исследования, 2023,
№4: c19
2
Настенко И.А. (ред.) История Японии/ М.: Русская панорама, 2006, c438
145
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
a is ok a ik hayo ni da om e i dila . Mu omachi baku u, shuningdek yi ik iboda xonala a ay im
daimyola Xi oyga sa do kemala ini yubo ib, mis angala olishga umid bog‘laganla
3
.
Ame ikalik adqiqo chi Van I un Mu omachi da idagi yapon-xi oy munosaba la ini uch
bosqichga aj a adi: Bi inchi bosqich (1369-1403), ikkinchi bosqich (1404-1419), uchinchi bosqich
(1432-1549)
4
.
Bi inchi bosqich munosaba la ni iklashga u inish a mu a aqqiya siz na ijala bilan
izohlanadi. 1380-yilda Asikaga Yoshimi su asmiy aloqala ni iklash maqsadida Xi oyga elchi
yubo adi
5
. Bi oq Yaponiyaning dengiz qa oqchila i- akoning Xi oy a Ko ea iq isodiga ye kazgan
za a i a o’zini assal deb an olmagani u ayli, Xi oy hukuma i bu elchilik gu uhini qabul qilmadi.
XIV as oxi ida baku u Xi oy a Ko eya hududla iga hujum qilgan akola ga qa shi cho a ko‘ di,
na ijada 1401-yilda Xi oy bilan diploma ik munosaba la iklandi. Ushbu elchilikka ohib Soa
boshqa di.
Ikkinchi bosqich li senziyali sa do da i hisoblanadi. 1403-yilda Asikaga Yoshimi su o’zini
assal deb an olgandan so’ng bu bosqich boshlandi
6
. 1404-1547 yilla o alig‘ida Xi oyga umumiy
84 kemadan ibo a 17 a elchila gu uhi yubo ilgan. Yaponiyadan Xi oyga yelpig’ich, mis, kumi ,
ol in, kamonla , Xi oydan Yaponiyaga esa mis pulla i, ipak, ki obla , do i-da monla a boshqa
mahsulo la olib kelina edi
7
. Yaponla aqa Ningbo po iga kelishi mumkin edi. Ushbu li senziyala
yapon a ixshunosligida «kango u» yoki «kangoboyeki»-« ekshi ish a asdiqlash yo lig‘i» deb
a aladi. Rasmiy munosaba la ni iklash maqsadida Asikaga syogunla i sa do man aa la i uchun
Yaponiya ma qeyini bi oz pasay i ishga majbu bo‘ldila . Da la la a o sa do Yaponiya omonidan
Xi oyga opshi ilgan «so g‘a» a «soliq» asosida amalga oshi ila di. Bi oq, Yaponiya a Xi oy
o’ asidagi aloqala uzoqqa cho’zilmadi. Bunga Xi oy ashqi siyosa idagi o’zga ishla a Yaponiya
syogunla ining xalqa o munosaba la ga u licha qa ashla i sabab bo’ldi. 1411-1419 yilla da
Yoshimo o Xi oy bilan aloqala ni uzadi. 1394-yilda 9 yoshda syogun bo’lgan Yoshimo o amalda
hokimiya ga ega bo’lmay, bu azi ani ohiblikni qabul qilgan Yoshimi su baja a edi. Shuning uchun
Yoshimo oga boshqa u izimini o‘z qo‘liga olish uchun aq ke ak bo‘lgan.
Yoshimo o Xi oy elchila ini uch ma a qabul qilishdan bosh o gan a ula ga poy ax Kio oga
bo ishga uxsa be magan (1411, 1417 a 1419 yilla da). XV as ning o‘ ala ida Xi oyning Yaponiya
da la ini assal mamlaka si a ida qabul qilish siyosa iga qa shi qa ’iy munosaba kuchaygan. Bu
ja ayon yapon milla ining o‘zligini anglashi a sin o a’limo ining i ojlanishi bilan bog‘liq edi. XV
as ning 40-yilla ida Min sulolasi hukuma la i aol ashqi siyosa ni o‘x a ishga qa o qilishdi. Bunga
sabab si a ida Xi oyda esu sla ning kamayishi a shimol-g’a bdan kelayo gan yangi xa edi. Shu
bilan bi ga, ayni pay da Yaponiyada ham “Sengoku jidai” (“U ushayo gan iloya la da i” yoki
“Ichki eodal u ushla da i”)da i kechayo gan edi.
Uchinchi bosqichda syogun Yoshino i (1429–1441) Min sulolasi bilan munosaba la iklaydi.
Tashabbus Xi oy impe a o i Syuan Tszun (1425–1435) omonidan ilga i su ilgan. Impe a o
inchlikpa a siyosa yu i ib, Yaponiyaga nisba an yaxshi qo‘shnichilik munosaba la ini qay a
iklashni ha aka qilgan. 1433-yilda baku u, Shokokudzi iboda xonasi a bi gu uh daymyola
3
Zola. J. Medie al Japan Th ough A : Samu ai Li e in Medie al Japan./ P og am o Teaching Eas Asia, Uni e si y o
Colo ado Boulde . 2008, p12
4
Сахарова Е.Б..Внешние связи Японии с Китаем и Кореей в эпоху Муромати…/ Японские исследования, 2023,
№4. C20
5
Османов Е. М. Особенности внешней политики Японии в XII середине XVI в // Вестник науки образования.
2015, с.45.
6
Henshall K. G. A His o y o Japan: F om S one Age o Supe powe . /Basings oke (Buyuk B i aniya): Palg a e
Macmillan, 2004. p41
7
Стрельцова.Д.B. История Японии. /Аспект пресс. – Москва, 2018, c131
146
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
omonidan moliyalash i ilgan uch kemadan ibo a elchilik missiyasi Xi oyga jo’na iladi. Endilikda,
elchilik yubo ishda na aqa baku u, balki, yi ik iboda xonala , ziyo a gohla , daymyola a sa oy
a is ok a la i, keyinchalik esa Xaka a a Sakai sa doga la i ham ish i ok e a boshlaydila
8
.
Yaponiyadan asosan ol ingugu , mis, simob, qu ol (qilich, nayza, zi h), buklama yelpig‘ichla ,
laklangan buyumla , yog‘och, bo‘yoqla ekspo qilingan. Xi oydan esa mis angala , xom ipak, ipak
ma ola , pax a ma ola , do i o o‘simlikla , shaka , ke amika a chinni buyumla , b onza buyumla ,
ki obla a asmla impo qilingan.
Ko ea bilan munosaba la ham bi muncha mu akkab edi. Sababi, ako ko ea kemala ini ham
inch qo’ymas edi. Vako gu uhla i asosan yaponla dan ashkil opgan deb hisoblangan, bi oq ula ning
aniq a kibi haqida ma’lumo yo’q. Ko eyada “Uch o olning akosi” degan ibo a ma jud bo‘lib, bu
eh imol Tsushima, Iki o olla i a Hizen iloya idagi Ma suu a min aqasini naza da u gan
9
. Bu
hududla ning asosiy qismi og‘li zona bo’lgani uchun, ula o‘z-o‘zini a’minlaydigan ag a iq isoddan
mah um bo’lishgan. Na ijada, aholi dengizdan i ikchilik qilishga majbu bo‘lgan. Bundan ashqa i,
Inland dengizi (Shimonoseki yaqinida)dan chiqqan yapon qa oqchila i ham Ko eyaga hujumla da
ish i ok e gan bo‘lishi mumkin. Ko eysla a yapon bo‘lmagan boshqa xalqla ham bu
alonchilikla da qa nashgan. Ba’zan ko eysla ham yapon qiyo asida alonchilik qilgan, bu esa ako
aoliya ining kengayishiga sabab bo‘lgan. Ma’lumo la ga ko’ a, 1393-1407 yilla da Ko ea
qi g’oqla iga 61 ma a akola hujum uyush i gan
10
.
1443-yilga kelib esa, Yaponiya a Ko eya o‘ asida sa do huquqini mus ahkamlo chi
sha noma uzildi. Bi oq Yaponiya a Ko ea sa do munosaba la i Xi oy a Yaponiya
munosaba la idan a q qilgan. Bi inchidan, Xi oy bilan sa doda asosiy monopoliya baku uda bo’lsa,
Ko ea bilan sa do aloqala ini mahalliy eodalla mus aqil a ishda yo’lga qo’ya olganla . Ikkinchidan
esa, Yaponiya Ko eani o’zidan pas da deb bilgan. Shuning uchun Ko ea bilan munosaba la da
o’zla ining ismla ining oldidan “Minamo o” a amasini qo’shib ishla ishgan. Chunki, “Van” a amasini
ishla sala Ko ea ham bu un onni olgani u ayli eng da ajada bo’lib qola edila . Shunday bo’lishiga
qa amasdan. Yaponiya a Ko ea o’ asidagi sa do aloqala i ancha aol bo’lgan. Ko ea manbala ida
1404-1563 yilla o alig‘ida baku u omonidan yubo ilgan 60 dan o iq a 1366-1590 yilla o alig‘ida
Ko yo (918–1392) a Choson sulolala i omonidan Asikaga syogunla iga yubo ilgan 20 dan o iq
elchilik qayd e ilgan. Choson bilan asmiy diploma ik aloqala 3-syogun Yoshimi su da ida, 1404-
yilda, ya’ni u « an» un onini olganidan keyin iklandi. Ana shu aq dan boshlab Yoshimi su o‘z
mak ubla ini Chosonga «Yaponiya ani» nomidan yubo adigan bo‘ldi
11
. Yaponiya kemala i
Ko eyaga yo‘l olganda maxsus hujja la ga ega bo‘lishla i sha edi. Ushbu hujja la ni be ish
monopoliya si a ida Tsusima o olidagi So klaniga be ilgan edi. Ko eadan pax a, ipak a kanopdan
ayyo langan ma ola , buddis su ala i a buddis ma osim anjomla i, yo‘lba s a leopa d e ila ini,
ko eys gilamla i, jinseng a asal, Yaponiyadan esa mis, ol ingugu , qilich a ka lanadigan xu mo
yelpig’ichla i ekspo qilingan.
Ko eya a Xi oy bilan bi qa o da, Yaponiya Ryukyu a xipelagi bilan ham sa do aloqala ini
olib bo di. (1429-yilda ushbu hududda yagona da la ashkil opdi.) Yaponiya bilan Ryukyu
o‘ asidagi ilk munosaba la 1414-yilda boshlangan.
8
Сахарова Е.Б. Внешние связи Японии с Китаем и Кореей в эпоху Муромати. …/ Японские исследования, 2023,
№4. с.23
9
Hall, J. W. Toyoda. T. Japan in he Mu omachi Age. /Be keley, Los Angeles & London: Uni e si y o Cali o nia P ess.
1977, p162
10
Османов Е. М. Особенности внешней политики Японии в XII – середине XVI в./Вестник науки и
образования. 2015. № 8(10).c 49
11
Сахарова Е.Б. Внешние связи Японии с Китаем и Кореей в эпоху Муромати... с.28.
147
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
Xulosa qilib ay ganda, Asikaga syogunligi da ida ashqi sa do aloqala ba qa o bo’lmagan.
Bunga Аsikaga syogunla ining Yaponiya bilan munosaba la dagi qa ashla ining u lichaligi,
ma kaziy boshqa u ning zai ligi, yi ik sa do uyla i o’ asidagi nosog’lom aqoba , XV as ning
o’ ala ida esa Xi oy chega ala idagi yangi xa a Yaponiyadagi “Sengoku jidai” da i sabab
bo’lgan. Yaponiyadan olib ke iladigan asosiy mahsulo mis, ol ingugu , yelpig’ich a ang bo’lsa,
Xi oydan shoyi, ipak, do i-da mon, chinni buyumla bo’lgan. Ko eadan pax a, ipak a kanopdan
ayyo langan ma ola , buddis su ala i a ma osim anjomla i olib kelingan. Yaponiyaning Ko ea
bilan munosaba la i Xi oy bilan munosaba la idan a q qilgan. Yaponiya Xi oyni o’zidan yuqo i deb
hisoblasa, Ko eani o’ziga eng ko’ magan. Xi oydan Yaponiyaga olib kelingan buyumla ichida eng
e’ ibo lila i Min impe a o i omonidan syogunga so g‘a qilingan hadyala edi. Bu hadyala a kibiga
kumush quyma angala , kam oq miqdo da yuqo i si a li ipak ma ola , shuningdek sopol, b onza
buyumla i, b oka ma ola a u li san’a buyumla i ki gan. Xususiy sa doga la esa Xi oydan ipak
ma ola , pax a, kanop, a makopeya (do i o moddala ), shaka , chinni buyumla , ki obla , xa o lik
anjomla i, lak buyumla a boshqa o a la ni olib kelishgan. Bu da dagi sa do aloqala i Yaponiya
uchun bi inchi na ba a ichi bozo in a uzilmasini yaxshilagan, huna mandchilik a ishlab chiqa ish
u ojlangan, yi ik huna mandchilik a sa do ma kazla i ujudga kelgan, bojxona a uxsa nomala
o qali syogunlik ka a da omad ko’ gan.
Adabiyo la , Re e ences, Литературы:
1. Стрельцова Д. В. История Японии./ Москва: Aспект пресс, 2018, 592 c
2. Османов Е. М. Особенности внешней политики Японии в XII – середине XVI в // Вестник
науки и образования № 8(10). 2015, 45-50c
3. Сахарова Е.Б. Внешние связи Японии с Китаем и Кореей в эпоху Муромати. /Японские
исследования. 2023, 18-32c
4. Ермаченко.И.С. Торговцы маслом святилища ива симидзу. Межрегиональная торговля в
средневековой Японии. 191-196c
5. Настенко И.А. (ред.) История Японии . /М.: Русская панорама. 2006, 499 c.
6. Китагава Д.М. Религия в истории Японии. / Санкт-Петербург Наука, 2005. 596 c.
7. Hall J. W. Toyoda T. Japan in he Mu omachi Age./ Be keley, - Los Angeles & London:
Uni e si y o Cali o nia P ess. 1977, 376p.
8. Zola. J. Medie al Japan Th ough A : Samu ai Li e in Medie al Japan. /P og am o Teaching
Eas Asia, Uni e si y o Colo ado Boulde . 2008, 15c.
9. Ледяйкин В.И. Cравнение феодальной раздробленности в Японии и на руси // Bестник
магистратуры. 2021, № 11-2 (122) 65-67.
