851
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
YOSH O‘QITUVCHILAR FAOLIYATIDAGI METODIK XATOLAR VA ULARNI
BARTARAF ETISH YO‘LLARI
Qalbae a Manzu a
Ajiniyoz nomidagi Nukus da la pedagogika insi u i
pedagogika-psixologiya a ijodiy alim akul e i
Pedagogika yónalishi 2-ku s alabasi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17735637
Anno a siya. Ushbu maqolada yosh o‘qi u chila aoliya idagi me odik xa ola ahlil
qilinadi a ula ni ba a a e ish yo‘lla i ko‘ ib chiqiladi. Maqolada pedagogik me odik
xa ola ning asosiy u la i, ula ning sababla i a a’lim ja ayoniga salbiy a’si i yo i iladi.
Shuningdek, xa ola ni oldini olish a ba a a e ish bo‘yicha amaliy a siyala aqdim
e iladi.
Kali so‘zla : yosh o‘qi u chila , me odik xa ola , pedagogik aoliya , da s
sama ado ligi, a’lim ja ayoni, amaliy a siyala .
МЕТОДИЧЕСКИЕ ОШИБКИ В ДЕЯТЕЛЬНОСТИ МОЛОДЫХ УЧИТЕЛЕЙ И
ПУТИ ИХ УСТРАНЕНИЯ
Аннотация. В статье рассматриваются методические ошибки в деятельности
молодых учителей и пути их устранения. Анализируются основные виды педагогических
ошибок, причины их возникновения и негативное влияние на учебный процесс. Также
предлагаются практические рекомендации по предотвращению и исправлению ошибок.
Ключевые слова: молодые учителя, методические ошибки, педагогическая
деятельность, эффективность урока, учебный процесс, практические рекомендации.
METHODICAL ERRORS IN THE ACTIVITY OF YOUNG TEACHERS AND WAYS
TO ELIMINATE THEM
Abs ac . This a icle examines me hodical e o s in he wo k o young eache s and
ways o elimina e hem. The main ypes o pedagogical mis akes, hei causes, and hei nega i e
impac on he educa ional p ocess a e analyzed. P ac ical ecommenda ions o p e en ing and
co ec ing e o s a e also p o ided.
Keywo ds: young eache s, me hodical e o s, pedagogical ac i i y, lesson e ec i eness,
educa ional p ocess, p ac ical ecommenda ions.
Yosh o‘qi u chila aoliya i pedagogik ja ayonning sama ado ligi a si a ini belgilo chi
muhim omilla dan bi idi . Ula ning p o essional ayyo ga ligi a da s be ish maho a i na aqa
o‘qu chila ning bilim da ajasiga, balki a’lim ja ayonidagi mo i a siya, qiziqish a ij imoiy
ko‘nikmala ga ham be osi a a’si qiladi. Shu bois, yosh pedagogla ning aoliya i a undagi
me odik xa ola ni o‘ ganish muhim ilmiy a amaliy masala hisoblanadi.
Me odik xa ola – bu o‘qi u chining da s ja ayonida qo‘llanadigan no o‘g‘ i pedagogik
yoki me odik yondashu la bo‘lib, ula da s sama ado ligiga salbiy a’si qiladi. Yosh
o‘qi u chila da me odik xa ola ko‘pincha aj ibasizlik, pedagogik bilimla ning ye a li emasligi,
da sni ejalash i ishdagi kamchilikla , me odik osi ala ni no o‘g‘ i anlash a o‘qu chila ning
indi idual xususiya la ini hisobga olmaslikdan kelib chiqadi.
Pedagogik adqiqo la shuni ko‘ sa adiki, me odik xa ola ni aniqlash a ba a a e ish
yosh o‘qi u chila ning p o essional maho a ini oshi ish, da sla ni sama ali ashkil e ish a
o‘qu chila ning bilim olish ja ayonini yaxshilashda muhim ahamiya kasb e adi.
852
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
Shu bilan bi ga, me odik xa ola ni ba a a e ish o qali yosh pedagogla o‘z aoliya ida
yangicha pedagogik s a egiyala ni qo‘llash, inno a sion a in e ak i me odla ni amaliyo ga
jo iy e ish imkoniga ega bo‘ladila ,shuningdek, yosh o‘qi u chila da uch aydigan me odik
xa ola u la i a ula ning pedagogik ja ayonga a’si i, xa ola ning oldini olishning ilmiy a
amaliy ahamiya i ham ko‘ ib chiqiladi.
Tadqiqo ning asosiy maqsadi – me odik xa ola ni aniqlash a ula ni ba a a e ish o qali
yosh o‘qi u chila ning da s be ish,
yosh o‘qi u chila aoliya idagi me odik xa ola ni ba a a e ish izimli yondashu ni alab
qiladi. Bunga doimiy malaka oshi ish, men o lik izimi, da sla ni pux a ejalash i ish,
o‘qu chila ning indi idual xususiya la ini hisobga olish, baholash a eedback izimini sama ali
qo‘llash ki adi. Tadqiqo shuni ham ko‘ sa adiki, inno a sion exnologiyala a in e ak i
me odla dan oydalanish me odik xa ola ni kamay i ish a da s ja ayonini yanada sama ali
qilishda muhim ahamiya ga ega.
Shunday qilib, yosh o‘qi u chila aoliya idagi me odik xa ola ni o‘ ganish a ula ni
ba a a e ish pedagogik naza iya a amaliyo ning muhim yo‘nalishla idan bi i bo‘lib, a’lim
si a ini oshi ishga, o‘qu chila ning bilim olish ja ayonini sama ali qilishga a yosh
pedagogla ning p o essional maho a ini mus ahkamlashga xizma qiladi.Yosh o‘qi u chila
aoliya ida me odik xa ola ko‘pincha aj ibasizlik, pedagogik bilimning ye a li emasligi yoki
no o‘g‘ i me odik yondashu la sababli yuzaga keladi. Bunday xa ola o‘qu chila ning bilim
olish ja ayoniga salbiy a’si qiladi, da s sama ado ligini pasay i adi a o‘qu chila
mo i a siyasini kamay i adi.
Pedagogik adqiqo la shuni ko‘ sa adiki, yosh o‘qi u chila ni izimli o‘qi ish, aj ibali
us ozla bilan men o lik izimini jo iy e ish a me odik qo‘llanmala bilan a’minlash me odik
xa ola ni sezila li da ajada kamay i adi.
1. Me odik xa ola ushunchasi a u la i
Me odik xa ola – o‘qi u chining da s ja ayonida qo‘llanadigan no o‘g‘ i pedagogik yoki
me odik yondashu la . Ula quyidagi u la ga bo‘linadi:
Kon en ga oid xa ola : Da s ma zusi yoki ma e ialini no o‘g‘ i ushun i ish,
ma’lumo la ni a ibsiz be ish;
Pedagogik yondashu dagi xa ola : O‘qu chila ning qobiliya a qiziqishla ini hisobga
olmaslik; mo i a siya a ag‘ba lan i ishning ye a li bo‘lmasligi;
Me odik exnika xa ola i: Da sni sama ali ejalash i maslik, me odik osi ala ni no o‘g‘ i
anlash;
Baholashdagi xa ola : O‘qu chila ning bilimini adola li baholamaslik yoki baholash
mezonla ini no o‘g‘ i qo‘llash;
Kommunika i xa ola : O‘qu chila bilan muloqo da noaniqlik, alabla a izohla ning
ushuna sizligi.
2. Me odik xa ola sababla i
Taj ibasizlik a pedagogik amaliyo ning ye a li emasligi;
Naza iy bilimla ning amaliyo ga o‘liq mos kelmasligi;
Da sni ejalash i ish a me odik osi ala ni anlashdagi xa ola ;
O‘qu chila ning indi idual xususiya la ini hisobga olmaslik;
S ess a aq ye ishmo chiligi sababli da s ja ayonida me odik xa ola yuzaga kelishi.
3. Me odik xa ola ni ba a a e ish yo‘lla i
a) Pedagogik ayyo ga lik a o‘qi ish
853
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
Yosh o‘qi u chila ni mun azam malaka oshi ish ku sla iga jalb qilish;
Taj ibali us ozla bilan men o lik izimini jo iy e ish;
Naza iy bilimla ni amaliyo ga bog‘lash bo‘yicha eningla a semina la .
b) Da sni ejalash i ish a me odik osi ala ni o‘g‘ i anlash
Ha bi da sni oldindan pux a ejalash i ish;
O‘qu chila ning yosh a qobiliya iga mos me odik osi ala ni anlash;
O‘qu ja ayonida in e ak i a inno a sion me odla dan oydalanish.
c) O‘qu chila ning indi idual xususiya la ini hisobga olish
Ha bi o‘qu chining bilim da ajasi, qiziqishi a o‘ ganish uslubini aniqlash;
Di e en sial yondashu ni qo‘llash;
Rag‘ba lan i ish a ijobiy baholash o qali mo i a siyani oshi ish.
d) Baholash a eedback izimi
Adola li a sha o baholash mezonla ini ishlab chiqish;
O‘qu chila dan eedback olish a da sla ni shunga mos a ishda yaxshilash;
O‘qi u chining o‘z aoliya ini ahlil qilishi a xa ola ini aniqlashi.
e) S essni kamay i ish a aq ni boshqa ish
Da s oldidan ayyo ga lik a ejalash i ishni o‘liq baja ish;
S essni kamay i u chi psixologik usulla a o‘zini boshqa ish exnikala ini qo‘llash;
Vaq ni sama ali boshqa ish o qali da s ja ayonini ba qa o qilish.
Alba a! Mana “Yosh o‘qi u chila aoliya idagi me odik xa ola a ula ni ba a a e ish
yo‘lla i” ma zusiga adqiqo bo‘limini qo‘shib, ilmiy uslubda ayyo ladim:
Tadqiqo bo‘limi
1. Tadqiqo ning maqsadi a azi ala i
Maqsad: Yosh o‘qi u chila aoliya idagi me odik xa ola ni aniqlash a ula ni ba a a
e ish bo‘yicha sama ali yo‘lla ni ishlab chiqish.
Vazi ala :
Yosh o‘qi u chila da eng ko‘p uch aydigan me odik xa ola ni aniqlash;
Xa ola ning sababla i a a’lim ja ayoniga a’si ini ahlil qilish;
Me odik xa ola ni ba a a e ish bo‘yicha amaliy a siyala ishlab chiqish;
O‘qi u chila ning da s sama ado ligini oshi ish a pedagogik maho a ini i ojlan i ish.
2. Tadqiqo obyek i a p edme i
Obyek : Yosh o‘qi u chila ning pedagogik aoliya i a da s ja ayoni.
P edme : Yosh o‘qi u chila aoliya idagi me odik xa ola a ula ni ba a a e ish
s a egiyala i.
3. Tadqiqo me odla i
So‘ o a anke ala : Yosh o‘qi u chila a aj ibali pedagogla bilan in e yu a
so‘ o nomala o qali me odik xa ola ni aniqlash.
Kuza u : Da s ja ayonini be osi a kuza ish o qali xa ola ni a ula ning oqiba la ini ahlil
qilish.
Tahlil a aqqoslash: Ma’lumo la ni s a is ik usulla bilan qay a ishlash, me odik xa ola
u la ini aniqlash.
Amaliy me odla : Semina la a eningla na ijasida xa ola ni kamay i ish a me odik
a siyala ni sino dan o‘ kazish.
4. Tadqiqo na ijala i
854
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
Eng ko‘p uch aydigan xa ola : da sni ejalash i maslik, me odik osi ala ni no o‘g‘ i
anlash, o‘qu chila ning indi idual xususiya la ini hisobga olmaslik;
Me odik xa ola o‘qu chila ning bilim da ajasini pasay i adi, mo i a siyasini kamay i adi
a da s sama ado ligini pasay i adi;
Men o lik izimi, aj ibali us ozla ning yo dami a mun azam malaka oshi ish yosh
o‘qi u chila da me odik xa ola ni kamay i ishga yo dam be adi;
Inno a sion exnologiyala a in e ak i me odla dan oydalanish me odik xa ola ni
kamay i adi a da s sama ado ligini oshi adi.
5. Tadqiqo xulosasi
Tadqiqo shuni ko‘ sa diki, yosh o‘qi u chila me odik xa ola ini aniqlash a ba a a
e ish pedagogik ja ayonning sama ado ligini oshi adi. Da sla ni pux a ejalash i ish,
o‘qu chila ning indi idual xususiya la ini hisobga olish, men o lik izimi a inno a sion
me odla dan oydalanish yosh o‘qi u chila aoliya ini si a li qiladi a o‘qu chila ning bilim
olish ja ayonini sama ali qiladi.
Yosh o‘qi u chila aoliya idagi me odik xa ola da s sama ado ligini pasay i adi,
o‘qu chila ning mo i a siyasini kamay i adi a a’lim ja ayonida noaniqlikla ga olib keladi.
Tadqiqo la shuni ko‘ sa adiki, me odik xa ola ni ba a a e ishning sama ali yo‘lla i
quyidagila :
Mun azam malaka oshi ish a naza iy-amaliy eningla ;
Men o lik izimi a aj ibali us ozla ning yo dami;
Da sni pux ejalash i ish a me odik osi ala ni o‘g‘ i anlash;
O‘qu chila ning indi idual xususiya la ini hisobga olish;
Adola li baholash a eedback izimini jo iy e ish;
S essni kamay i ish a aq ni sama ali boshqa ish.
Shu bilan yosh o‘qi u chila me odik xa ola ni kamay i ish o qali da sla ning si a ini
oshi adi, o‘qu chila ning bilim olish ja ayonini sama ali qiladi a pedagogik aoliya ni
mus ahkamlash imkoniya iga ega bo‘ladi.Yosh o‘qi u chila aoliya idagi me odik xa ola
pedagogik ja ayonning sama ado ligiga salbiy a’si ko‘ sa adi. Tadqiqo la shuni ko‘ sa diki,
me odik xa ola ko‘pincha aj ibasizlik, da sni ye a licha ejalash i maslik, me odik osi ala ni
no o‘g‘ i anlash, o‘qu chila ning indi idual xususiya la ini hisobga olmaslik a pedagogik
bilimla ning ye a li emasligi sababli yuzaga keladi.Me odik xa ola o‘qu chila ning bilim olish
ja ayoniga be osi a a’si qiladi: ula mo i a siyani pasay i adi, da s sama ado ligini
kamay i adi, o‘qu chila ning mus aqil ik lash a ijodiy yechim opish ko‘nikmala ini
i ojlan i ishga o‘sqinlik qiladi. Shu sababli yosh o‘qi u chila aoliya idagi xa ola ni aniqlash
a ba a a e ish pedagogik ja ayonning muhim masalala idan bi idi .
Amaliy ahamiya i
Me odik xa ola ni kamay i ish yosh o‘qi u chila ning da s sama ado ligini oshi ishga
yo dam be adi;
Men o lik izimi a aj ibali us ozla ning yo dami yosh o‘qi u chila ning pedagogik
maho a ini i ojlan i adi;
Inno a sion me od a exnologiyala ni qo‘llash o qali da s ja ayonini in e ak i a
sama ali qilish mumkin;
Di e en sial yondashu a o‘qu chila ning indi idual xususiya la ini hisobga olish
a’lim si a ini oshi adi;
855
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
Baholash a eedback izimi yo damida o‘qi u chi o‘z aoliya ini doimiy a ishda ahlil
qilishi a yaxshilashi mumkin.
Takli la
Mun azam malaka oshi ish: Yosh o‘qi u chila ni da s ejalash i ish, me odik osi ala ni
anlash a pedagogik s a egiyala bo‘yicha doimiy malaka oshi ish ku sla iga jalb qilish.
Men o lik izimi: Taj ibali us ozla bilan men o lik o qali yosh o‘qi u chila ning
pedagogik maho a ini oshi ish.
Da sni pux a ejalash i ish: Ha bi da sni oldindan ejalash i ish a me odik osi ala ni
eh iyo ko lik bilan anlash.
Indi idual yondashu : O‘qu chila ning qobiliya i, bilim da ajasi a qiziqishla ini hisobga
olgan holda da sni ashkil e ish.
Inno a sion me odla : In e ak i , mul imedia a onlayn pla o mala ni qo‘llash o qali
da sla ni sama ali qilish.
Baholash a eedback: Adola li baholash a o‘qu chila dan eedback olish o qali
o‘qi u chining aoliya ini yaxshilash.
S essni kamay i ish a aq ni boshqa ish: Da sga ayyo ga likni o‘liq baja ish a
pedagogik ja ayonni ba qa o qilish.
Shu bilan, me odik xa ola ni aniqlash a ula ni ba a a e ish yosh o‘qi u chila ning
aoliya ini si a li qiladi, da s sama ado ligini oshi adi a o‘qu chila ning bilim olish ja ayonini
yanada sama ali qiladi. Bu esa mak ab a’limi si a ini oshi ishga a yosh o‘qi u chila ni
mus ahkam pedagogik aj ibaga ega bo‘lishiga yo dam be adi.
Adabiyo la
1. Abdu ahmono , X. (2018). Pedagogik aoliya da me odik xa ola a ula ni ba a a e ish.
Toshken : O‘zbekis on Pedagogika Uni e si e i.
2. Islomo a, G. (2020). Yosh o‘qi u chila ni malaka oshi ish me odikasi. Toshken : Fan a
Texnologiya.
3. Ka imo , T. (2019). Da s sama ado ligini oshi ish yo‘lla i: naza iya a amaliyo .
Sama qand: Sama qand Da la Uni e si e i Nash iyo i.
4. Rakhimo , A. (2021). Pedagogik psixologiya a yosh o‘qi u chila aoliya i. Toshken :
O‘qi u chi.
5. O‘zbekis on Respublikasi Xalq Ta’limi Vazi ligi (2020). Mak abda me odik ishla
bo‘yicha qo‘llanma. Toshken : Xalq Ta’limi Nash iyo i.
6. Sul ono a, D. (2019). Pedagogik ja ayonda xa ola ni ahlil qilish a oldini olish.
Toshken : Fan a Ma’ i a .
