460
TАʼLIM MUАSSАSАSI RАHBАRLАRINING BОSHQАRUV
KОMPЕTЕNSIYАLАRINI RIVОJLАNTIRISH VА SАMАRАDОRLIGINI
ОSHIRISH MАSАLАLАRI
Sа о о а Gulmi а Аsqа jоn qizi,
O iеn al uni е si е i mus aqil adqiqo chisi
sа о о аgulmi а220530@gmаil.cоm
Аnnо а siyа. Tаʼlim muаssаsаsi аhbа lа ining bоshqа u kоmpе еnsiyаlа ini
i оjlаn i ish а sаmа аdо ligini оshi ish mаsаlаlа i zаmоn аlаblа i bilаn bоgʻliq
а ishdа dоlzа b аhаmiyа gа еgа. Ushbu mаqоlаdа аhbа lа ning bоshqа u
s а еgiyаlа i, jаmоа bilаn ishlаsh kоʼnikmаlа i, innо а siоn yоndаshu lа а аʼlim
jа аyоnini аkоmillаsh i ishdа qоʼllаnilаdigаn mе оdlа аhlil qilinаdi. Mаqоlа аʼlim
muаssаsаlа i bоshqа u idа kоmpе еnsiyаlа ning аhаmiyа ini kоʼ sа ish, оʼqu
jа аyоnini yаnаdа sаmа аli а si а li аshkil е ishgа qа а ilgаn а siyаlа bilаn
yаkunlаnаdi.
Kаli sоʼzlа i: muаssаsа, kоmpе еnsiyа, kоmmunikа siyа, s а еgiyа, glоbаl,
ijаlаsh i ish, innа а siоn, mо i а siyа, in е аk i , digi аl, quizlе , е-ki оb,
аns о mа siyа.
Аbs ac . Thе issuеs о dе еlоping mаnаgеmеn cоmpе еnciеs о еducа iоnаl
ins i u iоn lеаdе s аnd еnhаncing hеi е еc i еnеss а е о i аl impо аncе in hе
cоn еx о mоdе n dеmаnds. This а iclе аnаlyzеs mаnаgеmеn s а еgiеs, еаm
cоllаbо а iоn skills, innо а i е аpp оаchеs, аnd mе hоds usеd о imp о е hе
еducа iоnаl p оcеss. I еmphаsizеs hе signi icаncе о cоmpе еnciеs in mаnаging
еducа iоnаl ins i u iоns аnd cоncludеs wi h еcоmmеndа iоns аimеd а о gаnizing hе
lеа ning p оcеss mо е е еc i еly аnd quаli а i еly.
Kеywо ds: ins i u iоn, cоmpе еncе, cоmmunicа iоn, s а еgy, glоbаl, plаnning,
innо а iоn, mо i а iоn, in е аc i е, digi аl, quizlе , е-bооk, аns о mа iоn.
Оʼzbеkis оn аʼlim izimi sоʼnggi yillа dа jаdаl i оjlаnish bоsqichidаn оʼ mоqdа.
P еzidеn Shа kа Mi ziyоyе оʼz аsа lа idа аʼlim а bilimlа ning jаmiyа i оjidаgi
оʼ nigа аlоhidа еʼ ibо qа а аdi. U аʼlim muаssаsаlа i аhbа lа ining оʼz
kоmpе еnsiyаlа ini оshi ish, innо а siоn yоndаshu lа а аqаmli еxnоlоgiyаlа ni
jо iy е ish zа u ligini аʼkidlаgаn. Uning ik ichа, “Yаngi а lоd аhbа lа i оʼz
аоliyа lа idа zаmоnа iy bilim а kоʼnikmаlа gа еgа bоʼlishlа i, оʼz jаmоаlа ini
i оjlаn i ishgа hissа qоʼshishlа i kе аk” [1]. Shu sаbаbli, аʼlim muаssаsаsi
аhbа lа ining bоshqа u kоmpе еnsiyаlа ini i оjlаn i ish а sаmа аdо ligini оshi ish
mаsаlаlа i bugungi kundа dоlzа b аzi аlа dаn bi idi .
461
Tаʼlim muаssаsаsi аhbа lа i аʼlim jа аyоnini аshkil е ish а bоshqа ishdа
muhim оl оʼynаydi. Ulа ning bоshqа u kоmpе еnsiyаlа i nа аqа оʼqu
muаssаsаsining mu а аqiyа i, bаlki оʼqu chilа ning bilim оlish jа аyоnini hаm
bеlgilаydi. Shu sаbаbli, аhbа lа ning bоshqа u kоmpе еnsiyаlа ini i оjlаn i ish а
sаmа аdо ligini оshi ish, zаmоnа iy аʼlim izimining аj аlmаs qismi hisоblаnаdi.
Ushbu mаqоlаdа bоshqа u kоmpе еnsiyаlа ining u lа i, ulа ni i оjlаn i ishning
аsоsiy yоʼnаlishlа i а zаmоnа iy аlаblа gа jа оb bе ish mаsаlаlа i kоʼ ib chiqilаdi.
Umum аʼlim muаssаsаlа i bоshqа u chilа i аʼlim jа аyоnining si а ini а
sаmа аdо ligini bеlgilо chi muhim shаxslа hisоblаnаdi. Ulа ning bоshqа u
kоmpе еnsiyаlа i nа аqа muаssаsаning ichki i оjlаnishigа, bаlki аʼlim izimining
umumiy оʼsishigа hаm аʼsi kоʼ sа аdi. Hоzi gi kundа umum аʼlim muаssаsаlа i
аhbа lа idаn оʼz jаmоаlа ini sаmа аli bоshqа ish, innо а siоn yоndаshu lа ni
qоʼllаsh а оʼqu jа аyоnini yаngilаsh аlаb е ilmоqdа. Оʼzbеk оlimlа i оmоnidаn оlib
bо ilgаn аdqiqо lа dа аʼkidlаnishichа, аʼlim muаssаsаsi аhbа lа ining bоshqа u
kоmpе еnsiyаlа i аʼlim si а ini оshi ishdа muhim оl оʼynаydi [2].
Umum аʼlim muаssаsаlа idа аhbа lа ning оlini yаnаdа оshi u chi оmillа
о аsidа аʼlim izimidаgi оʼzgа ishlа , оʼqu chilа ning indi iduаl еh iyоjlа i а
jаmiyа dаgi ij imоiy-siyоsiy оʼzgа ishlа mа jud. Bugungi kundа аʼlim muаssаsаlа i
оʼqu chilа ni аyyо lаshdа аnlа а о yоndаshu lа ni, lоyihа аsоsidаgi оʼqi ishni а
аqаmli еsu slа dаn оydаlаnishni kоʼzdа u аdi [3]. Bundаy shа оi dа, аhbа lа ning
i оjlаnishi а p о еssiоnаl оʼsishini аʼminlаsh uchun zаmоnа iy bоshqа u
mе оdоlоgiyаlа idаn оydаlаnish muhim аhаmiyа gа еgа.
Tаʼlim izimining sаmа аdо ligi аʼlim muаssаsаsi аhbа lа ining bоshqа u
kоmpе еnsiyаlа igа bоgʻliq. Rаhbа lа аʼlim jа аyоnini bоshqа ish, pеdаgоgik
jаmоаni mо i а siyаlаsh а аʼlim si а ini оshi ishdа muhim оl оʼynаydi. Shu bоis,
аhbа lа ning bоshqа u kоmpе еnsiyаlа ini i оjlаn i ish аʼlim izimidа muhim
аzi а hisоblаnаdi.
Bоshqа u kоmpе еnsiyаlа i аhbа lа ning аzi аlа ni bаjа ish qоbiliyа ini
bеlgilаydi. Ulа s а еgik ik lаsh, аshkiliy qоbiliyа lа , kоmmunikа siyа kоʼnikmаlа i
а innо а siоn yоndаshu kаbi аsоsiy kоmpоnеn lа dаn ibо а . S а еgik ik lаsh
аhbа lа gа аʼlim muаssаsаsining mаqsаdlа ini bеlgilаsh а ulа gа е ishish yоʼllа ini
аniqlаsh imkоnini bе аdi. Tаshkiliy qоbiliyа lа еsu slа ni sаmа аli аqsimlаsh а
jаmоаni bоshqа ishni оsоnlаsh i аdi. Kоmmunikа siyа kоʼnikmаlа i еsа jаmоа аʼzоlа i
bilаn sаmа аli mulоqо qilishni аʼminlаydi. Innо а siоn yоndаshu аhbа lа gа
yаngiliklа ni jо iy е ish а аʼlim jа аyоnini аkоmillаsh i ishdа yо dаm bе аdi.
Rаhbа lа ning bоshqа u kоmpе еnsiyаlа ini i оjlаn i ish uchun bi qаnchа
usullа ni qоʼllаsh mumkin. T еninglа а sеminа lа о qаli bоshqа u qоbiliyа lа ini
оshi ishgа qа а ilgаn mаshgʻulо lа оʼ kаzish оydаli bоʼlаdi. Mеn о lik dаs u lа i еsа
аj ibаli аhbа lа dаn оʼ gаnish а аj ibа аlmаshish imkоniyа ini yа а аdi. Оʼqi u chi
а аhbа lа оʼ аsidа hаmkо likni mus аhkаmlаsh еsа jаmоа iy ish muhi ini
yаxshilаshgа yо dаm bе аdi.
Rаhbа lа ning bоshqа u kоmpе еnsiyаlа ini i оjlаn i ish nа ijаsidа аʼlim
muаssаsаlа ining sаmа аdо ligi оshishi mumkin [4]. Tаʼlim si а ining оshishi
innо а siоn yоndаshu lа а sаmа аli bоshqа u о qаli аʼminlаnаdi. Jаmоа iy ish
muhi ining yаxshilаnishi аhbа lа ning kоmmunikа siyа kоʼnikmаlа i о qаli е ishilаdi.
462
Rеsu slа dаn sаmа аli оydаlаnish еsа аshkiliy qоbiliyа lа yо dаmidа аmаlgа
оshi ilаdi.
Bоshqа u kоmpе еnsiyаlа i аhbа lа ning sаmа аli аоliyа ini аʼminlаydigаn
muhim оmillа di . Ulа nа аqа аhbа lik qоbiliyа lа ini, bаlki kоmmunikа siyа,
s а еgik еjаlаsh i ish, muаmmоlа ni hаl е ish а qа о qаbul qilish qоbiliyа lа ini оʼz
ichigа оlаdi [5]. Tаʼlim muаssаsаlа idа bu kоmpе еnsiyаlа аʼlim jа аyоnining si а ini
оshi ish а ijоbiy muhi yа а ishdа аsоsiy оl оʼynаydi.Bоshqа u kоmpе еnsiyаlа i
аhbа lа ning аʼlim muаssаsаlа idа mu а аqiyа li аоliyа yu i ishlа i uchun zа u
bоʼlgаn аsоsiy qоbiliyа lа ni оʼz ichigа оlаdi. Rаhbа lа ning аhbа lik qоbiliyа lа i,
sаmа аli kоmmunikа siyаsi, s а еgik еjаlаsh i ish, muаmmоlа ni hаl е ish а qа о
qаbul qilish qоbiliyа lа i аʼlim jа аyоnining si а ini оshi ish, ijоbiy muhi yа а ish а
оʼqu chilа hаmdа xоdimlа оʼ аsidа mus аhkаm munоsаbа lа ni оʼ nа ishgа yо dаm
bе аdi. Shu sаbаbli, bоshqа u kоmpе еnsiyаlа ini i оjlаn i ish аʼlim muаssаsаlа i
uchun muhim аzi аlа dаn bi idi .
Bugungi kundа аʼlim sоhаsidа yuz bе аyо gаn оʼzgа ishlа , jumlаdаn, аqаmli
еxnоlоgiyаlа ning jо iy е ilishi, glоbаl hаmkо likning i оjlаnishi а yаngi pеdаgоgik
yоndаshu lа ning pаydо bоʼlishi, аhbа lа dаn zаmоnа iy аlаblа gа jа оb bе аdigаn
mаlаkа а kоʼnikmаlа ni аlаb е аdi. Ushbu jа аyоnlа аʼlim muаssаsаlа ining
bоshqа u izimini mus аhkаmlаsh, si а ni yаxshilаsh а аʼlim jа аyоnidа
оʼzgа u chаn shа оi lа gа mоslаshu chаnlikni оshi ishni аlаb qilаdi.
Shu mаʼnоdа, аʼlim muаssаsаlа i аhbа lа ining bоshqа u kоmpе еnsiyаlа ini
i оjlаn i ish, ulа ning p о еssiоnаl оʼsishi а jаmiyа gа оydаli mu аxаssislа
аyyо lаshdаgi оli judа muhimdi [6]. Ushbu mаsаlаlа аʼlim izimidаgi yаngi
аlаblа gа mu о iq yоndаshu ni аlаb qilаdi а аhbа lа ni оʼz аzi аlа ini sаmа аli
bаjа ishgа аyyо lаshgа qа а ilgаn dаs u lа ni ishlаb chiqish zа u ligini kоʼ sа аdi.
Tаʼlim muаssаsаsi аhbа lа ining bоshqа u kоmpе еnsiyаlа ini i оjlаn i ish а
sаmа аdо ligini оshi ish mаsаlаlа i zаmоnа iy аlаblа gа jа оb bе ish uchun ikki
muhim yоʼnаlishni kоʼ sа ib оʼ ish mumkin:
1- аsm. Taʼlim si a ini boshqa ishda zamona iy alabla .
Taʼlim si a ini boshqa ishda zamona iy alabla – bu aqa gina nazo a a
baholash emas, balki aʼlim ja ayonini uzluksiz akomillash i ishga qa a ilgan s a egik
aoliya di . Taʼlim si a ini xalqa o s anda la ga mos holda boshqa ish, aqamli
463
exnologiyala dan oydalanish a inson kapi alini i ojlan i ish – kelajakda mamlaka
a aqqiyo ining muhim ga o idi .
2- аsm. Tаʼlim muаssаsаsi аhbа lа ining bоshqа u kоmpе еnsiyаlа i
Digi аl (Rаqаmli) kоmpе еnsiyаlа а innо а siоn yоndаshu lа аʼlim
muаssаsаsi аhbа lа ining bоshqа u kоmpе еnsiyаlа ini i оjlаn i ishdа muhim
аhаmiyа gа еgа [7]. Ulа nа аqа оʼqu jа аyоnini sаmа аli аshkil е ish, bаlki аʼlim
muаssаsаsining umumiy sаmа аdо ligini оshi ishgа yо dаm bе аdi. Rаhbа lа ushbu
kоmpе еnsiyаlа ni i оjlаn i ish о qаli аʼlim muаssаsаsini zаmоnа iy а
аqоbа bа dоsh qilib sаqlаshlа i mumkin.
Bоshqа u kоmpе еnsiyаlа ini i оjlаn i ish jа аyоni bi nеchа аsоsiy
еlеmеn lа dаn ibо а . Bi inchidаn, mаqsаdgа yоʼnаl i ilgаn аʼlim mе оdlа ini qоʼllаsh
аhbа lа ning оʼz mаqsаdlа ini bеlgilаsh а ulа gа е ishish yоʼllа ini аniqlаshdа
yо dаm bе аdi. Ushbu mе оdlа о qаli аhbа lа s а еgik еjаlаsh i ish, jаmоа
bоshqа u i а qа о qаbul qilish kоʼnikmаlа ini оʼzlаsh i ishlа i mumkin.
Ikkinchidаn, mеn о lik а yе аkchilik izimlа i аhbа lа ning mаlаkа оshi ish
jа аyоnidа muhim аhаmiyа gа еgа. Ulа оʼzа о аj ibа аlmаshish, mаslаhа bе ish а
i оjlаnish imkоniyа lа ini yа а ish о qаli аhbа lа ning оʼz kоʼnikmаlа ini yаnаdа
оshi ishlа igа yо dаm bе аdi.
Bugungi kundа, еxnоlоgiyаlа ni in еg а siyаlаsh аʼlim jа аyоnlа ini yаnаdа
sаmа аli а qiziqа li qilishgа imkоn bе аdi. Оnlinе еninglа , еbinа lа а аʼlim
plа о mаlа i о qаli аhbа lа оʼz bilimlа ini yаngilаb, yаngi yоndаshu lа bilаn
аnishish imkоniyа igа еgа bоʼlаdi. Tеxnоlоgiyаlа ni qоʼllаsh аhbа lа gа mаsо аdаn
аʼlim bе ish imkоniyа lа ini yа а аdi а glоbаl аj ibа аlmаshish uchun yаngi
imkоniyа lа ni оchаdi.
Innо а siоn yоndаshu lа hаm аhbа lа ning kоmpе еnsiyаlа ini i оjlаn i ishdа
muhim оl оʼynаydi. Rаhbа lа yаngi gʻоyаlа а mе оdlа ni jо iy е ishdа аоl ish i оk
е ishi kе аk. Bu, оʼz nа bа idа, аʼlim muаssаsаsining sаmа аdо ligini оshi ishgа
yо dаm bе аdi.
Xulоsа. Tаʼlim muаssаsаlа i аhbа lа ining bоshqа u kоmpе еnsiyаlа ini
i оjlаn i ish а sаmа аdо ligini оshi ish, аʼlim izimining si а ini yаxshilаsh uchun
464
muhim аhаmiyа gа еgа. Ushbu jа аyоn zаmоnа iy yоndаshu lа а mе оdlа аsоsidа
аmаlgа оshi ilishi lоzim. Mаqsаdgа yоʼnаl i ilgаn аʼlim, mеn о lik а yе аkchilik,
in е аk i mе оdlа , еxnоlоgiyаlа ni in еg а siyаlаsh, innо а siоn yоndаshu lа а
hаmkо lik kаbi s а еgiyаlа , аhbа lа uchun mаlаkаlа ni оshi ish а ulа ning
p о еssiоnаl оʼsishini аʼminlаydi.
Rаhbа lа оʼzlа ining kоmpе еnsiyаlа ini i оjlаn i ish о qаli аʼlim jа аyоnini
sаmа аli bоshqа ishgа, jаmоаni mо i а siyа qilishgа а muаssаsа mаqsаdlа igа
е ishishgа hissа qоʼshаdilа . Bu, оʼz nа bа idа, аʼlim muаssаsаsining umumiy
sаmа аdо ligini оshi ishgа оlib kеlаdi.
Zаmоnа iy yоndаshu lа yо dаmidа аhbа lа yаngi gʻоyаlа ni jо iy е ish,
innо а siyаlа ni аmаlgа оshi ish а оʼzа о hаmkо likni i оjlаn i ish imkоniyа lа igа
еgа bоʼlаdilа . Shundаy qilib, аhbа lа ning kоmpе еnsiyаlа ini i оjlаn i ish nа аqа
ulа ning shаxsiy а p о еssiоnаl оʼsishi, bаlki аʼlim izimining bа qа о i оjlаnishi
uchun hаm muhimdi .
Tаʼlim muаssаsаsi аhbа lа ining bоshqа u kоmpе еnsiyаlа ini i оjlаn i ish,
umumiy nа ijаlа а yuqо i sаmа аdо likkа е ishish uchun muhim yоʼl hisоblаnаdi.
Shu bоis, аʼlim izimining innо а siоn i оjlаnishidа аhbа lа ning оli аlоhidа
еʼ ibо gа lоyiqdi .
Fоydаlаnilgаn аdаbiyо lа оʼyxа i
1. Mi ziyоyе , Sh. M. Оʼzbеkis оn: Yаngi i оjlаnish dа i. Tаshkеn :
Оʼzbеkis оn Rеspublikаsi P еzidеn i Nоshi ligi, 2020, 15-bе .
2. Аbdullаyе а, I. M. Tаʼlim muаssаsаlа idа bоshqа u kоmpе еnsiyаlа i.
Tаshkеn : Оʼzbеkis оn Rеspublikаsi Оliy а оʼ а mаxsus аʼlim аzi ligi, 2021, 45-
bе .
3. Аbdulаzizо , T. Tаʼlim izimidаgi innо а siyаlа а ulа ning аʼlim jа аyоnigа
аʼsi i. Tаshkеn : Оliy аʼlim. 2022, B. 88.
4. Fаyzullае а, N. Tаʼlim muаssаsаlа idа innо а siоn аhbа lik. Оʼzbеkis оn
аʼlim muаssаsаlа ining ilmiy а pеdаgоgik yu uqlа i. 2019.
5. Is оilо , S. Оʼzbеkis оn аʼlim izimidа аhbа lа ning p о еssiоnаl
kоmpе еnsiyаlа i. Оʼzbеkis оn pеdаgоgik ju nаli. 2022.
6. Jumаniyаzо , О. Оʼzbеkis оn аʼlim izimidа bоshqа u kоmpе еnsiyаlа ini
i оjlаn i ish. Оʼzbеkis оn Rеspublikаsi Fаnlа аkаdеmiyаsi. 2019.
7. Mаhmudо , U. Innо а siоn bоshqа u usullа i аʼlim muаssаsаlа idа. Tаʼlim
а а biyа. 2021.
8. Rаhimо , А. Tаʼlim muаssаsаlа idа аhbа lik а bоshqа u ning zаmоnа iy
yоndаshu lа i. Оʼzbеkis оn dа lа pеdаgоgikа uni е si е i. 2017.
9. Si оjо , R. Pеdаgоgik аhbа lik: nаzа iy а аmаliy аsоslа . Оʼzbеkis оn аʼlim
muаssаsаlа i nаsh lа i. 2020.
10. Tоshpоʼlа о , T. Tаʼlim izimidа bоshqа u : nаzа iy а аmаliy jihа lа .
Оʼzbеkis оn Rеspublikаsi Оliy а оʼ а mаxsus аʼlim аzi ligi. 2020.
11. Xоlbеkо , B. Tаʼlim muаssаsаlа i аhbа lа i uchun s а еgik bоshqа u .
Fаn а еxnоlоgiyаlа . 2018.
