431
TURIZMDA KADRLAR TAYYORLASH VA MEHNAT BOZORI
TALABLARIGA MUVOFIQLASHTIRISH MASALALARI
Nu ullaye Hoshimjon Hamido ich,
O ien al uni e si e i Biznes a boshqa u
ka ed asi ka a oʻqi u chisi
Anno a siya. Mazku maqolada u izm sohasida kad la ayyo lash izimi a
mehna bozo i eh iyojla i oʻ asidagi oʻza o bogʻliqlik ahlil qilinadi. Jahon a
Oʻzbekis on aj ibala i asosida ma jud muammola , ula ning sababla i hamda ula ni
ba a a e ish boʻyicha amaliy akli la ilga i su iladi. Shuningdek, maqolada dual
aʼlim izimi, aqamli koʻnikmala ni i ojlan i ish hamda da la a xususiy sek o
oʻ asidagi hamko likning kad la siyosa idagi oʻ ni yo i ilgan.
Kali soʻzla : u izm aʼlimi, kad la siyosa i, mehna bozo i, malaka, amaliyo ,
bandlik, dual izim.
Abs ac . This a icle analyzes he in e ela ion be ween he ou ism educa ion
sys em and he needs o he labo ma ke . Based on he expe iences o Uzbekis an and
in e na ional bes p ac ices, i examines exis ing p oblems, hei causes, and p oposes
p ac ical ecommenda ions o imp o emen . The pape also highligh s he ole o he
dual educa ion sys em, he de elopmen o digi al compe encies, and he impo ance
o coope a ion be ween he public and p i a e sec o s in shaping an e ec i e human
esou ces policy in he ou ism indus y.
Keywo ds: ou ism educa ion, human esou ces policy, labo ma ke ,
quali ica ion, p ac ical aining, employmen , dual sys em.
Soʻnggi yilla da u izm jahon iq isodiyo ining eng jadal i ojlanayo gan
a moqla idan bi iga aylandi. Jahon sayyohlik ashkilo i (UNWTO) maʼlumo la iga
koʻ a, 2024-yilda u izmning global yalpi ichki mahsulo dagi ulushi 10 oizdan oshdi
a bu sohada 350 milliondan o iq inson band boʻldi
1
. Wo ld T a el & Tou ism
Council (WTTC) p ognozla iga binoan, 2035-yilga bo ib u izm sohasida 90
milliondan o iq yangi ish oʻ inla i ya a iladi
2
. Bu ja ayonla na aqa iq isodiy oʻsish
su ʼa la ini belgilab be adi, balki malakali kad la ayyo lash masalasini dolza b
muammola dan bi iga aylan i adi.
Tu izm sohasining iq isodiyo dagi oʻ ni obo a mus ahkamlanib bo ayo gani,
uning bandlik, in a uzilma a aholi da omadla i oʻsishiga qoʻshayo gan hissasini
yanada oshi adi. Shu boisdan, u izm aʼlimi si a i mamlaka ning iq isodiy ba qa o ligi
a aqoba ba doshligi bilan be osi a bogʻliqdi . Oʻzbekis on ham bu yoʻnalishda izchil
isloho la ni amalga oshi ib, u izmni s a egik a moq si a ida i ojlan i moqda. 2024-
yilda Oʻzbekis on Respublikasi P eziden i omonidan qabul qilingan “Tu izm sohasida
kad la ayyo lash izimini akomillash i ish cho a- adbi la i oʻgʻ isida” dagi kad la
1
UNWTO (Jahon sayyohlik ashkilo i). Tou ism Educa ion and Labo Ma ke T ends. – Mad id: UNWTO Publishing,
2023. – 153 b.
2
Wo ld T a el & Tou ism Council (WTTC). Economic Impac o T a el and Tou ism 2024 Repo . – London: WTTC
Publishing, 2024. – 210 b.
432
ayyo lash, ilmiy adqiqo la hamda xalqa o hamko likni kengay i ish us u o azi a
si a ida belgilangan
1
. Bi oq, amaliyo shuni koʻ sa moqdaki, mamlaka da shakllangan
aʼlim izimi hali ham mehna bozo ining ez oʻzga ayo gan alabla iga oʻliq ja ob
be maydi.
Ri ojlangan da la la aj ibasi shuni koʻ sa adiki, u izm sohasida kad la
ayyo lash izimi ha doim mehna bozo i bilan be osi a bogʻlanib ishlaydi. Masalan,
Ispaniya, Ge maniya, Tu kiya, Singapu a Malayziya kabi mamlaka la da “dual
aʼlim izimi” keng qoʻllanilgan boʻlib, unda alabala oʻqu ja ayonining ya midan
koʻpini amaliyo da oʻ kazadi. Bu yondashu na aqa naza iy bilimla ni
mus ahkamlashga, balki oʻqu chi yoki alabaning eal ish muhi iga moslashu ini
ezlash i ishga xizma qiladi
2
.
WTTC 2024-yilgi hisobo ida aʼkidlanishicha, bugungi kunda u izm sohasida
global miqyosdagi eng dolza b muammo — bu “malaka boʻshligʻi”di . Yaʼni, ma jud
ishchi kuchining qa iyb 40 oizi zamona iy xizma koʻ sa ish, aqamli ma ke ing yoki
eze a siya izimla idan sama ali oydalanish koʻnikmala iga ega emas
3
. Shu bois
koʻplab da la la da aʼlim das u la i zamona iy exnologiyala , mehmonxona
boshqa u i, sunʼiy in ellek asosida xizma la ni ashkil e ish kabi yoʻnalishla ni oʻz
ichiga olgan holda qay a koʻ ib chiqilmoqda.
Ayni pay da, i ojlangan mamlaka la da u izm aʼlimining ma kazida “yumshoq
koʻnikmala ” — jamoada ishlash, mijoz bilan muloqo qilish, muammola ni hal e ish,
ashabbusko lik a xizma madaniya ini shakllan i ish masalala i u adi. Bu yondashu
bi i u chila ning global mehna bozo ida aqoba ba doshligini aʼminlaydi.
Oʻzbekis on Respublikasi Tu izm a madaniy me os azi ligi maʼlumo la iga
koʻ a, 2023-yilda mamlaka da u izm sohasida 100 mingdan o iq kishi band boʻlgan,
u izm xizma la i ekspo i esa 2 millia d AQSh dolla idan oshgan
4
. Soʻnggi yilla da
espublika boʻylab 30 dan o iq oliy aʼlim muassasala ida u izm yoʻnalishla i aoliya
yu i moqda, shuningdek, oʻnlab kollej a exnikumla da amaliy aʼlim das u la i yoʻlga
qoʻyilgan
5
.
Shunga qa amay, bu sohada ayyo lanayo gan kad la si a i hali ham mehna
bozo ining dinamik eh iyojla iga oʻliq ja ob be mayap i. Ish be u chila ik icha,
yosh mu axassisla ning naza iy bilimla i ye a li boʻlsa-da, amaliy koʻnikmala i, che
ili bilimi a xizma madaniya i koʻpincha pas da ajada boʻladi. Na ijada, bi i u chila
eal ish ja ayonida mijozla bilan muloqo qilish, muammoli aziya la ni hal e ish yoki
zamona iy das u iy osi ala dan oydalanishda qiynaladi.
Soʻ o nomala ahliliga koʻ a, u izm biznesining 60 oizdan o iq akilla i oliy
aʼlim muassasala i bilan amaliy hamko likning sus ligini bildi gan. Talabala
1
O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining qa o i, 18.07.2024 yildagi PQ-269-son
2
Eu opean Commission. Bluep in o Sec o al Coope a ion on Skills in Tou ism: S a egy 2030. – B yussel: Eu opean
Commission Publishing, 2022. – 142 b.
3
Wo ld T a el & Tou ism Council (WTTC). Fu u e o he T a el & Tou ism Wo k o ce Repo . – London: WTTC
Publishing, 2024. – 198 b.
4
In es Uzbekis an. Tou ism Sec o S a is ics o Uzbekis an. – Toshken : In es Uzbekis an, 2023. – 98 b.
5
Alekseenko E. F om Ancien Silk Road o Mode n Day: The Reali ies o Uzbekis an’s Tou ism Indus y. – Toshken :
UzTou P ess, 2023. – 215 b.
433
amaliyo i qisqa mudda li, koʻpincha asmiy usda oʻ adi, bu esa ula ning haqiqiy ish
aj ibasiga ega boʻlishiga oʻsqinlik qiladi
1
.
Tu izm sohasida kad la ayyo lashdagi nomu o iqlikla ning eng muhim sababi
aʼlim das u la ining zamona iy mehna bozo i alabla iga mos a ishda
yangilanmaganidadi . Baʼzi oʻqi u chila ning amaliy aj ibasi cheklangan boʻlib, bu
oʻqu ja ayonining naza iy usda qolishiga olib keladi. Bundan ashqa i, aʼlimda
aqamli exnologiyala , i ual sayoha la , 3D-modella , onlayn eze a siya izimla i
kabi inno a sion yondashu la dan oydalanish da ajasi pas .
Shuningdek, alabala uchun amaliyo bazala ining ye ishmasligi ham jiddiy
muammola dan bi idi . Koʻplab oliy aʼlim muassasala i u is ik obyek la bilan
uzluksiz hamko lik oʻ na magan, bu esa bi i u chila ning eal ish sha oi la iga
moslashu ini sekinlash i adi. Na ijada, aʼlim izimi a mehna bozo i oʻ asida uz iy
aloqa mexanizmi ye a li da ajada shakllanmagan.
Muammoni ba a a e ish uchun a alo aʼlim mazmunini zamon alabla iga
moslash i ish za u . Oʻqu das u la iga aqamli u izm, ba qa o u izm, xizma
psixologiyasi kabi yangi yoʻnalishla ni ki i ish, amaliy mashgʻulo la ulushini oshi ish
hamda “dual aʼlim” izimini jo iy e ish maqsadga mu o iqdi .
Shu bilan bi ga, oʻqi u chila malakasini oshi ish, xalqa o aj iba almashish
das u la ini yoʻlga qoʻyish, xo ijiy s aji o kala ni izimli yoʻlga qoʻyish za u . Xalqa o
ashkilo la — xususan, UNWTO yoki WTTC omonidan an olingan se i ika lash
izimla ini jo iy e ish bi i u chila ning xalqa o mehna bozo ida aol ish i ok e ish
imkonini kengay i adi
2
.
Da la a xususiy sek o oʻ asidagi hamko likni mus ahkamlash ham muhim
ahamiya ga ega. Xususiy sek o oʻz kad la ga boʻlgan alabini aniqlab, bu
maʼlumo la ni oliy aʼlim muassasala iga ye kazib be ishi o qali aʼlim izimini amaliy
eh iyojla ga yoʻnal i ish mumkin. Bundan ashqa i, u izm sohasida aqamli
exnologiyala ni oʻqi ish, maso a iy eningla a sunʼiy in ellek asosidagi
simulya o la dan oydalanish oʻqu ja ayonini sezila li da ajada mode niza siya qiladi.
Xulosa qilib ay ganda, u izmda kad la ayyo lash masalasi bugungi kunda
na aqa aʼlim, balki iq isodiy siyosa ning ham muhim yoʻnalishla idan bi idi . Jahon
miqyosida u izmning yalpi ichki mahsulo dagi ulushi o ib bo a ekan, sohada
malakali kad la ye ishmasligi masalasi ham keskinlashmoqda.
Oʻzbekis on uchun bu ja ayon dolza b boʻlib, aʼlim izimini mode niza siyalash,
amaliyo ga yoʻnal i ilgan oʻqu das u la ini kengay i ish, xalqa o aj ibala ni jo iy
e ish hamda da la -xususiy hamko likni i ojlan i ish o qali u izm indus iyasi uchun
aqoba ba dosh mu axassisla ni ayyo lash mumkin.
Aga bu yoʻnalishdagi isloho la izchil amalga oshi ilsa, mamlaka da na aqa
u izmning iq isodiy salohiya i, balki xalqa o nu uzini oshi u chi yangi imkoniya la
ham ya a iladi.
1
OECD. Tou ism Skills De elopmen and Labo Ma ke Adap a ion in he Pos -COVID E a. – Pa ij: OECD Publishing,
2023. – 165 b.
2
Gio is G. Employmen E ec o Tou ism: Me a-analysis. – A ina: Hellenic Tou ism Ins i u e, 2022. – 187 b.
434
Adabiyo la oʻyxa i
1.Alekseenko E. F om Ancien Silk Road o Mode n Day: The Reali ies o
Uzbekis anʼs Tou ism Indus y. – Toshken : UzTou P ess, 2023. – 215 b.
2. Eu opean Commission. Bluep in o Sec o al Coope a ion on Skills in
Tou ism: S a egy 2030. – B yussel: Eu opean Commission Publishing, 2022. – 142 b.
3. Gio is G. Employmen E ec o Tou ism: Me a-analysis. – A ina: Hellenic
Tou ism Ins i u e, 2022. – 187 b.
4. In es Uzbekis an. Tou ism Sec o S a is ics o Uzbekis an. – Toshken : In es
Uzbekis an, 2023. – 98 b.
5. Oʻzbekis on Respublikasi P eziden ining qa o i, 18.07.2024 yildagi PQ-269-
son
6. OECD. Tou ism Skills De elopmen and Labo Ma ke Adap a ion in he Pos -
COVID E a. – Pa ij: OECD Publishing, 2023. – 165 b.
7. UNWTO (Jahon sayyohlik ashkilo i). Tou ism Educa ion and Labo Ma ke
T ends. – Mad id: UNWTO Publishing, 2023. – 153 b.
8. Wo ld T a el & Tou ism Council (WTTC). Economic Impac o T a el and
Tou ism 2024 Repo . – London: WTTC Publishing, 2024. – 210 b.
9. Wo ld T a el & Tou ism Council (WTTC). Fu u e o he T a el & Tou ism
Wo k o ce Repo . – London: WTTC Publishing, 2024. – 198 b.
