443
BIZNES TURIZMI VA UNI TASHKIL ETUVCHI MAMLAKATLARGA
TAʼSIRI
Xalilo a Gulnoza Nu ullo qizi,
TDIU mus aqil izlanu chisi,
O ien al uni e si e i “Biznes a boshqa u ” ka ed asi oʻqi u chi-s ajyo i,
Anno a siya: Mazku maqolada biznes u izmi haqida ushuncha hamda uni
ashkil e u chi mamlaka la ga aʼsi i, iq isodiy oydasi, ij imoiy sama asi hamda
aholining bandlik da ajasini aʼminlashga kel i adigan oydasi haqida mahalliy hamda
xo ijiy olimla ning ik a mulohazala i oʻ ganilgan a ula asosida a siya a akli la
ishlab chiqilgan.
Kali soʻzla : biznes, sama a, oyda, mamlaka iq isodiyo i, bandlik,
ishbila monlik muhi i.
Abs ac : This a icle examines he iews and opinions o local and o eign
schola s on he concep o business ou ism and i s impac on he coun ies ha make
up i , i s economic bene i s, social impac , and he bene i s i b ings o ensu ing he
employmen le el o he popula ion, and based on hem, ecommenda ions and
sugges ions a e de eloped.
Keywo ds: business, e iciency, p o i , na ional economy, employmen , business
en i onmen .
Biznes sayoha la i zamona iy u izmning eng ez i ojlanayo gan sohasidi .
Bilamizki, ish u izmi jadal su ʼa la bilan i ojlanib kelayo gan u izm u la idan
bi idi . Mus aqil a yuqo i da omadli u izm u i si a ida ishbila monlik u izmi 70-80-
yilla da Ye opa a AQSHda i ojlana boshlagan. MICE soʻzi ingliz ilidagi Mee ing,
Incen i es, Con e ences, E en s kabi soʻzla majmuasidan ashkil opgan boʻlib, u
uch ashu la , kon e ensiyala , u li adbi la ni ashkil e ish a oʻ kazish bilan bogʻliq
boʻlgan ish sa a la ini oʻz ichiga oladi. MICE u izmining i ojlanishi mamlaka la a o,
hukuma la a o a ashkilo la a o munosaba la ni yaxshilash, biznes a hamko lik
boʻyicha sha nomala ni imzolash, oʻza o man aa li akli la ni almashish, yangi
gʻoyala ni izlab opish, munoza ali a muhokamali aziya la ni hal qilishda sama ali
yechim hisoblanadi. Bunda ayniqsa ish a u izmning oʻza o bogʻlanishi ikki hamko
omonla ga ham ijobiy oyda olib keladi.
MICE u izmi – bu biznesning ( ijo a ) maqsadli yoki ko po a i , madaniy, ijodiy,
spo , a boshqa u dagi adbi la ni ashkil qilu chi kompaniyala , ashkilo la akilla i
omonidan amalga oshi iladigan u izm u idi .
MICE u izmi – mamlaka ashqi a ichki iq isodiy i ojlanishining asosiy
koʻ sa kichla idan bi idi .
Ishbila monlik u izmi quyidagila ni oʻz ichiga oladi:
• biznes suhba i;
• yangi bozo la a hamko la ni izlash;
• exnologiya a axbo o almashinu i;
• ko po a i madaniya ni i ojlan i ish a xodimla ni oʻqi ish;
444
• PR ha aka la i.
Ishbila monlik u izmining bi necha u la i ma jud:
• ko po a i a indi idual xizma sa a la i;
• kon e ensiyala , kong essla , koʻ gazmala , semina la , simpoziumla ,
ya ma kala , aqdimo la , eningla da ish i ok e ish uchun sayoha la ;
• xodimla ning ko po a i uhini saqlash a xodimla ni agʻba lan i ish uchun
agʻba lan i u chi u la ;
• hamko la ning i ma a ko xonala iga ash i buyu ishi.
MICE adbi la i oʻ kaziladigan joyla oda da malakali mu axassis yoki u agen la
omonidan anlangan muayyan mamlaka la a shaha la dagi maxsus kon e ensiya
joyla ida yoki mehmonxona adbi la zalida oldindan ayyo ga lik koʻ gan holda
ashkil e iladi. Bu adbi oʻ kaziladigan shaha iq isodiyo iga juda ka a iq isodiy oyda
kel i adi
1
.
MICE u izmini i ojlan i ish bo asida iq isodchi olimla , ma ke ologla ning
ik la i muhim ahamiya kasb e adi. UNWTO doimiy akili Dmi iy Ilinning soʻzla iga
koʻ a, uch ashu la sanoa i u izmning eng muhim segmen la idan bi i hisoblanadi.
Ze o, u iq isodiyo ga juda ka a oyda kel i adi — ma sumiylik ushunchasini
kamay i adi, u is ik yoʻnalishla ning yangilanishiga u ki be adi a umuman,
inno a siyala a ijodiy yondashu ga ijobiy aʼsi koʻ sa adi
2
.
Biznes u izmi – bu zamona iy hodisa emas, insonla qadimdan oʻz aoliya la i
bilan bogʻliq holda sayoha qilganla . Bi inchi na ba da sa do-so iq maqsadla ida
sayoha amalga oshi ilgan. MICE u izmi mamlaka la iq isodiyo iga ijobiy aʼsi
koʻ sa ib, u izmda biznes u izmining i ojlanishiga u ki boʻladi. Bi inchidan, biznes
u izmi ancha qimma a sama ado ligi yuqo idi . Bu u izm u idan ushadigan
da omad boshqa u izm u la iga qa aganda ancha ka a a na lidi . Shuning uchun
dunyoning i ojlangan mamlaka la i aynan ushbu u izm u ini i ojlan i ishga ha aka
qiladila . Misol uchun u bol chempiona i, qishki olimpiya oʻyinla i, ka na al,
es i alla qaysi da la la da ashkil e ilsa, oʻsha da la iq isodiyo iga ka a da omad
keladi degani. Chunki u ye ga dunyoning ba cha mamlaka la idan u is la ash i
buyu adi a bu esa oʻz na ba ida oʻsha mamlaka ning iq isodiyo iga ijobiy aʼsi
koʻ sa adi.
Biznes u izmning boshqa u izmla dan asosiy a qi uning yuqo i na xda ekanligi.
MICE u izmining a kibiy qismla i quyidagila ni oʻz ichiga oladi: ko po a i
uch ashu la ni ashkil e u chila ni, mehmonxona a dam olish maskanla idagi
uch ashu la a kon ensiya boʻlimla i, koʻ gazma a kong ess ma kazla i,
kon e ensiya zalla i, k uiz kemala i, koʻngilocha adbi la ni ashkil e u chi
kompaniyala , logis ika i mala i, hususiy sayoha ope a o la i, ans e kompaniyala i,
p o essional sa do ashkilo la i, u izm kengashla i, a iakompaniyala , biznes
1
Smi h, J. and S ewa , S., (2014): Camb idge in e na ional AS and A le el: T a el and Tou ism, Camb idge Uni e si y
p ess, Camb idge- UK
2
O‘zbekis on u is ik ashkilo la i uchun ilk ma a MICE- u izm bo‘yicha maho a da si o‘ kazildi//elek on esu s//
h ps://da yo.uz/2019/08/11/o%25ca%25bbzbekis on- u is ik- ashkilo la i-uchun-ilk-ma a-mice- u izm-
bo%25ca%25bbyicha-maho a -da si-o%25ca%25bb kazildi
445
ma kazla i, konsal ing i mala , sugʻu a kompaniyala i, u izm sa do uyushmala i a
u xizma la ini so u chi u is ik i mala ni
1
.
Quyidagi chizmada (1-chizma) MICE u izmni ashkil e u chi mamlaka la ga
aʼsi i koʻ sa ib oʻ ilgan:
Bilim almashish
Aloqala ni kengay i ish
Ij imoiy qiziqish
P o essional imkoniya la ni ya a ish
1-chizma: MICE u izmni ashkil e u chi mamlaka la ga aʼsi i
2
Yuqo idagi chizmadan shuni ushunishimiz mumkinki, biznes u izmi na aqa uni
ashkil e u chi mamlaka ga oyda olib ki adi balki oʻsha mamlaka ning u izm
salohiya ini yaxshilashga, ij imoiy yuksalishga, madaniya la a o almashinu ga, biznes
sanoa ini akomillash i ishga ham ka a imkoniya la ya a adi.
Xulosa a iqasida ay ish mumkinki, u izm sohasi ha qanday mamlaka
iq isodiyo ining aj almas a muhim a kibiy qismla idan bi idi . Mazku sohaning
i ojlanishi na ijasida mamlaka ning iq isodiy salohiya i o adi, aholi bandligi
aʼminlanadi, yangi ish oʻ inla i ya a iladi hamda uqa ola ning u mush da ajasi a
ij imoiy a o onligi yaxshilanadi. Shu bilan bi ga, u izm milliy madaniya ning
i ojlanishiga, malakali kad la shakllanishiga hamda mamlaka ning xalqa o
miqyosdagi ijobiy imijini mus ahkamlashga xizma qiladi. Na ijada, u izm sohasi
milliy iq isodiyo ga ka a hajmdagi alyu a ushumla ini kel i u chi s a egik da omad
manbai si a ida alohida ahamiya kasb e adi.
1
Khan, M., (2015): Mice Tou ism, In e na ional Jou nal o Mul idisciplina y Resea ch and De elopmen , Volume 2,
Issue 4, Delhi, India, Ap il.
2
Sayo a Sa aye a. E en ou ism – pe spec i e o m o ou ism de elopmen in Uzbekis an. KIMEP In e na ional
Resea ch Con e ence: The Silk Road and he ou ism and Hospi ali y Indus ies. 2018. pp. 62-64.
MICE
u izmning
a’si i:
Axbo o almashish o qali
yangi gʻoyala ni ya a ish imkoniya i
Ish i okchila oʻ asida oʻg idan- oʻg i
hamko lik aloqala ini oʻ na ish imkoniya i
Omma iy axbo o adbi la i o qali ij imoiy
yuksalishga e ishish imkoniya i
XKad la mo i a siyasini oshi ishda
p o essional mu axassisla dan
boshqa u ni oʻ ganish imkoniya la ini
ya a ib be ish
BBiznes sanoa ini
akomillash i ish
Qoʻshma
adqiqo la
oʻ kazish
Tadqiqo a
biznesni
yaxshilash
Kad la ni oʻqi ish
a i ojlan i ish
446
Foydalanilgan adabiyo la oʻyxa i
1. Khan, M., (2015): Mice Tou ism, In e na ional Jou nal o Mul idisciplina y
Resea ch and De elopmen , Volume 2, Issue 4, Delhi, India, Ap il
2. Smi h, J. and S ewa , S., (2014): Camb idge in e na ional AS and A le el:
T a el and Tou ism, Camb idge Uni e si y p ess, Camb idge- UK
3. Sayo a Sa aye a. E en ou ism – pe spec i e o m o ou ism de elopmen
in Uzbekis an. KIMEP In e na ional Resea ch Con e ence: The Silk Road and he
ou ism and Hospi ali y Indus ies. 2018. pp. 62-64.
4. Oʻzbekis on u is ik ashkilo la i uchun ilk ma a MICE- u izm boʻyicha
maho a da si oʻ kazildi//elek on esu s//
h ps://2019/08/11/o%25ca%25bbzbekis on- u is ik- ashkilo la i-uchun-ilk-
ma a-mice- u izm-bo%25ca%25bbyicha-maho a -da si-o%25ca%25bb kazildi
