152
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
FAYZULLA XO‘JAYEV – MILLIY UYG‘ONISH DAVRINING YETUK
ISLOHOTCHISI
Ro‘ziye a Mohicheh a Rus am qizi
Deno adbi ko lik a pedagogika ins i u i alabasi
E-mail: [email p o ec ed]
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17732337
Anno a siya: Ushbu maqolada XX as boshla ida Tu kis onda shakllangan jadidchilik
ha aka ining yi ik namoyandala idan bi i — Fayzulla Xo‘jaye ning isloho chilik aoliya i ahlil
e iladi. Unda mualli ning jadidchilik g‘oyala ini a g‘ib e ish, xalqni ilm-ma’ i a a a aqqiyo sa i
ye aklash yo‘lidagi xizma la i yo i ilgan. Maqolada Xo‘jaye ning a’lim izimini isloh qilish, milliy
mak abla ochish, ma buo a nash iyo ishla ini i ojlan i ish, ayolla e kinligini qo‘llab-qu a lash
kabi ashabbusla i alohida o‘ in olgan. Shuningdek, uning siyosiy aoliya i o qali Tu kis on
jamiya ida milliy o‘zlikni anglash, mus aqillik a yangicha dunyoqa ashni shakllan i ishdagi hissasi
ko‘ sa ib o‘ iladi. Maqola Xo‘jaye shaxsini jadidchilik ha aka ining aol a bobi si a ida yo i ib,
uning o‘z da i ij imoiy-siyosiy ja ayonla iga qo‘shgan beqiyos hissasini ilmiy-naza iy jiha dan
asoslaydi.
Kali so’zla i: Isloho , Tu kis on, milliy uyg‘onish, a’lim izimi, yangi mak abla , ma buo , siyosiy
aoliya , a aqqiyo , milliy g‘oya, yangilanish.
Anno a ion: This a icle analyzes he e o mis ac i i y o Fayzulla Khodjae , one o he
p ominen ep esen a i es o he Jadid mo emen ha eme ged in Tu kes an a he beginning o he
20 h cen u y. I highligh s his e o s in p omo ing he ideas o Jadidism and leading he people owa d
educa ion, enligh enmen , and p og ess. The a icle emphasizes Khodjae ’s ini ia i es in e o ming
he educa ion sys em, es ablishing na ional schools, de eloping he p ess and publishing ac i i ies,
and suppo ing women’s emancipa ion. In addi ion, his con ibu ion o he o ma ion o na ional
iden i y, independence, and mode n wo ld iew in Tu kes an socie y h ough his poli ical ac i i y is
discussed. The a icle p esen s Khodjae as an ac i e igu e o he Jadid mo emen and scien i ically
subs an ia es his in aluable con ibu ion o he socio-poli ical p ocesses o his ime.
Keywo ds: Re o m, Tu kes an, na ional awakening, educa ion sys em, new schools, p ess, poli ical
ac i i y, p og ess, na ional idea, enewal.
Аннотация: В данной статье анализируется реформаторская деятельность Файзуллы
Ходжаева — одного из видных представителей джадидского движения, сформировавшегося в
Туркестане в начале XX века. Освещаются его усилия по распространению идей джадидизма,
просвещению народа и продвижению его к знаниям и прогрессу. В статье рассматриваются
инициативы Ходжаева по реформированию системы образования, открытию национальных
школ, развитию печати и издательского дела, а также поддержке женского равноправия.
Кроме того, показан его вклад в формирование национального самосознания, независимости
и нового мировоззрения в обществе Туркестана через политическую деятельность. Статья
раскрывает личность Ходжаева как активного деятеля джадидского движения и научно
обосновывает его неоценимый вклад в социально-политические процессы своего времени.
Ключевые слова: Реформа, Туркестан, национальное возрождение, система
образования, новые школы, печать, политическая деятельность, прогресс, национальная идея,
обновление.
Ki ish: XX as boshla ida Tu kis on o‘lkasida ilm, ma’ i a a a aqqiyo ga in ilish kuchaygan
bi pay da jadidchilik ha aka i shakllandi. Ushbu ha aka ning maqsadi — xalqni jahola dan chiqa ish,
eski uzumni isloh qilish a zamona iy a’limni jo iy e ish edi. Shu ja ayonda Fayzulla Xo‘jaye
Buxo o jadidla ining eng aol a a’si li akilla idan bi iga aylandi. U xalqni uyg‘o ish, bilimga
153
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
cho lash, milliy o‘zlikni iklash yo‘lida idoko ona xizma qildi. Fayzulla Xo‘jaye ning jadidchilik
aoliya i, eng a alo, a’lim izimini isloh qilishdan boshlandi. U eski usuldagi mad asala ning
o‘ niga yangi, dunyo iy anla ni o‘qi adigan mak abla ashkil e ishni yoqladi. Uning ashabbusi
bilan Buxo oda ko‘plab yangi usul mak abla i ochildi, yoshla o‘qishga, sa od chiqa ishga undadi.
Shuningdek, u ayolla a’limi a e kinligini ham qo‘llab-qu a lagan. O‘sha da da bu g‘oyala juda
dadil a yangilik edi. Xo‘jaye ayolla ni jamiya ning eng huquqli a’zosi si a ida ko‘ ishni is agan,
ula ning o‘qish a ishlash huquqini himoya qilgan. Fayzulla Xo‘jaye (1896-yil 1-ap el – 1938-yil
13-ma ) — o‘zbek xalqining buyuk ma’ i a pa a i, siyosiy a bobi a jadidchilik ha aka ining yi ik
namoyandala idan bi idi . U Buxo o shah ida boy sa doga oilasida ug‘ilgan. Yoshligidan ilmga,
yangi bilim a madaniya ga ka a qiziqish bilan qa agan. U das lab Buxo oda eski mak abda ahsil
olgan, keyinchalik esa us- uzem mak abida o‘qigan. Shu ye da u o‘sha da ning ilg‘o g‘oyala i —
yangilik, a aqqiyo , e kinlik, milliy uyg‘onish g‘oyala i bilan anishadi. Bu esa uning dunyoqa ashini
ubdan o‘zga i ib, jadidchilik yo‘lini anlashiga sabab bo‘lgan. Buxo oi sha i qadim as la dan be i
ilm beshigi, a’lim a a biya o‘chog’i bo‘lib kelgan. Eng qadmgi da la dan o hozi gi kunga qada
ilm-ma’ i a sohasida ye akchila qa o idan ushgani yo‘q. Bu zaminda ne-ne allomala , olimla a
ma’ i a li kishila ye ishib chiqishgan. Bula ga Imom al-Buxo oiy, Abu Ali ibn Sino, kabi qadim
ajdodla imiz, F.Xo‘jaye , Fi a , Qo i Yo‘ldosh Po‘la o , S.Ayniy kabi jadid ma’ i a pa a la ini
ham misol qilib kel i ishimiz mumkin.
1
Ana shu muhi da shakllangan yangi da ziyolila i xalqni
uyg‘o ish, yangilanish, e kin ik lash a a aqqiyo yo‘lida xizma qilgan. Ula jadidchilik g‘oyala ini
ilga i su ib, milla ni ma’ i a a zamona iy bilimla sa i ye aklagan idoyi insonla si a ida a ixda
o‘chmas iz qoldi ganla .
Asosiy qism: Yosh buxo olikla a xi alikla ham o’z mamlaka la ini qoloqlikdan chiqa ish a
a aqqiyo yo’liga ki gizish uchun ku ashdila . Bu yo’lda ula Tu kis on jadidla ining g’oyala iga
ayandila . Behbudiy ula uchun g’oya iy ahnamo hisoblana edi. O’zla ining ij imoiy-siyosiy
ejala ini Behbudiy maslaha iga amal qilgan holda uza dila . Bi oq Buxo a a Xi a jadidla ining
aoliya i eodal-xonlik uzumi hukm onlik qilgan sha oi da o’ di. Bu hol buxo olik a yosh xi alikla
ha aka ining siyosiy das u la ini o’ziga xos xususiya la ini belgila edi. 1917 yil Fe al inqilobining
a’si i os ida yosh buxo ilik a yosh xi alikla ning siyosiy aoliya i ancha jonlanib bo di. Yosh
buxo olikla ni ami ning cheklanmagan hokimiya ini cheklash alabla i bilan chiqa boshladila .
2
1917-yil Fe al inqilobining a’si i os ida Ma kaziy Osiyoda milliy uyg‘onish ja ayonla i yanada
aollashdi. Ayniqsa, Buxo o ami ligi a Xi a xonligida aoliya yu i gan “Yosh buxo olikla ” a
“Yosh xi alikla ” ha aka la i siyosiy sahnaga aol ki ib keldi. Ula ning asosiy maqsadi — ma jud
mu laq mona xiya izimini isloh qilish, xalqni zamona iy ma’ i a , adola a kons i u siya iy
boshqa u asosida yashashga olib chiqish edi. Shunday aziya yi ik jadid a bobla ini yuzaga
kelishiga olib keladi. Ula dan bi i Fayzulla Xo’jaye di , yuqo ida a’kidlab o’ ilganidek Fayzulla
Xo’jaye 1896 yil iyulida Buxo a shah ida bada la sa dago Ubaydullaxo’ja Qosimxo’ja o’g’li
oilasida ug’ilgan. O asi Rossiya a boshqa mamlaka la bilan keng miqyosda qo ako’l sa dosini olib
bo gan. Yosh Fayzulla Buxo ada oldi. 1907 yili o asi uni Mosk aga olib bo di, Fayzulla besh yil
mobaynida uy sha oi da, akli e ilgan us muallimla idan bilim oladi. Shundan so’ng u Buxo aga
1
Buxo a jadidla a ula ning ilm-ma’ i a a aqqiyo idagi o’ ni (monog a iya)
BUXORO-2023, “BUKHARA HAMD PRINT” nash iyo i Sobi o Ulug’bek G’a u o ich
2
Tu kis onda jadidchilik ha aka ini ujudga kelishi a jadid ha aka ida milliy ziyolila ning o’ ni (ilmiy maqola) ma zu
jadidila ning siyosiy a huquqiy qa ashla i
154
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
qay ib keladi a 1913 yildan jamiya ni yangilash uchun ku ash yo’liga qadam qo’yadi. U mamlaka ni
ij imoiy-iq isodiy i ojlanishida u g’unlikdan demok a ik a a aqqiyo yo’liga olib chiqishni
o’zining asosiy maqsadi qilib qo’yadi. Fayzulla Xo’jaye Buxo ada hukm su gan u g’unlikning
asosiy sababini o’sha pay da ma jud bo’lgan ami mus abidligida deb bildi;
3
unga qa shi ku ashni
buxo olikla jadidla sa ida boshladi a ez o ada uni ko’zga ko’ ingan yo’lboshchila idan bi i si a ida
anildi.
Mamlaka da ij imoiy-siyosiy a so sial-iq isodiy sha oi ni e’ ibo ga olib, Buxo o jadidla i
das labki pay la da mona xiya uzumini yo’qo ish azi asini oldinga su madila , yuqo ida isloho
o qali ami likni kapi alis ik yo’lga yo’nal i ishga in ildila .
4
Ula diniy (kon essional) mak abla
o’ niga dunyo iy yangi usuldagi, ye opacha namunadagi mak abla ni, bi qada e kin ma buo ni
ya a ish, adbi ko likni keng i ojlan i ish uchun bi on-bi huquqiy ka ola ni a’minlash, Buxo ada
yosh u kchila namunasi bo’yicha kons i u siyani ki i ishni o’z oldiga maqsad qilib qo’yishdi.
Buxo o jadidla ining 1917 yilgacha bo’lgan amaliy aoliya ni esa, keyinchalik F.Xo’jaye
a’kidlaganidek, asosan ma’ i a pa a lik – yangi usuldagi mak abla a hokazola ni ashkil e ishga
qa a ilgan edi.
5
Jadidchilik ha aka i ami likdagi xalqla man aa ini i odala di, u o’sha da da
hukm on uzumga nisba an yagona qa ama-qa shi siyosiy kuch bo’lib, Buxo o jamiya i is iqboli
yo’lini izlaydi a shu bois uning demok a ik, a aqqiypa a kay iya dagi ba cha qa lamla ni
bi lash i ishga a jipslash i di.
6
Shundan keyin jadidchila ning ha aka la ini u li xil yo’lla bilan
o’x a ish a umuman xalq o asida ommalashib ke masligini oldini olish uchun ha aka qilishadi.
Buxo oda “Ta biyayi a ol”, “Adabiyo ”, “Yangi Buxo o” kabi jamiya la ashkil e ilib, ula xalqni
bilim a zamona iy a akku sa i ye aklashda muhim o‘ in u di. Fayzulla Xo‘jaye a’kidlaganidek,
Buxo o jadidchiligining das labki bosqichida asosiy e’ ibo ma’ i a pa a lik — yangi usuldagi
mak abla , ilm- an ma kazla i a ku ubxonala ni ashkil e ishga qa a ilgan edi. Keyinchalik esa bu
ha aka siyosiy mazmun kasb e ib, yosh u kchila a’si i os ida Buxo oda kons i u sion mona xiya
g‘oyasini ilga i su ish yo‘nalishiga o‘ di. Shundan so‘ng jadidla ning aoliya i ami lik omonidan
cheklab qo‘yildi. Ula ning nash la iga senzu a o‘ na ildi, ay im aolla i qu g‘inga uch adi. Shunga
qa amay, jadidla o‘z ha aka ini o‘x a madila — xalq o asida g‘oyala ini yashi in a ishda a g‘ib
qilishni da om e i dila . Ula jamiya ni uyg‘o ish, milliy o‘zlikni anglash a mus aqillikka
ayyo lash yo‘lida ku ash olib bo dila . Sha qona qad iya la a amoilla idealla i hamda isloho la
yo’lini anlab kelgan yosh buxo olikla , shu qa o da F. Xo’jaye ning siyosiy ma qei 1917 yil
Rossiyadagi bolshe ikcha o’n a ish, xususan 1918 yil ma oyidagi Kolese ning Buxo oga qilgan
hu ujidan keyin o’zga ishga yo’l u di. Ula ga nisba an ko’ sa ilgan azyiq na ijasida Buxo o
da la iga nisba an kuch, zo’ lik ishla ib undagi siyosiy uzumni ag’da ish siyosa i ilga i su ildi.
Buxo o xalqining ub man aa la ini, undagi ij imoiy-siyosiy sha oi ini oqilona id ok e ib ish
u moqchi bo’lgan yosh buxo olikla ik i inoba ga olinmadi.
7
O’sha da da Fayzulla Xo’jaye
Buxo o Respublikasining Bosh nozi i si a ida aoliya yu i a di. Fayzulla Xo’jaye aoliya i
da omida ayniqsa, 20 yilla ning ikkinchi ya midan oki um ining oxi igacha diniy aqidala , sin iylik,
iq isodiyo , aqsimo , madaniya boshqala ni so sialis ik asosda uzish uchun aoliya olib bo adi.
3
Fayzulla Xo’jaye . Tanlangan asa la . 1- om Toshken , 1976, 314 be .
4
Buxo o jadidla haqida ushbu o’plamdagi D.A. Alimo a maqolasiga qa ang
5
Fayzulla Xo’jaye . Ko’ sa ilgan asa – 93-101 be
6
F. Xo’jaye . Fayzulla Xo’jaye hayo i a aoliya i haqida yangi mulohazala . Buxo o inqilobidaning a ixiga
ma ialla . Toshken . O’zbekis on Respublikasi Fanla Akademiyasi ,,FAN” nash iyo i. 1997. 25 be
7
F. Xo’jaye . Fayzulla Xo’jaye hayo i a aoliya i haqida yangi mulohazala . Buxo o inqilobidaning a ixiga
ma ialla . Toshken . O’zbekis on Respublikasi Fanla Akademiyasi ,,FAN” nash iyo i. 1997. 10 be
155
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
Machi mad asala , mak abla , aq la aoliya i da om e gan, shuningdek yangi madaniya
o’chog’la i – o’qu yu la i, klubla , ma buo ni yo’lga qo’yib bo ilgan. Yoshla 20-yilla boshida che
ella ga o’qishga yubo ilgan. Fayzulla Xo’jaye 1922 yil oxi i a 1923 yil boshida Ge maniyada
aboba da bo’lganida ula ning yashash joyi a moddiy a’mino i masalala ini hal qilgan, uning
ish i okda Mosk ada Buxo a espublikasining o’qu yu i ashkil qilingan.
8
Shu da da Fayzulla
Xo’jaye asosiy e’ ibo ini yoshla ni a’limi a Respublika boshqa u iga qa a adi. Xo‘jaye a’lim
mazmunini ham o‘zga i ish a a do i edi. U diniy anla bilan bi qa o da dunyo iy bilimla ni ham
o‘qu das u iga ki i ishni akli qildi. Shuningdek, o‘zbek ilida yangi da slikla a o‘qu
qo‘llanmala ini ya a ish, ula ni xalq o‘ asida a qa ish ishla iga ahba lik qilgan. 1925 yilning kuzida
xalq komissa la i a boshqa ahba la da ibo a qa o hodimla (18 la gu uhi ) O’zbekis onda aoliya
ko’ sa ish sha oi la idan no ozi bo’lib bayone e’lon qiladila . F. Xo’jaye bundan xaba do bo’lib,
O’ a Osiyo byu osiga ushun i ish xa i yozgan, xa da kad la siyosa i no o’g’ i olib bo ilgani
o’g’ isida bi necha bo gapi ganini, 18 la ning bayono i ham kad la siyosa idan no ozilik u ayli
kelib chiqqanini o’q i gan.
9
O’sha da la da 18 la gu uhi qa iq anqid e ilsada F. Xo’jaye ning
ula ni qo’llab-qu a laydi. Keyinchalik ham F. Xo’jaye ning hay ihoh bo’lganligi inko e ilmaydi.
1929 yilda F. Xo’jaye O’ a Osiyo espublikla ini ede a siyala ini ashkil qilish hamda kompa iya
O’ a Osiyo yu osini uga ib uning o’ niga o’lkaning saylab qo’yiladigan pa iya o ganini uzish
akli ini qo’llab chiqdi. Ma jud bo’lgan ,,mu akkab siyosiy a xo’jalik muommola i, jiddiy
qiyinchilikla ” bu cho ala ni amalga oshi ishni alab qiladi deb o’q i di.
10
O’sha da da
O’zbekis ondagi ah ol ham mu akkab a chigal edi. Bundan ashqa i ma kazdan ko’ sa ma a
azyiqla , o’zga ishla o’ a sin iy siyosa la ni amalga oshi ilishi a mahalliy sha oi la ni yanada
yomonlash i ib yubo adi. Fayzulla Xo’jaye bada g’a qilingan 10 minglab dehqonla oilala iga so e
hokimiya ini dushmandek munosaba la iga qa ’iy e’ i oz bildi adi. Bundan ashqa i F. Xo’jaye bi
necha ma a sho inizm g’oyala ini keskin anqid e adi. Lekin 30 yilla da bu g’oyani qo alanishi qa ’iy
man e iladi. Ma’lum 1937 yil qa ag’onla i ancha oldindan boshlanib ke gan. F. Xo’jaye obo a
kengayib bo gan qonunbuza likla ga be a q qa ab u gan emas, ula ning oldini olish ke akligini
qay a-qay a ak o lagan, shunga da a qilgan. 1936 yil yan a oyida O’zkompa iya Plenumida
,,bizda qonunla ga ye a li ahamiya be mayap i” o’zi qay anashgan oqean gapi gan: Rome an ayon
pax a punk iga kelib, unda 14 kishining qamalganini a uni boshqala ga ib a bo’lsin uchun sud
qilmoqchi bo’lganla ini ko’ gan. O’zi, amkompa iya sek e a i a ope sek o boshlig’i uyush i gan
5 daqiqalik so’ oq bu odamla ni ba amom gunohsiz ekanligini ko’ sa gan a ula ozod qilib
yubo ilgan.
11
Sud qa o iga binoan, Fayzulla Xo‘jaye 1938-yil 13-ma kuni o ib o‘ldi ilgan. Uning
nomi aqa 1966-yilda oqlanib, a ixiy adola iklandi. Bugungi kunda Fayzulla Xo‘jaye o‘zbek
xalqining ma’ i a pa a siyosa chisi, mus aqil ik li da la a bobi si a ida eh i om bilan eslanadi.
Xulasa: Fayzulla Xo‘jaye o‘zbek xalqining XX as boshla idagi siyosiy, ij imoiy a madaniy
hayo ida chuqu iz qoldi gan shaxsdi . U jadidchilik ha aka ining ilg‘o akili si a ida xalqni ma’ i a ,
ilm- an a a aqqiyo yo‘liga ye aklashni o‘z hayo ining bosh maqsadi deb bildi. O‘zbekis on So e
Respublikasining das labki ahba la idan bi i si a ida u mamlaka da sanoa , qishloq xo‘jaligi,
sog‘liqni saqlash a a’lim sohala ida muhim isloho la ni amalga oshi ishga in ildi. Ammo 1930-
yilla da S alinning siyosiy ep essiyala i na ijasida u asossiz a ishda “xalq dushmani” si a ida
8
. Xo’jaye . Fayzulla Xo’jaye hayo i a aoliya i haqida yangi mulohazala . Buxo o inqilobidaning a ixiga ma ialla .
Toshken . O’zbekis on Respublikasi Fanla Akademiyasi ,,FAN” nash iyo i. 1997. 12 be
9
Зайченко Ж. Из истории одного заявления // Человек и политика. 1991, № 1, с. 93.
10
,,Правда Востока”, 10 февраля 1929 г
11
O’zR MDA, R-837 - ond, 15 – o’yxa , 160-ish, 8- a aq.
156
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
ayblanib, 1938-yilda o ib o‘ldi ildi. Fayzulla Xo‘jaye ning nomi mus aqillik da ida oqlanib, uning
a ixiy xizma la i qay a baholandi. Bugun u o‘z xalqining ma’na iy uyg‘onishi, milliy da la chilik
a ma’ i a yo‘lida idoko ona xizma qilgan, jaso a a a anpa a lik imsoli bo‘lib qolmoqda.
Adabiyo la , Re e ences, Литературы:
1. Buxo a jadidla a ula ning ilm-ma’ i a a aqqiyo idagi o’ ni (monog a iya) BUXORO-2023,
“BUKHARA HAMD PRINT” nash iyo i Sobi o Ulug’bek G’a u o ich
2. Tu kis onda jadidchilik ha aka ini ujudga kelishi a jadid ha aka ida milliy ziyolila ning o’ ni
(ilmiy maqola) ma zu jadidila ning siyosiy a huquqiy qa ashla i
3. Fayzulla Xo’jaye . Tanlangan asa la . 1- om Toshken , 1976, 314 be .
4. Buxo o jadidla haqida ushbu o’plamdagi D.A. Alimo a maqolasiga qa ang
5. Fayzulla Xo’jaye . Ko’ sa ilgan asa – 93-101 be
6. F. Xo’jaye . Fayzulla Xo’jaye hayo i a aoliya i haqida yangi mulohazala . Buxo o
inqilobidaning a ixiga ma ialla . Toshken . O’zbekis on Respublikasi Fanla Akademiyasi ,,FAN”
nash iyo i. 1997. 25 be
7. F. Xo’jaye . Fayzulla Xo’jaye hayo i a aoliya i haqida yangi mulohazala . Buxo o
inqilobidaning a ixiga ma ialla . Toshken . O’zbekis on Respublikasi Fanla Akademiyasi ,,FAN”
nash iyo i. 1997. 10 be
8. Xo’jaye . Fayzulla Xo’jaye hayo i a aoliya i haqida yangi mulohazala . Buxo o
inqilobidaning a ixiga ma ialla . Toshken . O’zbekis on Respublikasi Fanla Akademiyasi ,,FAN”
nash iyo i. 1997. 12 be
9. Зайченко Ж. Из истории одного заявления // Человек и политика. 1991, № 1, с. 93.
10. ,,Правда Востока”, 10 февраля 1929 г
11. O’zR MDA, R-837 - ond, 15 – o’yxa , 160-ish, 8- a aq.
