439
MAHALLIY AYOLLAR TADBIRKORLIGINI RAGʻBATLANTIRISH
MASALALARI
Axa o a Shahnoza,
O ien al uni e si e i Biznes a boshqa u ka ed asi ka a oʻqi u chisi
Anno a siya. Mazku adqiqo Oʻzbekis on onlayn biznesida ayolla ning
adbi ko lik aoliya iga ki ishish sababla i, ula uch aydigan oʻsiqla , za u qoʻllab-
qu a lo chi omilla hamda mu a aqiya ga e ishish sha la ini ahlil qiladi. Olingan
na ijala shuni koʻ sa adiki, ayolla adbi ko likni asosan moliya iy e kinlikka e ishish,
mus aqil qa o qabul qilish hamda ijodko likni namoyon e ish is agi bilan boshlaydila .
Shu bilan bi ga, ula kapi al manbala idan oydalanishdagi cheklo la , gende
engsizlikla i a a moq imkoniya la ining ye a li emasligi kabi qiyinchilikla ga duch
keladila . Tadqiqo shuningdek, moliya iy koʻmak, aʼlimiy das u la a hamko lik
a moqla ini shakllan i ish kabi esu sla ning muhimligini alohida qayd e adi.
Kali soʻzla : ayolla adbi ko ligi, onlayn biznes, mo i a siyala , oʻsiqla ,
qoʻllab-qu a lash, mu a aqiya omilla i.
Abs ac . This esea ch in es iga es he d i ing ac o s behind womenʼs
engagemen in online en ep eneu ship in Uzbekis an, alongside he obs acles hey
encoun e , he ypes o suppo hey equi e, and he elemen s ha con ibu e o hei
success. The esul s indica e ha women a e mainly mo i a ed o es ablish businesses
by he pu sui o inancial independence, pe sonal au onomy, and oppo uni ies o
c ea i e sel -exp ession. A he same ime, hey con inue o ace di icul ies such as
limi ed access o unding, gende - ela ed ba ie s, and insu icien ne wo king
possibili ies. The s udy u he emphasizes he impo ance o p o iding esou ces such
as inancial suppo , aining ini ia i es, and pla o ms o p o essional ne wo king o
os e womenʼs en ep eneu ial de elopmen .
Keywo ds: Female en ep eneu ship, E-business, D i e s, Challenges,
Assis ance, De e minan s o success.
Soʻnggi yilla da ayolla adbi ko ligini i ojlan i ish a ula ning iq isodiy
salohiya ini kengay i ish masalasi koʻplab da la la da dolza b ij imoiy-iq isodiy
ma zuga aylangan. Ayolla ning biznesga jalb e ilishi na aqa iq isodiy oʻsishga, balki
jamiya da ba qa o lik a englikni aʼminlashga ham xizma qiladi. Xususan,
i ojlanayo gan mamlaka la da, jumladan Oʻzbekis on Respublikasida, ayolla ning
adbi ko lik aoliya i keng koʻlamda qoʻllab-qu a lanmoqda. Oʻzbekis on hukuma i
omonidan ayolla ni adbi ko likka agʻba lan i ish maqsadida qabul qilinayo gan
isloho la a a monla bu sohada sezila li yangilanishla ga zamin ya a moqda.
Shuningdek, ayolla ning iq isodiy ja ayonla dagi oʻ nini mus ahkamlash za u a i
yuzasidan ilmiy adqiqo la soni o ib bo moqda a bu bo ada yangi naza iy hamda
amaliy yondashu la ishlab chiqilmoqda.
Ayolla ning adbi ko likdagi aolligi a ula ning ij imoiy hamda iq isodiy
i ojlanishiga qoʻshayo gan hissasi haqida ilmiy adqiqo la ancha aq dan be i olib
bo ilmoqda. Oʻ kazilgan izlanishla shuni koʻ sa adiki, ayolla ning biznes sohasiga
440
ki ib kelishi na aqa ula ning iq isodiy mus aqilligini mus ahkamlaydi, balki yangi
ij imoiy imkoniya la ya a ilishiga ham xizma qiladi. Gill a Ganesh oʻz izlanishla ida
“ adbi ko likning yagona oʻzligi” konsepsiyasini ahlil qilib, adbi ko likning
mus aqillik a indi idual yondashu kabi jiha la i ayolla ni biznes boshlashga
agʻba lan i u chi muhim omilla ekanini aʼkidlashadi.
1
Shu bilan bi ga, ula ayolla
adbi ko lik ja ayonida koʻplab oʻsiqla a cheklo la ga duch kelishini ham qayd
e ishgan. Xulosa si a ida, ayolla ning mu a aqiya ga e ishishi ma jud muammola ni
yengib oʻ ish a yangi imkoniya la dan sama ali oydalanish bilan chamba chas
bogʻliq ekani koʻ sa ib oʻ iladi.
Pan a a Thapa (2017) omonidan amalga oshi ilgan adqiqo ham bu bo ada
muhim oʻ in u adi. Ula Nepalning Ba dia milliy bogʻida aoliya yu i ayo gan ayol
adbi ko la misolida, ayolla ning iq isodiy mus aqilligini aʼminlash a oila iy
qa o la da ish i okini kuchay i ish imkoniya la i bilan bi ga, pa ia xal uzum a
ij imoiy oʻsiqla ga qa shi ku ashish za u ligini asoslab be ishgan.
2
Oʻzbekis on Respublikasida ham oxi gi yilla da ayolla ni adbi ko likka jalb
qilishni qoʻllab-qu a lash boʻyicha qa o isloho la amalga oshi ildi. Jumladan, 2018-
yil 1- e alda p eziden omonidan imzolangan “Ayolla ni adbi ko likka jalb qilish a
iq isodiy mus aqilligini aʼminlash” haqidagi qa o doi asida ayolla uchun
mik omoliya iy yo damla a maxsus aʼlim das u la i jo iy e ildi. Shu bilan bi ga,
hukuma ayolla ni biznes sohasiga keng jalb qilish o qali ij imoiy ba qa o likni
mus ahkamlashni maqsad qilib qoʻydi.
Abdu ahmono X. a Zoki o Sh.ning adqiqo i — xo in-qizla ning adbi ko lik
a biznes aoliya ini qoʻllab-qu a lash bo asidagi xo ijiy aj ibani izimli ahlil
e u chi ish — muhim me odologik a amaliy xulosala be adi. Mualli la u li
mamlaka la dagi siyosa a ins i u la ning (mik omoliya, g an la , soliq im iyozla i),
aʼlim-malaka oshi ish das u la i, men o luk a biznes-inkuba o la , hamda gende ga
sezgi yondashu o qali ayolla ning iq isodiy aolligini oshi ish misolla ini
solish i adi. Ula ning ahlili shuni koʻ sa adiki, mu a aqiya li amaliyo la kompleks
yondashu ni — moliya iy qoʻllab-qu a lashni, huquqiy ka ola la ni a ij imoiy-
madaniy oʻsiqla ni kamay i u chi ashabbusla ni bi lash i ishni alab qiladi. Shu bilan
bi ga, maqola xo ijiy aj ibala ning Oʻzbekis on sha oi iga moslash i ilishi za u ligini
aʼkidlab, mahalliy ij imoiy-iq isodiy kon eks , in a uzilma a gende no mala ni
hisobga olgan siyosa a siyala ini ilga i su adi, bu esa mamlaka da ayolla
adbi ko ligini sama ali agʻba lan i ish uchun amaliy yoʻl xa i asini akli qiladi
3
.
Tadqiqo da ayolla adbi ko ligini i ojlan i ishga aʼsi qilu chi omilla ni
(ij imoiy, iq isodiy, ins i u sional a madaniy) kompleks a zda oʻ ganish, ula ning
oʻza o bogʻliqligini aniqlash hamda amaliy aj iba asosida xulosala chiqa ish naza da
u iladi. Shu maqsadda s a is ik maʼlumo la ni ahlil qilish, soha boʻyicha no ma i -
1
Gill, R. a Ganesh, S. (2007). Kuchayish, cheklo a adbi ko lik “o‘zligi”: oq anli ayol adbi ko la misolida adqiqo .
Amaliy Kommunika siya Tadqiqo la i Ju nali, 35(3), 268–293. h ps://doi.o g/10.1080/00909880701434265
2
Pan a, S. K. a Thapa, B. (2017). Nepalning Ba dia milliy bog‘i a o idagi hududla da adbi ko lik a ayolla ni
kuchay i ish. Eko u izm Ju nali, 16(4), 1–15. h ps://doi.o g/10.1080/14724049.2017.1299743
3
Abdu ahmono X., Zoki o Sh. Xo in-qizla ning adbi ko lik a biznes aoliya ini qo'llab-qu a lash bo'yicha ho ij
aj ibasi [Fo eign expe ience in suppo ing women's en ep eneu ship and business ac i i ies]. Resea ch lns i u e
<Neighbo hood and Family> unde he Minis y o Neighbo hood and Family Suppo o he Republic o Uzbekis an.
Scien i ic P og ess, 2022, ol. 3, iss. 2.
441
huquqiy hujja la ni oʻ ganish, mahalliy ayol adbi ko la oʻ asida soʻ o nomala a
in e yula oʻ kazish, shuningdek, xo ijiy aj ibala ni aqqoslash me odla i
qoʻllaniladi. Me odologik asos si a ida gende engligi, ij imoiy inklyuziya a ba qa o
i ojlanish amoyilla i eʼ ibo ga olinib, ayolla adbi ko ligini qoʻllab-qu a lashning
sama ali mexanizmla ini aniqlash maqsad qilinadi.
Mahalliy ayolla adbi ko ligini agʻba lan i ish ja ayoniga oid ma jud s a is ik
maʼlumo la ham ahlil qilindi. Xususan, Oʻzbekis on Respublikasi Da la s a is ika
qoʻmi asi maʼlumo la iga koʻ a, 2022-yilda aoliya yu i ayo gan kichik biznes a
adbi ko lik subyek la ining qa iyb 27 oizi ayolla ga oʻgʻ i kelgan
1
. Shunga qa amay,
ula ning a igi 18–20 oizi ishlab chiqa ish a inno a sion sohala da aoliya yu i adi²,
qolgan qismi asosan sa do, xizma koʻ sa ish a maishiy sohala da jamlangan. Ayolla
adbi ko la ining 40 oizdan o igʻi moliya iy esu sla dan oydalanishda
qiyinchilikla ga duch kelgani aniqlangan
2
, bu ula ning biznesni kengay i ish
imkoniya la ini sezila li da ajada cheklaydi. Shu bilan bi ga, 2021–2022-yilla da
ayolla adbi ko ligini qoʻllab-qu a lash uchun da la omonidan aj a ilgan 200 ml d
soʻmdan o iq k edi a g an la ula ning iq isodiy aolligini agʻba lan i ishda muhim
omil boʻlib xizma qilgan. Xo ijiy aj iba bilan solish i ganda, i ojlangan da la la da
ayolla ning adbi ko likdagi ulushi 30–35 oizni ashkil e ishi kuza iladi
3
, bu esa
Oʻzbekis on uchun ham yaqin is iqbolda e ishilishi mumkin boʻlgan maqsadli
koʻ sa kich si a ida qa aladi.
Xulosa si a ida aʼkidlash joizki, mahalliy ayolla adbi ko ligini agʻba lan i ish
iq isodiy oʻsish, bandlikni oshi ish a ij imoiy ba qa o likni aʼminlashda muhim omil
hisoblanadi. Oʻ kazilgan ahlilla shuni koʻ sa adiki, ayolla ning adbi ko likdagi
ulushi yildan-yilga o ib bo ayo gan boʻlsa-da, ula ning ishlab chiqa ish a inno a sion
sohala dagi aolligi ye a li da ajada emas, moliya iy esu sla ga ki ish imkoniya la i
ham cheklanganligicha qolmoqda. Shu bois da la omonidan k edi a g an la
aj a ilishi, biznes-inkuba o la aoliya ining kengay i ilishi hamda huquqiy-meʼyo iy
bazaning akomillash i ilishi ayolla biznesini yanada qoʻllab-qu a lashda muhim
yoʻnalishdi . Xalqa o aj ibani mahalliy sha oi ga moslash i ish, gende engligini
aʼminlash a ij imoiy s e eo ipla ni ba a a e ishga qa a ilgan kompleks cho ala
na ijado likni oshi adi hamda ayolla adbi ko ligining ba qa o i ojlanishiga zamin
ya a adi.
Foydalanilgan adabiyo la
1.Abdu ahmono X., Zoki o Sh. Xo in-qizla ning adbi ko lik a biznes
aoliya ini qoʻllab-qu a lash boʻyicha ho ij aj ibasi [Fo eign expe ience in
suppo ing womenʼs en ep eneu ship and business ac i i ies]. Resea ch lns i u e
<Neighbo hood and Family> unde he Minis y o Neighbo hood and Family Suppo
o he Republic o Uzbekis an. Scien i ic P og ess, 2022, ol. 3, iss. 2.
2.Ahl, H. Tadbi ko likning gende xususiya la ini ilmiy ahlil qilish. Xalqa o
Gende a Tadbi ko lik Ju nali, (2004), 10–24.
1
O‘zbekis on Respublikasi Da la s a is ika qo‘mi asi. Kichik biznes a adbi ko lik ko‘ sa kichla i, 2022.
2
UNDP Uzbekis an. Women En ep eneu ship Challenges in Uzbekis an, 2021.
3
Wo ld Bank. Women, Business and he Law 2022 Repo .
442
3.Bailyn, L. Tadbi ko likda gende oʻsiqla ini yengish: ayolla ning biznesdagi
oʻzga ib bo ayo gan oli. Biznes Ven u ing Ju nali, (1993), 343–358.
4.B ush, C. Ayol adbi ko la boʻyicha adqiqo la : oʻ gan endensiyala , yangi
qa ashla a is iqboldagi yoʻnalishla . Tadbi ko lik Naza iyasi a Amaliyo i Ju nali,
(1992). 5–30.
5.Gill, R. a Ganesh, S. Kuchayish, cheklo a adbi ko lik “oʻzligi”: oq anli
ayol adbi ko la misolida adqiqo . Amaliy Kommunika siya Tadqiqo la i Ju nali,
(2007), 268–293.
6.Pan a, S. K. a Thapa, B. Nepalning Ba dia milliy bogʻi a o idagi hududla da
adbi ko lik a ayolla ni kuchay i ish. Eko u izm Ju nali,(2017). 1–15.
