RESEARCH AND DEVELOPMENT
TADQIQOT VA TARAQQIYOT
ISSN: 3030 – 3281
Volume II, Issue 11 (2025)
© 2025, he Au ho (s). Published by IMFAKTOR.
This is an open access a icle unde he CC BY license h p://c ea i ecommons.o g/licenses/by/4.0/ 84
SIFATLASH BADIIY NASRNING MUHIM VOSITASI
(ODIL YOQUBOV ASARLARI MISOLIDA)
Dil abо ERGASHEVA ¹.
¹ Te miz da la uni e si e i do sen i, ilologiya anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD).
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17732850
ANNOTATSIYA
Mazku maqolada badiiy nas ning muhim as i iy osi ala idan bi i bo‘lgan si a lashla o qali Odil Yoqubo o‘z
qah amonla ining xa ak e xususiya la i hamda ula ga xos uhiy kechinmala ni yo i ishda il osi ala idan oydalanish maho a i
ling opoe ik nuq ayi naza dan ahlil qilingan. Si a lashla ning badiiy nu qqa xos umumuslubiy osi a si a idagi o‘ ni a ula ning
badiiy nu qning ba cha u la ida qo‘llanish xususiya i yozu chi asa la idan olingan ma nla asosida yo i ib be ilgan.
Maqolada si a lashla ning ob azlilik da ajasi, emo sional-eksp essi bo‘yoqdo likning kuchliligi bilan aniqlo chila dan
a qlanishi, shuningdek, badiiy ma nda ijodko la omonidan qah amonla ning uhiy hola i a xa ak e ini as i lashda sama ali
qo‘llanishi haqida ik yu i ilgan.
Odil Yoqubo asa la ida uch aydigan “mudhish o‘y”, “mudhish qo‘ qu ”, “ma’yus yuz”, “ma’yus cheh a”, “ izginsiz iz i ob”,
“mas’ud damla ”, “ izginsiz bi da d”, “mungli o oz”, “o‘ychan nigoh”, “so‘lgin yuz”, “g‘am-anduhga o‘la o oz”, “so uq
muomala”, “kinoyali abassum” kabi si a lashla ning ling opoe ik ahlili keng yo i ilgan.
Kali so‘zla : adiiy ma n, si a lash, as i iylikni a’minlo chi osi ala , leksik osi ala , ling opoe ik ahlil, badiiy nu q, badiiy
indi idual si a lashla , ob azli id ok e ish.
EPITHETS AS AN IMPORTANT DEVICE OF LITERARY PROSE
(BASED ON THE WORKS OF ODIL YOQUBOV)
ANNOTATION
This a icle p o ides a linguopoe ic analysis o Odil Yoqubo ’s mas e y in employing linguis ic means o e eal he cha ac e
ai s and psychological expe iences o his he oes h ough epi he s, one o he key igu a i e de ices o li e a y p ose. Based on
exce p s om he w i e ’s wo ks, he s udy highligh s he ole o epi he s as a common s ylis ic ool o a is ic discou se and
examines hei use ac oss di e en ypes o li e a y exp ession.
The a icle discusses how epi he s di e om o dina y a ibu es in e ms o image y and emo ional-exp essi e in ensi y,
emphasizing hei e ec i e applica ion by au ho s in depic ing he psychological s a es and cha ac e ai s o li e a y cha ac e s.
A comp ehensi e linguopoe ic analysis is p esen ed o epi he s equen ly ound in Odil Yoqubo ’s wo ks, such as “ e ible
hough ,” “ho i ying ea ,” “melancholy ace,” “sad exp ession,” “un es ained o men ,” “blessed momen s,” “unb idled pain,”
“mou n ul oice,” “con empla i e gaze,” “pale ace,” “ oice illed wi h so ow,” “cold a i ude,” and “i onic smile”.
Keywo ds: a is ic ex , adjec i es, means ha p o ide image y, lexical means, linguis ic analysis, a is ic speech, a is ic
indi idual adjec i es, igu a i e pe cep ion.
ЭПИТЕТЫ КАК ВАЖНОЕ СРЕДСТВО
ХУДОЖЕСТВЕННОЙ ПРОЗЫ (НА МАТЕРИАЛЕ
ПРОИЗВЕДЕНИЙ ОДИЛА ЯКУБОВА)
АННОТАЦИЯ
В данной статье с лингвопоэтической точки зрения анализируется мастерство использования языковых средств
Одилом Якубовым при раскрытии характерологических особенностей своих героев и их психологических переживаний
через эпитеты — один из важнейших изобразительно-выразительных средств художественной прозы. На основе текстов,
извлечённых из произведений писателя, раскрыта роль эпитетов как общестилевого средства художественной речи, а
также их функционирование во всех её разновидностях.
В статье рассматриваются отличия эпитетов от определений по степени образности и выраженности эмоционально-
экспрессивной окраски, а также подчёркивается их эффективное использование авторами художественных текстов для
описания эмоционального состояния и характера персонажей.
Широко освещён лингвопоэтический анализ таких эпитетов, встречающихся в произведениях Одила Якубова, как:
«жуткая мысль», «ужасный страх», «подавленное лицо», «печальная улыбка», «неукротимая мука», «счастливые
мгновения», «необузданная боль», «скорбный голос», «задумчивый взгляд», «бледное лицо», «голос, полный печали»,
«холодное отношение», «ироническая улыбка» и другие.
Ключевые слова: художественный текст, атрибуция, средства, обеспечивающие образность, лексические средства,
лингвопоэтический анализ, художественная речь, художественно-индивидуальные атрибуции, образное восприятие.
TADQIQOT VA TARAQQIYOT | II-JILD | 11-SON | 2025
85
Tilning as i iy imkoniya la ini a’minlo chi, ik ni ob azli i odalash o qali badiiy a’si chanlikni
kuchay i u chi hamda badiiy ma nda qah amonla ning uhiy hola ini yo qin aks e i u chi osi ala dan bi i
– si a lashla di . Si a lash opning bi u i bo‘lib, adabiy ob azlilikni yuzaga kel i u chi as i iy osi a si a ida
qa aladi. А. T. Rubaylo si a lashni me a o a a me onimiyaga yaqin op u i ekanini a’kidlab, uni “badiiy
aniqlo chi” deb a aydi [1, 46]. M. Mukka amo esa si a lash bilan aniqlo chila ning ma’no a g amma ik
jiha dan a qlanu chi besh a belgisini aj a ib ko‘ sa gan [2, 15-16].
R. Qo‘ng‘u o si a lashning doimiy aniqlo chila dan a qli a zda kuchli eksp essi likka a ko‘chma
ma’noda qo‘llanishga egaligini a’kidlab, uni “poe ik aniqlo chi” si a ida baholaydi [3, 27]. M. Kojina
si a lashni na sa-hodisaning ob azli i odasi, xa ak e li belgila ini a’kidlo chi, asosan badiiy nu qda
qo‘llaniladigan a es e ik azi ani baja u chi so‘z shaklida izohlaydi [4, 97]. B. Umu qulo ning ik icha,
si a lashla mohiya an aniqlo chila ga yaqin bo‘lib, ula dan emo sional a’si chanligi a badiiy nu qqa xosligi
bilan a qlanadi; u badiiy ma nla da uch aydigan si a lashla ni xususiya iga ko‘ a ikki gu uhga – umumnu q
si a lashla i a badiiy si a lashla ga aj a adi [5, 107].
Badiiy ma n ili uning ma zusi, muammosi a asosiy g‘oyasi bilan uz iy bog‘liq bo‘lib, ma zuning
anlanishi asa ning il xususiya la ini belgilashi abiiy hol sanaladi [6, 221]. Leksik osi ala ning anlanish
amoyili ijodko ning o‘ziga xos badiiy olamini namoyon e adi. Tu li adabiy yo‘nalishla ga mansublik esa
yangi so‘z us ida ishlashda ijodiy o‘ziga xoslikni a’minlaydi [7, 14].
Yozu chi badiiy ma n o qali qah amonla uhiya ini indi idual a akku doi asidan kelib chiqib i odalaydi
hamda bo liqni ob azla o qali as i laydi. Shu bois badiiy ma n – insonning nozik uyg‘ula i, bo liqqa
munosaba ini aks e i u chi ob azla majmui si a ida namoyon bo‘ladi. Mualli ma nni ya a ish ja ayonida o‘z
dunyoqa ashiga mos hayo iy hodisala ni anlab oladi.
Maqola ma zusini yo i ishda asosan a si lash, asni lash, qiyoslash a kon eks ual ahlil me odla idan oydalanildi.
Ta si lash me odi. Ushbu me od yozu chi omonidan ya a ilgan ob az, oqea yoki na sani es e ik-
a’si chan as i lashda qo‘llangan leksik bi likla ni ba a sil o‘ ganishga imkon be adi. Shuningdek, badiiy
ma nda uch aydigan og‘zaki a dialek al nu q shaklla i aniq misolla asosida asni lanadi.
Tasni lash me odi. Bu me od yo damida badiiy ma nla dagi o‘xshash a a qli jiha la aniqlanadi, ma n
a kibidagi dialek al bi likla ni ahlil qilish, solish i ish a baholash imkoniya i yuzaga keladi.
Qiyosiy ahlil me odi. Eng ko‘p qo‘llaniladigan me od bo‘lib, u li ushuncha a ula ning qo‘llanish
uslubla i o‘za o qiyoslanadi. Yozu chi asa la idan olingan badiiy ma nla dagi dialek al a og‘zaki nu q
bi likla i adabiy il no mala i bilan solish i ilib ahlil qilinadi.
Kon eks ual ahlil me odi. Badiiy asa ning ling is ik ahlilida ma nga chuqu oq yondashish imkonini
be adi. Unda yozu chining da , ob az, oqelik a xa ak e xususiya la ini yo i ishda qanday il osi ala idan
oydalangani aniqlanadi.
Si a lashla badiiy nu qning umumuslubiy osi asi bo‘lib, uning ba cha shaklla ida qo‘llanadi. Si a lashla
ob azlilik da ajasi, emo sional-eksp essi bo‘yoqdo lik kuchi bilan oddiy aniqlo chila dan a qlanadi hamda
badiiy ma nda qah amonla ning uhiy kechinmala ini as i lash uchun sama ali xizma qiladi.
Odil Yoqubo asa la ida uch aydigan mudhish o‘y, mudhish qo‘ qu , ma’yus yuz, ma’yus cheh a,
izginsiz iz i ob, mas’ud damla , izginsiz da d, mungli o oz, o‘ychan nigoh, so‘lgin yuz, g‘am-anduhga
o‘la o oz, so uq muomala, kinoyali abassum kabi si a lashla i oda iylik ko‘lami bilan aj alib u adi. Ula
insonning uhiy hola ini, qah amonla ning o‘y-kechinmala ini as i lash azi asini baja adi.
Masalan: “Ma jonoy zinaga cho‘kkacha unga jimgina ikilib o‘ i a , o‘ i gan sayin ujudi zi qi ab, bi -
bi idan ahimali o‘yla dan yu agi bezillab og‘ i di” (“Adola manzili”).
Ushbu misolda qah amonning uhiy hola i ahimali o‘yla dan si a lash o qali ochib be ilgan. U kelishi
mumkin bo‘lgan xa , ash ish a ichki bezo alikni i odalo chi osi a si a ida xizma qilgan.
Odil Yoqubo da “ ahimali o‘y” si a lashiga ma’nodosh a zda mudhish o‘y, mudhish manza a kabi
bi likla ham qo‘llanadi: “Bibiso a momo, ha qancha u inmasin, allaqachon xo i asidan o‘cha boshlagan
mudhish manza ala , chekkan uquba la , da du has a la esiga usha e di” (“Adola manzili”).
Bu misolda mudhish manza ala si a lashla i qah amonning qayg‘u, iz i ob, bezo alik hola la ini
i odalagan. Ba’zan bi ma nning o‘zida bi nech a si a lashla qo‘llanib, ikki yoki undan o iq qah amonning
uhiy kechinmala i yo i iladi.
“U (Ma jonoy) bu sa a oda dagi so‘ oq emas, boshqa bi yomon, mash’um gap chiqqanini ich-ichidan
seza di, bi oq shidda li qo am i yuzida izginsiz iz i ob, xayolan bi o la bilan olishayo gan e iga gap
qo ishga ju ’a e masdi” (“Adola manzili”).
Bu ma nda mash’um gap, izginsiz iz i ob kabi si a lashla o qali ha ikki pe sonajning mu akkab uhiy
hola i ochilgan.
RESEARCH AND DEVELOPMENT | VOLUME II | ISSUE 11 | 2025
86
Si a lashla inson hola ini i odalashga xizma qiladi. Badiiy ma nda ula o qali qah amonla ning o‘y-
kechinmala i, oqea a hodisala ga munosaba i yo i iladi. Ruhiy hola ni i odalo chi si a lashla ko‘pincha
xa alik, xu sandlik, no inchlik, bezo alik, sa osima kabi his- uyg‘ula ning u li ko‘ inishla ini aks e i adi.
Masalan:“Shahzoda u gan joyida gilamga iz cho‘kib, sajdaga bosh qo‘ya ekan, ko‘ksidan achchiq
a yod a alash bi nido o ilib chiqdi” (“Ulug‘bek xazinasi”).u ye da achchiq a yod a alash bi nido
si a lash o qali qah amon qalbidagi pushaymonlik, iz i ob a a ba uyg‘ula i badiiy i oda opgan.
Ba’zan yozu chi bi ma nda bi dan o iq badiiy si a lashla dan oydalanadi:“Bi oq sal o‘ may ko‘z oldiga
so‘nggi uch ashu kela , Meh inisoning so uq muomalasi, labla idagi kinoyali abassum, gulday ochilib
ke gan uxso i, bashang us -boshla i namoyon bo‘la di-yu, xayolidan zo‘ -bazo‘ haydagan mudhish o‘yla i
qay a yopi ila di” (“Oqqushla , oppoq qushla ”).
Bu ma nda ol i si a lash qo‘llanilgan bo‘lsa-da, ula dan aqa kinoyali abassum, so uq muomala,
mudhish o‘yla i qah amonning uhiy kechinmala ini ochadi. Ushbu si a lashla qah amonning sa osimaga
ushilishi, xa o i lanishi a ichki iz i obini yo i adi.
Si a lashning badiiy nu q ja ayonidagi asosiy azi asi – as i iylikni a’minlashdi . Badiiy ma nda inson
uhiy hola ining u a angla ini i odalashda ke ma-ke qoʻllangan si a lashla dan ham sama ali oydalaniladi.
Odil Yoqubo bu kabi si a lashla ni qah amonla uhiy hola ini as i lash osi asi si a ida qoʻllaydi.
Masalan: “Shahzodaning dilini ma’yus, ammo ha kungi mudhish uygʻula ga oʻxshamagan, allaqanday
pokiza hisla chulgʻab oldi: Shahzoda maj uh qalbini iliq nu gʻa yugu gan bu esdalikla olami bilan
idolashgisi kelmay, bi -bi bosib ‘Chil us un’ga qay di” (“Ulugʻbek xazinasi”). Mazku ma nda ma’yus,
ammo ha kungi mudhish uygʻula ga oʻxshamagan, allaqanday pokiza hisla , maj uh qalb, iliq nu
kabi ke ma-ke qoʻllangan si a lashla qah amon uhiya idagi oʻ mish xo i ala idan en ikish, sogʻinish, ichki
iz i ob a qumsash hola ini as i laydi.
Adib asa la ida inson uhiya iga moslik, uning eng chuqu qalb ubidagi uygʻunla iga isho a yaqqol sezilib
u adi. Si a lash ham boshqa badiiy osi ala singa i ijodko ning soʻz qoʻllash maho a ini namoyon e adi. Inson
uhiy hola ini aynan shu osi a o qali be ish koʻp jiha dan ijodko maho a iga bogʻliq. Odil Yoqubo oʻz
asa la ida badiiy indi idual si a lashla ning oʻzigagina xos, boshqa yozu chila uslubiga oʻxshamagan u la idan
oydalanadiki, na ijada oʻqu chi qah amon hola ini be osi a oʻz holidek qabul qiladi, qah amon da dini oʻz
da didek his e adi, ula bilan bi ga goh shodlanadi, goh qaygʻu chekadi, goh na a ga chulgʻanadi.
Masalan: “So uq shabadaning so uq sha pasini boshlab kelgan bu u qi yomon e go chila ning
nomubo ak poyqadamla i odamni seskan i adi” (“Adola manzili”). Mazku ma nda qoʻllangan so uq
shabadaning so uq sha pasi, u qi yomon e go chila , nomubo ak poyqadamla i kabi si a lashla
yozu chi badiiy a akku ining mahsuli boʻlib, qah amonla hayo idagi ku ilayo gan mudhish xaba , gʻam-
anduhga oʻla kunla kay iya ini yanada e an oq yo i adi.
Yoki yana bi misol: “Oʻlan oxi idagi mungli sa la ga, doim meh ibon Ma jon o ning bugun,
a zandla i boshiga qo a bulu kelganda nechundi suku saqlayo gan Bobo ogʻga mu ojaa qilganla ida
Bu gu ning o ozi shunday izginsiz bi da d bilan yang adiki, son-sanoqsiz qiz-kelinchakla moʻ alab
qa ashdi...” (“Adola manzili”). Bu ma nda kel i ilgan mungli sa la , izginsiz bi da d si a lashla i o qali
oʻlan chogʻidagi qah amonla ning hola i – gʻam-alam, ezilish, xoʻ likdan iz i ob chekish kabi kechinmala
as i langan. Na ijada oʻqu chi asa qah amoniga hamda d boʻlib, u bilan bi ga oʻsha da zulmiga qa shi
qalban isyon ko‘ a adi. Bu hola yozu chining boshqala dan aj alib u adigan dunyoni id ok e ish qobiliya i
a ha qanday qalbni la zaga solu chi soʻz qoʻllash san’a iga egaligidan dalola be adi.
Qah amon uhiy hola ini i odalashda si a lashning oʻxsha ishli u i ham juda koʻp uch aydi. Masalan: “...
lekin bu o oz, nogi on goʻdakning yigʻisiday bu zo lu yigʻi yu agini ilka- ilka qilayo ganday qiynala , iz i ob
cheka edi” (“Ulugʻbek xazinasi”). Bu misolda zindonga ashlangan Ma lono Muhiddinning uhiy azob
chekishi as i langan boʻlib, qah amonning nihoya da qaygʻuga bo ishi nogi on goʻdakning yigʻisiday bu
zo lu yigʻi oʻxsha ishli si a lash o qali be ilgan. Bu ye da yoshi ulugʻ o axonning ojiz, zo lu yigʻisi nogi on
goʻdak yigʻisiga qiyoslanadi.
Ba’zan oʻxsha ishli si a lash bi aq ning oʻzida insonning bi necha uhiy hola ini aj a ib koʻ sa ish
xususiya iga ham ega boʻladi: “U bo -bo o qasiga oʻgi ilib qa a , shunda yupqa labla iga bilinib-bilinmas kulgu
yugu ib, simobday mil i ağan mungli koʻzla ida hay a omuz bi i oda jil a qila di” (“Oqqushla , oppoq qushla ”).
Bu ma nda bilinib-bilinmas kulgu, simobday mil i agan mungli koʻzla , hay a omuz bi i oda kabi
si a lashla qah amonning bi pay ning oʻzida ham xu sandlik, ham nimadandi xa o i , ham hay a hola ini
i odalaydi. Odil Yoqubo asa la ida oʻxsha ishli si a lashla juda koʻp qoʻllangan boʻlib, bu ipdagi i odala da
p edme ning bi belgisi aj a ib koʻ sa iladi a bu belgi boshqa p edme ning belgisiga qiyoslanadi:
“Hayda ning ujudidan ilonday so uq bi ahima oʻ malab oʻ di” (“Oqqushla , oppoq qushla ”).
TADQIQOT VA TARAQQIYOT | II-JILD | 11-SON | 2025
87
Ma nda ahimaning oʻzi ilonning so uqligiga oʻxsha iladi; ilonning oʻ malashi esa insondagi seskanish,
dahsha a xa o i hola ini i odalaydi. Qah amon uhiya ida kechayo gan hola ilonday so uq bi ahima
oʻxsha ishli si a lash o qali yanada a’si chan a ob azli as i langan.
Shundan xulosa qilish mumkinki, si a lash a oʻxsha ish baholash unksiyasida oʻza o uz iy aloqada boʻlib, badiiy
boʻyoqdo likda bi -bi ini oʻldi adi a qah amon uhiy hola ini yanada yo qin oq i odalashda muhim ahamiya kasb e adi.
Ob azli id ok e ish na ijasida yuzaga kelgan si a lashla Odil Yoqubo ning soʻz ijodko ligidan dalola
be adi. Masalan: “Mudhish qoʻ qu uni ka ax qilib qoʻygan, u holdan oyib ‘shilq’ e ib yiqilib ushishga
ayyo , lekin yiqilib ushishdan qoʻ qa , ze o, koʻzini yunsa ol in ba kashda qonga belanib i yayib yo gan oʻz
boshini koʻ ishini bila edi. Nigohi oldidan ke mayo gan bu dahsha li manza ani unu ish umidida u yana bi
piyola may ichdi” (“Ulugʻbek xazinasi”). Bu ma nda qoʻllangan mudhish qoʻ qu , dahsha li manza a kabi
si a lashla bi -bi ini oʻldi ib, qah amon uhiya idagi bezo alik, behalo a lik, ahima hola la ini i odalaydi
a oʻziga xos ob azlilikni a’minlaydi. Ob azlilik asosida yuzaga kelgan bunday si a lashla asosan inson uhiy
hola ining ob azli as i ini ya a ish, nu qning badiiy boʻyoqdo ligini oshi ish maqsadida ijodko ning il
osi ala idan oydalanish maho a ini namoyon e adi.
Adib asa la ida qah amon uhiya ini as i la ekan, goʻyo ula bilan bi da da yashayo gandek, ula ga
hamda dlik bildi ayo gandek asa u uygʻo adi. Yozu chi Mi zo Ulugʻbek ob azini ya a a kan, asa
da omida buyuk olimning da du has a ini ak o lanmas ling is ik osi ala o qali as i laydi; bu as i la ning
koʻpchiligini si a lashla ashkil e adi: “Mi zo Ulugʻbek a’zoyi-badanini chulgʻab olgan so uq ahimadan
i noqla igacha muzlab, ga ang boʻlib u a , xayolida esa yana no inch a isyonko oʻyla quyunday cha x
u a di” (“Ulugʻbek xazinasi”). Bu ye da qah amonning qa iq iz i obdan azoblanish hola i so uq ahima,
no inch a isyonko oʻyla si a lashla i o qali yo i ilgan.
“Mi zo Ulugʻbek alamli dud koʻksini oʻ ab bo ayo gandek, u o di-da, boshini koʻ a di” (“Ulugʻbek
xazinasi”). Mazku ma ndagi alamli dud koʻksi si a lashla i qah amonning gʻam-alam bilan kuyingan hola ini
i odalaydi. “Mi zo Ulugʻbek yu agida koʻ a ilgan alamli oʻlqinni ichiga yu ib, Muhammad Xis a ning us -
boshiga azm soldi” (“Ulugʻbek xazinasi”). Bu ye da alamli oʻlqin si a lashining oʻziyoq qah amonning
uhiya idagi ichki isyon a no ozilikni, qalb nidola ini yo qin aks e i adi. Kel i ilgan ba cha misolla da
si a lashla Mi zo Ulugʻbek uhiya ida kechayo gan da d, alam, qaygʻu a ash ish hola la ini i odalashga
xizma qilgan. Demak, si a lashla qah amon uhiy hola ining u a angla ini as i lashning goʻzal namunasi
si a ida badiiy nu qning oʻziga xos ling is ik xususiya i boʻlib maydonga chiqadi.
Odil Yoqubo leksik osi ala ni anlashda, a alo, da uhiga, xalqning uhiy kechinmala iga,
qah amonla xa ak e idagi o‘ziga xos belgila a ula ning dunyoqa ashi hamda uhiy hola iga mos il
bi likla idan oydalanadi. Badiiy ma n bilan anishgan o‘qu chi aynan shu leksik bi likla o qali mualli
as i layo gan da a zamon uhini his qiladi, qah amon ob azidagi indi idual xususiya la ni ilg‘aydi.
Shuningdek, qah amon hayo i a da oqeligi o‘ asidagi ziddiya la asa ning alsa iy mazmunini – diyona ,
o -nomus, iymon-e’ iqod kabi insoniy azila la ning mohiya ini e an anglashga xizma qiladi.
Si a lash boshqa uslubiy osi ala kabi badiiy nu qning se jilo bo‘lishini, i odaning a’si chanligini
a’minlo chi muhim ling is ik osi a hisoblanadi. Odil Yoqubo asa la ida kuza iladigan bunday ling is ik
xususiya la ning o‘ziga xosligi adibning badiiy maho a i ye uk ijodko ekanidan dalola be adi.
Adib ijodida yozu chilikka ish iyoq uyg‘o gan kuch ham, uning badiiy qobiliya ini kamol op i gan omil
ham, asa la iga ak o lanmas ang a ohang bag‘ishlagan qud a ham – hayo ning o‘zidi . Yozu chining bosib
o‘ gan hayo yo‘li, ushbu yo‘l da omida o‘plangan aassu o la , qalbni la zaga solgan kechinmala , xayolni
band e gan ik la sa alanib, umumlash i ilib, badiiy shaklda qay a alqin e ilgan holda uning asa la ida yangi
badiiy jilo kasb e adi.
RESEARCH AND DEVELOPMENT | VOLUME II | ISSUE 11 | 2025
88
Iq ibosla
1. Рубайло А.Т. Художественные средства языка. – Москва, 1961. – С. 46.
2. Муқаррамов М. Ўзбек тилида ўхшатиш. – Б. 15–16.
3. Қўнғуров Р. Субъектив баҳо формаларининг семантик ва стилистик хусусиятлари. –
Тошкент: Фан, 1980. – Б. 27.
4. Кожина М.И. Стилистика русского языка. – С. 97.
5. Умурқулов Б. Ўзбек бадиий насрининг лингво-услубий шаклланиш асослари: филол. фан.
докт. дисс. – Тошкент, 2020. – Б. 271.
6. Долинин К.А. Интерпретация текста. – Москва, 1985. – С. 221.
7. Эрназарова И. Муаллиф сўз ижодкорлигининг лисоний-когнитив таҳлили: филол. фан.
бўйича фалсафа доктори (PhD) дисс. – Самарқанд, 2022. – Б. 14.
TADQIQOT VA TARAQQIYOT | II-JILD | 11-SON | 2025
89
ILMIY TAQRIZ
Maqola: “Si a lash badiiy nas ning muhim osi asi (Odil Yoqubo asa la i misolida)”
Mualli : Dil abо E gashe a, Te miz da la uni e si e i do sen i,
ilologiya anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD).
Taqqiz e ilayo gan maqola o‘zbek adabiyo shunosligi a ling opoe ika yo‘nalishining dolza b
masalala idan bi ini ilmiy asosda yo i ishga bag‘ishlangan bo‘lib, adabiy ilning as i iy imkoniya la ini
chuqu ahlil e ishi bilan ahamiya lidi . Tadqiqo da badiiy nas ning muhim as i iy osi asi sanalu chi
si a lashla ning unksional-seman ik abia i ha omonlama o‘ ganilgan, ula ning badiiy ma ndagi emo sional-
eksp essi imkoniya la i keng ko‘lamda yo i ilgan.
Maqolada si a lashning op si a idagi abia i, uning me a o a a me onimiya bilan bog‘liqligi, ob azlilik
ya a ishdagi o‘ ni, shuningdek, es e ik azi asini baja ish mexanizmla i zamona iy ling opoe ik naza iya
asosida sha hlangan. Xususan, Odil Yoqubo ijodidagi si a lashla ning qah amon uhiy hola ini as i lashdagi
o‘ ni aniq ma n misolla i asosida asoslab be ilgani maqolaning ilmiy-amaliy ahamiya ini yanada oshi adi.
Mualli Rubaylo, Mukka amo , Qo‘ng‘u o , Kojina, Umu qulo kabi aniqli ilshunos a s ilis la
qa ashla ini ahlilga jalb e ib, ma jud ilmiy pozi siyala ni solish i adi a umumlash i adi. Bu yondashu
maqolaga pux a naza iy asos ya a gan hamda adqiqo ning ilmiy ishonchliligini mus ahkamlagan.
Maqolada a si lash, asni lash, qiyosiy a kon eks ual ahlil me odla ining uyg‘un qo‘llanilishi
mualli ning me odologik ayyo ga ligi, ilmiy a akku i a ma n bilan ishlashdagi kuza u chanligini yaqqol
namoyon e adi. Bunday me odik yondashu si a lashla ning seman ik, s ilis ik a unksional jiha la ini
o‘laqonli yo i ish imkonini be gan.
Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa adiki, Odil Yoqubo asa la ida si a lashla qah amonla ning uhiy hola ini
as i lash, insoniy uyg‘ula ning xilma-xil ko‘ inishla ini badiiy i odalash, o‘qu chi his- uyg‘ula iga es e ik a’si
ko‘ sa ish hamda ma nning umumiy ob azlilik da ajasini kuchay i ish kabi muhim unksiyala ni baja adi.
“Vahimali o‘y”, “mudhish qo‘ qu ”, “ izginsiz iz i ob”, “mungli sa la ”, “ilonday so uq ahima” kabi
si a lashla ning ling opoe ik alqini maqolaning ilmiy qiyma ini sezila li a ishda oshi gan. Mualli
ob azlilikning so‘z osi asida ya a ilishi a si a lashla ning badiiy a akku mahsuli si a idagi kuchli seman ik
yukini ilmiy asosda ochib be gan.
Tadqiqo na ijala i o‘zbek ilshunosligi a s ilis ikasiga oid ma’ uzala , semina mashg‘ulo la i, adabiy
ma n ahlilini o‘ ga u chi ku sla hamda ling opoe ik adqiqo la uchun muhim ilmiy-amaliy manba bo‘lib
xizma qilishi mumkin. Maqola a kibiga ki i ilgan uslubiy- ahliliy yondashu la yosh adqiqo chila uchun
me odologik namuna si a ida ahamiya lidi .
Umuman olganda, maqola ma zuga mos a ishda pux a ishlab chiqilgan, naza iy asosla i mus ahkam,
dalilla i ishonchli, ahlil uslubi chuqu a badiiy ma nla bilan uz iy bog‘liq. Kel i ilgan misolla ning aniq,
a shan a ilmiy alqinga mos anlangani mualli ning ma e ial bilan ishlashdagi p o essionalligini ko‘ sa adi.
Maqola ilmiy ju nalda chop e ish uchun o‘liq a siya e iladi hamda o‘zbek ling opoe ikasini
i ojlan i ishga munosib hissa qo‘shu chi qimma li adqiqo si a ida baholanadi.
Disclaime ©
This scien i ic e iew has been p epa ed by he edi o ial boa d o he “RESEARCH & DEVELOPMENT” jou nal
and is in ended solely o use wi hin he jou nal’s in e nal expe e alua ion p ocess and edi o ial ac i i ies.
This e iew is p o ec ed by copy igh law, and i s con en may no be dis ibu ed, ep oduced, o used o comme cial
pu poses wi hou he p io pe mission o he edi o ial boa d. The e iew has been p epa ed o assess he scien i ic quali y,
con en , and me hodological aspec s o he au ho ’s (au ho s’) wo k. I does no ep esen he pe sonal opinion o he
au ho (s) no should i be in e p e ed as he o icial posi ion o he jou nal.
The edi o ial boa d bea s no esponsibili y o he implemen a ion, ou comes, o consequences o he
ecommenda ions, conclusions, o commen s con ained in his e iew. The e iew is p o ided o ensu e anspa ency in
he edi o ial p ocess and o main ain quali y con ol o e scien i ic publica ions.
