scieee Science in your language
[en] (orig)

संत तुकाराम महाराजांच्या अभंगातील समता आणि संविधानातील समानता : एक अभ्यास

Author: पाटील, सोनाली संभाजी
Publisher: Zenodo
DOI: 10.5281/zenodo.17732548
Source: https://zenodo.org/records/17732548/files/170955.pdf
Jou nal o Resea ch and De elopmen
A Mul idisciplina y In e na ional Le el Re e ed and Double Blind Pee Re iewed, Open Access
ISSN : 2230-9578 | Websi e: h ps://j d b.o g Volume-17, Issue-9(IV)| Sep embe 2025
263
  󰫳      :  󰬅
  
,,.,.,,.
(. 󰭈󰬀  )
.   󰱳, 󰰘.
Manusc ip ID:
JRD -2025-170955
ISSN: 2230-9578
Volume 17
Issue 9 (IV)
Pp. 263-268
Sep . 2025
Submi ed:15 Aug. 2025
Re ised: 25 Aug. 2025
Accep ed: 10 Sep . 2025
Published: 30 Sep . 2025
:
     󰫳  󰫳 󰰍  
 󰫳 󰱆  󰫽 󰬅 󰫼  . 󰱿 
 , , 󰫦     󰭈 󰰉 ,
   󰫽  󰬎 . 󰫽 “ ”  󰰍   ,
   󰬀 󰲑 . 󰫳  󰭈  󰫽  󰫳 󰫽 
 .  󰫳 󰲗󰫦󰬀 󰭈󰫦 .  󰲐 󰭈
 󰬀󰫽 󰬴  󰬴 󰲐󰲗󰫦 .     
󰲕󰫯 󰬴󰱨  ,   󰫦,   󰫳 󰰩 󰭈
.
󰫯󰬄:   , , , , ,  󰬁, ,
 , 󰬎󰬌 󰫦,  ,  󰭈, - .
󰭈󰬎 :
󰲇    .    󰭈󰫤 󰲇   
  .  󰱋 󰰌  . ‘󰫳 󰬉 󰫳 ' 
󰱇󰲒󰭈  󰫦    󰬋  󰱯 󰰉  .  󰰉 
  󰫳 󰬀  󰬉 󰫦  . 
󰬉  󰬎󰫳 󰫦󰫦 󰫼  󰬁  .   󰫳
 󰬁  󰱙󰱇󰲒   󰱙󰱇󰲒󰫳    󰰉  
󰰈  .   󰰈  󰭈󰫽   󰰈      󰭃
󰫽 󰫳 󰬀      󰱆   
  ,    󰬉   󰲐  󰲐
.  󰬀, 󰱿         .
Quick Response Code:
Websi e:
h ps://j d b.o g/
DOI:
C ea i e Commons (CC BY-NC-SA 4.0)
This is an open access jou nal, and a icles a e dis ibu ed unde he e ms o he C ea i e Commons
A ibu ion-NonComme cial-Sha eAlike 4.0 In e na ional Public License, which allows o he s o emix,
weak, and build upon he wo k noncomme cially, as long as app op ia e c edi is gi en and he new
c ea ions ae licensed unde he iden ial e ms.
Add ess o co espondence:
  , , ,.,.,,.(. 󰭈󰬀  ) .   󰱳, 󰰘.
How o ci e his a icle:
  
(2025).
  󰫳     
:  󰬅.
Jou nal o Resea ch & De elopmen , 17(9),263-268
O iginal A icle
Jou nal o Resea ch and De elopmen
A Mul idisciplina y In e na ional Le el Re e ed and Double Blind Pee Re iewed, Open Access
ISSN : 2230-9578 | Websi e: h ps://j d b.o g Volume-17, Issue-9(IV)| Sep embe 2025
264
     󰫳 󰲗󰫦󰬀   󰰩  ,  󰫽󰫳 
  󰫦 󰰍   󰲐  󰫦.    󰫯 󰱯   󰫳
-󰫦   󰫽󰫳 󰫦  󰫳 󰲗󰫦 󰭈󰲑󰬴  󰲐 ,  
󰬅  .    󰫵  󰬴 󰰁󰫦 ,  󰲐  󰫳  󰫽
  󰱡 .   󰫳󰫯  󰭈󰬎 . 󰬀  󰫳
  󰰍󰫥,     󰬎󰰉,   󰬁 󰲐   󰲄
 󰰉 󰬉  󰫳 󰭈󰲑󰬴    󰫳 󰰈   ,  
󰫼  .
   -󰫦 󰫦:
󰱿  󰲇 󰲒  󰬍󰱘 󰫽 󰬎 . 󰰏 󰬴, 󰬍 
  󰬁   󰬎  .  󰲎 , 󰫽  󰫦 
 . 󰱿  , , 󰲓  󰫦 󰫯 󰬎 󰱿󰬎   󰫦 
. 󰫦 󰫦󰫤󰭃  󰫥, 󰫦, 󰭐󰬉  -󰫤 󰫯 󰲎  󰫦󰲑  ,
󰫵 󰫦  󰭈   . 󰫽 󰫦󰬎  󰭈 󰫼 󰲕 󰫦󰫦 󰫼  
󰬋.  󰲐󰬎  󰲗󰫦 󰬍󰬴 󰬋,  󰲗󰫦 󰫦󰬎 󰭈󰰌 󰲒  .  󰫦
󰫦󰲌, 󰫦  󰬁󰱮 󰭈    󰲗󰫦  󰲗󰫦 󰫦󰬎 󰭈󰬎  .  󰱿󰬎
󰱿󰱇󰲒󰫳     󰬋.  󰫦   󰲗󰫦 󰬊  󰰀 󰫦
󰫥  󰫽 󰱷   .  󰲐󰬎,       󰲑
   󰫽  󰬋,   󰫽 -󰲗󰫦 󰱿󰬎󰰈󰱮    . 󰫽
󰰀 󰫳 󰱮  󰰣 󰫼 󰭈󰱡 . 󰬀   󰫦 󰫼 󰱙󰱇󰲒
󰫰 . 󰫽       󰫽 󰬎 . 󰬆 󰬍 
 󰬆, "  󰬁󰬉    󰬍  󰭑  󰲎󰰉󰫤, 󰱮
󰫼      󰬉  󰫦   ." 
  󰭅 󰲆:
   󰬉   󰲒󰫦 󰫽  󰰉, 󰫦  
 󰭈 . 󰫽   󰬀󰫽 󰬋,   , 󰲗󰫦   󰬴   .
󰱿󰬎 󰭈:  󰱿󰱇󰲒 󰰍 󰫳   󰫳 󰱇󰲒   ,   .
"󰬍         󰲒"   󰫽  󰬋,   󰫦 󰫽 󰱍 󰲕
 ,  󰬎󰲆 . 󰫽󰭈, " 󰬆   󰰗   󰫵 󰰎 󰬍"   󰫽 󰫳
 󰫵 󰫼 󰱇󰲒   󰲐 󰱿󰱇󰲒 󰬁 󰫼  . " "  󰫽
󰰍󰫥    󰭈  ,  󰫦 󰭈󰫳    .  󰫦  󰰈󰱮
:  󰫳  󰬬   󰭑󰱮 󰫽   . “   󰰣  󰫦
 󰬆         󰲐  "   󰫽 󰰣   󰫽󰫳 
󰬉 . 󰫽 󰲎 󰫦  . “󰰏 󰰣     󰱐󰰎"  󰱨 󰫽 󰫦󰭃 
 󰰎  󰱫󰱇󰲒     󰫽 ,    . 󰬊 󰱞
󰫳 󰫥󰱇 󰭑󰱮  󰫦  .  󰬀 󰫦    .  
 󰬉 󰫳 , 󰬉  󰭑󰱮 󰫼 󰭈󰱡 .  󰬆 󰲒    
 .
Jou nal o Resea ch and De elopmen
A Mul idisciplina y In e na ional Le el Re e ed and Double Blind Pee Re iewed, Open Access
ISSN : 2230-9578 | Websi e: h ps://j d b.o g Volume-17, Issue-9(IV)| Sep embe 2025
265
"󰬋     
  󰲐      "
󰲗󰫦   :  󰫦  󰬀󰫽 󰫦 󰬋. 󰫽     
󰭈󰫽󰫤  . 󰫽 󰫦 󰰘      󰬆  .   󰱇 
 󰬋,  󰫽  󰱿󰬎   󰭈 . 󰫽 "󰬀  "  
󰫽󰫳  󰬁󰫳 󰬉  . 󰫽 "  󰰌 󰱿"   󰭈 󰭑 
󰱳 󰰍 󰭈󰲑 . 󰫽 󰲒  -󰬊   󰲂󰱇󰲒  󰬎󰰉 . 󰬎
󰫳  '' 󰲆 .  󰬎 󰬁-󰫳 󰬬   .  
 󰬎 󰬀 󰬁 󰰍 󰲑 . 󰭈󰫽   󰬉 󰱨 . 󰫽󰫳 
󰫦 󰰍  . . 󰰗 󰬆, " 󰲐󰲈 󰫦  󰲈 󰰩󰫦 󰰩  󰱮
   󰲂 󰬎  󰱍 󰬉  󰫦  '󰲂' 󰰍  󰬎 󰬎
󰭈   .” 󰭈,  󰬀󰫽 󰬴 󰰈 ,     󰲗󰫦 󰬴 󰰈.
󰭈  󰬆 :
   󰫽   󰫥 󰬁    󰬀, 󰬂  󰬎 
󰱨 . 󰫽 , 󰲌   󰫯  󰬶 󰲗󰫦 󰱷  , 
 󰫦 . 󰫽󰫳   󰰀 󰫦󰬀 󰬎 󰫦   󰫦  󰲒󰫳
  󰫼 󰭈󰱡 󰬎 .  󰭈󰫳 󰫦 󰫽󰫳  " 󰬆 󰲒  󰱇
"  󰭈 .    '     '   . 
 󰬆, "󰫽     󰭈  .   󰲎 󰰉, 󰭑󰱮 
 󰭈 󰰈 󰫽     󰱆 ,  󰭈󰱡   󰬎 . 󰬐
󰫰 󰭈  󰭈󰬎 󰫼 󰫽  .    , "
   󰰌:   󰬉
  󰲗󰫦 󰬎󰮇, ,    󰬁   󰬉 󰲐 .
󰫳 󰬬  (󰫳   ) 󰲐   󰲆 . 󰲒,  
(󰫳   )  󰫦 󰰍   ,  󰭈󰫽 󰲐     
󰰉 󰬬  󰭈 .
  ( -)
  󰫳 󰰍  󰱨   󰲑 .
  - 󰱳 :    󰱯 󰫽 󰱿󰱇󰲒 󰱳  󰲕 󰱳 
󰫤   ,   .  󰫦, 󰱳󰫳 󰲆 󰫦 󰱿󰱇󰲒     󰲐󰬎
󰫽󰫳  󰱳   . 
  -  󰭈:   󰫵  󰫦, , , 󰲓 󰲕 󰬁󰬎   󰫽
󰲐󰰈󰱮  󰫼  .  󰬀 ,    󰲕 󰫤󰬍󰱘 󰬉
󰰩   󰫼  󰲑 , 󰫵 󰭈󰫽󰫤  󰭈󰫽 . "   
󰬍      "  󰫽 󰬀, 󰬀 󰬁      , 
  .      󰫤󰭃  󰭈 󰰉 󰱿󰱇󰲒 󰱿󰱇 
 󰲑 .   󰫳  󰫦   󰭈. . .  󰬆, "󰫵 󰫵 
󰱯   , 󰫽 󰫽  󰫽 󰰉 󰬉  󰫼   . 󰫦󰬁  
Jou nal o Resea ch and De elopmen
A Mul idisciplina y In e na ional Le el Re e ed and Double Blind Pee Re iewed, Open Access
ISSN : 2230-9578 | Websi e: h ps://j d b.o g Volume-17, Issue-9(IV)| Sep embe 2025
266
󰬎󰭃 󰭈 󰫳 󰲎 󰱞 󰫳   󰫦󰬎 ."  󰫦  󰫦󰬀 󰫽  
󰫼󰫳 󰲆     󰰍󰫦  . 
  - 󰫦   :   󰫦 󰫳  󰫦 󰲐   .
󰫽 󰲐  󰫦, , , 󰲓,  󰲕 󰬁󰬎  󰰉   󰭃  
.
  - 󰬎󰬌 󰫦:   󰬎󰬌  󰱍   󰫽 󰬎󰰉 󰫽  󰫼 󰱇
 . 󰬎󰬌 󰱫  󰫤 󰱳   .
     󰰍 󰬉  , 󰫽 󰰍    󰲑. "
"   󰰍   󰬀 " 󰭈" 󰬆  "  ?"     󰬀 "󰬎󰬌
󰫦" 󰬆 󰰉󰲐 .  󰭈  󰬴󰫳      󰰩 
󰰍 󰬂 󰫦.
 󰫳     󰭈:
   󰬴
󰲇      󰲗󰫦  󰬋,    󰬁,  󰬴  . 
     󰱿  .   (󰲓),    (),   
(),   ()  󰬉 󰱿      . 󰫽󰫳 
    󰭃 󰲑.   󰬉 󰱇  󰱿   
󰰉 󰲑. 󰫯     󰱿 󰲑, 󰫵 󰱇   󰫦  󰫽
󰲐 󰬴  .  󰲐 󰬴 󰫳 󰱠   .
  .    󰫽  󰫳 󰫽  󰭈:
  󰲒󰫦 , 󰫽 󰬁 󰭈 󰬆 󰲑󰱘, 󰭃,     󰫳 
󰫽󰰉󰱯  󰬬     󰫼󰫳   󰬆 .  󰰌
󰫽󰰉     󰫵󰱿 󰬁 󰬉   󰰉 . 󰰗󰬋  󰭈  󰰗󰬋
   󰬆   󰫦 .""     󰬉 ' 󰫦'  󰬶 󰬆 . 
󰫽     󰬎  󰫽   󰭊󰲍󰫳 󰰈󰱮  󰭅󰭅 󰫳
󰱇󰲒   󰲐 󰭈󰱡 .  󰬀  󰫽  󰫯 󰫳  󰭈
󰬉 󰱿󰱇󰲖  .  󰫵󰭈 "   󰰣"  󰬆 󰫽  󰬉 ,
󰫽󰭈   󰫽 󰫳 󰬀 󰭊󰲍   󰰉 󰫼  .  󰰉
 󰲐 󰭅 󰫽   󰬎󰫽 󰰉  .  󰱨 󰬉 󰭈  
󰫦 󰫽󰫦 󰫯 󰬶󰱨  󰫤 󰱨  󰲀 󰲑 󰲑.  󰭈, 󰫳 󰲐 
󰬎󰫽 󰰉 󰫽  󰫳  󰲑 .
.      󰲐 :
󰲇     󰱡 .  󰰩  󰱮 
 , . 󰫳 󰫳 󰫦   󰫳   󰭈 . .
 󰬉 󰭈󰫽    󰲑   󰰈󰱮 󰫽󰫳  󰫤  .  
󰲐  ,    󰫳 󰬀    󰫽  .   󰫳
󰲗󰫦󰬀 .  " "   .  󰫳  ,    󰬀 
Jou nal o Resea ch and De elopmen
A Mul idisciplina y In e na ional Le el Re e ed and Double Blind Pee Re iewed, Open Access
ISSN : 2230-9578 | Websi e: h ps://j d b.o g Volume-17, Issue-9(IV)| Sep embe 2025
267
  .   󰲑   .  󰱳󰫳 󰬀 󰬁󰬇 .
󰭈,  󰬉  󰲐󰫦󰫳 󰱘  󰫤 󰰉 .
      :
󰫳   󰰍    󰫳  󰫳 󰬎󰲆  󰲑
.   󰭈  󰭈 󰬎󰲆 :
 󰭈  -  
•󰱿󰬎    -
" "  󰭈󰰉 ()   (󰫦, , , 󰲓 󰰉  󰭈).
•󰬎󰬌 󰭈 -
"󰫶  ...   ?” 󰱽  󰱿󰱇󰲒 .   (󰬎󰬌 󰫦)
•󰰩 󰫥   - "      󰫽 ”   (󰫦   )
•   󰬁 -
"     󰫽 󰬆  " 󰭈󰬎    (, 󰲗󰫦  󰲒 󰬁 󰲀 )
󰲗󰫦 ,󰫦󰱇󰲒,󰭈󰬎 (  󰲗󰫦 󰬁)  󰫵  󰫦󰫦 󰰍 . 󰭈 
    󰫽  󰬀   . 
 󰬉      󰱿   . 󰫽  
󰱇 󰲐󰫦 󰫤 󰰗󰲑󰭅 ,   󰫽 󰲐󰫦   󰲑.    
  󰱫 󰲐 ,   ,     󰫽 󰱫 󰱳󰫳  󰫤 .
        󰬁  󰭈 ,   󰫳 󰭈󰬎 ,
󰲗󰫦  󰲒 󰬁 󰬆 󰲆 .  󰭈, 󰫳 󰬀󰫽 󰬴  󰫳 
󰬴󰬀 󰲐 .
󰫳 󰫦 󰫦  󰭈:     .
  󰫳  󰭈    󰬴 󰲑 .   󰲕 
  󰰍 󰬴 ,  .  󰫳    󰰉  󰫳   󰰩 .
 󰭈   ,   󰲐 󰭈 󰭈 ,      󰬉 󰫳
󰫵  󰫦.  󰬴  󰫳 󰫦   ,    󰬉 󰰩 󰫼
 󰭈   ,  󰫦 󰲒 󰫳  󰰍 󰫳    ,   
󰫦󰫦 .  󰫦  󰬆  , 󰫽 󰰀 󰬀  󰫦 󰫦  󰬉
󰲒󰫦  .  󰲇󰫳 󰬬󰬬󰬀 ,  󰫽󰫦    
 󰲑.  󰲐󰫦  󰫦󰭃 .   󰫼  󰫦󰰩 󰬉 ,
󰬎     󰬋  󰱉󰲑󰱿     󰫦 . -󰫦 
󰫽  .   . 󰰀 󰬀 󰬎 󰫦 . 
󰫳  󰰍
   󰲒󰫦󰫳 󰬀 󰲇 󰫦  󰲑. 󰫽  󰲇󰫦   󰲗󰫦
󰲕  󰬉 󰬋,    󰫦,    󰲐 .    󰰍
󰲐  󰲇󰫦  ,    . 󰭈,     󰫽
,  󰲇  . 󰫽        󰬉 󰰍 
  ,  󰫽  󰲇 󰬌 . 󰲆 󰭈󰰌   󰭈  

Jou nal o Resea ch and De elopmen
A Mul idisciplina y In e na ional Le el Re e ed and Double Blind Pee Re iewed, Open Access
ISSN : 2230-9578 | Websi e: h ps://j d b.o g Volume-17, Issue-9(IV)| Sep embe 2025
268
󰫽 . 󰫽 󰭈   󰱮 . ..  󰬆, "󰫽󰬆 󰫤󰫽 󰬉
  󰬉 '' 󰫼󰲐  󰫽󰫳󰭈  󰱮 󰫼󰲐 . 󰭈 
󰫽󰫳 󰫽  󰬎  . 󰫽 󰫽󰫳 󰫽  󰬎   󰭈  . 
󰫽󰫳  󰭈 󰬀  󰬎 '󰰁 '   ."  󰭈 󰫽 󰫤
󰫼 .    󰬁   󰱍󰭋 󰫦 󰰩 󰲑󰫽 
󰫳 󰲎  . 
󰬍󰫦:
  󰫳 󰲄  󰬎󰲆  󰲒,   󰫳   
󰫳 󰰍   󰭈 ,      󰭈󰫽󰫤  󰲐 󰭈 . 
󰱿  󰫳   󰲐  , 󰫽 󰲇   󰫦   󰲐󰫦
 󰫦 . 󰫽     󰲐  󰰉󰲐   .   󰫽 
 󰬎󰰉    󰬎 󰲑.  󰰈  󰬉   󰲑 
  󰬁   .   󰬀󰫽   󰫦   󰲑󰬉  󰱆
 󰫦󰫦 .       󰲕 󰫯 󰬴   , 
󰫳   󰬁󰫳 󰬉 󰲐  󰫦  󰬉 .  󰰉 󰬉 󰲐
󰭈     󰬁󰬇    ,    󰭈 󰱮 .
󰫦 󰬶:
1.  󰬍 '   : 󰰍󰫥  󰱿'  󰬾󰬎 󰭈, 󰰌- .

2.  .. () '󰭑 󰫳  ' 󰲒 󰭈 󰱨 󰰌 - ,  󰫦󰭅-, . 
3. 󰰗 .. '󰫤󰫽  ' 󰬁󰬁 󰭈 , 󰭈󰰌-, .
4.  󰬍 ... 
5. 󰬐.,  , 󰬶  󰫵 ‘ ’  󰬄.  
6.  . . '   󰭑' 󰰌- , 󰱋 󰭈 -  .
7.  ,   󰬁 󰭃,  . 󰲇 󰫵󰫳  󰱨 󰲑  ,
 󰭅  󰬶, 󰲇 󰫵 󰫳󰱨  󰫳  󰲑󰭅  󰭈 .  
8.
 ,   󰬁 󰭃,  . 󰲇 󰫵󰫳  󰱨 󰲑  ,
 󰭅  󰬶, 󰲇 󰫵 󰫳󰱨  󰫳  󰲑󰭅  󰭈 .  
9.  . . ... 
10.  . ‘ 󰫦’  󰭈. , 󰱨 󰰌  - . 
11. 󰬐.   , 󰬶  󰫵 ‘ ’  󰬄.  
12.  ,   , ,  (). 󰭑    . 󰭑 󰫤󰭃  󰭑   
; 󰭈 󰬎
13.   󰫥󰲂, '󰰉 󰭑    󰬎 󰬶' 󰭈󰰌  .  󰭈  
.. .