526
SUNʼIY INTELLEKTNING SOHALARDAGI IMKONIYATLARI
Aliye Dilshod.
O ien al uni e si e i ka a oʻqi u chisi
aliye [email protected]
Anno a siya. Anno a siya: Mazku maqola XXI as da sunʼiy in ellek
exnologiyasining i ojlanishi, uning asosiy yoʻnalishla i, amaliy qoʻllanilish sohala i
a jamiya ga aʼsi i haqida ba a sil maʼlumo be adi. Unda sunʼiy in ellek ning
ibbiyo , aʼlim, iq isodiyo a anspo kabi sohala dagi oʻ ni yo i ilgan. Shuningdek,
exnologiyaning muammola i, jumladan, e ik masalala , ish oʻ inla ini qisqa ishi a
maʼlumo xa sizligi muhokama qilinadi. Maqolada sunʼiy in ellek
exnologiyala ining kelajak is iqbolla i, jumladan, sma shaha la , k an hisoblash a
inson-mashina hamko ligi imkoniya la i kel i ilgan. Maqola sunʼiy in ellek ni oʻgʻ i
boshqa ish o qali jamiya ning yangi bosqichga chiqishini aʼkidlaydi.
Kali soʻzla : Sunʼiy in ellek , XXI as , a oma lash i ish, exnologiya, ney on
a moqla , ka a maʼlumo la , sunʼiy in ellek xa la i, kelajak exnologiyala i.
Abs ac . This a icle p o ides de ailed in o ma ion abou he de elopmen o
a i icial in elligence echnology in he 21s cen u y, i s main di ec ions, a eas o
p ac ical applica ion, and i s impac on socie y. I highligh s he ole o a i icial
in elligence in ields such as medicine, educa ion, economics, and anspo a ion. Also
discussed a e he challenges o echnology, including e hical issues, job losses, and
in o ma ion secu i y. The a icle p esen s u u e p ospec s o a i icial in elligence
echnologies, including sma ci ies, quan um compu ing, and human-machine
collabo a ion. The a icle emphasizes ha socie y will each a new s age h ough he
p ope managemen o a i icial in elligence.
Keywo ds: A i icial in elligence, 21s cen u y, au oma ion, echnology, neu al
ne wo ks, big da a, isks o a i icial in elligence, u u e echnologies.
Oʻzbekis on Respublikasi P eziden ining qa o i, 17.02.2021 yildagi PQ-4996-
son, Sunʼiy in ellek exnologiyala ini jadal jo iy e ish uchun sha -sha oi la ya a ish
cho a- adbi la i oʻgʻ isida
“Raqamli Oʻzbekis on — 2030” S a egiyasiga mu o iq hamda sunʼiy in ellek
exnologiyala ini jadal jo iy e ish a ula ni mamlaka imizda keng qoʻllash, aqamli
maʼlumo la dan oydalanish imkoniya ini a ula ning yuqo i si a ini aʼminlash,
ushbu sohada malakali kad la ayyo lash uchun qulay sha -sha oi la ya a ish
maqsadida:
“Raqamli Oʻzbekis on — 2030” S a egiyasini ha omonlama amalga
oshi ishga qa a ilgan ilmiy adqiqo la ni ashkil qilish hamda iq isodiyo a moqla i,
ij imoiy soha a da la boshqa u i izimida sunʼiy in ellek exnologiyala ini jo iy
qilish;
sunʼiy in ellek sohasida undamen al a amaliy ilmiy adqiqo la ni olib bo ish,
aqamli exnologiyala ni i ojlan i ishning ilmiy eko izimini shakllan i ish;
sunʼiy in ellek exnologiyala i asosida boshqa u a ishlab chiqa ish
527
ja ayonla ini a oma lash i ish boʻyicha inno a sion mahsulo la ni hamda ula ning
modella i, algo i mla i a das u iy aʼmino ini ishlab chiqish;
sunʼiy in ellek exnologiyala ini i ojlan i ish boʻyicha ye akchi xo ijiy
inno a sion a ilmiy muassasala bilan hamko likni yoʻlga qoʻyish a qoʻshma
loyihala ni amalga oshi ish.
Sanoa a jamiya asosla ini qu ish bilan bi qa o da, eja “kelajak poyde o i
si a ida aʼlimni isloh qilish a ilmiy- adqiqo a ishlanmala izimini qay a qu ishni
alab qiladi. Taʼlim isloho iga kelsak, boshlangʻich a oʻ a aʼlimdan ashqa i,
shuningdek, aʼlimda sunʼiy in ellek bilan bogʻliq boʻlgan aʼlim, boshqacha
ay ganda, “ma ema ika, maʼlumo la anla i a AI” aʼlimi qanday boʻlishi ke akligi
koʻ sa ilgan.
AI s a egyasi 2030 aqamli Oʻzbekis onda adqiqo a ishlanmala izimini
ekons uksiya qilish “kelajak uchun poyde o ya a ish” si a ida ham koʻ sa ilgan,
ammo bu ye da biz “uni e si e la , exnikumla a kollejla ”dagi aʼlim isloho ining
kon u ini ushun i amiz”. Bundan ashqa i, ma e ialda ba a sil aniq aqaml da
ushun i ish yoʻqligi sababli, no oʻgʻ i alqin qilish yoki no oʻgʻ i baholash mumkin.
Taʼlim, Madaniya , spo , an a exnologiyala azi ligi maʼlumo la iga koʻ a,
“ba cha uqa ola ma ema ika, maʼlumo la anla i a sunʼiy in ellek asosla i” kabi
za u koʻnikmala ni i ojlan i ishla i ke ak. aqamli jamiya da yozish a abacus” a
ba cha sohala da ishlay olish. Uni e si e isloho ini ilga i su ish uchun exnologiya,
Ushbu hisobo ning qisqacha mazmunida “In o ma ika aʼlimining umumiy aʼlim
si a ida a qalishi” “soʻ o ga ja ob be gan uni e si e la ning 82% ga yaqini
in o ma ika anini umumiy an si a ida akidlashgan”.
Bunday sha oi da ba cha alabala uchun 2030-yilla da mumkin boʻlgan
umumiy axbo o ni qay a ishlash, aʼlimini i ojlan i ishga “ma ema ika, maʼlumo la
anla i a sunʼiy in ellek ” aʼlimini qoʻshish ka a oʻzga ish a yaxshi na ijala ga
e ishishi ku ilmoqda.
Sunʼiy in ellek odamla dan ishini yengillash i moqdami?
— Ros dan ham bu sa ol hozi juda dolza b. Sunʼiy in ellek ning oʻzi
odamla ning ishini olib qoʻymaydi. Lekin sunʼiy in ellek dan unumli oydalana
oladigan boshqa odamla o ib olishi mumkin. Sunʼiy in ellek ning aynan oʻzidan
qoʻ qish ke ak emas, balki uni yaxshilab oʻ ganish ke ak.
— Ayni qaysi sohala da sunʼiy in ellek aʼsi i sezilmoqda?
— Sunʼiy in ellek media soxasiga shidda bilan ki ib keldi ayniqsa. Tas i
us ida ishlash, mon aj qilish kabila da qoʻl kelyap i. Che elda shu da ajaga chiqdiki,
ele ideniyeda boshlo chila ning sunʼiy in ellek shakli ya a ilib (a a a ), das u la
olib bo ilmoqda.
— Salbiy omonla i qanday?
— Salbiy omonla hamma na sada bo . Deylik, oddiy pichoqdan oshxona
anjomi si a ida oydalanish mumkin, qu ol si a ida ham oydalanish mumkin. Sunʼiy
in ellek ham nima maqsadda, kimning qoʻlida ishla ilishiga qa ab oydali yoki za a li
boʻlishi mumkin. Masalan, 2022 yil oxi la i, 2023 yil boshla ida koʻpgina eyk
su a la a qaldi, bu o qali eyk xaba la ham chiqdi. Bi omondan yaxshi keys boʻldi
bula , chunki ak cheking qilish ke akligi, ekshi ish lozimligi oʻ aga chiqdi.
— Olamdan oʻ ib ke gan dublyaj ak yo la imizning o ozini sunʼiy in ellek
528
o qali iklash haqida ham gap bo edi. Shu haqida gapi sangiz.
— 2019 yilda ossiyalik ejissyo oʻsha oʻ ib ke gan Rossiya ak yo la ining
o ozini iklash loyihasini aqdimo qilgandi. Shunda oʻzbek ak yo la ining o ozini
iklash gʻoyasi paydo boʻlgan. Shu loyiha us ida 1 yildan be i ishlayapmiz. Hozi
Hojiakba Nu ma o , Sanja Saʼdullaye , Hamza Uma o la ning o oz modella ini
ya a ib koʻ dik.
Maqsadimiz — shu du dona o ozla ni e i ga qay a ish. Shaxsan men bu
o ozla ni juda sogʻinganman, xalqimiz ham shunday boʻlsa ke ak. Asosan dublyaj a
audioki obla ya a ishda ishla ish ejalash i ilgan.
— «Bobu noma» loyihasi, jadidla qiyo asini iklash ishla i haqida gaplashsak,
bu gʻoyala qanday paydo boʻlgan?
— Aynan bi inchi loyiham «Bobu noma» boʻlgan. Oʻzim a ixni yaxshi
koʻ aman. Bobu oʻz asa ida shaxsla ni as i lashda ham, joyla ni as i lashda ham
ba a sil ushun i ishla be gan, bu esa yaxshi baza boʻlib xizma qiladi. Taxminan
ki obning ya mini as i ga koʻchi dik. Bu ishni ma nni as i ga aylan i u chi sunʼiy
in ellek das u i o qali qilganmiz. Bi inchi ishla ib boshlaganimiz 3-a lod das u i edi,
unda su a la unchalik eal koʻ inishda boʻlmasdi, hozi esa 6-a lod chiqqan
allaqachon, bunda su a la juda eal koʻ inishga ega boʻladi.
Jadidla ni yoshla imiz anishi, qilgan ishla ini bilishi ke ak. Shuning uchun ham
bi inchila dan boʻlib jadidla ga oʻx aldik. Jadidla ning su a ini ham yuqo ida
ay ilgan das u o qali ikladik. Bu su a la ni jamoa chilikka aqdim e ganimizda ijobiy
qabul qilishdi. Bundan ashqa i, oq-qo a koʻ inishdagi su a la ni xam anglash i ib,
de allash i ilgan a ian ini ya a dik.
Bilamizki, jadidla imizning saqlangan su a la i asosan qa agʻon pay idagi
su a la , shuning uchun gʻamgin koʻ inishda a ula asa u imizda shunday boʻlib
qolgan. Shuning uchun ob azla ni oʻzga i ib, magʻ u oq koʻ inishdagi a ian la
ham qilib koʻ dik.
— Musiqa sanʼa i bo asida sunʼiy in ellek ning aʼsi i qanday boʻlyap i?
— Sunʼiy in ellek ning shunday imkoniya la i bo ki, aga qoʻshiq ma ni be ilsa
a ke akli jan anlansa, shunga qa ab kuy bas alab qoʻshiq ay ib be adi. Masalan,
E kin Vohido ning «Inson» qasidasini us iliga a jima qilib, ok yoʻnalishida
qoʻshiq ya a i dik, menimcha, yaxshi chiqdi.
— Boshqa sohala da sunʼiy in ellek aʼsi i qanday boʻlyap i?
— Sunʼiy in ellek aqa gina supa gene a siyasi yoki qoʻshiq ay ish uchun
xizma qilmaydi. Sunʼiy in ellek juda yaxshi yo damchi. Masalan, che elda sunʼiy
in ellek yo damida obo la ope a siyala oʻ kazyap i, kasalla ga ashxis qoʻyyap i.
Bi qiziq keys ham mashhu boʻldi. Bi ayol qizi kasal boʻlganda dok o la ga
olib bo adi, hech bi i aniq ashxis qoʻya olmaydi. Shunda ayol qizidagi aloma la ni,
hola ni Cha GPTʼga yozadi, u esa aniq ashxis qoʻyib be adi. Umuman, sunʼiy
in ellek ba cha sohaga ki ib bo moqda.
Lekin sunʼiy in ellek yo damida haydo chisiz boshqa iladigan mashinala ga
ishonmagan boʻla dim. Hali u qada ideal da ajaga ye gani yoʻq.
Media sohasi akili boʻlganim uchun koʻp oq shu sohaga u gʻu be aman. Yana
masalan, 3D mul i ilmla ni ishlash uchun oldin bi necha oylab aq ke gan boʻlsa,
hozi esa sunʼiy in ellek yo damida ancha ezlashdi ja ayon. Pe sonajni oddiy soʻzla
529
yo damida yozib uni ya a ish mumkin. Anima siyada ham sunʼiy in ellek juda
i ojlanib bo moqda. 2024 yil sunʼiy in ellek sohasida anima siya a jonlash i ish
yili boʻladi, deb oʻylayman.
— Oʻzbek ili boʻyicha Cha GTPʼda qanday ishla olib bo ilyap i?
— Cha GTP asosan ma n bilan ishlaydi, yaqinda su a la gene a siyasi ham
qoʻshildi. Cha GTP ka a maʼlumo ni ez ahlil qilib, ma n a zida aqdim e oladi.
Ikkinchi jiha i Cha GTPʼga bi maqolani yuklasangiz, ak cheking qilib be adi.
Cha GTPʼdagi oʻzbek ili boʻyicha biz ishlayo ganimiz yoʻq. Shuning uchun
kamchilikla bo , Cha GTP bilan yaxshi ishlash uchun us a ingliz illa idan
oydalansa boʻladi. Cha GTP bi inchi chiqqanida Oʻzbekis onda ishlamas edi, ya im
yil boʻldi uxsa be ildi. Xa ola bilan boʻlsa-da, oʻzbekchani ushunyap i. Lekin
oʻzbekla qanchalik koʻp Cha GTP bilan muloqo qilsa, u oʻzbek ilini oʻ ganib
bo adi. Cha GTPʼda shunday imkoniya paydo boʻldiki, siz oʻz cha ingizni
ya a ishingiz mumkin.
Hozi cha sunʼiy in ellek da hissiyo la yoʻq, aqa maʼlum algo i mla asosida
ishlaydi, ma nla ni oʻ ganadi. Hissiyo la ing bo mi, deb sa ol be ilsa ham, menda
hissiyo yoʻq degan ja obni be adi. In e ne da a qalayo gan hissiyo i bo degan
maʼnodagi ideola hazil a iqasida qilingan ma e ialla boʻlsa ke ak.
— Ba ibi ham sunʼiy in ellek insonla ga qa shi a akku shakllan i masligi
uchun cho ala koʻ ilayo gandi , nima deysiz?
— 25 dan o iq IT gigan la Cha GTPʼning ishlab chiqa u chisi Open Ai
kompaniyasiga ochiq xa yoʻllashdi. Yaʼni yangi modelga oʻ ish pay ida oz oq
oʻx alib, qanday ahdidla , kamchilikla paydo boʻlayo ganini oʻ ganib olish haqida.
Lekin sunʼiy in ellek i ojlanishini oʻx a ib boʻlmaydi, oʻx a ish ham
ahmoqga chilik deb bilaman.
— Oʻzbekis onda sunʼiy in ellek sohasini i ojlan i ish uchun nimala ga eʼ ibo
be ish ke ak?
— A alambo sunʼiy in ellek osi ala idan qanday oydalanishni oʻ ga ish
ke ak. Deylik, ha bi azi lik, ido ala ning ma buo xizma i. Kuza ilib u adigan hola
esa ma buo xizma la i qaysidi xaba ni chiqa ib, xalq ilida ay ganda «qo un
ushi adi». Aga sunʼiy in ellek osi asidan oydalansa, buning oldini olish mumkin.
Masalan, Cha GTP oʻsha xaba ni baholab be a oladi, qanday eaksiya boʻladi, qanday
qa aladi, ijobiy-salbiy baholash kabila ni ahlil qiladi.
Taʼlim sohasida ham sunʼiy in ellek ning oʻ ni ka a. Ha qanday anni sunʼiy
in ellek yo damida oʻ ganish mumkin, baholab ham bo adi, qanday xa o
qilayo ganini ham koʻ sa adi.
Kino sohasida ham ishla sa boʻladi. Oʻzimiz Anqa a jangining bi daqiqalik
ideosini sunʼiy in ellek yo damida ya a dik. 2024 yil Ai ilmla yili boʻladi, Ilon
Mask ham gapi di bu haqida. Bundan qoʻ qish ke ak emas, menimcha. Cha GTP ha o
ssena iy yozishda ham yo dam be ishi mumkin.
Suhba a alida ay ganimizdek, sunʼiy in ellek ning oʻzidan qoʻ qish ke ak
emas, kimningdi ishini olib qoʻymaydi, lekin uni ishla a olgan odam olib qoʻyishi
mumkin. Shuning uchun ham sunʼiy in ellek dan oydalanishni oʻ ganish ke ak,
shunda ishini oldi maydi odamla . Aga zamon bilan hamna as yu moqchi boʻlsak,
sunʼiy in ellek ni oʻ ganishimiz ke ak. Oʻzi shundoq ham kech qolyapmiz, ha kuni
530
yangilik boʻlyap i bu sohada. Oʻ ganmasdan iloj yoʻq, oʻ ganish ke ak.Tahlil a
aj iba sino si a ida biz Google Home gu uhi a Amazon Echo gu uhiga boʻlindik
a alohida gu uhla da koʻnikmala a ha aka la ni i ojlan i ishni boshladik. Keyingi
soa la dan boshlab biz alabala dan AI spike bilan oʻza o munosaba la i haqida
oʻylashni soʻ adik a i ojlanishni da om e i dik. Yakuniy bosqich si a ida biz ha
bi ish i okchidan oʻzla ining i ojlangan koʻnikmala i a ha aka la ini haqiqiy
mashinala yo damida namoyish e ishla ini soʻ adik.
Bunday izoh paydo boʻlishining sababi shundaki, Google a Amazon ning ishlab
chiqish muhi la i sezila li da ajada bi -bi idan a q qiladi.
Xulosa. Bunga sabab boʻlgan asosiy mulohaza shuni koʻ sa adiki,biz ha bi
kompaniya a aʼlim muassasala i omonidan aqdim e ilgan koʻnikma, aʼlim si a i,
ko xona boshqa u nazo a i, a aʼlimni eallik asosida yanada oson oʻ ga ish mumkin,
das u iy aʼmino a izimni ishlab chiqish. O„qu chila imizga “ma ema ika,
maʼlumo la anla i a sunʼiy in ellek ” aʼlimini “umumiy a zda” be ish uchun
o„qi u chila ning inson esu sla i cheklangan bo„lsada, izimli a chuqu
muhokamala olib bo ish za u , deb hisoblaymiz.
Re e ences
1. Rakhimo , M., Yuldashe , A., & Solidjono , D. (2021). The ole o a i icial
in elligence in he managemen o e-lea ning pla o ms and moni o ing knowledge o
s uden s. O ien al enaissance: Inno a i e, educa ional, na u al and social
sciences, 1(9), 308-314.
2. Yuldashe , A. (2022). DEVELOPMENT OF ECONOMIC ACTIVITIES OF
ENTERPRISES ON THE BASIS OF DIGITIZATION. Yosh Tadqiqo chi Ju nali,
1(3), 251-257.
3. Ax o jon, Y., Alijon, M., & Iqlima, A. (2022). Faol exnologiyala ni oʻsmi la
psoxologiyasiga aʼsi i. Taʼlim idoyila i, 13(6), 263-266.
4. Ax o jon,
Y.,
Nozima,
Z.,
&
Muh a am,
J.
(2022).
KITOBNING
INSON MAʼNAVIY VA AQLIY KAMOLOTIDAGI OʻRNI.
5. Yoldashe , A. E. O., Nishonqulo , S. F. O., & Yoldashe a, M. R. Q. (2021).
TAʼLIMDAGI AXBOROT TEXNOLOGIYALARI. Scien i ic p og ess, 2(3), 806-
813.
6. YoʻLdashe , A., & Naza o a, G. (2022). Boshlangʻich aʼlim оʼqu chila ini
kasbga yоʼnal i ishda das labki pedagogik ja ayonla . Science and Educa ion, 3(6),
618-623.
7. Yoʻldashe , A., & Solidjono , D. (2022). Yangi inno a sion exnologiyala a
ula ni aʼlim olish muhi ida qoʻllanishi. Yosh Tadqiqo chi Ju nali, 1(3), 198-204.
8. Ax o jon, Y. L. (2022). Taʼlim izimida axbo o osi asining o‘ ni.
9. Dildo a, R., & Muxlisa, P. (2022). Mak abda zamona iy aʼlim muhi ini
ya a ish.
10. Lolaxon, K., & Zubaydaxon, J. (2022). Boshlangʻich aʼlimda yozu ga
oʻ ga ish usulla i.
